See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Ανδρολίκου, επαρχία Πάφου, Κύπρος.
Απολιθωμένα κοράλλια από την Ανδρολίκου
Τα απολιθωμένα κοράλλια που παρουσιάζονται στις φωτογραφίες προέρχονται από λατομείο στην περιοχή της Ανδρολίκου, στην επαρχία Πάφου.
Η Ανδρολίκου αποτελεί μια από τις ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες γεωλογικά και παλαιοντολογικά περιοχές της δυτικής Κύπρου. Στην περιοχή εμφανίζονται υφαλογενείς ασβεστόλιθοι του Terra Member του Σχηματισμού Πάχνας, οι οποίοι σχηματίστηκαν κατά το Κάτω Μειόκαινο. Επιστημονικές μελέτες επιβεβαιώνουν την παρουσία κοραλλιών και άλλων απολιθωμένων θαλάσσιων οργανισμών μέσα στους ασβεστόλιθους της Ανδρολίκου.
Τα δείγματα των φωτογραφιών παρουσιάζονται ως απολιθωμένα κοράλλια, χωρίς προσδιορισμό γένους ή είδους, καθώς για ασφαλέστερη ταξινομική αναγνώριση απαιτείται λεπτομερής εξέταση των μορφολογικών και μικροσκοπικών χαρακτηριστικών του σκελετού τους.
Οι αρχαίοι κοραλλιογενείς ύφαλοι
Το Terra Member αντιπροσωπεύει μια σημαντική πρώιμη φάση ανάπτυξης υφάλων στην Κύπρο. Οι υφαλογενείς ασβεστόλιθοι της Ανδρολίκου χρονολογούνται γενικά στο Ακουιτάνιο–Βουρδιγάλιο του Κάτω Μειοκαίνου.
Οι ύφαλοι αυτοί αναπτύχθηκαν σε ρηχό θαλάσσιο περιβάλλον, σε μια εποχή κατά την οποία η γεωγραφία της περιοχής ήταν εντελώς διαφορετική από τη σημερινή.
Κοράλλια και άλλοι θαλάσσιοι οργανισμοί συμμετείχαν στη δημιουργία ανθρακικών αποθέσεων που, με την πάροδο εκατομμυρίων ετών, μετατράπηκαν στους συμπαγείς ασβεστόλιθους που βλέπουμε σήμερα στην Ανδρολίκου.
Στους ασβεστόλιθους της περιοχής έχουν καταγραφεί απολιθωμένα σκελετικά θραύσματα, μεταξύ άλλων μαλακίων, γαστεροπόδων και κοραλλιών, πολλά από τα οποία έχουν υποστεί ανακρυστάλλωση.
Ηλικία
Ο παλιός χαρακτηρισμός των συγκεκριμένων ευρημάτων ως ηλικίας περίπου 20 εκατομμυρίων ετών βρίσκεται γενικά μέσα στο γεωλογικό χρονικό πλαίσιο των υφαλογενών ασβεστολίθων της περιοχής.
Ακριβέστερα, όμως, τα παρουσιάζουμε ως απολιθωμένα κοράλλια του Κάτω Μειοκαίνου, καθώς η απόδοση μιας συγκεκριμένης απόλυτης ηλικίας στα μεμονωμένα δείγματα απαιτεί ακριβή στρωματογραφικά δεδομένα.
Μια αρχαία θάλασσα στη σημερινή ξηρά
Η ύπαρξη κοραλλιογενών ασβεστολίθων στην Ανδρολίκου αποτελεί μαρτυρία της μεγάλης γεωλογικής μεταμόρφωσης που γνώρισε η Κύπρος.
Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης αναφέρει ότι η πλειονότητα των ιζηματογενών πετρωμάτων της Κύπρου σχηματίστηκε σε θαλάσσιο περιβάλλον και, για τον λόγο αυτό, μεγάλο μέρος των απολιθωμάτων του νησιού προέρχεται από θαλάσσιους οργανισμούς.
Η τεκτονική ανύψωση της Κύπρου έφερε σταδιακά στην επιφάνεια πετρώματα που είχαν σχηματιστεί μέσα σε αρχαίες θάλασσες. Έτσι, σήμερα μπορούμε να συναντήσουμε απολιθωμένα κοράλλια και άλλους θαλάσσιους οργανισμούς αρκετά μακριά και ψηλότερα από τη σύγχρονη ακτογραμμή.
Η φυσική και παλαιοντολογική κληρονομιά της Ανδρολίκου
Η αξία της Ανδρολίκου δεν περιορίζεται στα απολιθώματα.
