See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Underwater photos at Akrotiri 9/10/2016 by Kostas Aristeidou
Below in English
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου.
Υποβρύχιες φωτογραφίες: Κώστας Αριστείδου – Ακρωτήρι, 9/10/2016.
Lithothamnion – ένα ασβεστοποιημένο ερυθρό φύκος
Το Lithothamnion είναι γένος θαλάσσιων ερυθρών φυκών της οικογένειας Hapalidiaceae, που ανήκει στην τάξη Hapalidiales και στην ομάδα των κοραλλινικών φυκών. Σε αντίθεση με τα μαλακά φύκη που είναι περισσότερο γνωστά στο ευρύ κοινό, τα κοραλλινικά φύκη αποθέτουν ανθρακικό ασβέστιο στα κυτταρικά τους τοιχώματα. Για τον λόγο αυτό ο θαλλός τους γίνεται σκληρός, πετρώδης και συχνά θυμίζει περισσότερο μικρό κοράλλι ή ασβεστολιθικό σχηματισμό παρά φύκος.
Αυτή ακριβώς η ιδιότητα των κοραλλινικών φυκών τα καθιστά ιδιαίτερα σημαντικά τόσο οικολογικά όσο και γεωλογικά. Μπορούν να σχηματίζουν κρούστες επάνω σε βράχους και άλλα σκληρά υποστρώματα ή να αναπτύσσονται ελεύθερα στον πυθμένα ως διακλαδισμένα ασβεστοποιημένα σώματα.
Μορφολογία
Τα είδη του γένους Lithothamnion είναι μη αρθρωτά κοραλλινικά ερυθρά φύκη. Ο θαλλός τους δεν παρουσιάζει τις ευλύγιστες αρθρώσεις που χαρακτηρίζουν άλλα κοραλλινικά φύκη, αλλά είναι σε μεγάλο βαθμό ασβεστοποιημένος.
Ανάλογα με το είδος και τις περιβαλλοντικές συνθήκες, ο θαλλός μπορεί να εμφανίζεται ως κρούστα προσκολλημένη σε σκληρό υπόστρωμα ή να αναπτύσσει λοβούς και μικρές διακλαδώσεις. Σε ορισμένα είδη σχηματίζονται ελεύθερα, μη προσκολλημένα ασβεστοποιημένα σώματα γνωστά ως rhodoliths, ενώ όταν τέτοια σώματα συσσωρεύονται σε μεγάλες ποσότητες στον πυθμένα μπορούν να δημιουργήσουν τα λεγόμενα maerl beds.
Το χρώμα των ζωντανών κοραλλινικών φυκών είναι συνήθως ροζ, ερυθρό, πορφυρό ή ροδοϊώδες, αλλά μπορεί να μεταβάλλεται ανάλογα με τον φωτισμό, το βάθος, την ηλικία του θαλλού και την επιφανειακή επικάλυψη από άλλους οργανισμούς.
Η ασβεστοποίηση
Ένα από τα βασικότερα χαρακτηριστικά του Lithothamnion είναι η απόθεση ανθρακικού ασβεστίου μέσα στα κυτταρικά τοιχώματα.
Η ασβεστοποίηση προσδίδει στον θαλλό μεγάλη μηχανική αντοχή. Με τον θάνατο των φυκών, τα ασβεστοποιημένα τμήματά τους μπορούν να παραμείνουν στον θαλάσσιο πυθμένα για μεγάλο χρονικό διάστημα και να συμμετέχουν στη δημιουργία βιογενούς ανθρακικού ιζήματος.
Για τον λόγο αυτό τα κοραλλινικά φύκη δεν είναι σημαντικά μόνο ως ζωντανοί οργανισμοί αλλά και ως παραγωγοί ασβεστολιθικού υλικού μέσα στα θαλάσσια οικοσυστήματα.
Εσωτερική δομή
Ο θαλλός του Lithothamnion αποτελείται από πυκνά οργανωμένα νημάτια κυττάρων. Στα μη αρθρωτά κοραλλινικά φύκη τα κύτταρα σχηματίζουν ένα συμπαγές ασβεστοποιημένο σώμα.
Στο γένος Lithothamnion η ανάπτυξη του θαλλού είναι μονομερής – monomerous, δηλαδή δημιουργείται από ένα ενιαίο σύστημα νηματίων που συμβάλλει τόσο στην οριζόντια όσο και στην κατακόρυφη ανάπτυξη του φυκού. Η μορφολογία αυτή αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά που χρησιμοποιούνται στην ταξινόμηση της ομάδας.
