Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Άγιος Σέργιος Αμμοχώστου, 8/9/2016
Η Εκκλησία των Αγίων Σεργίου και Βάκχου βρίσκεται στο κατεχόμενο χωριό Άγιος Σέργιος της επαρχίας Αμμοχώστου και είναι το σημαντικότερο ιστορικό εκκλησιαστικό μνημείο της κοινότητας, από το οποίο το χωριό πήρε και την ονομασία του. Οι Άγιοι Σέργιος και Βάκχος ήταν οι πολιούχοι του χωριού και ο ναός τους αποτελούσε επί αιώνες το επίκεντρο της θρησκευτικής και κοινωνικής ζωής των κατοίκων. Επίσημη έκδοση της Κυπριακής Δημοκρατίας καταγράφει τον ναό μαζί με την Αγία Παρασκευή μεταξύ των εκκλησιών της κοινότητας και αναφέρει ότι το χωριό πήρε το όνομά του από τους δύο αγίους.
Χαρτογραφημένες συντεταγμένες ναού: 35.19761° N, 33.87808° E.
Google Maps – Εκκλησία Αγίων Σεργίου και Βάκχου
Ιστορία και χρονολόγηση
Ο ναός αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μεσαιωνικά εκκλησιαστικά μνημεία της περιοχής της Αμμοχώστου. Η αρχική οικοδομική του φάση τοποθετείται πιθανότατα στον 13ο ή 14ο αιώνα. Αρχικά είχε τη μορφή συμπαγούς σταυροειδούς ναού με τρούλο, χωρίς νάρθηκα. Σε μεταγενέστερη φάση προστέθηκε στη δυτική πλευρά νάρθηκας που καλυπτόταν με τυφλό τρούλο.
Η παλιά ανάρτηση του Biodiversity of Cyprus διασώζει επίσης την πληροφορία ότι ο ναός κτίστηκε με πέτρα προερχόμενη από τα ερείπια της γειτονικής αρχαίας Σαλαμίνας. Η χρήση ασβεστολιθικού οικοδομικού υλικού από τη Σαλαμίνα επιβεβαιώνεται και σε νεότερη παρουσίαση της ιστορίας του μνημείου.
Οι μεταγενέστερες οικοδομικές φάσεις
Η σημερινή μορφή της εκκλησίας είναι αποτέλεσμα διαδοχικών επεκτάσεων. Σε μεταγενέστερη περίοδο, πιθανότατα κατά τον 16ο αιώνα, προστέθηκε το βόρειο κλίτος. Αυτό καλύφθηκε με καμάρα, η οποία στηρίζεται σε ισχυρά στηρίγματα και στους πεσσούς που αντικατέστησαν μεγάλο μέρος του αρχικού βόρειου τοίχου.
Άλλη κυπριακή καταγραφή περιγράφει τον ναό ως σημαντική δίκλιτη εκκλησία. Σύμφωνα με αυτή, το αρχικό νότιο κλίτος ήταν μονόκλιτος τρουλαίος ναός, πιθανώς των τελών του 12ου ή του 13ου αιώνα. Κατά τον 15ο ή 16ο αιώνα προστέθηκε το βόρειο κλίτος, ενώ πραγματοποιήθηκαν και επεκτάσεις προς τα δυτικά. Ο τρούλος του νότιου κλίτους ανακατασκευάστηκε και στον δυτικό τοίχο προστέθηκαν τρεις ισχυρές τοξωτές αντηρίδες για την αντιμετώπιση των ωθήσεων της καμάρας.
Οι μικρές αποκλίσεις των πηγών ως προς την ακριβή αρχική χρονολόγηση —τέλη 12ου/13ος αιώνας ή 13ος/14ος αιώνας— δείχνουν ότι είναι ασφαλέστερο να αντιμετωπίζουμε τον ναό ως μεσαιωνικό μνημείο με διαδοχικές οικοδομικές φάσεις, χωρίς να αποδίδουμε την αρχική κατασκευή σε ένα απολύτως βέβαιο έτος.