Η ευρύτερη περιοχή χαρακτηρίζεται από φαράγγια, ιδιαίτερους γεωλογικούς σχηματισμούς, σημαντικά παλαιοντολογικά ευρήματα και πλούσια βιοποικιλότητα. Τα φαράγγια Πετράτης, Κραναζή και Αμπελατσιά συνδέονται με το προστατευόμενο δίκτυο Natura 2000 της Χερσονήσου του Ακάμα.
Οι υφαλογενείς ασβεστόλιθοι της περιοχής αποτελούν ένα πραγματικό γεωλογικό αρχείο της Κύπρου, μέσα στο οποίο διατηρούνται στοιχεία για αρχαία οικοσυστήματα, οργανισμούς και περιβαλλοντικές συνθήκες εκατομμυρίων ετών.
Απολιθώματα, προστασία και λατομεία
Η προστασία των απολιθωμάτων και γενικότερα της γεωλογικής κληρονομιάς δημιουργεί ένα σοβαρό ζήτημα στην περίπτωση περιοχών όπως η Ανδρολίκου.
Στην Κύπρο η περισυλλογή απολιθωμάτων από πολίτες απαγορεύεται από τη νομοθεσία, όπως έχει επισημανθεί δημόσια σε σχέση με την προστασία απολιθωματοφόρων θέσεων.
Η λογική της προστασίας είναι κατανοητή: ένα απολίθωμα αποτελεί μέρος της φυσικής και επιστημονικής κληρονομιάς του τόπου και η ανεξέλεγκτη αφαίρεσή του μπορεί να στερήσει πολύτιμες πληροφορίες από μια απολιθωματοφόρο θέση.
Στην Ανδρολίκου, όμως, προκύπτει μια ιδιαίτερα έντονη αντίφαση.
Την ίδια στιγμή που απαγορεύεται στον πολίτη η περισυλλογή απολιθωμάτων, στην περιοχή λειτουργούν λατομεία τα οποία εξορύσσουν σε πολύ μεγάλη κλίμακα τους ίδιους γεωλογικούς σχηματισμούς που περιέχουν απολιθώματα.
Οι ασβεστόλιθοι της Ανδρολίκου χρησιμοποιούνται για την παραγωγή θραυστών αδρανών υλικών, ενώ επιστημονική μελέτη για τα κυπριακά αδρανή αναφέρεται ειδικά στους υφαλογενείς ασβεστόλιθους της περιοχής και στην αξιοποίησή τους για την παραγωγή αδρανών.
Όταν το γεωλογικό αρχείο μετατρέπεται σε χαλίκι
Ένα απολιθωματοφόρο στρώμα δεν είναι ανανεώσιμος φυσικός πόρος.
Όταν εξορυχθεί, ανατιναχθεί και θρυμματιστεί, τα απολιθώματα που περιέχει και οι πληροφορίες για το αρχαίο περιβάλλον χάνονται οριστικά, εφόσον δεν έχουν προηγουμένως εντοπιστεί, καταγραφεί και διασωθεί.
Γι' αυτό προκαλεί εύλογο προβληματισμό το γεγονός ότι η περισυλλογή μεμονωμένων απολιθωμάτων απαγορεύεται για λόγους προστασίας, ενώ ταυτόχρονα μπορεί να επιτρέπεται η μεγάλης κλίμακας εξόρυξη και θραύση απολιθωματοφόρων πετρωμάτων για την παραγωγή χαλικιού και άλλων αδρανών υλικών.
Η προστασία της παλαιοντολογικής κληρονομιάς θα πρέπει να αφορά όχι μόνο το μεμονωμένο απολίθωμα αλλά και τον ίδιο τον γεωλογικό σχηματισμό και το περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτό διατηρήθηκε.
Νέα λατομική ανάπτυξη στην περιοχή
Το θέμα παραμένει επίκαιρο.
Στο επίσημο σύστημα περιβαλλοντικής αξιολόγησης της Κυπριακής Δημοκρατίας υπάρχει έργο με αριθμό 2025-167-1 για την κατασκευή και λειτουργία λατομείου εφαπτόμενου της λατομικής ζώνης Ανδρολίκου, στην κοινότητα Δρούσειας της επαρχίας Πάφου.
Τον Αύγουστο του 2026 εγκρίθηκε, υπό περιβαλλοντικούς όρους, νέο λατομείο έξω από την υφιστάμενη λατομική ζώνη. Η προτεινόμενη έκταση είναι 49.727 τετραγωνικά μέτρα και προβλέπεται εξόρυξη περίπου 900.000 κυβικών μέτρων ασβεστόλιθου, από τα οποία περίπου 720.000 κυβικά μέτρα υπολογίζονται ως αξιοποιήσιμα. Η θέση βρίσκεται περίπου 120 μέτρα από την προστατευόμενη περιοχή Natura 2000 της Χερσονήσου του Ακάμα.
