See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Photos by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Μαρώνι, επαρχία Λάρνακας, Κύπρος.

Απολιθωμένα κοράλλια από το Μαρώνι

Οι φωτογραφίες παρουσιάζουν απολιθωμένα κοράλλια από την περιοχή του Μαρωνίου, στην επαρχία Λάρνακας. Τα κοράλλια αποτελούν μέρος του πλούσιου θαλάσσιου απολιθωματικού αρχείου που διατηρείται στα νεογενή ιζηματογενή πετρώματα της Κύπρου.

Η περιοχή του Μαρωνίου παρουσιάζει ιδιαίτερο γεωλογικό ενδιαφέρον, καθώς βρίσκεται μέσα στην περιοχή ανάπτυξης του Σχηματισμού Πάχνας, μιας εκτεταμένης μειοκαινικής ιζηματογενούς ακολουθίας της Κύπρου. Η επιστημονική βιβλιογραφία αναγνωρίζει μάλιστα ξεχωριστή λεκάνη του Μαρωνίου (Maroni sub-basin) κατά την εξέλιξη του Σχηματισμού Πάχνας.

Τα κοράλλια του Σχηματισμού Πάχνας

Ο Σχηματισμός Πάχνας αποτελείται κυρίως από μάργες, κρητίδες και άλλες ανθρακικές αποθέσεις που σχηματίστηκαν σε θαλάσσιο περιβάλλον κατά το Μειόκαινο.

Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης αναφέρει ότι η απόθεση του Σχηματισμού Πάχνας άρχισε περίπου πριν από 22 εκατομμύρια χρόνια. Στην αρχή και προς το τέλος της απόθεσής του αναπτύχθηκαν ρηχά θαλάσσια περιβάλλοντα με υφαλογενείς ασβεστόλιθους, οι οποίοι αντιπροσωπεύονται από τα μέλη Terra και Koronia.

Οι υφαλογενείς ασβεστόλιθοι αυτών των δύο μελών είναι ιδιαίτερα πλούσιοι σε απολιθώματα. Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης αναφέρει μεταξύ άλλων κοράλλια, δίθυρα, γαστερόποδα, εχινόδερμα, βρυόζωα και άλλους θαλάσσιους οργανισμούς.

Οι ύφαλοι του Μαρωνίου

Το Μαρώνι έχει ιδιαίτερη σημασία για τη μελέτη των νεότερων μειοκαινικών υφάλων της Κύπρου.

Επιστημονικές παλαιοντολογικές μελέτες αναφέρουν συγκεκριμένα ότι στο Μαρώνι και την Τόχνη υπάρχουν μικροί απολιθωμένοι ύφαλοι που περιβάλλονται από υφαλογενή θραύσματα και κροκαλοπαγή ιζήματα. Μέσα σε αυτά έχουν καταγραφεί κοράλλια μαζί με δίθυρα, κοραλλιογενή φύκη, βρυόζωα, εχινόδερμα, βενθονικά τρηματοφόρα, σερπουλίδες, σπόγγους και απολιθωμένα δεκάποδα καρκινοειδή.

Οι ύφαλοι αυτοί συνδέονται με το Koronia Member, το ανώτερο υφαλογενές τμήμα του Σχηματισμού Πάχνας, το οποίο αναπτύχθηκε κατά το Ύστερο Μειόκαινο.

Η περιοχή αποτελούσε τότε ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον από το σημερινό Μαρώνι: έναν θαλάσσιο χώρο όπου αναπτύσσονταν κοράλλια και πολυάριθμοι άλλοι οργανισμοί.

Πώς σχηματίστηκαν οι απολιθωμένοι ύφαλοι

Τα κοράλλια είναι θαλάσσια ζώα της συνομοταξίας Cnidaria και πολλά από τα υφαλοδομικά είδη σχηματίζουν ασβεστολιθικούς σκελετούς.

Με τον θάνατο των οργανισμών, οι σκελετοί μπορούσαν να παραμένουν στον πυθμένα, να θραύονται και να αναμιγνύονται με άλλα βιογενή και ανόργανα ιζήματα. Νέες γενιές οργανισμών αναπτύσσονταν πάνω στις παλαιότερες αποθέσεις και σταδιακά δημιουργούνταν υφαλογενείς ανθρακικές μάζες.

Με την ταφή, συμπίεση και διαγένεση των ιζημάτων, οι συσσωρεύσεις αυτές μετατράπηκαν σε ασβεστολιθικά πετρώματα μέσα στα οποία διατηρήθηκαν οι σκελετοί ή τα αποτυπώματα των αρχαίων οργανισμών.

Δύο διαφορετικές φάσεις κοραλλιογενών υφάλων στην Κύπρο

Η γεωλογική ιστορία των μειοκαινικών κοραλλιών της Κύπρου είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα επειδή καταγράφονται δύο διαφορετικές περίοδοι ανάπτυξης υφάλων.