Αναπαραγωγή
Η αναπαραγωγή των κοραλλινικών φυκών είναι πολύ πιο σύνθετη από όσο υποδηλώνει η απλή εξωτερική εμφάνισή τους.
Τα αναπαραγωγικά όργανα βρίσκονται μέσα σε ειδικές κοιλότητες του ασβεστοποιημένου θαλλού, γνωστές ως conceptacles – κονσεπτάκια. Στο Lithothamnion χαρακτηριστικά είναι τα πολυπόρα conceptacles, τα οποία διαθέτουν πολλαπλούς πόρους για την απελευθέρωση αναπαραγωγικών κυττάρων.
Οι δομές αυτές είναι ιδιαίτερα χρήσιμες στη συστηματική των κοραλλινικών φυκών, επειδή μορφολογικές λεπτομέρειες των conceptacles και της εσωτερικής ανατομίας μπορούν να βοηθήσουν στη διάκριση συγγενικών γενών και ειδών.
Γιατί είναι δύσκολη η αναγνώριση των ειδών
Η αναγνώριση των κοραλλινικών φυκών μόνο από την εξωτερική εμφάνιση μπορεί να είναι εξαιρετικά δύσκολη.
Διαφορετικά είδη μπορεί να παρουσιάζουν πολύ παρόμοια μορφή, ενώ το ίδιο είδος μπορεί να αλλάζει σημαντικά εμφάνιση ανάλογα με το βάθος, τον φωτισμό, την κίνηση του νερού και το υπόστρωμα.
Η σύγχρονη ταξινομική έρευνα έχει δείξει ότι ακόμη και η παραδοσιακή αντίληψη για το γένος Lithothamnion χρειάστηκε σημαντική αναθεώρηση. Η AlgaeBase επισημαίνει ότι πολλά είδη που ιστορικά αποδίδονταν στο γένος χρειάζονται μοριακή μελέτη για να εξακριβωθεί εάν πράγματι ανήκουν σε αυτό.
Για τον λόγο αυτό το κυπριακό φωτογραφημένο δείγμα διατηρείται σωστά ως Lithothamnion sp. και δεν αποδίδεται σε συγκεκριμένο είδος χωρίς ανατομική ή μοριακή επιβεβαίωση.
Εξάπλωση και οικολογία
Τα κοραλλινικά ερυθρά φύκη έχουν εξαιρετικά μεγάλη θαλάσσια εξάπλωση και απαντούν από ρηχά παράκτια νερά μέχρι σημαντικά βάθη, αρκεί να υπάρχει επαρκές φως για φωτοσύνθεση.
Το Lithothamnion είναι αποκλειστικά θαλάσσιο γένος. Τα είδη του μπορούν να απαντούν επάνω σε βραχώδεις επιφάνειες, κοχύλια, άλλα βιογενή υποστρώματα ή ως ελεύθερα rhodoliths πάνω σε αμμώδεις και χαλικώδεις πυθμένες.
Η μορφή που θα πάρει ένα κοραλλινικό φύκος επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από την ένταση της υδροδυναμικής κίνησης, τη διαθεσιμότητα φωτός, τη sedimentation, την αλατότητα και τις αλληλεπιδράσεις με άλλους οργανισμούς.
Rhodoliths και maerl
Ιδιαίτερη οικολογική σημασία έχουν τα ελεύθερα ασβεστοποιημένα κοραλλινικά φύκη που σχηματίζουν rhodoliths.
Τα rhodoliths δεν είναι στερεωμένα στον βράχο. Μετακινούνται ή ανατρέπονται σταδιακά από τα θαλάσσια ρεύματα και τα κύματα, γεγονός που επιτρέπει την ανάπτυξή τους προς διαφορετικές κατευθύνσεις.
Όταν αναπτύσσονται σε μεγάλες συγκεντρώσεις δημιουργούν maerl beds, πολύπλοκους τρισδιάστατους βιογενείς πυθμένες. Οι κοιλότητες ανάμεσα στις διακλαδώσεις προσφέρουν καταφύγιο, επιφάνεια εγκατάστασης και χώρους αναζήτησης τροφής για μεγάλο αριθμό θαλάσσιων οργανισμών. Η ευρωπαϊκή ταξινόμηση EUNIS αναγνωρίζει ειδικούς τύπους οικοτόπων maerl όπου κυριαρχούν κοραλλινικά φύκη όπως το Lithothamnion corallioides.
Οικολογική σημασία
Οι κοραλλινικοί πυθμένες μπορούν να αποτελέσουν εξαιρετικά πολύπλοκα μικροενδιαιτήματα.