Η ίδια η Ελεγκτική Υπηρεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας, σε έκθεσή της το 2026, επισήμανε σοβαρά ζητήματα περιβαλλοντικής προστασίας, ιδιαίτερα σε σχέση με την προτεινόμενη νέα λατομική ζώνη στην Ανδρολίκου, τονίζοντας ότι η αξιοποίηση των φυσικών πόρων πρέπει να συμβαδίζει με αυστηρή προστασία του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας.
Η ανάγκη διάσωσης πριν από την καταστροφή
Σε μια απολιθωματοφόρο περιοχή που πρόκειται να λατομηθεί, η επιστημονική καταγραφή πρέπει να προηγείται της καταστροφής.
Θα πρέπει να πραγματοποιείται συστηματικός παλαιοντολογικός έλεγχος, να καταγράφονται οι σημαντικές θέσεις και να διασώζονται αντιπροσωπευτικά ή επιστημονικά σημαντικά ευρήματα πριν από την εξόρυξη.
Ένα απολίθωμα που καταγράφεται και διατηρείται μπορεί να μελετηθεί ξανά στο μέλλον, με νέες επιστημονικές μεθόδους, και να χρησιμοποιηθεί για έρευνα και εκπαίδευση.
Ένα απολίθωμα που περνά από τον σπαστήρα μαζί με χιλιάδες τόνους ασβεστόλιθου χάνεται για πάντα.
Η Ανδρολίκου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ανάγκης για μια πιο ολοκληρωμένη αντίληψη της προστασίας της φυσικής κληρονομιάς: να προστατεύουμε όχι μόνο το απολίθωμα όταν βρίσκεται στα χέρια ενός ανθρώπου, αλλά και το απολιθωματοφόρο πέτρωμα πριν μετατραπεί σε αδρανές υλικό.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Cnidaria
Κλάση: Anthozoa
Προσδιορισμός: Απολιθωμένα κοράλλια, ακριβέστερη ταξινομική ταυτότητα μη επιβεβαιωμένη
Γεωλογική ηλικία: Κάτω Μειόκαινο
Γεωλογική ενότητα: Terra Member, Σχηματισμός Πάχνας
Πηγές
Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Κυπριακής Δημοκρατίας – Απολιθώματα της Κύπρου.
Ioannou et al. – Crushed limestone as an aggregate in concrete production: The Cyprus case – γεωλογία και υφαλογενείς ασβεστόλιθοι της Ανδρολίκου.
Palaeontologia Electronica – επιστημονικά δεδομένα για το Terra Limestone Member και τους μειοκαινικούς υφάλους της Κύπρου.
Τμήμα Περιβάλλοντος Κυπριακής Δημοκρατίας – ΜΕΕΠ για την κατασκευή και λειτουργία λατομείου εφαπτόμενα της λατομικής ζώνης Ανδρολίκου, έργο 2025-167-1.
Ελεγκτική Υπηρεσία Κυπριακής Δημοκρατίας – Έλεγχος Υπηρεσίας Μεταλλείων και Λατομείων, ΕΕ-ΕΥ 11/2026.
 |
| Κοραλλιογενής ύφαλος πέραν των 20 εκατομμυρίων ετών ο οποίος έχει καταστραφεί ολοσχερώς από την δράση του λατομείου. |
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – ANDROLIKOU, PAPHOS DISTRICT, CYPRUS.
Lower Miocene fossil corals from Androlikou, Paphos – Cyprus
Fossil corals from Androlikou
The fossil corals shown in the photographs come from a quarry in the Androlikou area of Paphos District, Cyprus.
Androlikou is an area of considerable geological and palaeontological interest in western Cyprus. Reef limestones belonging to the Terra Member of the Pakhna Formation occur in the area and were formed during the Early Miocene. Scientific studies confirm the presence of corals and other fossil marine organisms within the Androlikou limestones.
The specimens shown here are presented as fossil corals, without identification to genus or species, as a more precise taxonomic determination would require detailed examination of their skeletal morphology and microscopic characters.
Ancient coral reefs
The Terra Member represents an important early phase of reef development in Cyprus. The reef limestones at Androlikou are generally assigned to the Aquitanian–Burdigalian interval of the Early Miocene.
These reefs developed in shallow marine conditions at a time when the geography of Cyprus was very different from that of today.
Corals and other marine organisms contributed to the accumulation of carbonate deposits that eventually became the massive limestones now exposed at Androlikou.
Fossil skeletal fragments recorded in these limestones include molluscs, gastropods and corals, many of which have undergone recrystallisation.
Geological age
The original description of these fossils as approximately 20 million years old is broadly consistent with the geological age of the reef limestones in the area.