Η εικόνα των Αγίων Σεργίου και Βάκχου
Ιδιαίτερη σημασία είχε η παλαιά εικόνα των πολιούχων Αγίων Σεργίου και Βάκχου, η οποία χρονολογείται στον 17ο αιώνα. Μετά την τουρκική εισβολή και την κατάληψη του χωριού το 1974 η εικόνα αφαιρέθηκε από τον ναό.
Η αρχική ανάρτηση του Biodiversity of Cyprus διασώζει λεπτομερέστερα την περιπέτεια των κλεμμένων εικόνων. Το 2005, σύμφωνα με την καταγραφή, Τούρκοι αρχαιοκάπηλοι προσέγγισαν κατοίκους του Αγίου Σεργίου με σκοπό να τους πουλήσουν τις εικόνες. Όταν οι διαπραγματεύσεις απέτυχαν λόγω της υψηλής τιμής, οι εικόνες μεταφέρθηκαν κρυφά στις ελεύθερες περιοχές με σκοπό την πώλησή τους. Οι εμπλεκόμενοι συνελήφθησαν από την Αστυνομία και οι εικόνες κατασχέθηκαν. Η εικόνα των Αγίων Σεργίου και Βάκχου, αφού συντηρήθηκε και καθαρίστηκε, μεταφέρθηκε στο Βυζαντινό Μουσείο του Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄ στη Λευκωσία.
Ο ναός μετά το 1974
Μετά την τουρκική εισβολή του 1974, ο Άγιος Σέργιος καταλήφθηκε και οι Ελληνοκύπριοι κάτοικοί του εκτοπίστηκαν. Η Εκκλησία της Κύπρου καταγράφει επίσημα τον ναό των Αγίων Σεργίου και Βάκχου μεταξύ των εκκλησιαστικών μνημείων της κατεχόμενης κοινότητας, μαζί με την Αγία Παρασκευή και τα παρεκκλήσια του Αποστόλου Βαρνάβα, του Αγίου Σωζομένου και του Αγίου Γεωργίου.
Μετά το 1974 ο ναός λεηλατήθηκε και βεβηλώθηκε. Η αρχική σου καταγραφή αναφέρει ότι χρησιμοποιήθηκε αρχικά ως στάβλος και αργότερα ως νηπιαγωγείο και θέατρο. Άλλη κυπριακή εγκυκλοπαιδική πηγή αναφέρει μεταγενέστερη χρήση του ως αίθουσα πολιτιστικών εκδηλώσεων.
Οι διαφορετικές αυτές χρήσεις δεν είναι κατ' ανάγκη αντικρουόμενες, καθώς αφορούν διαφορετικές περιόδους μετά το 1974 και καταδεικνύουν τις διαδοχικές αλλαγές χρήσης του ιστορικού ναού.
Ο ναός και η κοινότητα
Πριν από τον εκτοπισμό, ο ναός αποτελούσε το κέντρο της θρησκευτικής, κοινωνικής και κοινοτικής ζωής του Αγίου Σεργίου. Εκεί τελούνταν οι ακολουθίες, τα μυστήρια και οι μεγάλες θρησκευτικές εορτές και γύρω από αυτόν συνδεόταν μεγάλο μέρος της συλλογικής ζωής του χωριού. Σχετική κυπριακή εκκλησιαστική δημοσίευση τον περιγράφει ακριβώς ως το κέντρο της θρησκευτικής, εθνικής και κοινωνικής ζωής των κατοίκων.
Η σημασία του ήταν τόσο μεγάλη ώστε οι ίδιοι οι πολιούχοι έδωσαν το όνομά τους στην κοινότητα. Επίσημη κυπριακή έκδοση αναφέρει πληθυσμό περίπου 1.790 κατοίκων το 1960 και 2.040 το 1973, λίγο πριν από την εισβολή και τον εκτοπισμό.
