See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Photos by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος.

Απολιθωμένα Conus από τη Λευκωσία

Τα απολιθωμένα κελύφη που παρουσιάζονται στις φωτογραφίες βρέθηκαν από τον Γιώργο Κωνσταντίνου και τη σύζυγό του, Φανή Κωνσταντίνου, σε διάφορες περιοχές της επαρχίας Λευκωσίας.

Τα ευρήματα παρουσιάζουν διαφορετικές μορφές και αντιπροσωπεύουν πιθανότατα περισσότερα από ένα είδη. Χωρίς λεπτομερή συγκριτική μελέτη κάθε δείγματος, ο ασφαλέστερος προσδιορισμός είναι επομένως Conus spp., χωρίς απόδοση των επιμέρους κελυφών σε συγκεκριμένα είδη.

Το Conus Linnaeus, 1758 είναι αποδεκτό γένος θαλάσσιων γαστεροπόδων της οικογένειας Conidae. Η σύγχρονη ταξινομία των κωνοειδών γαστεροπόδων είναι ιδιαίτερα σύνθετη και περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό ζώντων και απολιθωμένων taxa.

Χαρακτηριστικά του κελύφους

Τα μέλη του γένους Conus είναι γνωστά για το χαρακτηριστικό, περίπου κωνικό κέλυφός τους. Η σπείρα μπορεί να είναι χαμηλή ή περισσότερο ανυψωμένη, ενώ η τελευταία σπείρα καταλαμβάνει συνήθως το μεγαλύτερο μέρος του κελύφους.

Η μορφολογία του κελύφους παρουσιάζει σημαντική ποικιλότητα μεταξύ των ειδών. Το ύψος και το σχήμα της σπείρας, οι ώμοι του κελύφους, η γλυπτική της επιφάνειας, οι αύλακες και οι αναλογίες του κελύφους αποτελούν σημαντικά χαρακτηριστικά για τον ταξινομικό προσδιορισμό.

Στα απολιθωμένα δείγματα ο προσδιορισμός μπορεί να είναι δυσκολότερος, καθώς η διάβρωση, η θραύση ή η παραμόρφωση κατά την απολίθωση μπορεί να έχει καταστρέψει σημαντικά διαγνωστικά χαρακτηριστικά.

Αρπακτικά θαλάσσια σαλιγκάρια

Τα κωνοειδή σαλιγκάρια είναι αρπακτικά γαστερόποδα. Τα ζωντανά είδη χρησιμοποιούν ένα εξαιρετικά εξειδικευμένο σύστημα διατροφής, με τροποποιημένα δόντια της ράδουλας και δηλητήριο για την ακινητοποίηση της λείας.

Ανάλογα με το είδος, η λεία μπορεί να αποτελείται από σκουλήκια, άλλα μαλάκια ή ψάρια. Πρόκειται για μία από τις πλέον εξειδικευμένες εξελικτικά ομάδες αρπακτικών θαλάσσιων γαστεροπόδων.

Η βιολογία των σημερινών ειδών βοηθά στην κατανόηση της οικογένειας, αλλά δεν επιτρέπει από μόνη της την εξαγωγή συγκεκριμένων συμπερασμάτων για τη διατροφή κάθε απολιθωμένου είδους.

Τα Conus στο απολιθωματικό αρχείο της Κύπρου

Η παρουσία του Conus στο απολιθωματικό αρχείο της Κύπρου είναι επίσημα τεκμηριωμένη από το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης.

Σύμφωνα με το Τμήμα, η πλειονότητα των ιζηματογενών πετρωμάτων της Κύπρου σχηματίστηκε σε θαλάσσιο περιβάλλον και γι' αυτό τα περισσότερα απολιθώματα του νησιού είναι θαλάσσια. Ο Σχηματισμός Πάχνας περιέχει μεταξύ άλλων πολυάριθμα απολιθωμένα γαστερόποδα.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η αναφορά του Τμήματος Γεωλογικής Επισκόπησης ότι οι Πλειο-Πλειστοκαινικοί σχηματισμοί της Κύπρου περιλαμβάνουν άφθονα μακροαπολιθώματα γαστεροπόδων, μεταξύ των οποίων αναφέρεται συγκεκριμένα και το Conus.

