Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou: Bolma rugosa (Linnaeus, 1767) – Fossils from various localities in Nicosia District – Απολιθώματα Bolma rugosa από διάφορες περιοχές της επαρχίας Λευκωσίας

See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Photos Nicosia by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος.

Τα απολιθώματα που παρουσιάζονται εδώ βρέθηκαν από τον Γιώργο Κωνσταντίνου και τη Φανή Κωνσταντίνου σε διάφορες περιοχές της επαρχίας Λευκωσίας. Αποδίδονται στο Bolma rugosa (Linnaeus, 1767), ένα θαλάσσιο γαστερόποδο της οικογένειας Turbinidae που εξακολουθεί να ζει σήμερα στη Μεσόγειο και στον ανατολικό Ατλαντικό. Το όνομα Astraea rugosa που χρησιμοποιήθηκε παλαιότερα είναι συνώνυμο· το αποδεκτό όνομα είναι Bolma rugosa.

Περιγραφή

Το Bolma rugosa διαθέτει ισχυρό, συμπαγές, κωνικό κέλυφος, με έντονη εξωτερική γλυπτική. Οι σπείρες φέρουν σπειροειδείς γραμμώσεις, φυμάτια και προεξοχές, οι οποίες μπορούν να είναι περισσότερο ή λιγότερο ανεπτυγμένες ανάλογα με το άτομο. Το είδος παρουσιάζει σημαντική μορφολογική μεταβλητότητα, γεγονός που στο παρελθόν οδήγησε στην περιγραφή πολλών ποικιλιών και μορφών.

Ένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικό γνώρισμα του ζωντανού ζώου είναι το παχύ ασβεστιτικό επίπωμα (operculum), με το οποίο κλείνει το άνοιγμα του κελύφους όταν αποσύρεται στο εσωτερικό του. Στα σύγχρονα άτομα η εξωτερική επιφάνειά του είναι λεία και έντονα χρωματισμένη, ενώ το επίπωμα είναι γνωστό σε διάφορες περιοχές της Μεσογείου ως «μάτι της Αγίας Λουκίας».

Το κέλυφος μπορεί να φθάσει σε αρκετά μεγάλο μέγεθος για Turbinidae. Η μορφολογία του, ιδιαίτερα η γλυπτική των σπειρών, οι περιφερειακές προεξοχές και η μορφή της βάσης και του ανοίγματος, είναι σημαντική για την αναγνώριση του είδους.

Ενδιαίτημα και βιολογία

Το Bolma rugosa είναι βενθικό θαλάσσιο γαστερόποδο. Ζει σε σκληρά υποστρώματα και σε βραχώδεις ή μικτούς βυθούς, από σχετικά ρηχά νερά μέχρι σημαντικά μεγαλύτερα βάθη. Η αναθεώρηση του γένους Bolma αναφέρει το είδος από τη Μεσόγειο και τον κεντροανατολικό Ατλαντικό σε βάθη που φθάνουν τουλάχιστον τα 200 μέτρα.

Όπως και άλλα Turbinidae, είναι φυτοφάγο/βοσκός του υποστρώματος, τρεφόμενο κυρίως με φυτικό και μικροοργανικό υλικό που αποξέει από τις επιφάνειες.

Εξάπλωση

Το είδος έχει ευρεία εξάπλωση στη Μεσόγειο Θάλασσα και στον ανατολικό Ατλαντικό. Έχει καταγραφεί από τις ακτές της Ιβηρικής και της βορειοδυτικής Αφρικής, καθώς και από τις Μαδέρες, τις Αζόρες, τις Κανάριες Νήσους και το Πράσινο Ακρωτήριο.

Το Bolma rugosa είναι επομένως ένα είδος με μακρά ιστορία στην ευρύτερη Μεσόγειο, καθώς είναι γνωστό τόσο από σύγχρονους πληθυσμούς όσο και από πλούσιο απολιθωματολογικό υλικό.

Απολιθωματολογικό αρχείο

Το απολιθωματολογικό αρχείο του Bolma rugosa είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Η μεγάλη επιστημονική αναθεώρηση του γένους αναφέρει ότι το είδος απαντά συχνά σε αποθέσεις του Μειόκαινου, Πλειόκαινου και Τεταρτογενούς σε χώρες γύρω από τη Μεσόγειο.

Η μεγάλη μεταβλητότητα της γλυπτικής του κελύφους έχει ιδιαίτερη σημασία στην παλαιοντολογία. Στο παρελθόν περιγράφηκαν πολλές απολιθωμένες μορφές και ποικιλίες με διαφορετικά ονόματα, αλλά η σύγχρονη αναθεώρηση επισημαίνει ότι αρκετές από αυτές πιθανότατα βρίσκονται μέσα στο φυσικό μορφολογικό εύρος του B. rugosa.

Αυτό σημαίνει ότι η σύγκριση απολιθωμένων δειγμάτων πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη σημαντική ενδοειδική μεταβλητότητα και όχι μόνο την παρουσία ή το μέγεθος των εξωτερικών προεξοχών.