Οι διακλαδισμένες ασβεστοποιημένες μορφές δημιουργούν μεγάλο αριθμό μικρών κοιλοτήτων και επιφανειών, μέσα και επάνω στις οποίες μπορούν να ζουν φύκη, πολύχαιτοι, μαλάκια, καρκινοειδή, εχινόδερμα και πολλοί άλλοι οργανισμοί.
Στην κυπριακή αξιολόγηση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας, οι πυθμένες με ελεύθερα ασβεστοποιημένα φύκη χαρακτηρίζονται ως ιδιαίτερα σύνθετες κοινότητες με πλούσια συνοδό πανίδα. Αναφέρεται επίσης η σημασία τους ως αποθήκες ανθρακικού υλικού και ως περιοχές που μπορούν να λειτουργούν ως ενδιαιτήματα ή χώροι ανάπτυξης για θαλάσσιους οργανισμούς, μεταξύ αυτών και κεφαλόποδα.
Το Lithothamnion στην Κύπρο
Το γένος Lithothamnion είναι τεκμηριωμένο στη θαλάσσια χλωρίδα της Κύπρου.
Η επιστημονική Checklist of seaweeds of Cyprus καταγράφει, μεταξύ άλλων, το Lithothamnion corallioides από τον Ακάμα και το Lithothamnion philippii για την Κύπρο.
Επιπλέον, επίσημη κυπριακή έκθεση για τη θαλάσσια βιοποικιλότητα αναφέρει ελεύθερα ασβεστοποιημένα φύκη, μεταξύ των οποίων το Lithothamnion corallioides και το Phymatolithon calcareum, σε ιδιαίτερους θαλάσσιους οικοτόπους γύρω από την Κύπρο.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το φωτογραφημένο δείγμα από το Ακρωτήρι μπορεί να ταυτιστεί με κάποιο από τα συγκεκριμένα είδη. Για το συγκεκριμένο υλικό η ασφαλής καταγραφή παραμένει Lithothamnion sp.
Η καταγραφή από το Ακρωτήρι
Οι φωτογραφίες της συγκεκριμένης καταγραφής λήφθηκαν υποβρυχίως στο Ακρωτήρι στις 9 Οκτωβρίου 2016 από τον Κώστα Αριστείδου. Η αρχική ανάρτηση του Biodiversity of Cyprus κατέγραψε το υλικό ως Lithothamnion sp.
Η καταγραφή αποτελεί φωτογραφική τεκμηρίωση κοραλλινικού ερυθρού φύκους από τα κυπριακά θαλάσσια οικοσυστήματα. Επειδή δεν υπάρχει διαθέσιμο μικροσκοπικό, ανατομικό ή γενετικό υλικό από το συγκεκριμένο δείγμα, δεν είναι επιστημονικά ασφαλές να προχωρήσουμε σε ταυτοποίηση είδους.
Κοραλλινικά φύκη και ανθρακικός κύκλος
Η παραγωγή ανθρακικού ασβεστίου κάνει τα κοραλλινικά φύκη σημαντικούς οργανισμούς των θαλάσσιων ανθρακικών συστημάτων.
Καθώς αναπτύσσονται, αποθηκεύουν σημαντικό ποσοστό ανόργανου άνθρακα στον ασβεστοποιημένο θαλλό. Μετά τον θάνατό τους, θραύσματα του θαλλού μπορούν να ενσωματωθούν στα θαλάσσια ιζήματα και να συμβάλουν μακροπρόθεσμα στη δημιουργία ασβεστολιθικού υλικού.
Για τον λόγο αυτό τα κοραλλινικά φύκη έχουν ενδιαφέρον όχι μόνο για τη σύγχρονη θαλάσσια οικολογία αλλά και για τη μελέτη παλαιών θαλάσσιων περιβαλλόντων.
Γεωλογική σημασία
Τα ασβεστοποιημένα ερυθρά φύκη διαθέτουν επίσης σημαντικό απολιθωματολογικό αρχείο.
Επειδή ο θαλλός τους είναι πλούσιος σε ανθρακικό ασβέστιο, μπορεί να διατηρηθεί μέσα σε θαλάσσια ιζήματα και ασβεστολιθικά πετρώματα. Σε ορισμένους γεωλογικούς σχηματισμούς τα κοραλλινικά φύκη αποτελούν σημαντικό μέρος της συνολικής ανθρακικής παραγωγής.
Απολιθωμένα κοραλλινικά φύκη μπορούν έτσι να προσφέρουν πληροφορίες για το βάθος, τη διαύγεια του νερού, την ενέργεια του περιβάλλοντος και γενικότερα τις συνθήκες αρχαίων θαλασσών. Ωστόσο, η ερμηνεία τους απαιτεί μελέτη του συγκεκριμένου γεωλογικού πλαισίου και δεν μπορεί να μεταφερθεί αυτομάτως σε ένα σύγχρονο δείγμα όπως αυτό του Ακρωτηρίου.