Η πλούσια απολιθωματοπανίδα της Λευκωσίας

Ο Σχηματισμός Λευκωσίας είναι ιδιαίτερα σημαντικός για την παλαιοντολογία της κεντρικής Κύπρου. Τα πλειοκαινικά ιζήματά του είναι εξαιρετικά πλούσια σε μακροαπολιθώματα.

Στα ανώτερα στρωματογραφικά επίπεδα της ευρύτερης περιοχής της πόλης της Λευκωσίας υπάρχουν εντυπωσιακές απολιθωματοφόρες συγκεντρώσεις, οι οποίες αποτελούνται σχεδόν εξ ολοκλήρου από μακροαπολιθώματα. Περιλαμβάνουν δίθυρα, γαστερόποδα, σκαφόποδα, βαλανίδες, εχινοειδή και κοράλλια.

Αυτή η πλούσια θαλάσσια πανίδα αποτελεί άμεση μαρτυρία των θαλάσσιων περιβαλλόντων που υπήρχαν στην περιοχή πριν η τεκτονική ανύψωση μετατρέψει τη σημερινή κεντρική Κύπρο σε ξηρά.

Διαφορετικά είδη και διαφορετικές τοποθεσίες

Τα κελύφη που παρουσιάζονται εδώ δεν προέρχονται από μία μόνο θέση. Ο Γιώργος και η Φανή Κωνσταντίνου τα βρήκαν σε διαφορετικές περιοχές της επαρχίας Λευκωσίας κατά τη διάρκεια των ερευνών τους.

Παράλληλα, τα κελύφη παρουσιάζουν μορφολογικές διαφορές που υποδεικνύουν ότι στη συλλογή πιθανότατα αντιπροσωπεύονται διαφορετικά είδη.

Δεν θεωρείται όμως ότι όλα τα δείγματα έχουν αναγκαστικά την ίδια ηλικία ή προέρχονται από τον ίδιο γεωλογικό σχηματισμό. Κάθε τοποθεσία αποτελεί ξεχωριστή παλαιοντολογική καταγραφή και απαιτεί τη δική της στρωματογραφική τεκμηρίωση.

Η ηλικία των απολιθωμάτων

Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης καταγράφει το Conus μεταξύ των γαστεροπόδων των Πλειο-Πλειστοκαινικών σχηματισμών της Κύπρου, ενώ η ευρύτερη περιοχή της Λευκωσίας διαθέτει ιδιαίτερα πλούσιες πλειοκαινικές απολιθωματοφόρες αποθέσεις.

Αυτό παρέχει σημαντικό γεωλογικό πλαίσιο για τα ευρήματα. Ωστόσο, επειδή τα συγκεκριμένα δείγματα προέρχονται από διαφορετικές θέσεις, δεν αποδίδεται σε όλα μία συγκεκριμένη ηλικία χωρίς στοιχεία για το ακριβές γεωλογικό στρώμα κάθε ευρήματος.

Η ταξινομική ποικιλότητα του Conus

Το γένος Conus έχει πολύ μεγάλη ταξινομική ποικιλότητα και η ιστορική ονοματολογία του είναι περίπλοκη. Η βάση WoRMS/MolluscaBase περιλαμβάνει πολυάριθμα ζώντα και απολιθωμένα ονόματα που έχουν χρησιμοποιηθεί στο γένος, με αρκετά από αυτά να έχουν αναθεωρηθεί, μεταφερθεί ή θεωρηθεί αβέβαια.

Για τον λόγο αυτό, η μορφολογική διαφοροποίηση μεταξύ των απολιθωμένων κελυφών της Λευκωσίας δεν αρκεί από μόνη της για να δοθούν ονόματα ειδών. Η καταγραφή τους ως Conus spp. διατηρεί την πληροφορία ότι υπάρχουν διαφορετικές μορφές χωρίς να εισάγει μη επιβεβαιωμένους προσδιορισμούς.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Mollusca
Κλάση: Gastropoda
Υφομοταξία: Caenogastropoda
Τάξη: Neogastropoda
Υπεροικογένεια: Conoidea
Οικογένεια: Conidae
Γένος: Conus Linnaeus, 1758
Προσδιορισμός: Conus spp.
Υλικό: Απολιθωμένα κελύφη
Προέλευση: Διάφορες περιοχές της επαρχίας Λευκωσίας, Κύπρος
Συλλέκτες: Γιώργος Κωνσταντίνου και Φανή Κωνσταντίνου

Πηγές

Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Κυπριακής Δημοκρατίας – Απολιθώματα της Κύπρου

World Register of Marine Species (WoRMS) / MolluscaBase – Conus Linnaeus, 1758

TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – NICOSIA DISTRICT, CYPRUS.