Τα απολιθώματα από την επαρχία Λευκωσίας

Τα συγκεκριμένα δείγματα προέρχονται από διαφορετικές περιοχές της επαρχίας Λευκωσίας. Η αρχική καταγραφή τους ως Bolma rugosa είναι συμβατή με το εκτεταμένο απολιθωματολογικό αρχείο του είδους στη Μεσόγειο. Η παλαιότερη ανάρτηση καταγράφει επίσης τις φωτογραφίες ως προερχόμενες από τη Λευκωσία και φωτογραφημένες από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.

Επειδή όμως τα δείγματα προέρχονται από διαφορετικές θέσεις, δεν θεωρούμε ότι έχουν υποχρεωτικά την ίδια γεωλογική ηλικία ή ότι προέρχονται από τον ίδιο γεωλογικό σχηματισμό. Κάθε θέση αποτελεί ξεχωριστή απολιθωματολογική καταγραφή και η ακριβής ηλικία της χρειάζεται να τεκμηριώνεται από το γεωλογικό και στρωματογραφικό της πλαίσιο.

Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον ότι το Bolma rugosa έχει επιβιώσει μέσα από μεγάλο μέρος του Νεογενούς και του Τεταρτογενούς και εξακολουθεί να αποτελεί μέρος της σύγχρονης μεσογειακής πανίδας.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Mollusca
Κλάση: Gastropoda
Υποκλάση: Vetigastropoda
Τάξη: Trochida
Υπεροικογένεια: Trochoidea
Οικογένεια: Turbinidae
Γένος: Bolma Risso, 1826
Είδος: Bolma rugosa (Linnaeus, 1767)
Αρχικός συνδυασμός: Turbo rugosus Linnaeus, 1767
Παλαιότερος συνδυασμός: Astraea rugosa (Linnaeus, 1767)
Τοποθεσίες: διάφορες περιοχές της επαρχίας Λευκωσίας, Κύπρος
Συλλέκτες: Γιώργος Κωνσταντίνου και Φανή Κωνσταντίνου

Πηγές

Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Bolma (Astrea) rugosa fossils – Cyprus

MolluscaBase – Bolma rugosa (Linnaeus, 1767)

Australian Museum – A revision of the species of Bolma Risso, 1826

Ocean Biodiversity Information System (OBIS) – Bolma rugosa

TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – NICOSIA DISTRICT, CYPRUS.

The fossils presented here were found by George Konstantinou and Fani Konstantinou at various localities in Nicosia District. They are attributed to Bolma rugosa (Linnaeus, 1767), a marine gastropod of the family Turbinidae that still lives today in the Mediterranean and eastern Atlantic. The former combination Astraea rugosa is a synonym; the accepted name is Bolma rugosa.

Description

Bolma rugosa has a strong, solid, conical shell with prominent external sculpture. The whorls bear spiral cords, tubercles and projections, which vary considerably in their development between individuals. This substantial morphological variability historically resulted in the description of numerous varieties and forms.

A particularly distinctive feature of the living animal is its thick calcareous operculum, which closes the aperture when the animal withdraws into its shell. The external surface of the operculum is smooth and brightly coloured and is popularly known in parts of the Mediterranean as the “Eye of Saint Lucy”.

The shell can attain a relatively large size for a turbinid. Its sculpture, peripheral projections and the morphology of the base and aperture provide important characters for identification.

Habitat and biology

Bolma rugosa is a benthic marine gastropod inhabiting hard substrates and rocky or mixed seabeds, from relatively shallow water to considerably greater depths. A major revision of Bolma records the species throughout the Mediterranean and central eastern Atlantic to depths of at least 200 metres.

Like other turbinids, it grazes on surfaces, feeding principally on plant and microscopic organic material.

Distribution

The species is widely distributed in the Mediterranean Sea and eastern Atlantic. Records extend along the Iberian and northwestern African coasts and include Madeira, the Azores, Canary Islands and Cape Verde.

Bolma rugosa therefore has a particularly long history in the wider Mediterranean region, being represented both by living populations and by an extensive fossil record.

Fossil record

The fossil record of Bolma rugosa is substantial. The major taxonomic revision of the genus states that the species occurs commonly in Miocene, Pliocene and Quaternary deposits of countries surrounding the Mediterranean.

Its highly variable shell sculpture is particularly relevant to palaeontology. Numerous fossil forms and varieties were historically described under different names, but modern revision suggests that several of these probably fall within the natural morphological variation of B. rugosa.

Fossil specimens should therefore be compared with the full range of variation of the species rather than being distinguished solely by the development or size of their external projections.

Fossils from Nicosia District

These specimens come from different localities in Nicosia District. Their identification as Bolma rugosa is consistent with the extensive Mediterranean fossil record of the species.

Because the specimens originate from different localities, however, they should not automatically be considered the same geological age or assigned to the same geological formation. Each locality represents a separate palaeontological record whose precise age depends on its individual geological and stratigraphic context.

It is particularly interesting that Bolma rugosa survived through a substantial part of the Neogene and Quaternary and continues to form part of the living Mediterranean fauna today.

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Mollusca
Class: Gastropoda
Subclass: Vetigastropoda
Order: Trochida
Superfamily: Trochoidea
Family: Turbinidae
Genus: Bolma Risso, 1826
Species: Bolma rugosa (Linnaeus, 1767)
Original combination: Turbo rugosus Linnaeus, 1767
Former combination: Astraea rugosa (Linnaeus, 1767)
Localities: various localities in Nicosia District, Cyprus
Collectors: George Konstantinou and Fani Konstantinou