Posidonia oceanica (L.) Delile – Fossil remains found in dumped soil at Geri, Nicosia – Απολιθώματα Posidonia oceanica που βρέθηκαν σε πεταμένα χώματα στο Γέρι, Λευκωσία – Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

 

Photos by George Konstantinou

   

Below in English

Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Γέρι, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος.

Τα όμορφα απολιθώματα που παρουσιάζονται εδώ αποδίδονται στην Posidonia oceanica (L.) Delile, ένα θαλάσσιο αγγειόσπερμο φυτό που εξακολουθεί να σχηματίζει εκτεταμένα υποθαλάσσια λιβάδια στη Μεσόγειο και στις κυπριακές ακτές. Η P. oceanica είναι καταγεγραμμένο είδος της σύγχρονης χλωρίδας της Κύπρου.

Η ανακάλυψη στο Γέρι

Τα συγκεκριμένα απολιθώματα βρέθηκαν από τον Γιώργο Κωνσταντίνου στο Γέρι, μέσα σε πεταμένα χώματα άγνωστης προέλευσης. Επομένως, το Γέρι αποτελεί τον τόπο όπου εντοπίστηκε το υλικό και όχι κατ' ανάγκην την αρχική γεωλογική θέση των απολιθωμάτων.

Ο Γιώργος Κωνσταντίνου συνέλεξε τότε αρκετά από τα καλύτερα διατηρημένα δείγματα. Όταν επέστρεψε αργότερα στο ίδιο σημείο για να αναζητήσει περισσότερα, τα απολιθωματοφόρα χώματα δεν ήταν πλέον ορατά, καθώς στο σημείο είχαν απορριφθεί από πάνω τόνοι άλλων χωμάτων. Έτσι, η αρχική θέση μέσα στα πεταμένα υλικά καλύφθηκε και δεν ήταν πλέον δυνατή η περαιτέρω έρευνά της.

Το γεγονός ότι τα απολιθώματα βρέθηκαν σε μεταφερμένα και απορριμμένα χώματα είναι σημαντικό. Δεν γνωρίζουμε από ποια περιοχή μεταφέρθηκαν τα χώματα ούτε από ποιο γεωλογικό στρώμα προήλθαν. Για τον λόγο αυτό δεν είναι ασφαλές να συνδεθούν τα συγκεκριμένα ευρήματα με συγκεκριμένο σχηματισμό ή να τους αποδοθεί ακριβής γεωλογική ηλικία.

Η Posidonia oceanica

Η Posidonia oceanica είναι ενδημικό θαλάσσιο φυτό της Μεσογείου. Παρά την εμφάνισή της, δεν είναι φύκος αλλά πραγματικό ανθοφόρο φυτό, με ρίζες, ριζώματα, φύλλα, άνθη και καρπούς.

Τα μακριά, στενά φύλλα της αναπτύσσονται σε δεσμίδες από τα ριζώματα. Με τη συνεχή ανάπτυξη των ριζωμάτων, των ριζών και των βάσεων των φύλλων δημιουργούνται με την πάροδο του χρόνου παχιές και πολύπλοκες συσσωρεύσεις οργανικού υλικού και ιζήματος, γνωστές ως matte. Τέτοιες δομές μπορούν να διατηρούν φυτικό υλικό επί χιλιάδες χρόνια και αποτελούν σημαντικά παλαιοοικολογικά αρχεία.

Απολιθωματολογικό αρχείο

Η Posidonia έχει πολύ παλιά εξελικτική ιστορία. Απολιθωμένοι αντιπρόσωποι του γένους είναι γνωστοί από πολύ παλαιότερες γεωλογικές περιόδους, ενώ η σημερινή μεσογειακή P. oceanica συνδέεται με την εξέλιξη του γένους στη Μεσόγειο μετά τις μεγάλες παλαιογεωγραφικές μεταβολές της Τηθύος.

Ιδιαίτερα σημαντική για σύγκριση είναι η ανακάλυψη εξαιρετικά διατηρημένων καταλοίπων Posidonia oceanica σε ύστερα πλειοκαινικά ιζήματα της Ρόδου. Εκεί έχουν βρεθεί στρώματα με άφθονα απολιθωμένα φύλλα, καθώς και ριζώματα διατηρημένα στη θέση ανάπτυξής τους. Η μελέτη έδειξε ότι ήδη κατά το Πλειόκαινο υπήρχαν στη Μεσόγειο καλά ανεπτυγμένα λιβάδια P. oceanica με οικολογικές κοινότητες συγκρίσιμες με τις σημερινές.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι τα ευρήματα που εντοπίστηκαν στο Γέρι είναι της ίδιας ηλικίας. Εφόσον προέρχονται από πεταμένα χώματα άγνωστης αρχικής προέλευσης, η ηλικία τους δεν μπορεί να καθοριστεί μόνο από την εμφάνισή τους.

Η σημασία της διατήρησης της Ποσειδωνίας

Σήμερα η Posidonia oceanica σχηματίζει λιβάδια μεγάλης οικολογικής σημασίας στη Μεσόγειο. Οι πυκνές δομές των ριζωμάτων της δημιουργούν πολύπλοκο ενδιαίτημα για μεγάλο αριθμό θαλάσσιων οργανισμών, ενώ τα λιβάδια λειτουργούν και ως σημαντικές αποθήκες οργανικού άνθρακα.

