Λάμπουσα (Αρχαία Λάπηθος) της Κερύνειας - Lambousa in the district of Kyrenia , Cyprus .
Η εκκλησία του Αγίου Ευλαμπίου στη Λάμπουσα (Αρχαία Λάπηθος) της Κερύνειας - The church of Saint Eulambios at Lambousa in the district of Kyrenia , Cyprus .
Photos 20/10/2016 by George Konstantinou
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Καραβάς, 20/10/2016
Ο Καραβάς
Ο Καραβάς είναι ιστορική κωμόπολη και Δήμος της επαρχίας Κερύνειας, κτισμένος στη βόρεια πλευρά της οροσειράς του Πενταδακτύλου, ανάμεσα στις ορεινές πλαγιές και τη Μεσόγειο Θάλασσα. Βρίσκεται δυτικά της πόλης της Κερύνειας και ανατολικά της Λαπήθου, σε μια περιοχή που πριν από το 1974 ήταν γνωστή για τα άφθονα νερά, τους κήπους, τις λεμονιές και την πυκνή βλάστησή της.
Ο Καραβάς αποτελεί Δήμο της Κυπριακής Δημοκρατίας υπό τουρκική κατοχή από το 1974. Μετά την τουρκική εισβολή οι Ελληνοκύπριοι κάτοικοί του εκτοπίστηκαν από τα σπίτια και τις περιουσίες τους. Ο εκτοπισμένος Δήμος Καραβά εξακολουθεί να λειτουργεί στις ελεύθερες περιοχές της Κυπριακής Δημοκρατίας με έδρα τη Λευκωσία.
Γεωγραφική θέση
Ο Καραβάς βρίσκεται στη στενή και εύφορη παράκτια πεδιάδα που αναπτύσσεται ανάμεσα στον Πενταδάκτυλο και τη βόρεια ακτή της Κύπρου.
Η θέση του είναι ιδιαίτερα προνομιακή. Προς νότο υψώνονται οι βόρειες πλαγιές του Πενταδακτύλου, ενώ προς βορρά εκτείνεται η Μεσόγειος Θάλασσα. Η μορφολογία αυτή, σε συνδυασμό με τις πηγές νερού και το ήπιο παράκτιο κλίμα, δημιούργησε τις κατάλληλες συνθήκες για την ανάπτυξη πλούσιας γεωργίας και ιδιαίτερα της λεμονοκαλλιέργειας.
Συντεταγμένες κέντρου του Καραβά: 35.341395° N, 33.195925° E
Google Maps:
https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=35.341395%2C33.195925
Η αρχαία Λάμπουσα και οι απαρχές της περιοχής
Η ιστορία του Καραβά συνδέεται στενά με την αρχαία Λάμπουσα, μία από τις σημαντικότερες αρχαίες και παλαιοχριστιανικές πόλεις της βόρειας Κύπρου.
Η Λάμπουσα βρισκόταν κοντά στη σημερινή παραλιακή περιοχή του Καραβά και της Λαπήθου και γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη κατά την αρχαιότητα και ιδιαίτερα κατά τους ρωμαϊκούς και παλαιοχριστιανικούς χρόνους.
Στην περιοχή σώζονται ή έχουν εντοπιστεί σημαντικά αρχαιολογικά κατάλοιπα, τάφοι, οικοδομικά λείψανα, παλαιοχριστιανικά μνημεία και εγκαταστάσεις που μαρτυρούν τη μακραίωνη κατοίκηση και τη σημασία της περιοχής.
Στα δημοτικά όρια του Καραβά, στην περιοχή της αρχαίας Λάμπουσας, βρίσκονται επίσης το ιστορικό μοναστήρι της Παναγίας Αχειροποιήτου, ο ναός του Αγίου Ευλαλίου και άλλα σημαντικά χριστιανικά μνημεία.
Η δημιουργία του νεότερου Καραβά
Σύμφωνα με την τοπική ιστορική παράδοση, η δημιουργία του νεότερου Καραβά συνδέεται με τις αραβικές επιδρομές που άρχισαν τον 7ο αιώνα.
Κατά την περίοδο της ανασφάλειας που ακολούθησε, κάτοικοι της παραλιακής Λάμπουσας φέρεται να μετακινήθηκαν προς ασφαλέστερες θέσεις στους πρόποδες του Πενταδακτύλου. Μέσα από αυτές τις μετακινήσεις διαμορφώθηκαν σταδιακά οι νεότεροι οικισμοί της περιοχής.
Η σύνδεση αυτή αποτελεί παραδοσιακή και ιστορική ερμηνεία για την εξέλιξη του οικισμού και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως απολύτως τεκμηριωμένο γεγονός για συγκεκριμένη χρονολογία ίδρυσης.
Η ονομασία Καραβάς
Για την προέλευση της ονομασίας Καραβάς έχουν διατυπωθεί διάφορες απόψεις και τοπωνυμικές παραδόσεις. Η ονομασία είναι παλαιά και είχε καθιερωθεί πολύ πριν από τη σύγχρονη εποχή.
Όπου δεν υπάρχει ασφαλής ιστορική ή γλωσσολογική τεκμηρίωση για μία συγκεκριμένη ετυμολογία, οι διαφορετικές ερμηνείες πρέπει να αντιμετωπίζονται ως εκδοχές και όχι ως βεβαιωμένα ιστορικά γεγονότα.
