See also
Τα χωριά Πάνω και Κάτω Πύργος της Τηλλυρίας - Pano and Kato Pyrgos Villages - Cyprus
Ξωκλήσι της Παναγίας της Γαλόκτιστης στα χωριά Κάτω και Πάνω Πύργος
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου
Εκκλησία Προφήτη Ηλία
Η εκκλησία του Προφήτη Ηλία είναι μικρό μονόχωρο ξωκλήσι που βρίσκεται περίπου ένα χιλιόμετρο βορειοδυτικά της κοινότητας του Πάνω Πύργου Τηλλυρίας, στην επαρχία Λευκωσίας. Υπάγεται στην εκκλησιαστική περιφέρεια της Ιεράς Μητρόπολης Κύκκου και Τηλλυρίας και βρίσκεται μέσα στο χαρακτηριστικό φυσικό και ιστορικό τοπίο της Τηλλυρίας.
Η σημερινή εκκλησία ανοικοδομήθηκε το 1917, πάνω στα ερείπια παλαιότερου μεσαιωνικού ναού. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η ανοικοδόμηση πραγματοποιήθηκε σε τουλάχιστον δύο οικοδομικές φάσεις. Η παρουσία του παλαιότερου ναού και η άμεση γειτνίαση με τον αρχαιολογικό χώρο «Αυλή» συνδέουν το ξωκλήσι με τη μακρά μεσαιωνική ιστορία της περιοχής του Πύργου Τηλλυρίας.
Αρχιτεκτονική
Πρόκειται για μικρό μονόχωρο ναό με εξωτερικές διαστάσεις περίπου 6,35 × 11,70 μέτρα. Στην ανατολική πλευρά καταλήγει σε ευρεία πεντάπλευρη αψίδα, ένα από τα χαρακτηριστικότερα μορφολογικά στοιχεία του κτίσματος.
Στην οικοδόμησή του χρησιμοποιήθηκαν ορθογωνισμένοι ψαμμιτόλιθοι σε δεύτερη χρήση, οι οποίοι προέρχονται από τον κοντινό αρχαιολογικό χώρο «Αυλή». Η επαναχρησιμοποίηση παλαιότερου οικοδομικού υλικού αποτελεί σημαντικό στοιχείο τόσο για την αρχιτεκτονική του ναού όσο και για τη σύνδεσή του με τα μεσαιωνικά κατάλοιπα της περιοχής.
Ο ναός καλύπτεται με δίκλινη ξύλινη κεραμοσκεπή. Η στέγη υποστηρίζεται από δύο ελαφρά οξυκόρυφα τόξα και τις αντίστοιχες στηρίξεις στον βόρειο και τον νότιο τοίχο. Η κατασκευή είναι λιτή και λειτουργική, διατηρώντας τον χαρακτήρα ενός μικρού αγροτικού ξωκλησιού της Τηλλυρίας.
Είσοδοι και εσωτερικό
Η πρόσβαση στο εσωτερικό γίνεται από δύο θύρες. Η μία βρίσκεται περίπου στο μέσο του δυτικού τοίχου και η δεύτερη στο μέσο του νότιου. Στον βόρειο τοίχο υπάρχει παράθυρο, ενώ στο κέντρο της αψίδας του Ιερού Βήματος υπάρχει μικρό στενόμακρο άνοιγμα.
Ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό και αρχαιολογικό ενδιαφέρον παρουσιάζει ανάγλυφος σταυρός εντοιχισμένος στο εσωτερικό αέτωμα του δυτικού τοίχου. Θεωρείται ότι πιθανότατα πρόκειται επίσης για παλαιότερο αρχιτεκτονικό μέλος σε δεύτερη χρήση.
Ο αρχαιολογικός χώρος «Αυλή»
Σε πολύ μικρή απόσταση από την εκκλησία βρίσκεται η αρχαιολογική θέση «Αυλή», από την οποία προέρχεται μέρος του οικοδομικού υλικού που επαναχρησιμοποιήθηκε στον σημερινό ναό.
Στην περιοχή του Πύργου Τηλλυρίας πραγματοποιήθηκαν αρχαιολογικές ανασκαφές που έφεραν στο φως κατάλοιπα της μεσαιωνικής περιόδου. Ανάμεσα στα ευρήματα περιλαμβάνονται τμήματα μεσαιωνικού κτιρίου, τάφοι και κινητά αντικείμενα, όπως χάλκινος σταυρός και καρφίτσα, κεραμικά, πήλινα αγγεία, δακτυλίδι με εγχάρακτη διακόσμηση και νομίσματα.
