Belemnoidea – Rare Late Triassic fossils from Kalavasos – Σπάνια απολιθώματα Belemnoidea από την Καλαβασό, Ύστερο Τριαδικό – Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Probably the rarest Cyprus fossils. They lived in the depths of Tethys Sea during the late Triassic.
This comes from Cyprus 200 myllion years old.

Photos by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Καλαβασός, επαρχία Λάρνακας, Κύπρος.

Τα απολιθώματα που παρουσιάζονται εδώ βρέθηκαν από τον Γιώργο Κωνσταντίνου και τη Φανή Κωνσταντίνου στην περιοχή της Καλαβασού. Πρόκειται για απολιθωμένα υπολείμματα βελεμνοειδών (Belemnoidea), μιας εξαφανισμένης ομάδας θαλάσσιων κεφαλοπόδων που συγγενεύει εξελικτικά με τα σημερινά καλαμάρια και τις σουπιές.

Η παλαιότερη καταγραφή των συγκεκριμένων ευρημάτων τα τοποθετεί στο Ύστερο Τριαδικό, περίπου 200 εκατομμύρια χρόνια πριν, και τα χαρακτηρίζει ως εξαιρετικά σπάνια απολιθώματα για την Κύπρο. Η ηλικία αυτή είναι συμβατή γενικά με την πρώιμη ιστορία των βελεμνοειδών: σύγχρονη επιστημονική ανασκόπηση τοποθετεί την εμφάνισή τους στο πρώιμο τμήμα του Ύστερου Τριαδικού, περίπου 240 εκατομμύρια χρόνια πριν.

Τι ήταν τα βελεμνοειδή

Τα βελεμνοειδή ήταν θαλάσσια κεφαλόποδα με σώμα που έμοιαζε σε γενικές γραμμές με εκείνο των σύγχρονων καλαμαριών. Σε αντίθεση όμως με τα περισσότερα σημερινά καλαμάρια, διέθεταν έναν σημαντικό εσωτερικό σκληρό σκελετό.

Το τμήμα που διατηρείται συχνότερα ως απολίθωμα είναι το ρόστρο (rostrum ή guard), μια συμπαγής, συνήθως επιμήκης και χαρακτηριστικά «βολιδοειδής» δομή. Προς το εσωτερικό βρισκόταν ο θαλαμωτός φραγμόκωνος (phragmocone).

Εξαιρετικά διατηρημένα απολιθώματα από άλλες περιοχές του κόσμου έχουν αποκαλύψει ακόμη και μαλακά μέρη του σώματος. Γνωρίζουμε έτσι ότι τα ζώα αυτά διέθεταν πλοκαμοειδείς βραχίονες με μικρά άγκιστρα, μάτια, μελανοφόρο σάκο και πτερύγια και ήταν δραστήριοι θαλάσσιοι οργανισμοί.

Εξέλιξη και εξαφάνιση

Τα βελεμνοειδή εμφανίστηκαν κατά το Τριαδικό, αλλά γνώρισαν πολύ μεγαλύτερη εξάπλωση και αφθονία κατά το Ιουρασικό και το Κρητιδικό. Τα χαρακτηριστικά ρόστρα τους αποτελούν συνηθισμένα απολιθώματα σε πολλά μεσοζωικά θαλάσσια πετρώματα της Ευρώπης και άλλων περιοχών.

Η ομάδα εξαφανίστηκε στο τέλος του Κρητιδικού, περίπου 66 εκατομμύρια χρόνια πριν, κατά τη μεγάλη μαζική εξαφάνιση στο όριο Κρητιδικού–Παλαιογενούς.

Τα βελεμνοειδή ήταν νεκτονικοί οργανισμοί, ικανοί για ενεργό κολύμβηση. Ήταν θηρευτές και τρέφονταν με μικρότερα θαλάσσια ζώα. Τα ίδια αποτελούσαν μέρος της τροφικής αλυσίδας των μεσοζωικών θαλασσών.

Η Τηθύς και η Κύπρος

Κατά το Μεσοζωικό, η γεωλογική περιοχή από την οποία προέκυψε αργότερα η Κύπρος συνδεόταν με τον μεγάλο ωκεάνιο χώρο της Τηθύος. Το σημερινό νησί δεν υπήρχε ακόμη με τη μορφή που γνωρίζουμε σήμερα.

Τα βελεμνοειδή ήταν αποκλειστικά θαλάσσιοι οργανισμοί. Επομένως, τα απολιθώματά τους αποτελούν μαρτυρία ενός πανάρχαιου θαλάσσιου περιβάλλοντος, πολύ πριν από την τελική ανάδυση και διαμόρφωση της σημερινής Κύπρου.

Τα ευρήματα από την Καλαβασό

Τα συγκεκριμένα δείγματα βρέθηκαν από τον Γιώργο Κωνσταντίνου και τη Φανή Κωνσταντίνου στην Καλαβασό.