Conus spp. – Fossil cone snails from different localities in Nicosia District – Cyprus

Fossil Conus from Nicosia

The fossil shells shown in the photographs were found by George Konstantinou and his wife, Fani Konstantinou, at different localities across Nicosia District.

The specimens display different shell forms and probably represent more than one species. Without detailed comparative study of each specimen, the safest identification is therefore Conus spp., without assigning individual shells to particular species.

Conus Linnaeus, 1758 is an accepted genus of marine gastropods belonging to the family Conidae. The modern taxonomy of cone snails is complex and includes a very large number of living and fossil taxa.

Shell characteristics

Members of Conus are immediately recognisable by their generally cone-shaped shells. The spire may be low or more elevated, while the body whorl normally accounts for most of the shell.

Shell morphology varies considerably among species. The height and shape of the spire, shoulder morphology, surface sculpture, grooves and overall shell proportions provide important characters for taxonomic identification.

Identification of fossil specimens can be more difficult because erosion, breakage or deformation during fossilisation may remove important diagnostic features.

Predatory marine gastropods

Cone snails are predatory gastropods. Living species possess a highly specialised feeding system involving modified radular teeth and venom used to immobilise their prey.

Depending on the species, prey may include worms, other molluscs or fishes. Cone snails represent one of the most specialised evolutionary radiations of predatory marine gastropods.

The biology of living species provides useful background for understanding the family, but cannot by itself establish the feeding ecology of individual fossil species.

Conus in the Cyprus fossil record

The presence of Conus in the fossil record of Cyprus is officially documented by the Geological Survey Department.

The Department notes that most sedimentary rocks in Cyprus were formed in marine environments and consequently most fossils on the island represent marine organisms. The Pakhna Formation includes numerous fossil gastropods among its macrofossils.

Of particular importance, the Geological Survey Department specifically lists Conus among the abundant gastropod macrofossils occurring in the Plio-Pleistocene formations of Cyprus.

The rich fossil fauna of Nicosia

The Nicosia Formation is especially important to the palaeontology of central Cyprus. Its Pliocene sediments are exceptionally rich in macrofossils.

In the upper stratigraphic horizons of the wider Nicosia area, impressive fossiliferous layers occur that consist almost entirely of macrofossils, including bivalves, gastropods, scaphopods, barnacles, echinoids and corals.

This rich marine fauna provides direct evidence of the ancient seas that occupied the region before tectonic uplift transformed central Cyprus into the terrestrial landscape seen today.

Different species from different localities

The shells presented here do not originate from a single site. George and Fani Konstantinou found them at different localities across Nicosia District during their field investigations.

The shells also show morphological differences indicating that several species are probably represented in the material.

The specimens should not, however, automatically be regarded as being of the same geological age or as originating from the same formation. Each locality represents a separate palaeontological record and requires its own stratigraphic documentation.

Geological age

The Geological Survey Department lists Conus among the gastropods of the Plio-Pleistocene formations of Cyprus, while the wider Nicosia area contains particularly rich Pliocene fossiliferous deposits.

This provides important geological context for the finds. However, because the specimens originate from different localities, no single precise geological age is assigned to all of them without information on the stratigraphic horizon of each specimen.

Taxonomic diversity

Conus has very high taxonomic diversity and a complicated nomenclatural history. WoRMS/MolluscaBase records numerous living and fossil names historically associated with the genus, many of which have subsequently been revised, transferred or regarded as uncertain.

The morphological differences among the Nicosia fossils are therefore insufficient by themselves for assigning species names. Recording the material as Conus spp. preserves the observation that several forms are present without introducing unsupported species-level identifications.

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Mollusca
Class: Gastropoda
Subclass: Caenogastropoda
Order: Neogastropoda
Superfamily: Conoidea
Family: Conidae
Genus: Conus Linnaeus, 1758
Identification: Conus spp.
Material: Fossil shells
Provenance: Different localities in Nicosia District, Cyprus
Collectors: George Konstantinou and Fani Konstantinou

Sources

Geological Survey Department, Republic of Cyprus – Fossils of Cyprus