Για τη θέση «Αυλή» έχει διατυπωθεί η ερμηνεία ότι εκεί ενδεχομένως βρισκόταν μεσαιωνική αγρέπαυλη ή κατοικία τοπικού Φράγκου φεουδάρχη. Η ερμηνεία αυτή πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πιθανότητα και όχι ως οριστικά αποδεδειγμένο γεγονός. Οι ανασκαφές και τα μεσαιωνικά ευρήματα, ωστόσο, τεκμηριώνουν τη σημασία της ευρύτερης περιοχής κατά τον Μεσαίωνα.
Η οικονομική συμβολή της Ιεράς Μητρόπολης Κύκκου υπήρξε σημαντική για τη διεξαγωγή των αρχαιολογικών ερευνών στην περιοχή του Πύργου Τηλλυρίας.
Το αρχαιολογικό τοπίο του Πύργου Τηλλυρίας
Η περιοχή παρουσιάζει αρχαιολογικό ενδιαφέρον που δεν περιορίζεται στη μεσαιωνική περίοδο. Στη θέση «Κοιλάδα-Παλιάλωνα» ανασκαφές αποκάλυψαν τάφους που χρονολογούνται στην Ελληνιστική περίοδο και συνέχισαν να χρησιμοποιούνται κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους, πιθανώς και αργότερα. Τα ευρήματα αυτά δείχνουν τη μακρά ανθρώπινη παρουσία στην ευρύτερη περιοχή του Πύργου Τηλλυρίας.
Φυσικό περιβάλλον και πρόσβαση
Ο Προφήτης Ηλίας βρίσκεται στο ιδιαίτερο τοπίο της Τηλλυρίας, μιας περιοχής όπου οι δασωμένες πλαγιές και οι καλλιεργημένες κοιλάδες συναντούν τη βόρεια ακτή της Κύπρου. Η επίσημη παρουσίαση του ναού αναφέρει ότι η πρόσβαση στο ξωκλήσι είναι εύκολη.
Στοιχεία ναού
Ονομασία: Εκκλησία / ξωκλήσι Προφήτη Ηλία
Αφιέρωση: Προφήτης Ηλίας
Τοποθεσία: περίπου 1 χλμ. βορειοδυτικά του Πάνω Πύργου Τηλλυρίας
Επαρχία: Λευκωσία
Εκκλησιαστική περιφέρεια: Ιερά Μητρόπολη Κύκκου και Τηλλυρίας
Τύπος: Μονόχωρος ναός / ξωκλήσι
Ανοικοδόμηση σημερινού ναού: 1917
Προγενέστερος ναός: Μεσαιωνικός
Εξωτερικές διαστάσεις: περίπου 6,35 × 11,70 μ.
Ανατολική απόληξη: Πεντάπλευρη αψίδα
Στέγη: Δίκλινη ξύλινη κεραμοσκεπή
Οικοδομικό υλικό: Μεταξύ άλλων, επαναχρησιμοποιημένοι ψαμμιτόλιθοι από τη θέση «Αυλή»
Ιδιαίτερο στοιχείο: Ανάγλυφος σταυρός σε πιθανή δεύτερη χρήση
Γειτονικός αρχαιολογικός χώρος: «Αυλή»
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Πηγές
Κοινότητα Κάτω Πύργου – Προφήτης Ηλίας. Κείμενο του Μουσείου της Ιεράς Μητρόπολης Κύκκου και Τηλλυρίας.
Μυριανθεύς Διομήδης, «Εκκλησίες και ξωκλήσια της Τηλλυρίας», στο Τηλλυρία, μνήμες, ιστορία και αρχαιολογία, Πρακτικά Συνεδρίου, Λευκωσία, 2010, σ. 130.
Κοινότητα Κάτω Πύργου – Ιστορία, στοιχεία για τις αρχαιολογικές ανασκαφές και τα μεσαιωνικά ευρήματα του Πύργου Τηλλυρίας.
Ιερά Μητρόπολη Κύκκου και Τηλλυρίας / Ενατενίσεις, στοιχεία για τις ανασκαφές στη θέση «Αυλή» στον Πάνω Πύργο Τηλλυρίας.
Visit Nicosia – Tylliria, παρουσίαση του Prophet Elias Church – Pano Pyrgos.
