Pagodula echinata (Kiener, 1839) – Fossil from Potamia, Nicosia – Απολίθωμα Pagodula echinata από την Ποταμιά, Λευκωσία – Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Photos by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Ποταμιά, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος.

Το απολίθωμα Pagodula echinata (Kiener, 1839) που παρουσιάζεται εδώ βρέθηκε από τον Γιώργο Κωνσταντίνου στην περιοχή της Ποταμιάς, επαρχία Λευκωσίας.

Η Pagodula echinata είναι θαλάσσιο γαστερόποδο της οικογένειας Muricidae. Πρόκειται για είδος που εξακολουθεί να ζει σήμερα στη Μεσόγειο και στον ανατολικό Ατλαντικό. Η MolluscaBase αναγνωρίζει ως αποδεκτή ονομασία την Pagodula echinata (Kiener, 1839), με αρχικό συνδυασμό Fusus echinatus Kiener, 1839.

Περιγραφή

Η Pagodula echinata είναι σχετικά μικρό γαστερόποδο με χαρακτηριστικό ατρακτοειδές κέλυφος. Τα σύγχρονα δείγματα συνήθως δεν ξεπερνούν περίπου τα 15 mm, αν και έχουν αναφερθεί κελύφη μέχρι περίπου 25 mm.

Το κέλυφος παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστική μορφολογία. Οι σπείρες φέρουν έντονη κεντρική τρόπιδα και λεπτές φυλλοειδείς αξονικές πτυχές, οι οποίες στη διασταύρωσή τους με την τρόπιδα σχηματίζουν επιμήκεις ακανθώδεις προεκτάσεις. Ο σιφωνικός σωλήνας είναι μακρύς, λεπτός και ανοικτός. Τα χαρακτηριστικά αυτά προσδίδουν στο κέλυφος την έντονα ακανθώδη εμφάνισή του.

Η ειδική ονομασία echinata παραπέμπει ακριβώς σε αυτή την ακανθώδη μορφή.

Εξάπλωση και ενδιαίτημα

Η σημερινή Pagodula echinata απαντά στη Μεσόγειο Θάλασσα και στον ανατολικό Ατλαντικό, από την περιοχή του Βισκαϊκού Κόλπου προς το Μαρόκο. Είναι είδος βαθύτερων νερών και στη Μεσόγειο αναφέρεται συνήθως σε βάθη περίπου 100–300 μέτρων, αν και υπάρχουν καταγραφές από μεγαλύτερα βάθη.

Ζει στον θαλάσσιο πυθμένα και συνδέεται ιδιαίτερα με βαθύτερα βενθικά περιβάλλοντα. Όπως και άλλα μέλη των Muricidae, ανήκει σε μια οικογένεια κυρίως σαρκοφάγων θαλάσσιων γαστεροπόδων.

Απολιθωματολογικό ενδιαφέρον

Η ταξινομική ιστορία της Pagodula echinata παρουσιάζει ιδιαίτερο παλαιοντολογικό ενδιαφέρον. Οι ονομασίες Trophon carinatus και Trophon vaginatus χρησιμοποιήθηκαν κατά τον 19ο και τον 20ό αιώνα για απολιθωμένο υλικό που συσχετίστηκε με το σύγχρονο είδος P. echinata. Η σύγχρονη ταξινομική έρευνα έχει διαχωρίσει καλύτερα αυτές τις μορφές.

Ιδιαίτερα, η Pagodula vaginata θεωρείται πλειοκαινικός–πλειστοκαινικός συγγενικός ή προγονικός τύπος της P. echinata, ο οποίος εξαφανίστηκε κατά το Πλειστόκαινο. Αυτό δείχνει ότι η ασφαλής αναγνώριση απολιθωμένων Pagodula απαιτεί προσεκτική μορφολογική εξέταση και σύγκριση με συγγενικά απολιθωμένα taxa.

Το απολίθωμα από την Ποταμιά

Το συγκεκριμένο δείγμα βρέθηκε από τον Γιώργο Κωνσταντίνου στην Ποταμιά και διατηρείται ως Pagodula echinata σύμφωνα με την ταυτοποίηση του υλικού.

Η παρουσία ενός τέτοιου θαλάσσιου γαστερόποδου στην ενδοχώρα συνδέεται με τη γεωλογική ιστορία της Κύπρου και τα παλαιά θαλάσσια περιβάλλοντα που κάλυπταν τμήματα του νησιού πριν από τη σταδιακή ανύψωσή του.

