See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Below in English
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου.
Πολύ πιθανοί απολιθωμένοι σπόνδυλοι καρχαρία
Τα απολιθώματα που παρουσιάζονται στις φωτογραφίες είναι πολύ πιθανόν σπόνδυλοι καρχαρία, με βάση τη γενική μορφολογία των σπονδυλικών κέντρων τους. Ωστόσο, χωρίς εξειδικευμένη εξέταση των ίδιων των δειγμάτων, ο προσδιορισμός πρέπει να παραμένει προσεκτικός και δεν είναι δυνατό να αποδοθούν σε συγκεκριμένο γένος ή είδος καρχαρία.
Τα δείγματα δόθηκαν στον Γιώργο Κωνσταντίνου από άλλο άτομο. Η ακριβής αρχική τοποθεσία εύρεσής τους δεν είναι γνωστή. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που συνόδευαν τα ευρήματα, βρέθηκαν μέσα σε πεταμένα χώματα στην επαρχία Λευκωσίας. Για τον λόγο αυτό δεν είναι γνωστό από ποιο ακριβώς γεωλογικό στρώμα προέρχονται.
Οι σπόνδυλοι των καρχαριών
Οι καρχαρίες ανήκουν στα χονδριχθύια και ο σκελετός τους αποτελείται κυρίως από χόνδρο. Παρ' όλα αυτά, τα σπονδυλικά κέντρα πολλών καρχαριών παρουσιάζουν σημαντική ασβεστοποίηση και γι' αυτό έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να διατηρηθούν στο απολιθωματικό αρχείο από πολλά άλλα τμήματα του σκελετού τους.
Τα σπονδυλικά κέντρα των καρχαριών παρουσιάζουν χαρακτηριστική κατασκευή. Συχνά είναι περίπου κυκλικά και αμφίκοιλα, δηλαδή οι αρθρικές επιφάνειές τους είναι κοίλες και στις δύο πλευρές. Στο εσωτερικό τους μπορεί να διακρίνονται συγκεντρικές και ακτινωτές ασβεστοποιημένες δομές. Η ακριβής διάταξη της ασβεστοποίησης διαφέρει μεταξύ ομάδων καρχαριών.
Γιατί ο προσδιορισμός χρειάζεται προσοχή
Οι απολιθωμένοι σπόνδυλοι μπορούν να αναγνωριστούν από χαρακτηριστικά της μορφής και της εσωτερικής τους κατασκευής, αλλά συνήθως παρέχουν πολύ λιγότερες ταξινομικές πληροφορίες από τα δόντια.
Ακόμη και σε καλά διατηρημένους απολιθωμένους καρχαρίες, η απόδοση μεμονωμένων σπονδύλων σε συγκεκριμένο είδος είναι δύσκολη όταν δεν υπάρχουν μαζί διαγνωστικά δόντια ή άλλα σκελετικά στοιχεία. Επιστημονικές μελέτες επισημαίνουν ότι τα σπονδυλικά κέντρα από μόνα τους έχουν περιορισμένη αξία για λεπτομερή ταξινομικό προσδιορισμό.
Για τα συγκεκριμένα δείγματα, επομένως, η καταγραφή ως πολύ πιθανοί σπόνδυλοι καρχαρία – πιθανόν Selachimorpha indet. είναι καταλληλότερη από την απόδοσή τους σε συγκεκριμένο γένος ή είδος.
Το απολιθωματικό περιβάλλον της Λευκωσίας
Η παρουσία απολιθωμένων καταλοίπων ψαριών στην Κύπρο είναι καλά τεκμηριωμένη. Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης αναφέρει ότι η πλειονότητα των ιζηματογενών πετρωμάτων του νησιού σχηματίστηκε σε θαλάσσιο περιβάλλον και ότι τα κυπριακά απολιθώματα είναι κατά συνέπεια κυρίως θαλάσσια.
Στον Σχηματισμό Πάχνας έχουν καταγραφεί, μεταξύ άλλων, σκελετικά κατάλοιπα ψαριών, μαζί με δίθυρα, γαστερόποδα, εχινοειδή και ναυτιλοειδή. Ο Σχηματισμός Πάχνας καλύπτει μεγάλο μέρος του Μειοκαίνου και χρονολογείται περίπου στα 22–6 εκατομμύρια χρόνια.
Η ευρύτερη περιοχή της Λευκωσίας περιλαμβάνει επίσης νεότερα θαλάσσια ιζήματα, ιδιαίτερα του Σχηματισμού Λευκωσίας, τα οποία είναι εξαιρετικά πλούσια σε θαλάσσια απολιθώματα.
Άγνωστη ακριβής προέλευση και ηλικία
Επειδή οι συγκεκριμένοι σπόνδυλοι βρέθηκαν σε πεταμένα χώματα, έχει χαθεί η άμεση σύνδεσή τους με το αρχικό γεωλογικό στρώμα.
Τα χώματα μπορεί να είχαν μεταφερθεί από διαφορετικό σημείο κατά τη διάρκεια εκσκαφών ή άλλων εργασιών. Επομένως, η θέση όπου βρέθηκαν τα δείγματα δεν μπορεί να θεωρηθεί αυτομάτως και η αρχική γεωλογική τους θέση.
Χωρίς πληροφορίες για το ακριβές σημείο και το στρώμα προέλευσης, δεν αποδίδεται συγκεκριμένη γεωλογική ηλικία στα απολιθώματα.
Η σημασία των απολιθωμένων σπονδύλων
Παρότι τα δόντια αποτελούν τα συχνότερα και ταξινομικά χρησιμότερα απολιθώματα καρχαριών, οι σπόνδυλοι προσφέρουν διαφορετικές πληροφορίες για τη βιολογία τους.