Τα άφθονα νερά και το Κεφαλόβρυσο
Καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του Καραβά έπαιξαν τα άφθονα νερά της περιοχής και ιδιαίτερα το Κεφαλόβρυσο.
Το νερό διοχετευόταν στους κήπους και στα περιβόλια μέσω οργανωμένου συστήματος άρδευσης. Η επάρκεια και η ποιότητά του αποτέλεσαν έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους ευδοκίμησαν τόσο πολύ οι λεμονιές.
Γύρω από τις πηγές και τις υγρές κοιλάδες αναπτύχθηκε ένα καταπράσινο τοπίο με μεγάλα δέντρα, περιβόλια και καλλιέργειες. Η Πάνω Γειτονιά ήταν κτισμένη κοντά στο Κεφαλόβρυσο και την Παλιά Βρύση, στις δύο πλευρές μιας πράσινης κοιλάδας όπου βρίσκονταν και παλαιοί νερόμυλοι.
Η λεμονοκαλλιέργεια – το σύμβολο του Καραβά
Περισσότερο από κάθε άλλη καλλιέργεια, ο Καραβάς συνδέθηκε με τη λεμονιά.
Η λεμονοκαλλιέργεια εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες οικονομικές δραστηριότητες των κατοίκων. Μεγάλες εκτάσεις από τις πλαγιές μέχρι την παράκτια ζώνη καλύπτονταν από λεμονόκηπους.
Η μεγάλη ανάπτυξη της καλλιέργειας πραγματοποιήθηκε ιδιαίτερα μετά το 1950. Χέρσες εκτάσεις καθαρίστηκαν και σε πολλές περιπτώσεις άλλες καλλιέργειες αντικαταστάθηκαν από λεμονιές.
Με τη γεωργία αυτή ασχολούνταν όχι μόνο επαγγελματίες γεωργοί. Πολλοί εργάτες, τεχνίτες, εκπαιδευτικοί και άλλοι επαγγελματίες διατηρούσαν δικά τους περιβόλια, δημιουργώντας μια ιδιαίτερη οικονομική και κοινωνική σχέση ανάμεσα στην κωμόπολη και τη λεμονιά.
Η ΣΕΛΕΚ και η εμπορία των λεμονιών
Σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της λεμονοκαλλιέργειας διαδραμάτισε η Συνεργατική Εταιρεία Λεμονοπαραγωγών Επαρχίας Κερύνειας – ΣΕΛΕΚ.
Η οργανωμένη παραγωγή, συγκέντρωση και εμπορία βοήθησε τους παραγωγούς και συνέβαλε στην περαιτέρω επέκταση των λεμονόκηπων.
Τα λεμόνια του Καραβά απέκτησαν μεγάλη φήμη για την ποιότητά τους και διοχετεύονταν τόσο στην κυπριακή αγορά όσο και για επεξεργασία. Στην περιοχή αναπτύχθηκαν δραστηριότητες παραγωγής λεμονάδας, λεμονόλαδου και άλλων προϊόντων.
Η λεμονοκαλλιέργεια δεν ήταν απλώς ένας κλάδος της τοπικής οικονομίας. Έγινε αναπόσπαστο στοιχείο της ταυτότητας του Καραβά.
Η Γιορτή του Λεμονιού
Η στενή σχέση του Καραβά με τη λεμονιά εκφραζόταν και μέσα από τη Γιορτή του Λεμονιού.
Η γιορτή αποτελούσε σημαντικό κοινωνικό και πολιτιστικό γεγονός, προβάλλοντας το βασικό γεωργικό προϊόν της περιοχής αλλά και τη δημιουργικότητα των κατοίκων.
Ακόμη και μετά τον εκτοπισμό, η λεμονιά παρέμεινε ισχυρό σύμβολο της μνήμης και της ταυτότητας των Καραβιωτών.
Γεωργία και άλλες ασχολίες
Παρά την κυριαρχία της λεμονοκαλλιέργειας, η οικονομία του Καραβά δεν περιοριζόταν αποκλειστικά στα λεμόνια.
Στην περιοχή καλλιεργούνταν επίσης ελιές, χαρουπιές, αμυγδαλιές και άλλα καρποφόρα δέντρα, ενώ υπήρχαν κήποι και περιβόλια που αξιοποιούσαν τα άφθονα νερά.
Η γεωργία συνδυαζόταν με τη βιοτεχνία, τη χειροτεχνία, το εμπόριο, τις υπηρεσίες και διάφορα επαγγέλματα. Η γειτνίαση με την Κερύνεια και τη Λάπηθο ενίσχυε τις οικονομικές και κοινωνικές επαφές.
Η χειροτεχνία και η λαϊκή παράδοση
Ο Καραβάς είχε πλούσια παράδοση στη λαϊκή τέχνη και τη χειροτεχνία.
Η υφαντική, το κέντημα και άλλες μορφές παραδοσιακής δημιουργίας αποτελούσαν μέρος της καθημερινής ζωής, ιδιαίτερα των γυναικών. Οι γνώσεις και οι τεχνικές μεταδίδονταν από γενιά σε γενιά.
Η χειροτεχνική παραγωγή δεν είχε μόνο οικονομική αξία. Αποτελούσε φορέα της πολιτιστικής ταυτότητας της κοινότητας και διατηρούσε σχέδια, τεχνικές και παραδόσεις με βαθιές ρίζες στην κυπριακή λαϊκή τέχνη.
