Photos by George Konstantinou
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Αρεδιού, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος.
Απολιθωμένο δόντι του γένους Odontaspis
Το απολιθωμένο δόντι που παρουσιάζεται στις φωτογραφίες βρέθηκε από τον Γιώργο Κωνσταντίνου στο Αρεδιού, στην επαρχία Λευκωσίας, κατά τη διάρκεια επιτόπιας έρευνας για απολιθώματα.
Το δείγμα αποδίδεται στο γένος Odontaspis. Επειδή πρόκειται για μεμονωμένο δόντι και δεν υπάρχει εξειδικευμένη συγκριτική μελέτη που να επιβεβαιώνει συγκεκριμένο είδος, καταγράφεται ως Odontaspis sp. και δεν αποδίδεται αυθαίρετα στο σύγχρονο Odontaspis ferox ή σε άλλο είδος.
Το γένος Odontaspis καθιερώθηκε από τον Louis Agassiz το 1838 και περιλαμβάνει καρχαρίες της τάξης Lamniformes. Το Odontaspis ferox είναι σήμερα αποδεκτό είδος, ενώ το γένος έχει επίσης αντιπροσώπους στο απολιθωματικό αρχείο.
Χαρακτηριστικά των δοντιών
Τα δόντια του Odontaspis χαρακτηρίζονται από στενή, επιμήκη και αιχμηρή κύρια κορυφή, η οποία συνοδεύεται από μικρότερες πλευρικές κορυφές, γνωστές ως cusplets.
Στο σύγχρονο Odontaspis ferox, για παράδειγμα, τα δόντια έχουν ισχυρή στενή κεντρική κορυφή και συνήθως δύο ή τρία ζεύγη μικρότερων πλευρικών κορυφών. Οι κοπτικές ακμές δεν παρουσιάζουν τις έντονες οδοντώσεις που χαρακτηρίζουν άλλες ομάδες καρχαριών.
Η μορφή των δοντιών αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία για την αναγνώριση απολιθωμένων καρχαριών, επειδή ο χόνδρινος σκελετός τους διατηρείται πολύ δυσκολότερα στο γεωλογικό αρχείο.
Το γένος Odontaspis
Οι Odontaspis είναι λαμνόμορφοι καρχαρίες με μακριά, χαρακτηριστικά δόντια προσαρμοσμένα στη σύλληψη της λείας. Το γένος, με τη σύγχρονη ταξινομική του έννοια, περιορίζεται στις μορφές που σχετίζονται με το O. ferox.
Το ζωντανό Odontaspis ferox, γνωστό στα αγγλικά ως smalltooth sand tiger, είναι θαλάσσιος καρχαρίας που συναντάται κυρίως κοντά στον πυθμένα, στις ηπειρωτικές και νησιωτικές υφαλοκρηπίδες και στα ανώτερα τμήματα των ηπειρωτικών πρανών. Τρέφεται κυρίως με οστεϊχθύες, καλαμάρια και καρκινοειδή.
Οι πληροφορίες αυτές αφορούν το σύγχρονο είδος και βοηθούν στην κατανόηση του γένους· δεν σημαίνουν ότι το απολιθωμένο δόντι από το Αρεδιού ανήκει αναγκαστικά στο O. ferox.
Οι αρχαίες θάλασσες της Λευκωσίας
Η εύρεση ενός απολιθωμένου δοντιού καρχαρία στο εσωτερικό της σημερινής Κύπρου συνδέεται με τη γεωλογική ιστορία του νησιού.
Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης αναφέρει ότι η πλειονότητα των ιζηματογενών πετρωμάτων της Κύπρου σχηματίστηκε σε θαλάσσιο περιβάλλον και, κατά συνέπεια, τα περισσότερα απολιθώματα του νησιού προέρχονται από θαλάσσιους οργανισμούς.
Ο Σχηματισμός Πάχνας, ηλικίας περίπου 22–7 εκατομμυρίων ετών, αποτελείται από κρητίδες, μάργες, ψαμμίτες και ασβεστόλιθους, ενώ στα πετρώματά του έχουν καταγραφεί και απολιθωμένα κατάλοιπα ψαριών. Αργότερα αποτέθηκαν τα θαλάσσια ιζήματα του Σχηματισμού Λευκωσίας, περίπου 5,33–2 εκατομμύρια χρόνια πριν, τα οποία είναι ιδιαίτερα πλούσια σε θαλάσσια μακροαπολιθώματα.
Η μεταγενέστερη ανύψωση της Κύπρου έφερε αυτά τα αρχαία θαλάσσια ιζήματα πάνω από τη σημερινή στάθμη της θάλασσας.
Η ηλικία του ευρήματος
Παρότι το δόντι βρέθηκε στο Αρεδιού, δεν αποδίδεται συγκεκριμένη γεωλογική ηλικία χωρίς επιβεβαιωμένα στοιχεία για το ακριβές στρωματογραφικό επίπεδο από το οποίο προήλθε.
Η παρουσία του γένους Odontaspis από μόνη της δεν αρκεί για ακριβή χρονολόγηση, καθώς το γένος και συγγενικές μορφές του έχουν μακρά παρουσία στο απολιθωματικό αρχείο.
Γιατί τα δόντια καρχαριών απολιθώνονται συχνά
Οι καρχαρίες έχουν σκελετό που αποτελείται κυρίως από χόνδρο, ο οποίος συνήθως αποσυντίθεται πριν προλάβει να απολιθωθεί.
Τα δόντια τους, αντίθετα, είναι έντονα μεταλλοποιημένα και πολύ πιο ανθεκτικά. Παράλληλα, οι καρχαρίες αντικαθιστούν συνεχώς τα δόντια τους σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους.