Τα σπονδυλικά κέντρα αναπτύσσονται με διαδοχικές ζώνες ασβεστοποιημένου ιστού και η μικροδομή τους έχει χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη της ανάπτυξης, της μηχανικής λειτουργίας της σπονδυλικής στήλης και των διαφορών μεταξύ ομάδων καρχαριών.
Τα συγκεκριμένα ευρήματα αποτελούν ενδιαφέροντα κατάλοιπα μεγάλου θαλάσσιου σπονδυλωτού από τα απολιθωματοφόρα ιζήματα της Κύπρου, αλλά η άγνωστη ακριβής προέλευσή τους επιβάλλει προσεκτική καταγραφή.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Chordata
Κλάση: Chondrichthyes
Υποκλάση: Elasmobranchii
Πιθανός προσδιορισμός: Selachimorpha indet. – πολύ πιθανόν καρχαρίας
Υλικό: Απολιθωμένα σπονδυλικά κέντρα
Περιοχή εύρεσης: Επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος – σε πεταμένα χώματα
Ακριβής αρχική τοποθεσία: Άγνωστη
Στρωματογραφική προέλευση: Άγνωστη
Συλλέκτης: Άγνωστος
Πηγές
Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Κυπριακής Δημοκρατίας – στοιχεία για τα απολιθώματα της Κύπρου, τα θαλάσσια ιζήματα και τα κατάλοιπα ψαριών του Σχηματισμού Πάχνας.
Geological Survey Department – στοιχεία για τον Σχηματισμό Πάχνας και τη γεωλογική ηλικία του.
Amalfitano et al. – μελέτη απολιθωμένων σπονδυλικών κέντρων καρχαριών, της ασβεστοποίησης και των περιορισμών τους για ταξινομικό προσδιορισμό.
Stock et al. – μελέτη της μικροανατομίας και της ασβεστοποίησης των σπονδυλικών κέντρων σύγχρονων καρχαριών.
Very probable fossil shark vertebrae from Nicosia District – Cyprus
Text by George Konstantinou.
Very probable fossil shark vertebrae
The fossils shown in the photographs are very probably shark vertebrae, based on the general morphology of their vertebral centra. However, without specialist examination of the actual specimens, the identification should remain cautious, and they cannot reliably be assigned to a particular shark genus or species.
The specimens were given to George Konstantinou by another person. Their precise original locality is unknown. According to the information accompanying them, they were found among dumped soil in Nicosia District. Consequently, the geological layer from which they originally came is also unknown.
Shark vertebrae
Sharks are cartilaginous fishes, and most of their skeleton consists of cartilage. Nevertheless, the vertebral centra of many sharks are substantially calcified and consequently have a greater potential for fossil preservation than many other parts of their skeleton.
Shark vertebral centra have a distinctive construction. They are often approximately circular and amphicoelous, with concave articular surfaces on both sides. Internally, concentric and radial patterns of calcified tissue may be visible, with the precise arrangement varying among different groups of sharks.
Why identification requires caution
Fossil vertebrae can be recognised through characteristics of their morphology and internal structure, but generally provide much less taxonomic information than teeth.
Even in well-preserved fossil sharks, assigning isolated vertebrae to a particular species can be difficult when diagnostic teeth or other associated skeletal elements are absent. Scientific studies have emphasised the limited taxonomic information provided by isolated vertebral centra.
The specimens are therefore best recorded as very probable shark vertebrae, possibly Selachimorpha indet., rather than being assigned to a particular genus or species.
The fossil record of Nicosia
Fossil remains of fishes are well documented in Cyprus. The Geological Survey Department notes that most sedimentary rocks on the island formed in marine environments and that the majority of Cyprus fossils consequently represent marine organisms.
The Pakhna Formation contains fossil fish skeletons, together with bivalves, gastropods, echinoids and nautiloids. The formation represents much of the Miocene and is approximately 22–6 million years old.
The wider Nicosia region also contains younger marine deposits, particularly those of the Nicosia Formation, which are exceptionally rich in marine fossils.
Unknown original locality and age
Because these specimens were recovered from dumped soil, their direct association with their original geological layer has been lost.
The soil may have been transported from another locality during excavation or other earth-moving activities. The place where the specimens were recovered therefore cannot automatically be regarded as their original geological locality.
Without information on their precise provenance and stratigraphic layer, no specific geological age is assigned to these fossils.
Fossil vertebral centra
Although teeth are the most frequent and taxonomically useful shark fossils, vertebrae can preserve a different set of biological information.
Vertebral centra grow through successive zones of mineralised tissue, and their microstructure has been studied to investigate shark growth, the mechanical function of the vertebral column and structural differences among shark groups.
These specimens represent interesting remains of a large marine vertebrate from the fossil-bearing sediments of Cyprus, although their unknown original provenance requires a conservative interpretation.
Classification
Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Class: Chondrichthyes
Subclass: Elasmobranchii
Probable identification: Selachimorpha indet. – very probably shark
Material: Fossil vertebral centra
Recovery area: Nicosia District, Cyprus – among dumped soil
Precise original locality: Unknown
Stratigraphic provenance: Unknown
Collector: Unknown
Sources
Geological Survey Department, Republic of Cyprus – information on Cyprus fossils, marine sedimentary rocks and fossil fish remains in the Pakhna Formation.
Geological Survey Department – Pakhna Formation and its geological age.
Amalfitano et al. – studies of fossil shark vertebral centra, their calcification and their limitations for detailed taxonomic identification.
Stock et al. – study of the microanatomy and mineralisation of shark vertebral centra.
No comments:
Post a Comment