Η διοικητική διαίρεση του Καραβά
Ο Καραβάς χωριζόταν παραδοσιακά σε τέσσερις βασικές γειτονιές:
Πάνω Γειτονιά,
Έξω Γειτονιά,
Πετρογειτονιά και
Άγιος Ανδρέας.
Κάθε γειτονιά είχε τον δικό της χαρακτήρα.
Η Πάνω Γειτονιά αναπτυσσόταν κοντά στο Κεφαλόβρυσο και την Παλιά Βρύση, μέσα σε καταπράσινο περιβάλλον.
Η Πετρογειτονιά απλωνόταν στην πεδινότερη περιοχή ανάμεσα στο βουνό και τη θάλασσα και εκεί βρίσκονταν πολλά από τα χαρακτηριστικά νεοκλασικά αρχοντικά.
Η Έξω Γειτονιά εκτεινόταν δυτικότερα, ενώ στα ανατολικά είχε αναπτυχθεί η περιοχή του Αγίου Ανδρέα.
Η ίδρυση του Δήμου Καραβά
Μετά την έναρξη της βρετανικής διοίκησης στην Κύπρο δημιουργήθηκαν νέοι θεσμοί τοπικής αυτοδιοίκησης.
Ο Δήμος Καραβά ιδρύθηκε το 1884, γεγονός που καταδεικνύει τη σημασία που είχε ήδη αποκτήσει η κωμόπολη.
Οι πρώτες δημοτικές εκλογές πραγματοποιήθηκαν στις 28 Αυγούστου 1884.
Στα επόμενα χρόνια τα Δημοτικά Συμβούλια συνέβαλαν στην ανάπτυξη έργων υποδομής, στην εκπαίδευση, στον πολιτισμό και στην οικονομική και κοινωνική πρόοδο της κωμόπολης.
Το Δημοτικό Μέγαρο
Ένα από τα χαρακτηριστικότερα δημόσια κτίρια του νεότερου Καραβά ήταν το Δημοτικό Μέγαρο, που ανεγέρθηκε στη λεωφόρο Πραξάνδρου το 1958.
Το κτίριο στέγαζε όχι μόνο τα γραφεία του Δήμου αλλά και τη Δημοτική Βιβλιοθήκη, κινηματοθέατρο και δημοτική αγορά.
Αποτελούσε έτσι διοικητικό, κοινωνικό και πολιτιστικό κέντρο της κωμόπολης.
Η εκπαίδευση
Η εκπαιδευτική παράδοση του Καραβά έχει βαθιές ρίζες.
Σε παλαιότερες εποχές παιδιά από τον Καραβά, τη Λάπηθο και τα γύρω χωριά παρακολουθούσαν μαθήματα στο μοναστήρι της Αχειροποιήτου.
Από τα μέσα του 19ου αιώνα άρχισαν να λειτουργούν χωριστά δημοτικά σχολεία στον Καραβά και στη Λάπηθο. Το δημοτικό σχολείο του Καραβά λειτουργούσε αρχικά κοντά στον χώρο όπου αργότερα κτίστηκε η Ευαγγελίστρια.
Το 1883 λειτούργησε χωριστό Παρθεναγωγείο, γεγονός σημαντικό για την εκπαίδευση των κοριτσιών.
Πριν από το 1974 λειτουργούσαν η Α΄ και η Β΄ Αστική Σχολή Καραβά ως μικτά σχολεία, ενώ υπήρχε και ιδιωτική σχολή δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.
Οι εκκλησίες του Καραβά
Πριν από το 1974 στον Καραβά λειτουργούσαν τρεις κύριες ενοριακές εκκλησίες:
Παναγία Ευαγγελίστρια,
Άγιος Γεώργιος και
Αγία Ειρήνη.
Παράλληλα υπήρχαν πολλά παρεκκλήσια και ξωκλήσια διάσπαρτα μέσα στα δημοτικά όρια.
Παναγία Ευαγγελίστρια
Η Παναγία Ευαγγελίστρια ήταν η μεγαλύτερη εκκλησία του Καραβά και βρισκόταν στο κέντρο της κωμόπολης.
Ο χώρος αγοράστηκε από τη Μονή Κύκκου και ο ναός ανεγέρθηκε την περίοδο 1906–1917, με οικονομική συνεισφορά των κατοίκων και υπό την εποπτεία του τότε δημάρχου Γρηγόρη Χατζηλάμπρου.
Πρωτομάστορας ήταν ο Ιωσήφ Κουρσουμπάς από το Καϊμακλί.
Πολλές από τις εικόνες του ναού ήταν έργα του ζωγράφου Φραγκουλίδη, ενώ το ξυλόγλυπτο εικονοστάσιο, ο δεσποτικός θρόνος και το προσκυνητάρι φιλοτεχνήθηκαν από τον Φυλακτή Ταλιαδώρο και τον μαθητή του Μιχαήλ Ταλιαδώρο.
Μετά την τουρκική εισβολή η Ευαγγελίστρια μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος.
Άγιος Γεώργιος του Μεζερέ
Στη νοτιοανατολική πλευρά του Καραβά βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου του Μεζερέ.
Στη θέση αυτή υπήρχε παλαιότερα μοναστήρι, το οποίο διαλύθηκε στις αρχές του 19ου αιώνα. Η μικρή εκκλησία της μονής μετατράπηκε σε ενοριακό ναό το 1825.
Ο υφιστάμενος μεγαλύτερος ναός ανεγέρθηκε την περίοδο 1843–1854.
Η τοπική παράδοση συνδέει τον ηγούμενο Λεόντιο Χατζηγιάννη με την παροχή βοήθειας προς τον Κωνσταντίνο Κανάρη το 1821.
