Photos Nicosia by George Konstantinou
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος.
Τα απολιθώματα που παρουσιάζονται εδώ βρέθηκαν από τον Γιώργο Κωνσταντίνου και τη Φανή Κωνσταντίνου σε δύο διαφορετικές περιοχές της επαρχίας Λευκωσίας. Πρόκειται για απολιθωμένα κατάλοιπα ψαριών, στα οποία διακρίνονται τμήματα του σκελετού. Χωρίς λεπτομερή ανατομική εξέταση των οστών και σύγκριση με εξειδικευμένο παλαιοϊχθυολογικό υλικό, δεν αποδίδονται εδώ σε συγκεκριμένο γένος ή είδος.
Τα απολιθώματα ψαριών αποτελούν τεκμηριωμένο τμήμα του γεωλογικού αρχείου της Κύπρου. Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης της Κυπριακής Δημοκρατίας αναφέρει ρητά την παρουσία σκελετών ψαριών στον Σχηματισμό Πάχνας, μαζί με άλλα θαλάσσια μακροαπολιθώματα όπως δίθυρα, γαστερόποδα, εχινοειδή και ναυτιλοειδή.
Απολιθωμένοι σκελετοί ψαριών
Σε αντίθεση με τα σκληρά κελύφη των μαλακίων ή τα δόντια των καρχαριών, οι σκελετοί των περισσότερων ψαριών αποτελούνται από πολλά σχετικά μικρά και εύκολα αποσυνδεόμενα οστά. Μετά τον θάνατο ενός ψαριού, η αποσύνθεση των μαλακών ιστών, η δράση των πτωματοφάγων και τα θαλάσσια ρεύματα μπορούν γρήγορα να διαλύσουν και να διασκορπίσουν τον σκελετό.
Γι’ αυτό η διατήρηση ενός ψαριού με πολλά οστά ακόμη στην ανατομική τους θέση συνήθως απαιτεί ευνοϊκές συνθήκες ταφής. Η ταφονομική μελέτη των ψαριών έχει δείξει ότι ο βαθμός άρθρωσης ή διασποράς των οστών μπορεί να δώσει πληροφορίες για όσα συνέβησαν ανάμεσα στον θάνατο του ζώου και την τελική ταφή του.
Σε καλά διατηρημένα απολιθώματα μπορεί να αναγνωρίζονται η σπονδυλική στήλη, τμήματα του κρανίου, πλευρές, ακτίνες των πτερυγίων και άλλα σκελετικά στοιχεία. Η ακριβής ταξινομική αναγνώριση όμως βασίζεται σε συγκεκριμένα ανατομικά χαρακτηριστικά και δεν πρέπει να γίνεται μόνο από το γενικό περίγραμμα ενός απολιθωμένου ψαριού.
Τα απολιθωμένα ψάρια της Κύπρου
Το επίσημο απολιθωματολογικό αρχείο της Κύπρου επιβεβαιώνει ότι σκελετοί ψαριών έχουν διατηρηθεί στα ιζήματα του Σχηματισμού Πάχνας. Ο σχηματισμός αυτός περιλαμβάνει κυρίως μάργες, κρητίδες, ψαμμίτες και ασβεστόλιθους που αποτέθηκαν σε θαλάσσια περιβάλλοντα κατά το Μειόκαινο.
Σύμφωνα με το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης, ο Σχηματισμός Πάχνας σχηματίστηκε περίπου 22–7 εκατομμύρια χρόνια πριν, καθώς η ανύψωση του Τροόδους προκαλούσε σταδιακή ρήχυνση του θαλάσσιου περιβάλλοντος γύρω από το νησί.
Ειδικότερη έκδοση του Γεωπάρκου Τροόδους δίνει ηλικιακό εύρος περίπου 22–6 εκατομμυρίων ετών για τον σχηματισμό και περιγράφει τα λεπτόκοκκα πελαγικά ανθρακικά ιζήματα, τις μάργες και τις κρητίδες του.
Η παρουσία απολιθωμένων ψαριών μέσα σε αυτά τα λεπτόκοκκα θαλάσσια ιζήματα δείχνει ότι, σε ορισμένες θέσεις, υπήρχαν κατάλληλες συνθήκες ώστε ακόμη και εύθραυστοι σκελετοί σπονδυλωτών να ταφούν και να διατηρηθούν.