Η πρώτη αντιπροσωπεύεται από το Terra Member, κατά το Κάτω Μειόκαινο, και η δεύτερη από το Koronia Member, κατά το Ύστερο Μειόκαινο.

Οι νεότερες μικροπαλαιοντολογικές μελέτες δείχνουν σημαντικές οικολογικές διαφορές μεταξύ τους. Οι ύφαλοι του Κάτω Μειοκαίνου παρουσίαζαν υψηλή ποικιλότητα κοραλλιών και αναπτύσσονταν περίπου σε βάθη 20–40 μέτρων, ενώ οι ύφαλοι του Ύστερου Μειοκαίνου είχαν χαμηλότερη ποικιλότητα και αναπτύσσονταν σε ακόμη ρηχότερα νερά, συνήθως μικρότερα των 15 μέτρων.

Στους νεότερους μειοκαινικούς υφάλους της Κύπρου σημαντική παρουσία είχαν κοράλλια του γένους Porites.

Η ηλικία των κοραλλιών από το Μαρώνι

Η παρουσία του Koronia Member και απολιθωμένων υφάλων στην περιοχή Μαρωνίου είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη. Ωστόσο, δεν αποδίδω στα συγκεκριμένα κοράλλια των φωτογραφιών ακριβή ηλικία μόνο από την εμφάνισή τους.

Για να συνδεθούν με βεβαιότητα με συγκεκριμένο μέλος και συγκεκριμένο χρονικό διάστημα χρειάζεται να γνωρίζουμε τον ακριβή γεωλογικό ορίζοντα από τον οποίο προέρχονται.

Επομένως, τα δείγματα παρουσιάζονται με ασφάλεια ως απολιθωμένα κοράλλια από το Μαρώνι, μέσα στο ευρύτερο μειοκαινικό γεωλογικό πλαίσιο της περιοχής.

Από τον αρχαίο βυθό στη σημερινή ξηρά

Το σημερινό τοπίο της περιοχής είναι αποτέλεσμα εκατομμυρίων ετών γεωλογικών μεταβολών.

Τα πετρώματα που περιέχουν τα κοράλλια σχηματίστηκαν όταν η περιοχή βρισκόταν κάτω από τη θάλασσα. Η σταδιακή τεκτονική ανύψωση της Κύπρου έφερε αυτές τις αρχαίες θαλάσσιες αποθέσεις πάνω από τη στάθμη της θάλασσας.

Έτσι, τα απολιθωμένα κοράλλια που βλέπουμε σήμερα στο Μαρώνι αποτελούν κατάλοιπα ενός θαλάσσιου οικοσυστήματος που υπήρχε στην περιοχή εκατομμύρια χρόνια πριν.

Προσδιορισμός των κοραλλιών

Από τις φωτογραφίες δεν είναι ασφαλές να αποδοθούν τα συγκεκριμένα δείγματα σε συγκεκριμένο γένος ή είδος.

Η αναγνώριση απολιθωμένων κοραλλιών βασίζεται σε χαρακτηριστικά της εσωτερικής και εξωτερικής δομής του σκελετού και συχνά απαιτεί λεπτές τομές και μικροσκοπική εξέταση.

Για τον λόγο αυτό καταγράφονται ως:

Anthozoa indet. – απολιθωμένα κοράλλια μη προσδιορισμένου γένους και είδους.

Η γεωλογική κληρονομιά της Κύπρου

Τα απολιθωμένα κοράλλια του Μαρωνίου αποτελούν μέρος της γεωλογικής και παλαιοντολογικής κληρονομιάς της Κύπρου.

Τα απολιθώματα δεν είναι απλώς εντυπωσιακά αντικείμενα. Μαζί με το πέτρωμα και τη στρωματογραφική θέση στην οποία βρίσκονται, παρέχουν πληροφορίες για την ηλικία των αποθέσεων, το βάθος και τις συνθήκες της αρχαίας θάλασσας, τη βιοποικιλότητα και τις μεγάλες γεωλογικές αλλαγές που διαμόρφωσαν το νησί.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Cnidaria
Κλάση: Anthozoa
Προσδιορισμός: Anthozoa indet. – απολιθωμένα κοράλλια
Γένος/είδος: Μη επιβεβαιωμένο
Γεωλογικό πλαίσιο της περιοχής: Μειόκαινο – Σχηματισμός Πάχνας

Πηγές

Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Κυπριακής Δημοκρατίας – Απολιθώματα της Κύπρου.

Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης – Geology of Cyprus, Σχηματισμός Πάχνας και υφαλογενείς ασβεστόλιθοι Terra και Koronia.