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU
Church of Prophet Elias
The Church of Prophet Elias is a small single-roomed chapel situated approximately one kilometre northwest of the community of Pano Pyrgos in Tylliria, Nicosia District. It falls within the ecclesiastical jurisdiction of the Holy Bishopric of Kykkos and Tylliria and stands within the characteristic natural and historical landscape of the Tylliria region.
The present church was rebuilt in 1917 over the ruins of an earlier medieval church. According to the available information, its reconstruction took place in at least two building phases. The presence of the earlier church and the immediate proximity of the archaeological site known as “Avli” connect the chapel with the long medieval history of the Pyrgos Tyllirias area.
Architecture
The building is a small single-roomed church with external dimensions of approximately 6.35 × 11.70 metres. At its eastern end is a broad five-sided apse, one of the most distinctive architectural features of the building.
Rectangular sandstone blocks in secondary use were incorporated into its construction. These stones originated from the nearby archaeological site of Avli. The reuse of older building material is significant both architecturally and for understanding the relationship between the present church and the medieval remains of the surrounding area.
The church is covered by a pitched wooden tiled roof, supported by two slightly pointed arches and corresponding supports on the northern and southern walls. Its architecture is simple and functional, retaining the character of a small rural chapel of Tylliria.
Entrances and interior
Two doors provide access to the interior. One is positioned approximately in the middle of the western wall and the other in the middle of the southern wall. A window is situated in the northern wall, while a small narrow opening occurs in the centre of the apse of the sanctuary.
Of particular architectural and archaeological interest is a relief cross incorporated into the internal pediment of the western wall. It is considered likely that this is also an older architectural element reused in the present building.
The archaeological site of Avli
Very close to the church lies the archaeological site known as Avli, from which some of the building material incorporated into the present chapel was taken.
Archaeological excavations in the Pyrgos Tyllirias area uncovered remains dating to the medieval period. Finds included parts of a medieval building, tombs and movable objects such as a bronze cross and pin, ceramics, clay vessels, an engraved ring and coins.
It has been suggested that the Avli site may have contained a medieval rural mansion or the residence of a local Frankish feudal lord. This interpretation should be regarded as a possibility rather than a conclusively established fact. Nevertheless, the excavated structures and medieval finds demonstrate the importance of the wider locality during the Middle Ages.
The Holy Bishopric of Kykkos made an important financial contribution towards archaeological investigations undertaken in the Pyrgos Tyllirias area.
The archaeological landscape of Pyrgos Tyllirias
The archaeological importance of the wider area extends beyond the medieval period. Excavations at the locality known as Koilada-Palialona revealed tombs dating to the Hellenistic period that continued to be used during Roman times and possibly later. These discoveries demonstrate the long history of human activity in the wider Pyrgos Tyllirias area.
Natural setting and access
Prophet Elias stands within the distinctive landscape of Tylliria, where wooded slopes and cultivated valleys meet the northern coast of Cyprus. The official description of the chapel states that access to the site is easy.
Church details
Name: Church / Chapel of Prophet Elias
Dedication: Prophet Elias
Location: approximately 1 km northwest of Pano Pyrgos, Tylliria
District: Nicosia
Ecclesiastical jurisdiction: Holy Bishopric of Kykkos and Tylliria
Type: Single-roomed church / chapel
Reconstruction of present church: 1917
Earlier church: Medieval
External dimensions: approximately 6.35 × 11.70 m
Eastern end: Five-sided apse
Roof: Pitched wooden tiled roof
Building material: Includes reused sandstone blocks from the Avli site
Distinctive feature: Relief cross, probably in secondary use
Nearby archaeological site: Avli
Photographer: George Konstantinou
Sources
Kato Pyrgos Community – Prophet Elias. Text prepared by the Museum of the Holy Bishopric of Kykkos and Tylliria.
Diomedes Mirianthefs, “Churches and Chapels of Tylliria”, in Tylliria, Memories, History and Archaeology, Conference Proceedings, Nicosia, 2010, p. 130.
Kato Pyrgos Community – History, information on archaeological excavations and medieval finds at Pyrgos Tyllirias.
Holy Bishopric of Kykkos and Tylliria / Enateniseis, information concerning excavations at the Avli site at Pano Pyrgos Tyllirias.
Visit Nicosia – Tylliria, Prophet Elias Church – Pano Pyrgos.
