Photos Nicosia by George Konstantinou
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Λατσιά, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος.
Τα απολιθώματα που παρουσιάζονται εδώ βρέθηκαν από τον Γιώργο Κωνσταντίνου και τη Φανή Κωνσταντίνου στα Λατσιά της επαρχίας Λευκωσίας. Ανήκουν στο γένος Solecurtus Blainville, 1824, μια ομάδα θαλάσσιων δίθυρων μαλακίων της οικογένειας Solecurtidae. Για τα συγκεκριμένα δείγματα διατηρείται ο συντηρητικός προσδιορισμός Solecurtus sp., καθώς ο ασφαλής προσδιορισμός σε επίπεδο είδους απαιτεί λεπτομερή εξέταση διαγνωστικών χαρακτηριστικών του κελύφους. Το Solecurtus είναι αποδεκτό γένος στη σύγχρονη ταξινομία και τοποθετείται στην τάξη Cardiida.
Περιγραφή
Τα Solecurtus είναι επιμήκη δίθυρα, με κέλυφος που είναι συνήθως λεπτό, σχετικά συμπιεσμένο και σαφώς μακρύτερο από όσο είναι ψηλό. Οι βαλβίδες είναι περίπου ισομεγέθεις και το κέλυφος παρουσιάζει επιμήκη έως ωοειδή μορφή. Η επιφάνειά του μπορεί να φέρει λεπτές αυξητικές και λοξές ή ακτινωτές γραμμώσεις, ανάλογα με το είδος.
Το γενικό σχήμα θυμίζει ορισμένα άλλα επιμήκη δίθυρα που ζουν θαμμένα στο ίζημα. Για τον διαχωρισμό των ειδών χρειάζεται εξέταση όχι μόνο του περιγράμματος αλλά και της γλυπτικής των βαλβίδων, της άρθρωσης, της θέσης του umbo, των μυϊκών αποτυπωμάτων και της παλλιακής γραμμής.
Στα απολιθώματα αυτά τα χαρακτηριστικά δεν διατηρούνται πάντοτε πλήρως. Συμπίεση του ιζήματος, θραύση ή απώλεια τμημάτων του κελύφους μπορεί να καταστήσει έναν προσδιορισμό σε επίπεδο είδους επισφαλή. Για τον λόγο αυτό η καταγραφή ως Solecurtus sp. είναι προτιμότερη χωρίς πρόσθετα μορφολογικά δεδομένα.
Τρόπος ζωής και διατροφή
Τα Solecurtidae είναι θαλάσσια ενδοβενθικά δίθυρα, προσαρμοσμένα να ζουν θαμμένα σε μαλακά υποστρώματα, κυρίως άμμο ή λασπώδη άμμο. Διαθέτουν ανεπτυγμένο πόδι, το οποίο χρησιμοποιούν για ταχεία διείσδυση στο ίζημα, καθώς και σίφωνες μέσω των οποίων διατηρούν επικοινωνία με το θαλασσινό νερό πάνω από τον πυθμένα.
Είναι αιωρηματοφάγα και αντλούν νερό μέσω των σιφώνων, συγκρατώντας με τα βράγχια πλαγκτονικούς οργανισμούς και λεπτά οργανικά σωματίδια. Η ικανότητα γρήγορου θαψίματος αποτελεί σημαντική προσαρμογή για την αποφυγή θηρευτών.
Σύγχρονο μέλος του ίδιου γένους, το Solecurtus strigilatus (Linnaeus, 1758), ζει στη Μεσόγειο και απαντά επίσης στη σημερινή θαλάσσια πανίδα της Κύπρου. Το είδος περιλαμβάνεται στον κατάλογο θαλάσσιων κοχυλιών της Κύπρου.
Η παρουσία του σύγχρονου S. strigilatus στην Κύπρο δεν σημαίνει ότι τα απολιθώματα από τα Λατσιά ανήκουν σε αυτό το είδος. Για τα απολιθωμένα δείγματα δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για τέτοια ειδική ταυτοποίηση.