Επειδή όμως συγγενικές απολιθωμένες μορφές της Pagodula μπορούν να παρουσιάζουν μορφολογικές ομοιότητες με τη σημερινή P. echinata, ο ακριβής προσδιορισμός απολιθωμένου υλικού σε επίπεδο είδους χρειάζεται ιδανικά λεπτομερή εξέταση των διαγνωστικών χαρακτηριστικών του κελύφους.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Mollusca
Κλάση: Gastropoda
Υποκλάση: Caenogastropoda
Τάξη: Neogastropoda
Υπεροικογένεια: Muricoidea
Οικογένεια: Muricidae
Γένος: Pagodula Monterosato, 1884
Είδος: Pagodula echinata (Kiener, 1839)
Αρχικός συνδυασμός: Fusus echinatus Kiener, 1839
Υλικό: Απολίθωμα
Τοποθεσία: Ποταμιά, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος
Συλλέκτης: Γιώργος Κωνσταντίνου

Πηγές

• Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Pagodula echinata fossil from Nicosia – Cyprus
• MolluscaBase – Pagodula echinata (Kiener, 1839)
• La Perna – Phyletic relationships and ecological implications between Pagodula vaginata and Pagodula echinata
• Marshall & Houart – The genus Pagodula, New Zealand Journal of Geology and Geophysics

TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – POTAMIA, NICOSIA DISTRICT, CYPRUS.

The Pagodula echinata (Kiener, 1839) fossil presented here was found by George Konstantinou at Potamia, Nicosia District, Cyprus.

Pagodula echinata is a marine gastropod belonging to the family Muricidae. It is not an extinct species and still occurs today in the Mediterranean and eastern Atlantic. MolluscaBase currently accepts Pagodula echinata (Kiener, 1839), originally described as Fusus echinatus Kiener, 1839.

Description

Pagodula echinata is a relatively small gastropod with a distinctive fusiform shell. Modern specimens generally do not exceed about 15 mm, although shells reaching approximately 25 mm have been recorded.

The shell has a very characteristic morphology. The whorls bear a strong median keel together with delicate foliated axial varices. Where these intersect the keel they form elongated spine-like projections. The siphonal canal is long, delicate and open, contributing to the distinctive appearance of the species.

The specific name echinata itself refers to this conspicuously spiny appearance.

Distribution and habitat

The living Pagodula echinata occurs in the Mediterranean Sea and eastern Atlantic, extending from the Bay of Biscay towards Morocco. It is primarily a deeper-water species and is commonly reported from approximately 100–300 m in the Mediterranean, although records extend to considerably greater depths.

It is a benthic marine gastropod associated with deeper marine environments. Like other Muricidae, it belongs to a family composed predominantly of predatory marine gastropods.

Fossil record and taxonomy

The taxonomic history of Pagodula echinata is particularly relevant when dealing with fossils. During much of the nineteenth and twentieth centuries, the names Trophon carinatus and Trophon vaginatus were applied to fossil material that was associated with the living P. echinata. Modern taxonomic research has clarified the distinction between these forms.

In particular, Pagodula vaginata is regarded as a Pliocene–Pleistocene related or ancestral form of P. echinata that became extinct during the Pleistocene. Consequently, species-level identification of fossil Pagodula requires careful examination of shell morphology.

The fossil from Potamia

The specimen presented here was found by George Konstantinou at Potamia and is retained as Pagodula echinata according to the identification of the material.

The occurrence of such a marine gastropod in inland Cyprus reflects the island's geological history and the ancient marine environments that covered parts of Cyprus before its progressive uplift.

Because closely related fossil Pagodula forms can resemble the living P. echinata, precise species-level identification of fossil material ideally requires detailed examination of the diagnostic shell characters.

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Mollusca
Class: Gastropoda
Subclass: Caenogastropoda
Order: Neogastropoda
Superfamily: Muricoidea
Family: Muricidae
Genus: Pagodula Monterosato, 1884
Species: Pagodula echinata (Kiener, 1839)
Original combination: Fusus echinatus Kiener, 1839
Material: Fossil
Locality: Potamia, Nicosia District, Cyprus
Collector: George Konstantinou

Sources

• Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Pagodula echinata fossil from Nicosia – Cyprus
• MolluscaBase – Pagodula echinata (Kiener, 1839)
• La Perna – Pagodula vaginata and Pagodula echinata
• Marshall & Houart – The genus Pagodula