Η αναγνώρισή τους διατηρείται συντηρητικά σε επίπεδο Belemnoidea indet. και δεν αποδίδεται συγκεκριμένο γένος ή είδος χωρίς λεπτομερή παλαιοντολογική εξέταση. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τόσο παλαιό υλικό, καθώς η ακριβής ταξινόμηση των πρώιμων βελεμνοειδών βασίζεται σε εξειδικευμένα μορφολογικά χαρακτηριστικά.

Η ηλικία περίπου 200 εκατομμυρίων ετών και η απόδοση στο Ύστερο Τριαδικό αποτελούν τα στοιχεία της καταγραφής των ευρημάτων. Χωρίς δημοσιευμένη στρωματογραφική τεκμηρίωση για το ακριβές σημείο συλλογής, δεν είναι ασφαλές να δοθεί ακριβέστερη ηλικία ή συγκεκριμένος γεωλογικός σχηματισμός.

Τα δείγματα παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή τα βελεμνοειδή είναι πολύ περισσότερο γνωστά από τα νεότερα, Ιουρασικά και Κρητιδικά πετρώματα, ενώ οι πρώιμες Τριαδικές μορφές βρίσκονται κοντά στην αρχή της εξελικτικής ιστορίας της ομάδας.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Mollusca
Κλάση: Cephalopoda
Υποκλάση: Coleoidea
Ομάδα: Belemnoidea
Ταυτοποίηση: Belemnoidea indet.
Υλικό: Απολιθώματα
Γεωλογική ηλικία της καταγραφής: Ύστερο Τριαδικό, περίπου 200 εκατομμύρια χρόνια
Τοποθεσία: Καλαβασός, επαρχία Λάρνακας, Κύπρος
Συλλέκτες: Γιώργος Κωνσταντίνου και Φανή Κωνσταντίνου

Πηγές

Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Belemnites fossils from Triassic period – Cyprus

Wilkin (2022) – Fossils explained 82: Belemnites: Anatomy, ecology, applications

British Geological Survey – Belemnites

TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – KALAVASOS, LARNACA DISTRICT, CYPRUS.

The fossils presented here were found by George Konstantinou and Fani Konstantinou in the Kalavasos area, Larnaca District, Cyprus. They represent remains of belemnoids (Belemnoidea), an extinct group of marine cephalopods evolutionarily related to modern squid and cuttlefish.

The record of these particular specimens places them in the Late Triassic, approximately 200 million years ago, and describes them as exceptionally rare fossils in Cyprus. This age is broadly consistent with the early evolutionary history of belemnoids: a modern scientific review places their appearance in the early Late Triassic, approximately 240 million years ago.

What were belemnoids?

Belemnoids were marine cephalopods with a body broadly resembling that of modern squid. Unlike most living squid, however, they possessed a substantial hard internal skeleton.

The part most commonly preserved as a fossil is the rostrum or guard, a solid, usually elongated and characteristically bullet-shaped structure. Further inside the animal was the chambered phragmocone.

Exceptionally preserved fossils from elsewhere have even retained soft body parts. These show that belemnoids possessed arms bearing small hooks, eyes, an ink sac and fins, and were active marine animals.

Evolution and extinction

Belemnoids appeared during the Triassic, but became much more widespread and abundant during the Jurassic and Cretaceous. Their characteristic rostra are common fossils in many Mesozoic marine rocks around the world.

The group disappeared at the end of the Cretaceous, approximately 66 million years ago, during the major Cretaceous–Palaeogene mass extinction.

Belemnoids were nektonic animals capable of active swimming. They were predators feeding on smaller marine animals and were themselves part of the food web of Mesozoic seas.

The Tethys and Cyprus

During the Mesozoic, the geological region from which Cyprus would eventually emerge was associated with the vast marine realm of the Tethys Ocean. The present island did not yet exist in its modern form.

Belemnoids were exclusively marine organisms. Their remains therefore provide evidence of an ancient marine environment dating from long before the emergence and final development of present-day Cyprus.

The fossils from Kalavasos

These specimens were found by George Konstantinou and Fani Konstantinou at Kalavasos.

Their identification is conservatively retained as Belemnoidea indet., without assignment to a particular genus or species in the absence of detailed palaeontological examination. This is especially important for such early material because classification of Triassic belemnoids depends on specialised morphological characters.

The age of approximately 200 million years and attribution to the Late Triassic are retained as information associated with the record. Without published stratigraphic documentation for the precise collecting horizon, a more exact age or particular geological formation should not be assigned.

The specimens are particularly interesting because belemnoids are far better known from younger Jurassic and Cretaceous rocks, whereas Triassic representatives occur close to the beginning of the evolutionary history of the group.

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Mollusca
Class: Cephalopoda
Subclass: Coleoidea
Group: Belemnoidea
Identification: Belemnoidea indet.
Material: Fossils
Recorded geological age: Late Triassic, approximately 200 million years
Locality: Kalavasos, Larnaca District, Cyprus
Collectors: George Konstantinou and Fani Konstantinou

Sources

Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Belemnites fossils from Triassic period – Cyprus

Wilkin (2022) – Fossils explained 82: Belemnites: Anatomy, ecology, applications

British Geological Survey – Belemnites