It is more precise, however, to describe them as Early Miocene fossil corals, rather than assigning an exact numerical age to individual specimens without detailed stratigraphic information.
From an ancient sea to modern Cyprus
The reef limestones of Androlikou record a remarkable transformation in the geological history of Cyprus.
The Geological Survey Department notes that most sedimentary rocks in Cyprus were formed in marine environments. Consequently, a large proportion of the island's fossil record consists of marine organisms.
Tectonic uplift gradually raised ancient marine deposits above sea level. Fossil corals and other marine organisms can therefore now be found on land, far from the environments in which they originally lived.
The natural and palaeontological heritage of Androlikou
The importance of Androlikou extends well beyond its fossils.
The wider area contains gorges, distinctive geological formations, important palaeontological remains and rich biodiversity. The Petratis, Kranazi and Ampelatsia gorges are associated with the Natura 2000 protected areas of the Akamas Peninsula.
The reef limestones themselves form part of the geological archive of Cyprus, preserving evidence of ancient ecosystems, organisms and environmental conditions millions of years old.
Fossils, protection and quarrying
The protection of fossils and geological heritage raises an important issue in areas such as Androlikou.
In Cyprus, the collection of fossils by members of the public is prohibited by legislation, a restriction that has been publicly highlighted in connection with the protection of fossil-bearing sites.
The purpose of such protection is understandable. Fossils form part of the natural and scientific heritage of the country, and uncontrolled removal can destroy important information associated with a fossil locality.
At Androlikou, however, this creates a striking contradiction.
While members of the public are prohibited from collecting individual fossils, quarrying operations extract on a very large scale the same geological formations that contain fossil material.
Androlikou limestone is used for the production of crushed aggregates, and scientific research on aggregates in Cyprus specifically documents the exploitation of the area's reef limestone for this purpose.
When the geological record becomes aggregate
A fossil-bearing geological layer is a non-renewable natural resource.
Once it has been excavated, blasted and crushed, both its fossils and the information they preserve about the ancient environment are permanently lost unless they have first been identified, recorded and preserved.
It is therefore reasonable to question a system in which the collection of individual fossils is prohibited in the name of conservation while, at the same time, large-scale extraction and crushing of fossil-bearing limestone may be authorised for the production of aggregate.
Palaeontological conservation should concern not only individual fossils but also the geological formations and contexts in which those fossils are preserved.
New quarry development
The issue remains highly relevant today.
An official environmental assessment project, numbered 2025-167-1, concerns the construction and operation of a quarry adjacent to the Androlikou quarrying zone in the Drousia community of Paphos District.
In August 2026, a new quarry outside the existing quarrying zone was environmentally approved subject to conditions. The proposed development covers 49,727 square metres and involves the extraction of approximately 900,000 cubic metres of limestone, of which about 720,000 cubic metres is expected to be recoverable. The site lies approximately 120 metres from the Akamas Peninsula Natura 2000 protected area.
A 2026 report by the Audit Office of the Republic of Cyprus also identified serious environmental protection issues, particularly concerning the proposed new quarrying zone at Androlikou, stressing that the exploitation of natural resources must be accompanied by strict environmental and biodiversity protection.
Recording and rescue before destruction
Where a fossil-bearing area is scheduled for quarrying, scientific documentation should precede destruction.
Systematic palaeontological surveys should identify important fossil localities, document their geological context and preserve representative or scientifically important specimens before extraction takes place.
A fossil that has been documented and preserved remains available for future research, new analytical techniques and education.
A fossil that passes through a rock crusher together with thousands of tonnes of limestone is lost forever.
Androlikou therefore illustrates the need for a broader approach to protecting the natural heritage of Cyprus: protection should apply not only to a fossil once it is in a person's hands, but also to the fossil-bearing geological record before it is converted into aggregate.
Classification
Kingdom: Animalia
Phylum: Cnidaria
Class: Anthozoa
Identification: Fossil corals; more precise taxonomic identity not confirmed
Geological age: Early Miocene
Geological unit: Terra Member, Pakhna Formation
Sources
Geological Survey Department, Republic of Cyprus – Fossils of Cyprus.
Ioannou et al. – Crushed limestone as an aggregate in concrete production: The Cyprus case – geology and reef limestone of Androlikou.
Palaeontologia Electronica – scientific information on the Terra Limestone Member and Miocene reefs of Cyprus.
Department of Environment, Republic of Cyprus – EIA for a quarry adjacent to the Androlikou quarrying zone, project 2025-167-1.
Audit Office of the Republic of Cyprus – Audit of the Mines and Quarries Service, EE-EY 11/2026.
No comments:
Post a Comment