Eaton, S. & Robertson, A. – The Miocene Pakhna Formation, southern Cyprus and its relationship to the Neogene tectonic evolution of the Eastern Mediterranean.

Follows, E.J. – Patterns of reef sedimentation and diagenesis in the Miocene of Cyprus.

Coletti et al. – Microfacies evidence for the evolution of Miocene coral-reef environments in Cyprus.

TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – MARONI, LARNACA DISTRICT, CYPRUS.

Fossil corals from Maroni – Cyprus

Fossil corals from Maroni

The photographs show fossil corals from the Maroni area, in Larnaca District. These corals form part of the rich marine fossil record preserved within the Neogene sedimentary rocks of Cyprus.

Maroni is of particular geological interest because it lies within the area occupied by the Pakhna Formation, an extensive Miocene sedimentary succession of Cyprus. Scientific literature recognises a distinct Maroni sub-basin during the development of the Pakhna Formation.

Corals of the Pakhna Formation

The Pakhna Formation consists mainly of marls, chalks and other carbonate deposits formed in marine environments during the Miocene.

According to the Geological Survey Department, deposition of the Pakhna Formation began approximately 22 million years ago. Shallow-water conditions accompanied by the development of reef limestones occurred near the beginning and end of its deposition, represented by the Terra and Koronia members.

The reef limestones of these members are particularly rich in fossils, including corals, bivalves, gastropods, echinoids, bryozoans and other marine organisms.

The reefs of Maroni

Maroni is particularly important for understanding the younger Miocene reefs of Cyprus.

Palaeontological studies specifically record small patch reefs at Maroni and Tochni, surrounded and preceded by reef debris and conglomeratic sediments. Fossils associated with these deposits include corals, bivalves, coralline algae, bryozoans, echinoids, benthic foraminifera, serpulids, sponges and decapod crustaceans.

These reefs are associated with the Koronia Member, the upper reef-related part of the Pakhna Formation, which developed during the Late Miocene.

At that time, the Maroni area represented a very different environment from the landscape seen today: a marine setting supporting corals and numerous other organisms.

Formation of the fossil reefs

Corals are marine animals belonging to the phylum Cnidaria, and many reef-building forms produce calcareous skeletons.

After death, their skeletons accumulated on the seabed, became fragmented and mixed with other biological and inorganic sediment. New generations of organisms could grow upon older deposits, gradually producing reef-related carbonate accumulations.

Burial, compaction and diagenesis eventually transformed these sediments into limestone, preserving skeletal remains or impressions of ancient organisms.

Two phases of coral-reef development in Cyprus

The Miocene coral history of Cyprus is particularly interesting because two distinct phases of reef development are preserved.

The first is represented by the Terra Member during the Early Miocene, and the second by the Koronia Member during the Late Miocene.

Recent microfacies research demonstrates important ecological differences between them. Early Miocene reefs supported high coral diversity and developed at approximately 20–40 metres water depth, whereas Late Miocene reefs displayed lower diversity and generally developed in waters shallower than 15 metres.

The genus Porites was prominent within the younger Miocene reefs of Cyprus.

Age of the Maroni specimens

The occurrence of the Koronia Member and fossil reefs in the Maroni area is scientifically documented. However, an exact geological age is not assigned to the individual specimens shown in the photographs solely on the basis of their appearance.

Secure correlation with a particular member and time interval would require information on the precise geological horizon from which the specimens originated.

The specimens are therefore conservatively presented as fossil corals from Maroni, within the broader Miocene geological setting of the area.

From an ancient seabed to dry land

The present landscape is the result of millions of years of geological change.

The rocks containing these corals formed when the area was beneath the sea. Subsequent tectonic uplift of Cyprus gradually raised these ancient marine deposits above sea level.

The fossil corals now exposed at Maroni therefore preserve evidence of a marine ecosystem that existed in this part of Cyprus millions of years ago.

Identification

The specimens cannot safely be assigned to a particular genus or species from the photographs alone.

Identification of fossil corals depends on characters of their internal and external skeletal structure and may require thin-section preparation and microscopic examination.

They are therefore recorded as:

Anthozoa indet. – fossil corals of undetermined genus and species.

Geological heritage

The fossil corals of Maroni form part of the geological and palaeontological heritage of Cyprus.

Fossils are more than individual objects. Together with the rocks and stratigraphic contexts in which they occur, they provide information about the age of deposits, ancient water depths and environmental conditions, past biodiversity and the major geological changes that shaped Cyprus.

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Cnidaria
Class: Anthozoa
Identification: Anthozoa indet. – fossil corals
Genus/species: Not confirmed
Geological setting of the area: Miocene – Pakhna Formation

Sources

Geological Survey Department, Republic of Cyprus – Fossils of Cyprus.

Geological Survey Department – Geology of Cyprus, Pakhna Formation and the Terra and Koronia reef limestones.