Επιστημονικές μελέτες απολιθωμένων ψαριών στην Κύπρο
Η παλαιοϊχθυολογία της Κύπρου έχει δώσει σημαντικά ευρήματα από διαφορετικές γεωλογικές περιόδους και περιοχές του νησιού. Μελέτη από την Αλάσσα της επαρχίας Λεμεσού τεκμηρίωσε μεσομειοκαινική θαλάσσια ιχθυοπανίδα σε ιζήματα του Σχηματισμού Πάχνας. Η θέση έδωσε απολιθώματα ψαριών μέσα σε μάργες και ασβεστιτικές μάργες με παρεμβολές ψαμμιτών.
Η Κύπρος έχει επίσης δώσει σημαντική πλειοκαινική ιχθυοπανίδα. Από την περιοχή της Πόλης–Ανδρολύκου στη δυτική Κύπρο έχουν μελετηθεί σκελετοί, θραύσματα και ωτόλιθοι ψαριών. Σε μία μελέτη αναγνωρίστηκαν τουλάχιστον οκτώ γένη τελεόστεων από πλειοκαινική θέση κοντά στην Πόλη.
Νεότερη μελέτη των πιακενζικών αποθέσεων της Ανδρολύκου εξέτασε απολιθωμένους ωτόλιθους και αναγνώρισε 26 taxa τελεόστεων, που ανήκουν σε 16 γένη και πέντε οικογένειες. Η εργασία αυτή αποτέλεσε την πρώτη λεπτομερή μελέτη απολιθωμένων ωτολίθων ψαριών από την Κύπρο και παρείχε σημαντικές πληροφορίες για το θαλάσσιο παλαιοπεριβάλλον του ύστερου Πλειοκαίνου στην ανατολική Μεσόγειο.
Τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι το κυπριακό αρχείο απολιθωμένων ψαριών δεν περιορίζεται σε μία μόνο περιοχή ή ηλικία, αλλά περιλαμβάνει διαφορετικές θαλάσσιες ιχθυοπανίδες του Νεογενούς.
Το θαλάσσιο παρελθόν της επαρχίας Λευκωσίας
Η σημερινή ενδοχώρα της Λευκωσίας περιλαμβάνει εκτεταμένα θαλάσσια ιζήματα. Κατά το Μειόκαινο και το Πλειόκαινο, τμήματα που σήμερα βρίσκονται σε σημαντικό υψόμετρο πάνω από τη θάλασσα αποτελούσαν θαλάσσια περιβάλλοντα.
Ο Σχηματισμός Πάχνας καταγράφει θαλάσσια ιζηματογένεση του Μειοκαίνου, ενώ αργότερα, μετά τη Μεσσήνια Κρίση Αλατότητας και την επαναπλήρωση της Μεσογείου, αποτέθηκαν οι μάργες και οι ασβεστιτικοί ψαμμίτες του Σχηματισμού Λευκωσίας, περίπου από 5,33 έως 2 εκατομμύρια χρόνια πριν.
Οι πλειοκαινικές αποθέσεις της ευρύτερης Λευκωσίας είναι εξαιρετικά πλούσιες σε θαλάσσια μακροαπολιθώματα, κυρίως δίθυρα, γαστερόποδα, θυσσανόποδα, εχινοειδή και κοράλλια.
Επειδή όμως τα συγκεκριμένα απολιθωμένα ψάρια προέρχονται από δύο διαφορετικές θέσεις και δεν έχουμε εδώ την ακριβή στρωματογραφική θέση κάθε δείγματος, δεν αποδίδονται αυτόματα στον ίδιο γεωλογικό σχηματισμό ή στην ίδια ηλικία. Η παρουσία ψαριών στον Σχηματισμό Πάχνας αποτελεί σημαντικό συγκριτικό πλαίσιο για την Κύπρο, όχι απόδειξη ότι τα συγκεκριμένα δύο ευρήματα προέρχονται οπωσδήποτε από αυτόν.
Τι μπορούν να αποκαλύψουν τα απολιθωμένα ψάρια
Τα απολιθώματα ψαριών μπορούν να προσφέρουν πολύ περισσότερες πληροφορίες από την απλή παρουσία ενός είδους. Η σύνθεση μιας απολιθωμένης ιχθυοπανίδας μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ανασύσταση του βάθους, της θερμοκρασίας, της αλατότητας και άλλων χαρακτηριστικών ενός αρχαίου θαλάσσιου οικοσυστήματος.