Οι Άγιοι Σέργιος και Βάκχος
Οι Άγιοι Σέργιος και Βάκχος ήταν χριστιανοί μάρτυρες που υπηρετούσαν στον ρωμαϊκό στρατό κατά την εποχή του αυτοκράτορα Μαξιμιανού. Η παράδοση της Εκκλησίας αναφέρει ότι κατείχαν υψηλά στρατιωτικά αξιώματα και μαρτύρησαν για τη χριστιανική τους πίστη. Η μνήμη τους εορτάζεται στις 7 Οκτωβρίου.
Η ιδιαίτερη τιμή τους στην κοινότητα διατηρήθηκε επί αιώνες και αποτυπώθηκε τόσο στην αφιέρωση του σημαντικότερου ναού όσο και στην ίδια την ονομασία Άγιος Σέργιος.
Οι φωτογραφίες του 2016
Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης λήφθηκαν από τον Γιώργο Κωνσταντίνου στις 8 Σεπτεμβρίου 2016, κατά την επίσκεψή του στον κατεχόμενο Άγιο Σέργιο Αμμοχώστου. Η ημερομηνία και η πατρότητα των φωτογραφιών αναγράφονται ρητά στην αρχική ανάρτηση.
Ταξινόμηση
Ονομασία: Εκκλησία Αγίων Σεργίου και Βάκχου
Αγγλικά: Church of Saints Sergius and Bacchus
Αφιέρωση: Άγιοι Μάρτυρες Σέργιος και Βάκχος
Εορτή: 7 Οκτωβρίου
Χωριό: Άγιος Σέργιος
Επαρχία: Αμμοχώστου
Τύπος: Μεσαιωνικός ορθόδοξος ναός, σήμερα δίκλιτος
Αρχική οικοδομική φάση: Πιθανώς 13ος–14ος αιώνας, με άλλη καταγραφή να προτείνει τέλη 12ου–13ο αιώνα
Μεταγενέστερες προσθήκες: Νάρθηκας, βόρειο κλίτος και δυτικές επεκτάσεις
Οικοδομικό υλικό: Ασβεστόλιθος, με υλικό από την αρχαία Σαλαμίνα
Καθεστώς περιοχής: Κατεχόμενο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας από το 1974
Χαρτογραφημένες συντεταγμένες: 35.19761° N, 33.87808° E
Google Maps: 35.19761, 33.87808
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 8/9/2016
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – Ο Ναός των Αγίων Σεργίου και Βάκχου στον Άγιο Σέργιο Αμμοχώστου
Εκκλησία της Κύπρου – Κατάλογος κατεχόμενων εκκλησιών
Κυπριακή Δημοκρατία – Η Κύπρος μας, Άγιος Σέργιος
Πολυγνώση – Άγιοι Σέργιος και Βάκχος, Άγιος Σέργιος
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – AGIOS SERGIOS, FAMAGUSTA, 8 SEPTEMBER 2016
The Church of Saints Sergius and Bacchus stands in the occupied village of Agios Sergios in Famagusta District and is the community's most important historic ecclesiastical monument. The village itself derives its name from the two saints, who were its patron saints, while their church formed the centre of the religious and social life of the inhabitants for centuries. An official publication of the Republic of Cyprus records the Church of Saints Sergius and Bacchus, together with Agia Paraskevi, among the churches of the community.
Mapped coordinates of the church: 35.19761° N, 33.87808° E.
Google Maps – Church of Saints Sergius and Bacchus
History and dating
The church is one of the important medieval ecclesiastical monuments of the Famagusta region. Its original construction phase is generally dated to the 13th or 14th century. It was initially built as a compact cross-shaped domed church without a narthex. A narthex covered by a blind dome was subsequently added to its western side.
The original Biodiversity of Cyprus post also preserves the information that the church was constructed using stone taken from the ruins of nearby ancient Salamis. The use of limestone originating from Salamis-Constantia is also recorded in a more recent account of the monument.
Later building phases
The present form of the church is the result of successive additions. At a later date, probably during the 16th century, a northern aisle was added. It was covered by a vault supported by substantial structural elements and piers that replaced much of the original northern wall.