Αγία Ειρήνη
Η εκκλησία της Αγίας Ειρήνης βρίσκεται στην πλαγιά του Πενταδακτύλου, στη νοτιοδυτική πλευρά του Καραβά.
Ο ναός κτίστηκε το 1804 από τον Πρωτοσύγκελλο Λαυρέντιο και τον γιο του Χατζηνικόλα.
Ο Χατζηνικόλας σκοτώθηκε κατά τα αιματηρά γεγονότα της 9ης Ιουλίου 1821 στην Κύπρο.
Η εκκλησία είναι μονόκλιτη καμαροσκέπαστη βασιλική. Στο εσωτερικό της υπήρχαν αξιόλογες εικόνες και ξυλόγλυπτα έργα. Μία σημαντική εικόνα που κλάπηκε μετά την εισβολή επαναπατρίστηκε αργότερα με τη βοήθεια της Εκκλησίας της Κύπρου.
Μονή Αχειροποιήτου και Άγιος Ευλάλιος
Στα δημοτικά όρια του Καραβά, στην περιοχή της αρχαίας Λάμπουσας, βρίσκονται δύο από τα σημαντικότερα χριστιανικά μνημεία της βόρειας Κύπρου: η Μονή της Παναγίας Αχειροποιήτου και ο ναός του Αγίου Ευλαλίου.
Τα μνημεία αυτά συνδέονται με τη μακραίωνη χριστιανική ιστορία της Λάμπουσας και αποτελούν σημαντικά τεκμήρια της βυζαντινής και μεσαιωνικής κληρονομιάς της περιοχής.
Παρεκκλήσια και ξωκλήσια
Στην ευρύτερη περιοχή υπήρχαν επίσης πολλά μικρότερα εκκλησιαστικά μνημεία.
Δυτικά του Καραβά βρίσκεται το λαξευτό παρεκκλήσι της Αγίας Γαλατερούσας, με παλιές τοιχογραφίες και ανάγλυφα παλαιοχριστιανικά σύμβολα.
Ψηλότερα στο βουνό, στην περιοχή Γομαρίστρα, βρίσκεται το εκκλησάκι του Αγίου Παύλου. Τοπική παράδοση το συνδέει με τον Απόστολο Παύλο, χωρίς η παράδοση αυτή να αποτελεί ιστορικά αποδεδειγμένο γεγονός.
Ανατολικά, κοντά στη θάλασσα, βρίσκονται επίσης τα ερείπια του μικρού μεταβυζαντινού ναού του Αγίου Ανδρέα.
Ο Κωνσταντίνος Κανάρης και ο Καραβάς
Ιδιαίτερη θέση στην τοπική ιστορική μνήμη κατέχει η σύνδεση του Καραβά με τον αγώνα της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.
Σύμφωνα με την τοπική ιστορική παράδοση, ο Κωνσταντίνος Κανάρης έφθασε στην περιοχή για να εξασφαλίσει προμήθειες και βοήθεια για τον ελληνικό αγώνα.
Η παράδοση του Καραβά συνδέει ιδιαίτερα με την προσπάθεια αυτή τον ηγούμενο Λεόντιο Χατζηγιάννη.
Υπάρχει επίσης παράδοση σύμφωνα με την οποία Καραβιώτες που εγκατέλειψαν την Κύπρο κατά την περίοδο των διωγμών του 1821 έφθασαν στα Κύθηρα και συνδέθηκαν με οικισμό που φέρει το όνομα Καραβάς. Η πληροφορία αυτή πρέπει να παρουσιάζεται ως παράδοση και όχι ως αποδεδειγμένη ιστορική ακολουθία χωρίς πρόσθετη τεκμηρίωση.
Εθνική και κοινωνική δράση
Ο Καραβάς είχε έντονη κοινωνική, πολιτιστική και εθνική δραστηριότητα.
Οι κάτοικοί του συμμετείχαν σε σημαντικές περιόδους της νεότερης κυπριακής ιστορίας, ενώ μεγάλος αριθμός Καραβιωτών υπηρέτησε ως εθελοντής κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στην κωμόπολη αναπτύχθηκαν αθλητικά και πολιτιστικά σωματεία, οργανώσεις και άλλες μορφές συλλογικής δράσης.
Ο τουρισμός πριν από το 1974
Κατά τις τελευταίες δεκαετίες πριν από την εισβολή άρχισε να αναπτύσσεται σημαντικά και ο τουρισμός.
Η θάλασσα, οι παραλίες, οι λεμονόκηποι, οι πηγές, το καταπράσινο τοπίο, η γειτνίαση με την αρχαία Λάμπουσα και η μικρή απόσταση από την Κερύνεια και τη Λάπηθο δημιουργούσαν σημαντικές προοπτικές.
Στην παραλιακή ζώνη αναπτύχθηκαν τουριστικές εγκαταστάσεις και ξενοδοχειακές μονάδες. Η εξέλιξη αυτή διακόπηκε απότομα το 1974.
Η τουρκική εισβολή του 1974
Η τουρκική εισβολή του καλοκαιριού του 1974 ανέτρεψε οριστικά την καθημερινή ζωή του Καραβά.
Μετά την απόβαση των τουρκικών δυνάμεων στην περιοχή της Κερύνειας, ο Καραβάς και η γειτονική Λάπηθος βρέθηκαν σε εξαιρετικά επικίνδυνη στρατιωτική θέση.