Η πλειοκαινική μελέτη της Ανδρολύκου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: η ταξινομική σύνθεση των απολιθωμένων ψαριών και των ωτολίθων χρησιμοποιήθηκε για την ανασύσταση του παλαιοπεριβάλλοντος και για τη σύγκριση της ανατολικής Μεσογείου με άλλες πλειοκαινικές ιχθυοπανίδες.
Παράλληλα, η κατάσταση διατήρησης ενός σκελετού μπορεί να δώσει πληροφορίες για την ταφή του. Ένας περισσότερο αρθρωμένος σκελετός υποδηλώνει συνήθως μικρότερη διασπορά πριν από την ταφή, ενώ έντονα αποσυνδεδεμένα και μετακινημένα οστά μπορεί να έχουν επηρεαστεί περισσότερο από αποσύνθεση, ρεύματα ή πτωματοφάγους.
Τα δύο ευρήματα της Λευκωσίας
Τα δείγματα αυτής της καταγραφής προέρχονται από δύο διαφορετικές περιοχές της επαρχίας Λευκωσίας. Επειδή δεν υπάρχει τεκμηριωμένος προσδιορισμός σε επίπεδο οικογένειας, γένους ή είδους, παρουσιάζονται ως απολιθωμένα ψάρια ακαθόριστης ταξινομικής θέσης.
Η συντηρητική αυτή καταγραφή είναι σημαντική, ιδιαίτερα στα απολιθωμένα σπονδυλωτά, όπου η αξιόπιστη αναγνώριση μπορεί να εξαρτάται από μικρές λεπτομέρειες του κρανίου, των σπονδύλων, των πτερυγίων και άλλων οστών. Μια μελλοντική εξέταση των δειγμάτων από ειδικό στην παλαιοϊχθυολογία θα μπορούσε ενδεχομένως να επιτρέψει ακριβέστερο προσδιορισμό.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Chordata
Υποφύλο: Vertebrata
Ομάδα: Ψάρια – ακαθόριστης ταξινομικής θέσης
Προσδιορισμός υλικού: Fossil fishes indet.
Υλικό: Απολιθωμένα σκελετικά κατάλοιπα ψαριών
Τοποθεσίες: δύο διαφορετικές περιοχές της επαρχίας Λευκωσίας, Κύπρος
Συλλέκτες: Γιώργος Κωνσταντίνου και Φανή Κωνσταντίνου
Πηγές
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Fossil fishes from Nicosia - Cyprus
Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Κύπρου – Απολιθώματα
Geological Survey Department of Cyprus – Fossils
Geological Survey Department of Cyprus – Geological evolution of Cyprus
Troodos Geopark – Pakhna Formation
Gaudant et al. – Pliocene marine fish fauna from Cyprus
Agiadi et al. – Eastern Mediterranean fish fauna from the Piacenzian deposits of Cyprus
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – NICOSIA DISTRICT, CYPRUS.
The fossils presented here were found by George Konstantinou and Fani Konstantinou at two different localities in Nicosia District. They consist of fossil fish remains in which parts of the skeleton are preserved. Without detailed anatomical examination of the bones and comparison with specialised palaeoichthyological material, they are not assigned here to a particular family, genus or species.
Fossil fishes form a documented part of the geological record of Cyprus. The Geological Survey Department of the Republic of Cyprus explicitly records fish skeletons in the Pakhna Formation, together with other marine macrofossils including bivalves, gastropods, echinoids and nautiloids.
Fossil fish skeletons
Unlike the hard shells of molluscs or the teeth of sharks, the skeletons of most fishes consist of numerous relatively small bones that can readily become separated. Following the death of a fish, decomposition of the soft tissues, scavenging and water movement can rapidly disarticulate and disperse the skeleton.
Preservation of a fish with numerous bones remaining close to their original anatomical positions therefore generally requires favourable burial conditions. Studies of fish taphonomy have demonstrated that the degree of articulation or dispersal of skeletal elements can provide evidence about what happened between the animal's death and its final burial.
Well-preserved specimens may retain the vertebral column, parts of the skull, ribs, fin rays and other skeletal structures. Reliable taxonomic identification, however, depends on diagnostic anatomical characters and should not be based simply on the overall outline of a fossil fish.