Στην Κύπρο η παρουσία λιβαδιών Posidonia oceanica είναι επίσης καλά τεκμηριωμένη. Το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών αναγνωρίζει τα λιβάδια Ποσειδωνίας ως σημαντικό τμήμα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων του νησιού.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Plantae
Κλάδος: Angiosperms – Αγγειόσπερμα
Τάξη: Alismatales
Οικογένεια: Posidoniaceae
Γένος: Posidonia K.D.Koenig
Είδος: Posidonia oceanica (L.) Delile
Υλικό: Απολιθωμένα φυτικά κατάλοιπα
Τόπος εύρεσης: Γέρι, επαρχία Λευκωσίας, σε πεταμένα χώματα άγνωστης προέλευσης
Αρχική γεωλογική προέλευση: Άγνωστη
Συλλέκτης: Γιώργος Κωνσταντίνου

Πηγές

• Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Fossils of Posidonia oceanica from Nicosia – Cyprus
• Journal of Ecology – A six thousand-year record of climate and land-use change from Mediterranean seagrass mats
• ICES Journal of Marine Science – Foreseeing the future of Posidonia oceanica meadows by accounting for the past evolution of the Mediterranean Sea
• PALAIOS – Spectacular preservation of seagrasses and seagrass-associated communities from the Pliocene of Rhodes
• Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών – Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές και λιβάδια Posidonia oceanica

TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – GERI, NICOSIA DISTRICT, CYPRUS.

The beautiful fossils presented here are attributed to Posidonia oceanica (L.) Delile, a marine flowering plant that still forms extensive underwater meadows throughout the Mediterranean and along the coasts of Cyprus. P. oceanica is also recorded as part of the modern flora of Cyprus.

Discovery at Geri

These fossils were found by George Konstantinou at Geri, among dumped soil of unknown origin. Geri therefore represents the place where the material was discovered, not necessarily the original geological locality of the fossils.

George Konstantinou collected several of the best-preserved specimens. When he later returned to search for additional material, the fossil-bearing dumped soil was no longer visible because tons of additional soil had been deposited over the site. The original material was therefore buried and could no longer be examined.

This circumstance is important when interpreting the fossils. The original locality from which the dumped soil had been excavated is unknown, as is its original stratigraphic horizon. Consequently, these specimens cannot reliably be assigned to a particular geological formation or given a precise geological age.

Posidonia oceanica

Posidonia oceanica is a seagrass endemic to the Mediterranean Sea. Despite its appearance, it is not an alga but a true flowering plant, possessing roots, rhizomes, leaves, flowers and fruits.

Its long, narrow leaves grow in shoots arising from rhizomes. Through the continuing accumulation of rhizomes, roots, leaf sheaths and sediment, Posidonia meadows can develop thick and complex organic structures known as matte. These deposits can preserve plant remains for thousands of years and provide important palaeoecological archives.

Fossil record

The genus Posidonia has a very long evolutionary history. Fossil representatives of the lineage are known from much earlier geological periods, while the modern Mediterranean P. oceanica is associated with the evolution of the genus in the Mediterranean following major palaeogeographical changes involving the ancient Tethys Sea.

An especially important comparison comes from Rhodes, Greece, where exceptionally preserved Posidonia oceanica remains have been documented in Late Pliocene deposits. Beds containing abundant fossil leaves were discovered together with rhizomes preserved in their original growth position. The associated fauna demonstrated that well-established P. oceanica meadows with ecological communities comparable to those of the modern Mediterranean already existed during the Pliocene.

This comparison, however, does not establish a Pliocene age for the material found at Geri. Because the specimens were recovered from dumped soil of unknown provenance, their age cannot be determined from their appearance alone.

Ecological importance

Today, Posidonia oceanica meadows are among the most important marine habitats of the Mediterranean. Their dense rhizome systems create structurally complex habitats supporting numerous marine organisms, while their long-lived mats also constitute important stores of organic carbon.

Posidonia oceanica meadows are well documented around Cyprus, where the Department of Fisheries and Marine Research recognises them as an important component of the island's marine ecosystems.

Classification

Kingdom: Plantae
Clade: Angiosperms
Order: Alismatales
Family: Posidoniaceae
Genus: Posidonia K.D.Koenig
Species: Posidonia oceanica (L.) Delile
Material: Fossil plant remains
Place of discovery: Geri, Nicosia District, in dumped soil of unknown origin
Original geological provenance: Unknown
Collector: George Konstantinou

Sources

• Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Fossils of Posidonia oceanica from Nicosia – Cyprus
• Journal of Ecology – A six thousand-year record of climate and land-use change from Mediterranean seagrass mats
• ICES Journal of Marine Science – Evolution and history of Posidonia oceanica meadows
• PALAIOS – Spectacular preservation of seagrasses from the Pliocene of Rhodes
• Department of Fisheries and Marine Research, Cyprus – Marine Protected Areas and Posidonia oceanica meadows