Στις αρχές Αυγούστου η περιοχή καταλήφθηκε από τις τουρκικές δυνάμεις. Οι Ελληνοκύπριοι κάτοικοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια και τις περιουσίες τους.
Άμαχοι σκοτώθηκαν ή αγνοήθηκαν, ενώ η οργανωμένη κοινωνική και οικονομική ζωή μιας κωμόπολης που είχε αναπτυχθεί επί πολλές γενιές διαλύθηκε μέσα σε λίγες ημέρες.
Οι αγνοούμενοι, πεσόντες και φονευθέντες
Ο Δήμος Καραβά διατηρεί λεπτομερή καταγραφή Καραβιωτών που υπήρξαν αγνοούμενοι, πεσόντες, φονευθέντες ή θανόντες ως συνέπεια των γεγονότων του 1974.
Πίσω από κάθε καταχώριση βρίσκεται μια ξεχωριστή ανθρώπινη και οικογενειακή ιστορία. Η διατήρηση των ονομάτων και των προσωπικών στοιχείων τους αποτελεί σημαντικό μέρος της ιστορικής μνήμης της εκτοπισμένης κοινότητας.
Η κατάσταση μετά το 1974
Μετά την κατοχή, οι εκκλησίες και πολλά άλλα μνημεία του Καραβά υπέστησαν λεηλασίες, βεβηλώσεις, αλλαγές χρήσης ή εγκατάλειψη.
Η Παναγία Ευαγγελίστρια χρησιμοποιείται ως μουσουλμανικό τέμενος, ενώ άλλες εκκλησίες και παρεκκλήσια έχουν υποστεί σημαντικές αλλοιώσεις.
Στην περιοχή έχουν επίσης πραγματοποιηθεί μεγάλες οικοδομικές παρεμβάσεις σε ελληνοκυπριακές περιουσίες, μεταβάλλοντας σε σημαντικό βαθμό το ιστορικό και φυσικό τοπίο.
Στον Καραβά κατοικούν σήμερα Τουρκοκύπριοι και πληθυσμός που μεταφέρθηκε από την Τουρκία μετά το 1974.
Ο εκτοπισμένος Δήμος Καραβά
Παρά την κατοχή, ο Δήμος Καραβά της Κυπριακής Δημοκρατίας εξακολουθεί να λειτουργεί.
Η έδρα του βρίσκεται σήμερα στη Λευκωσία και ο Δήμος συνεχίζει να οργανώνει πολιτιστικές, ιστορικές, κοινωνικές και εκπαιδευτικές δραστηριότητες.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στη συγκέντρωση και διαφύλαξη φωτογραφιών, μαρτυριών, εγγράφων, τοπωνυμίων και ιστορικών πληροφοριών για τον Καραβά πριν από το 1974.
Οι Καραβιώτες στην προσφυγιά
Οι εκτοπισμένοι Καραβιώτες διασκορπίστηκαν στις ελεύθερες περιοχές της Κύπρου αλλά και σε πολλές χώρες του εξωτερικού, μεταξύ των οποίων η Μεγάλη Βρετανία, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Αυστραλία και η Νότια Αφρική.
Δημιούργησαν οργανωμένα σύνολα και προσφυγικά σωματεία με σκοπό τη διατήρηση των δεσμών μεταξύ των κατοίκων και τη μετάδοση της ιστορίας, των εθίμων και των παραδόσεων στις νεότερες γενιές.
Ανάμεσά τους είναι το Προσφυγικό Σωματείο «Ο Καραβάς», ο Σύνδεσμος Λαπήθου, Καραβά και Περιχώρων στο Λονδίνο και οργανώσεις Καραβιωτών σε άλλες χώρες.
Η διατήρηση της μνήμης
Ο Καραβάς δεν είναι μόνο ένας γεωγραφικός τόπος. Είναι ένα σύνολο από γειτονιές, σπίτια, εκκλησίες, σχολεία, νερόμυλους, λεμονόκηπους, παραλίες, αρχαιολογικά μνημεία, οικογενειακές ιστορίες και παραδόσεις.
Η καταγραφή αυτών των στοιχείων έχει ιδιαίτερη σημασία για τις νεότερες γενιές των Καραβιωτών, οι οποίες γεννήθηκαν μετά το 1974 και δεν γνώρισαν την κωμόπολη όπως ήταν πριν από την κατοχή.
Η ιστορία της λεμονοκαλλιέργειας, οι παλιές γειτονιές, τα σχολεία, οι εκκλησίες, η αρχαία Λάμπουσα, οι τέχνες και τα επαγγέλματα, οι οικογενειακές μνήμες και τα γεγονότα του 1974 αποτελούν όλα κομμάτια της ιστορικής ταυτότητας του Καραβά.