Έτσι, τεράστιοι αριθμοί δοντιών κατέληγαν στους αρχαίους θαλάσσιους πυθμένες. Όσα θάφτηκαν μέσα στα ιζήματα υπό κατάλληλες συνθήκες μπορούσαν να διατηρηθούν για εκατομμύρια χρόνια.
Το εύρημα από το Αρεδιού
Το συγκεκριμένο δόντι αποτελεί μία ακόμη καταγραφή θαλάσσιου σπονδυλωτού από τα απολιθωματοφόρα ιζήματα της επαρχίας Λευκωσίας.
Βρέθηκε στο Αρεδιού από τον Γιώργο Κωνσταντίνου και διατηρείται ως μέρος των παλαιοντολογικών ευρημάτων που έχει συγκεντρώσει μέσα από την πολυετή επιτόπια έρευνά του στην Κύπρο.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Chordata
Κλάση: Chondrichthyes
Υποκλάση: Elasmobranchii
Τάξη: Lamniformes
Οικογένεια: Odontaspididae
Γένος: Odontaspis Agassiz, 1838
Προσδιορισμός: Odontaspis sp.
Υλικό: Απολιθωμένο δόντι
Τοποθεσία εύρεσης: Αρεδιού, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος
Συλλέκτης: Γιώργος Κωνσταντίνου
Πηγές
Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Κυπριακής Δημοκρατίας – στοιχεία για τα απολιθώματα της Κύπρου και τα απολιθωματοφόρα θαλάσσια ιζήματα του νησιού.
FAO, Sharks of the World – ταξινομία και διαγνωστικά χαρακτηριστικά του γένους Odontaspis και των δοντιών του.
World Register of Marine Species (WoRMS) – αποδεκτή ταξινομία του Odontaspis ferox και του γένους Odontaspis.
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – AREDIOU, NICOSIA DISTRICT, CYPRUS.
Odontaspis sp. – Fossil shark tooth from Arediou, Nicosia – Cyprus
Fossil tooth of the genus Odontaspis
The fossil shark tooth shown in the photographs was found by George Konstantinou at Arediou, in Nicosia District, during field exploration for fossils.
The specimen is attributed to the genus Odontaspis. As it is an isolated tooth and has not been subjected to a specialised comparative study confirming a particular species, it is recorded as Odontaspis sp. rather than being assigned to the living Odontaspis ferox or another species.
The genus Odontaspis was established by Louis Agassiz in 1838 and belongs to the order Lamniformes. Odontaspis ferox is an accepted living species, while the genus is also represented in the fossil record.
Characteristics of the teeth
Odontaspis teeth are characterised by a narrow, elongated and pointed principal cusp, accompanied by smaller lateral cusplets.
In the living Odontaspis ferox, for example, the teeth possess a prominent narrow main cusp and usually two or three pairs of smaller lateral cusplets. Their cutting edges lack the strong serrations characteristic of several other groups of sharks.
Dental morphology is particularly important for identifying fossil sharks because their predominantly cartilaginous skeleton has a much lower preservation potential.
The genus Odontaspis
Odontaspis are lamniform sharks with distinctive elongated teeth adapted for grasping prey. In its modern taxonomic sense, the genus is restricted to forms related to O. ferox.
The living Odontaspis ferox, commonly known as the smalltooth sand tiger, is principally associated with the bottom of continental and insular shelves and upper slopes. Its diet includes bony fishes, squid and crustaceans.
These ecological details concern the living species and provide background on the genus; they do not imply that the Arediou fossil necessarily belongs to O. ferox.
Ancient seas of Nicosia
The occurrence of a fossil shark tooth far inland today reflects the geological history of Cyprus.
According to the Geological Survey Department, most sedimentary rocks in Cyprus were deposited in marine environments, and consequently most fossils found on the island represent marine organisms.
The Pakhna Formation, approximately 22–7 million years old, consists of chalks, marls, sandstones and limestones and includes fossil fish remains. These were followed by younger marine sediments of the Nicosia Formation, deposited approximately 5.33–2 million years ago and locally exceptionally rich in marine macrofossils.
Later uplift raised these ancient marine sediments above present sea level.
Geological age of the specimen
Although the tooth was found at Arediou, no precise geological age is assigned to the individual specimen without confirmed information on the exact stratigraphic horizon from which it originated.
The occurrence of Odontaspis alone is insufficient for precise dating because the genus and related forms have a long fossil history.
Why shark teeth are commonly fossilised
Shark skeletons consist predominantly of cartilage, which generally decomposes before fossilisation can occur.
Their teeth, however, are strongly mineralised and considerably more resistant. Sharks also continually produce and replace teeth throughout their lives.
Enormous numbers of teeth therefore accumulated on ancient seabeds. Those buried under suitable sedimentary conditions could survive within the geological record for millions of years.
The Arediou specimen
This tooth represents another record of a marine vertebrate from the fossil-bearing sediments of Nicosia District.
It was found at Arediou by George Konstantinou and forms part of the palaeontological material collected during his many years of field exploration in Cyprus.
Classification
Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Class: Chondrichthyes
Subclass: Elasmobranchii
Order: Lamniformes
Family: Odontaspididae
Genus: Odontaspis Agassiz, 1838
Identification: Odontaspis sp.
Material: Fossil tooth
Locality: Arediou, Nicosia District, Cyprus
Collector: George Konstantinou
Sources
Geological Survey Department, Republic of Cyprus – information on Cyprus fossils and the island's fossil-bearing marine sediments.
FAO, Sharks of the World – taxonomy and diagnostic characteristics of Odontaspis and its dentition.
World Register of Marine Species (WoRMS) – accepted taxonomy of Odontaspis ferox and the genus Odontaspis.
No comments:
Post a Comment