Ευαισθησία και απειλές
Οι πυθμένες με rhodoliths και maerl είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι επειδή τα κοραλλινικά φύκη που τους δημιουργούν μπορούν να έχουν αργούς ρυθμούς ανάπτυξης.
Η μηχανική καταστροφή του πυθμένα από συρόμενα εργαλεία αλιείας, εκσκαφές και βυθοκορήσεις μπορεί να καταστρέψει μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα δομές που χρειάστηκαν πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα για να αναπτυχθούν.
Για την Κύπρο έχουν αναφερθεί ως πιέσεις σε τέτοιους οικοτόπους η βυθοκόρηση, η αλιεία με τράτες, οι υπεράκτιες ιχθυοκαλλιέργειες και η απόρριψη άλμης από μονάδες αφαλάτωσης.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι πυθμένες maerl και rhodoliths αναγνωρίζονται σε ειδικές κατηγορίες θαλάσσιων οικοτόπων και συνδέονται με τύπους οικοτόπων του Παραρτήματος Ι της Οδηγίας για τους Οικοτόπους.
Κλιματική αλλαγή και οξίνιση των ωκεανών
Επειδή τα κοραλλινικά φύκη δημιουργούν ασβεστοποιημένους θαλλούς, οι μεταβολές στη χημεία του θαλασσινού νερού αποτελούν σημαντικό αντικείμενο επιστημονικής έρευνας.
Η αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα προκαλεί σταδιακή μείωση του pH των ωκεανών, μεταβάλλοντας το ανθρακικό σύστημα του νερού. Για οργανισμούς που παράγουν σκελετούς ή θαλλούς από ανθρακικό ασβέστιο, τέτοιες αλλαγές μπορεί να επηρεάσουν την ασβεστοποίηση, αν και η ευαισθησία διαφέρει μεταξύ ειδών και περιβαλλοντικών συνθηκών.
Η προστασία υγιών και αδιατάρακτων κοραλλινικών πυθμένων αποκτά επομένως ακόμη μεγαλύτερη σημασία μέσα σε ένα θαλάσσιο περιβάλλον που μεταβάλλεται.
Ταξινόμηση
Επιστημονική ονομασία: Lithothamnion sp.
Ταυτοποίηση: Σε επίπεδο γένους – το είδος δεν έχει προσδιοριστεί με ασφάλεια
Ομάδα: Ασβεστοποιημένο κοραλλινικό ερυθρό φύκος
Επικράτεια: Eukaryota
Βασίλειο: Plantae
Υπερομάδα: Biliphyta
Infrakingdom: Rhodaria
Φύλο: Rhodophyta
Υποφύλο: Eurhodophytina
Κλάση: Florideophyceae
Υποκλάση: Corallinophycidae
Τάξη: Hapalidiales
Οικογένεια: Hapalidiaceae
Υποοικογένεια: Melobesioideae
Γένος: Lithothamnion
Περιβάλλον: Θαλάσσιο
Παρουσία στην Κύπρο: Το γένος είναι τεκμηριωμένο από την Κύπρο
Τοποθεσία φωτογράφησης: Ακρωτήρι, Κύπρος
Ημερομηνία φωτογράφησης: 9/10/2016
Φωτογράφος: Κώστας Αριστείδου
IUCN: Δεν εφαρμόζεται κατηγορία IUCN στο μη προσδιορισμένο Lithothamnion sp. της συγκεκριμένης καταγραφής.
Πηγές
AlgaeBase – Lithothamnion Heydrich, 1897: σύγχρονη ταξινομία και διαγνωστικά χαρακτηριστικά
Checklist of seaweeds of Cyprus – επιστημονικός κατάλογος των θαλάσσιων φυκών της Κύπρου
Τμήμα Περιβάλλοντος Κύπρου – Biodiversity Report, θαλάσσιοι οικότοποι με ελεύθερα ασβεστοποιημένα φύκη
EUNIS – Lithothamnion corallioides maerl beds
EUR-Lex – Ευρωπαϊκή ταξινόμηση και αποκατάσταση οικοτόπων maerl και rhodoliths
Biodiversity of Cyprus – αρχική καταγραφή Lithothamnion sp. από το Ακρωτήρι
Biodiversity of Cyprus – original Lithothamnion sp. record from Akrotirioriginal Lithothamnion sp. record from Akrotiri












No comments:
Post a Comment