Ταξινόμηση
Ονομασία: Καραβάς
Αγγλική ονομασία: Karavas
Τύπος: Κωμόπολη – Δήμος
Επαρχία: Κερύνειας
Χώρα: Κυπριακή Δημοκρατία
Δήμος: Δήμος Καραβά
Ίδρυση Δήμου: 1884
Πρώτες δημοτικές εκλογές: 28 Αυγούστου 1884
Πληθυσμός 1881: 1.474
Πληθυσμός 1891: 1.580
Πληθυσμός 1901: 1.593
Πληθυσμός 1911: 1.695
Πληθυσμός 1921: 1.807
Πληθυσμός 1931: 1.887
Πληθυσμός 1946: 2.156
Πληθυσμός 1960: 2.425
Κύριες ιστορικές ενοριακές εκκλησίες: Παναγία Ευαγγελίστρια, Άγιος Γεώργιος, Αγία Ειρήνη
Σημαντικά μνημεία στα δημοτικά όρια: Αρχαία Λάμπουσα, Μονή Παναγίας Αχειροποιήτου, Άγιος Ευλάλιος και άλλα αρχαιολογικά και εκκλησιαστικά μνημεία
Παραδοσιακή κύρια καλλιέργεια: Λεμονιά
Ιστορικές γειτονιές: Πάνω Γειτονιά, Έξω Γειτονιά, Πετρογειτονιά, Άγιος Ανδρέας
Καθεστώς: Δήμος της Κυπριακής Δημοκρατίας υπό τουρκική κατοχή από το 1974
Συντεταγμένες κέντρου οικισμού: 35.341395° N, 33.195925° E
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Τοποθεσία φωτογραφιών: Καραβάς, επαρχία Κερύνειας
Ημερομηνία φωτογραφιών: 20/10/2016
Πηγές
Δήμος Καραβά – Ιστορία του Καραβά
Δήμος Καραβά – Διοικητική διαίρεση
Δήμος Καραβά – Εκκλησίες και ξωκλήσια
Δήμος Καραβά – Ο Καραβάς σήμερα
Δήμος Καραβά – Οι Καραβιώτες σήμερα
Δήμος Καραβά – Αγνοούμενοι, πεσόντες, φονευθέντες και θανόντες Καραβιώτες
Ένωση Δήμων Κύπρου – Καραβάς, επαρχία Κερύνειας
Biodiversity of Cyprus – Η αρχική ανάρτηση για τον Καραβά και οι φωτογραφίες 20/10/2016
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – KARAVAS, 20/10/2016
Karavas
Karavas is a historic town and municipality in Kyrenia District, situated on the northern side of the Kyrenia mountain range between the mountain slopes and the Mediterranean Sea. It lies west of the town of Kyrenia and east of Lapithos, in an area that before 1974 was renowned for its abundant water, gardens, lemon groves and luxuriant vegetation.
Karavas is a municipality of the Republic of Cyprus under Turkish occupation since 1974. Following the Turkish invasion, its Greek Cypriot inhabitants were displaced from their homes and properties. The displaced Municipality of Karavas continues to operate in the government-controlled areas of the Republic of Cyprus, with its offices in Nicosia.
Geographical setting
Karavas lies on the narrow and fertile coastal plain between the Kyrenia mountain range and the northern coast of Cyprus.
Its geographical position is particularly favourable. The northern slopes of the Kyrenia range rise immediately to the south, while the Mediterranean Sea extends to the north. This topography, combined with abundant springs and the mild coastal climate, created excellent conditions for agriculture, particularly lemon cultivation.
Coordinates of the centre of Karavas: 35.341395° N, 33.195925° E
Google Maps:
https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=35.341395%2C33.195925
Ancient Lambousa and the early history of the area
The history of Karavas is closely connected with ancient Lambousa, one of the most important ancient and Early Christian cities of northern Cyprus.
Lambousa occupied the coastal area near modern Karavas and Lapithos and flourished particularly during Roman and Early Christian times.
Important archaeological remains, tombs, architectural structures and Early Christian monuments provide evidence of the long history and importance of the area.
Within the municipal boundaries of Karavas, in the area of ancient Lambousa, also stand the historic Monastery of Panagia Acheiropoiitos, the Church of Agios Eulalios, and other important Christian monuments.
Development of modern Karavas
According to local historical tradition, the development of modern Karavas is associated with the Arab raids that began in the seventh century.
During the insecurity that followed, inhabitants of coastal Lambousa are believed to have moved towards safer locations on the foothills of the Kyrenia mountain range. Modern settlements in the area gradually developed through these population movements.
This connection represents a traditional historical interpretation of the development of Karavas and should not be regarded as proof of a precisely dated foundation.
The name Karavas
Different explanations and local traditions have been proposed concerning the origin of the name Karavas. The name is old and was established long before modern times.
Where secure historical or linguistic evidence for a particular etymology is lacking, the different explanations should be presented as interpretations rather than established historical facts.
Water and the Kefalovryso spring
The abundant water resources of the area, particularly the Kefalovryso spring, played a decisive role in the development of Karavas.
Water was distributed to gardens and orchards through an organised irrigation system. Its abundance and quality were among the principal reasons for the exceptional success of lemon cultivation.
A luxuriant landscape developed around the springs and valleys, with large trees, orchards and cultivated land. Pano Geitonia developed close to Kefalovryso and the Old Fountain, on either side of a green valley where old watermills also operated.
Lemon cultivation – the symbol of Karavas
More than any other crop, Karavas became identified with the lemon tree.
Lemon cultivation developed into one of the principal economic activities of the inhabitants. Extensive lemon groves covered the landscape from the mountain foothills towards the coastal zone.
Cultivation expanded particularly after 1950. Previously uncultivated land was cleared and, in many cases, other crops were replaced by lemon trees.
Lemon growing was not restricted to professional farmers. Workers, craftsmen, teachers and members of other professions also maintained their own orchards, creating an exceptional economic and social relationship between the town and the lemon tree.
SELEK and the lemon trade
The Cooperative Society of Lemon Producers of Kyrenia District – SELEK played an important role in the development of lemon cultivation.
Organised production, collection and marketing supported the growers and encouraged the further expansion of lemon orchards.