Fossil fishes of Cyprus
The official fossil record of Cyprus confirms the occurrence of fish skeletons within sediments of the Pakhna Formation. This formation consists largely of marls, chalks, sandstones and limestones deposited in marine environments during the Miocene.
According to the Geological Survey Department, the Pakhna Formation was deposited approximately 22–7 million years ago, while continuing uplift of the Troodos region produced progressive shallowing of the surrounding marine environments.
A publication of the Troodos Geopark gives an approximate range of 22–6 million years and describes the formation's fine-grained pelagic carbonate sediments, chalks and marls.
The occurrence of fossil fish within such fine-grained marine sediments demonstrates that conditions at some Cypriot localities were favourable enough to preserve even relatively delicate vertebrate skeletons.
Scientific studies of fossil fishes in Cyprus
Cyprus has produced important fossil fish material from several regions and geological intervals. Research at Alassa in Limassol District documented a Middle Miocene marine fish fauna from sediments associated with the Pakhna Formation. Fossil fish remains occur there in a succession of marls and calcareous marls interbedded with sandstones.
Cyprus has also yielded important Pliocene fish faunas. From the Polis area of north-western Cyprus, fossil fish skeletons and fragments from a Pliocene locality were assigned to at least eight genera of teleost fishes.
More recent research on the Piacenzian deposits at Androlykou studied fossil otoliths and identified 26 teleost taxa belonging to 16 genera and five families. This represented the first detailed study of fossil fish otoliths from Cyprus and provided important evidence for reconstructing the Late Pliocene marine environment of the eastern Mediterranean.
These discoveries demonstrate that the fossil fish record of Cyprus is not restricted to a single locality or interval but includes different Neogene marine fish assemblages.
The marine past of Nicosia District
The present-day interior of Nicosia District contains extensive marine sedimentary rocks. During the Miocene and Pliocene, areas that now lie well above sea level formed part of marine depositional environments.
The Pakhna Formation records Miocene marine sedimentation. Later, following the Messinian Salinity Crisis and the reflooding of the Mediterranean, the marls and calcarenites of the Nicosia Formation were deposited from approximately 5.33 to 2 million years ago.
Pliocene sediments in the wider Nicosia region are exceptionally rich in marine macrofossils, particularly bivalves, gastropods, barnacles, echinoids and corals.
Because the present fish fossils originate from two different localities, and because their exact stratigraphic horizons are not documented here, they are not automatically assigned to the same formation or geological age. The documented occurrence of fish skeletons in the Pakhna Formation provides important comparative context for Cyprus, but does not by itself demonstrate that both of these particular finds belong to that formation.
What fossil fishes can reveal
Fossil fishes can provide considerably more information than the simple presence of an organism. The taxonomic composition of a fossil fish assemblage can contribute evidence concerning water depth, temperature, salinity and other characteristics of an ancient marine ecosystem.
The Pliocene study from Androlykou provides a good Cypriot example: the composition of the fossil fish and otolith assemblage was used to reconstruct the palaeoenvironment and to compare the eastern Mediterranean fauna with other Pliocene fish assemblages.
The state of skeletal preservation can also provide evidence about burial. A more articulated skeleton generally indicates less disturbance before burial, whereas strongly disarticulated and dispersed remains may have been more extensively affected by decomposition, currents or scavengers.
The two Nicosia finds
The specimens documented here originate from two different localities in Nicosia District. In the absence of a documented identification to family, genus or species, they are presented conservatively as fossil fishes of undetermined taxonomic position.
Such caution is particularly important for fossil vertebrates, where reliable identification can depend on subtle details of the skull, vertebrae, fins and other skeletal elements. Future examination by a specialist in fossil fishes may allow a more precise taxonomic determination.
Classification
Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Subphylum: Vertebrata
Group: Fishes – taxonomically undetermined
Material identification: Fossil fishes indet.
Material: Fossil skeletal remains of fishes
Localities: two different localities in Nicosia District, Cyprus
Collectors: George Konstantinou and Fani Konstantinou
Sources
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Fossil fishes from Nicosia - Cyprus
Geological Survey Department of Cyprus – Fossils
Geological Survey Department of Cyprus – Geological evolution of Cyprus
Troodos Geopark – Pakhna Formation
Gaudant et al. – A new Pliocene marine fish fauna from north-western Cyprus
Agiadi et al. – The Eastern Mediterranean fish fauna from the Piacenzian deposits of Cyprus
No comments:
Post a Comment