Another Cypriot account describes the monument as an important two-aisled church. According to this source, the original southern aisle was a single-aisled domed church, possibly dating from the late 12th or 13th century. During the 15th or 16th century the northern aisle was added, together with extensions towards the west. The dome of the southern aisle was rebuilt, while three substantial arched buttresses were added to the western wall to counteract the thrust of the vault.
The slight differences between the sources regarding the original date — late 12th/13th century or 13th/14th century — make it preferable to describe the building as a medieval church with several successive construction phases, rather than assigning its foundation to an unsupported precise date.
The icon of Saints Sergius and Bacchus
Of particular importance was the historic icon of the patron Saints Sergius and Bacchus, dated to the 17th century. Following the Turkish invasion and occupation of the village in 1974, the icon was removed from the church.
The original Biodiversity of Cyprus post preserves further details about the stolen icons. In 2005, according to the account, Turkish antiquities traffickers approached former inhabitants of Agios Sergios in an attempt to sell the icons to them. When negotiations failed because of the high price demanded, the icons were secretly brought into the government-controlled areas with the intention of selling them. The persons involved were arrested by the Police and the icons were confiscated. After conservation and cleaning, the icon of Saints Sergius and Bacchus was placed in the Byzantine Museum of the Archbishop Makarios III Foundation in Nicosia.
The church after 1974
Following the Turkish invasion of 1974, Agios Sergios was occupied and its Greek Cypriot inhabitants were displaced. The Church of Cyprus officially records the Church of Saints Sergius and Bacchus among the ecclesiastical monuments of the occupied community, together with Agia Paraskevi and the chapels of Apostolos Barnabas, Agios Sozomenos and Agios Georgios.
After 1974 the church was looted and desecrated. George Konstantinou's original record states that it was initially used as a stable and later as a kindergarten and theatre. Another Cypriot reference records its later use as a hall for cultural events.
These accounts need not be contradictory, since they may refer to different periods and illustrate the successive changes in the use of the historic building after 1974.
The church and the community
Before displacement, the church formed the centre of the religious, social and communal life of Agios Sergios. Divine services, sacraments and the principal religious celebrations of the village took place there. A Cypriot ecclesiastical publication specifically describes the church as the centre of the religious, national and social life of the inhabitants.
Its importance was such that its patron saints gave their name to the entire community. An official Cypriot publication records a population of approximately 1,790 in 1960 and 2,040 in 1973, shortly before the invasion and displacement.
Saints Sergius and Bacchus
Saints Sergius and Bacchus were Christian martyrs who served in the Roman army during the reign of Emperor Maximian. Church tradition records that they held high military rank and were martyred for their Christian faith. Their feast is celebrated on 7 October.
Their veneration in the community remained strong for centuries and is reflected both in the dedication of its principal church and in the very name Agios Sergios.
The photographs of 2016
The photographs accompanying this article were taken by George Konstantinou on 8 September 2016, during his visit to occupied Agios Sergios in Famagusta District. Both the photographer and the exact date are explicitly recorded in the original Biodiversity of Cyprus post.
Classification
Name: Church of Saints Sergius and Bacchus
Greek name: Εκκλησία Αγίων Σεργίου και Βάκχου
Dedication: Martyrs Saints Sergius and Bacchus
Feast day: 7 October
Village: Agios Sergios
District: Famagusta
Type: Medieval Orthodox church, presently two-aisled
Original construction phase: Probably 13th–14th century; another account suggests late 12th–13th century
Later additions: Narthex, northern aisle and western extensions
Building material: Limestone, including material originating from ancient Salamis
Area status: Occupied part of the Republic of Cyprus since 1974
Mapped coordinates: 35.19761° N, 33.87808° E
Google Maps: 35.19761, 33.87808
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 8 September 2016
Sources
Biodiversity of Cyprus – Church of Saints Sergius and Bacchus at Agios Sergios
Church of Cyprus – List of occupied churches
Republic of Cyprus – Our Cyprus, Agios Sergios
Polignosi – Saints Sergius and Bacchus, Agios Sergios