Karavas lemons acquired a reputation for their quality and were marketed both as fresh fruit and for industrial processing. Local activities also developed around the production of lemonade, lemon oil and other products.
Lemon cultivation was therefore much more than one sector of the local economy. It became an integral part of the identity of Karavas.
The Lemon Festival
The close relationship between Karavas and the lemon tree was celebrated through the Lemon Festival.
The festival became an important social and cultural event, promoting both the principal agricultural product of the area and the creativity of the inhabitants.
Even after displacement, the lemon tree has remained a powerful symbol of Karavas and of the collective memory of its people.
Agriculture and other occupations
Although lemons dominated the agricultural landscape, the economy of Karavas was not based exclusively on citrus cultivation.
Olive, carob and almond trees and other fruit trees were also cultivated, while gardens and orchards benefited from the abundant water resources.
Agriculture existed alongside crafts, trade, services and numerous other professions. Proximity to Kyrenia and Lapithos strengthened economic and social contacts with the surrounding region.
Handicrafts and folk tradition
Karavas possessed a rich tradition of folk art and handicrafts.
Weaving, embroidery and other forms of traditional craftsmanship were part of everyday life, particularly among women. Skills and techniques were transmitted from one generation to the next.
These crafts were not merely economic activities; they also preserved designs, techniques and traditions deeply rooted in Cypriot folk culture.
Administrative divisions
Karavas was traditionally divided into four principal neighbourhoods:
Pano Geitonia,
Exo Geitonia,
Petrogeitonia, and
Agios Andreas.
Each developed its own character.
Pano Geitonia lay close to Kefalovryso and the Old Fountain within a luxuriant green landscape.
Petrogeitonia extended across the flatter area between the mountain and the sea and contained many of the characteristic neoclassical houses of Karavas.
Exo Geitonia lay further west, while the Agios Andreas neighbourhood developed in the eastern part of the town.
Establishment of the Municipality of Karavas
Following the beginning of British administration in Cyprus, new institutions of local government were introduced.
The Municipality of Karavas was established in 1884, demonstrating the importance the town had already acquired.
The first municipal elections were held on 28 August 1884.
Successive Municipal Councils contributed to infrastructure, education, cultural life and the economic and social development of Karavas.
The Municipal Hall
One of the characteristic public buildings of modern Karavas was the Municipal Hall, constructed on Praxandrou Avenue in 1958.
The building housed not only the municipal offices but also the Municipal Library, a cinema-theatre and the municipal market.
It therefore served as an administrative, social and cultural centre for the town.
Education
Karavas possessed a long educational tradition.
In earlier times, children from Karavas, Lapithos and neighbouring villages attended lessons at the Monastery of Acheiropoiitos.
Separate primary schools began operating in Karavas and Lapithos during the mid-nineteenth century. The primary school of Karavas originally operated close to the site where the Church of Panagia Evangelistria was later constructed.
A separate girls' school opened in 1883, an important development for female education.
Before 1974, the First and Second Urban Schools of Karavas operated as mixed primary schools, while the town also had a private secondary school.
Churches of Karavas
Before 1974 Karavas had three principal parish churches:
Panagia Evangelistria,
Agios Georgios, and
Agia Irini.
Numerous smaller chapels were also scattered throughout the municipal area.
Panagia Evangelistria
Panagia Evangelistria was the largest church in Karavas and stood in the centre of the town.
The land was purchased from Kykkos Monastery and the church was constructed between 1906 and 1917, funded by contributions from the inhabitants and supervised by the then mayor Gregoris Hadjilambros.
The master builder was Joseph Koursoumbas from Kaimakli.
Many of its icons were painted by Frangoulides, while the carved wooden iconostasis, episcopal throne and icon stand were produced by Fylaktis Taliadoros and his student Michael Taliadoros.
Following the Turkish invasion, Panagia Evangelistria was converted into a mosque.
Agios Georgios tou Mezere
The Church of Agios Georgios tou Mezere stands in the southeastern part of Karavas.
A monastery previously occupied the site but was dissolved in the early nineteenth century. The small monastery church became a parish church in 1825.
The present larger church was constructed between 1843 and 1854.
Local tradition associates Abbot Leontios Hadjiyiannis with assistance provided to Konstantinos Kanaris in 1821.
Agia Irini
The Church of Agia Irini stands on the slopes of the Kyrenia mountain range southwest of Karavas.
It was constructed in 1804 by Protosyngellos Lavrentios and his son Hadjinikolas.
Hadjinikolas was killed during the events of 9 July 1821 in Cyprus.
The church is a single-aisled vaulted basilica and contained important icons and woodcarving. A notable icon stolen after the invasion was later repatriated with the assistance of the Church of Cyprus.
Acheiropoiitos Monastery and Agios Eulalios
Within the municipal boundaries of Karavas, in the area of ancient Lambousa, stand two of the most important Christian monuments of northern Cyprus: the Monastery of Panagia Acheiropoiitos and the Church of Agios Eulalios.
These monuments are closely associated with the long Christian history of Lambousa and represent important evidence of the Byzantine and medieval heritage of the region.
Chapels
Numerous smaller ecclesiastical monuments also existed throughout the area.
West of Karavas is the rock-cut chapel of Agia Galaterousa, with old wall paintings and carved Early Christian symbols.
Higher on the mountain, in the locality known as Gomaristra, stands the chapel of Agios Pavlos. Local tradition associates the site with Apostle Paul, although this tradition should not be presented as a historically established event.
To the east, near the coast, are the ruins of the small post-Byzantine Church of Agios Andreas.
Konstantinos Kanaris and Karavas
The connection between Karavas and the Greek War of Independence of 1821 occupies an important place in local historical memory.
According to local tradition, Konstantinos Kanaris came to the area to obtain supplies and assistance for the Greek struggle.
Karavas tradition particularly associates Abbot Leontios Hadjiyiannis with this effort.
Another tradition states that inhabitants who left Cyprus during the persecutions of 1821 reached Kythera and became associated with a settlement bearing the name Karavas. This should be retained as a local tradition rather than presented as an established historical sequence without further documentary evidence.
Social and national contribution
Karavas possessed a strong tradition of social, cultural and national activity.
Its inhabitants participated in important periods of modern Cypriot history, while numerous men from Karavas served as volunteers during the Second World War.
Sports clubs, cultural associations and other organised groups contributed significantly to the social life of the town.
Tourism before 1974
During the final decades before the invasion, tourism also began to develop significantly.
The sea, beaches, lemon groves, springs, luxuriant landscape, proximity to ancient Lambousa and the short distance from Kyrenia and Lapithos provided considerable potential for tourism.
Hotels and other tourist facilities appeared along the coastal zone. This development was abruptly interrupted in 1974.
The Turkish invasion of 1974
The Turkish invasion in the summer of 1974 brought the continuous everyday life of Karavas to a violent end.
Following the landing of Turkish forces in Kyrenia District, Karavas and neighbouring Lapithos found themselves in an extremely dangerous military position.
In early August the area was occupied by Turkish forces. The Greek Cypriot inhabitants were forced from their homes and properties.
Civilians were killed or went missing, while the organised social and economic life of a town that had developed over many generations was destroyed within a matter of days.
Missing persons, fallen and killed inhabitants
The Municipality of Karavas maintains detailed records of inhabitants who became missing persons, fell in combat, were killed or died as a consequence of the events of 1974.
Behind every recorded name is an individual family and human story. Preserving their names and personal histories forms an important part of the historical memory of the displaced community.
Karavas after 1974
Following the occupation, churches and numerous other monuments suffered looting, desecration, alteration of use or abandonment.
Panagia Evangelistria is used as a mosque, while other churches and chapels have suffered substantial alteration.
Extensive construction has also taken place on Greek Cypriot properties, significantly changing parts of the historic and natural landscape.
Today Karavas is inhabited by Turkish Cypriots as well as population transferred from Turkey after 1974.
The displaced Municipality of Karavas
Despite the occupation, the Municipality of Karavas of the Republic of Cyprus continues to function.
Its offices are now based in Nicosia, and the Municipality continues to organise cultural, historical, social and educational activities.
Particular emphasis is placed on collecting and preserving photographs, testimonies, documents, place names and historical information about Karavas before 1974.
The people of Karavas in displacement
The displaced people of Karavas are scattered throughout the government-controlled areas of Cyprus and in countries including the United Kingdom, United States, Australia and South Africa.
They have established associations and organisations dedicated to maintaining ties among the community and transmitting its history, customs and traditions to younger generations.
These include the refugee association “O Karavas”, the Lapithos, Karavas and Surrounding Villages Association in London, and organisations established by people from the area in other countries.
Preserving the memory of Karavas
Karavas is much more than a geographical location. It represents a network of neighbourhoods, houses, churches, schools, watermills, lemon groves, beaches, archaeological monuments, family histories and traditions.
Recording these elements is especially important for younger generations of people from Karavas who were born after 1974 and never experienced the town as it existed before the occupation.
The history of lemon cultivation, the old neighbourhoods, schools and churches, ancient Lambousa, traditional crafts and occupations, family memories and the events of 1974 are all parts of the historical identity of Karavas.
Classification
Name: Karavas
Greek name: Καραβάς
Type: Town – Municipality
District: Kyrenia
Country: Republic of Cyprus
Municipality: Municipality of Karavas
Municipality established: 1884
First municipal elections: 28 August 1884
Population 1881: 1,474
Population 1891: 1,580
Population 1901: 1,593
Population 1911: 1,695
Population 1921: 1,807
Population 1931: 1,887
Population 1946: 2,156
Population 1960: 2,425
Principal historic parish churches: Panagia Evangelistria, Agios Georgios, Agia Irini
Important monuments within the municipal boundaries: Ancient Lambousa, Panagia Acheiropoiitos Monastery, Agios Eulalios and other archaeological and ecclesiastical monuments
Traditional principal crop: Lemons
Historic neighbourhoods: Pano Geitonia, Exo Geitonia, Petrogeitonia, Agios Andreas
Status: Municipality of the Republic of Cyprus under Turkish occupation since 1974
Settlement-centre coordinates: 35.341395° N, 33.195925° E
Photographer: George Konstantinou
Photo location: Karavas, Kyrenia District
Date photographed: 20/10/2016
Sources
Municipality of Karavas – History of Karavas
Municipality of Karavas – The Municipality of Karavas
Municipality of Karavas – Administrative divisions
Municipality of Karavas – Education
Municipality of Karavas – Churches and chapels
Municipality of Karavas – Karavas today
Municipality of Karavas – The people of Karavas today
Municipality of Karavas – Missing, fallen and killed people of Karavas
Union of Cyprus Municipalities – Karavas, Kyrenia District
Biodiversity of Cyprus – Original Karavas post and photographs of 20/10/2016
No comments:
Post a Comment