Απολιθωματολογικό αρχείο του γένους
Η οικογένεια Solecurtidae διαθέτει τόσο σύγχρονους όσο και απολιθωμένους αντιπροσώπους. Το ίδιο το γένος Solecurtus περιλαμβάνει ονόματα ειδών γνωστών αποκλειστικά από το απολιθωματολογικό αρχείο, καθώς και σύγχρονα είδη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα από τη Μεσόγειο είναι το όνομα Solecurtus multistriatus, το οποίο περιγράφηκε από πλειοκαινικό υλικό της νότιας Ιταλίας. Η σύγχρονη MolluscaBase το θεωρεί συνώνυμο του αποδεκτού Solecurtus scopula (W. Turton, 1822). Αυτό δείχνει και γιατί η ταξινομία των απολιθωμένων Solecurtidae απαιτεί προσοχή και δεν είναι ασφαλές να αποδίδεται ένα απολίθωμα σε γνωστό σύγχρονο είδος μόνο από μια γενική ομοιότητα του κελύφους.
Το γεωλογικό πλαίσιο των Λατσιών
Η περιοχή των Λατσιών βρίσκεται μέσα στην ευρύτερη λεκάνη της Λευκωσίας, μια από τις σημαντικότερες απολιθωματοφόρες περιοχές της Κύπρου. Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης της Κυπριακής Δημοκρατίας αναφέρει ότι ο Σχηματισμός Λευκωσίας αποτελείται από θαλάσσια ιζήματα που αποτέθηκαν μετά την επαναπλήρωση της Μεσογείου, περίπου από 5,33 έως 2 εκατομμύρια χρόνια πριν. Περιλαμβάνει μάργες, αμμώδεις μάργες, ασβεστιτικούς ψαμμίτες, κροκαλοπαγή και άμμους.
Οι πλειοκαινικοί ορίζοντες του Σχηματισμού Λευκωσίας είναι εξαιρετικά πλούσιοι σε θαλάσσια μακροαπολιθώματα. Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης αναφέρει μεταξύ άλλων δίθυρα, γαστερόποδα, σκαφόποδα, θυσσανόποδα, εχινοειδή και κοράλλια, ενώ σε ορισμένες θέσεις τα απολιθώματα είναι τόσο άφθονα ώστε τα στρώματα αποτελούνται σχεδόν εξ ολοκλήρου από μακροαπολιθώματα.
Ιδιαίτερα στην περιοχή των Λατσιών είναι γνωστές πλούσιες θαλάσσιες απολιθωματοφόρες εμφανίσεις του Σχηματισμού Λευκωσίας. Οι συγκεντρώσεις αυτές μαρτυρούν την εποχή κατά την οποία η σημερινή ενδοχώρα της επαρχίας Λευκωσίας αποτελούσε τμήμα ενός θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Παλαιοπεριβάλλον
Η μορφολογία των Solecurtidae συνδέεται με ζωή μέσα σε μαλακό θαλάσσιο ίζημα. Επομένως, η παρουσία Solecurtus αποτελεί συμβατή ένδειξη ενός βενθικού περιβάλλοντος με αμμώδη ή λασπώδη πυθμένα, κατάλληλο για δίθυρα που ζούσαν θαμμένα.
Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης περιγράφει μια γενική τάση ρήχυνσης μέσα στον Σχηματισμό Λευκωσίας: οι βαθύτερες λεπτόκοκκες μάργες των κατώτερων τμημάτων περνούν σταδιακά σε περισσότερο αμμώδεις και χονδρόκοκκες αποθέσεις προς τα ανώτερα στρώματα. Η αλλαγή αυτή αντικατοπτρίζει τη συνεχιζόμενη ανύψωση της Κύπρου και τη σταδιακή υποχώρηση της θάλασσας από την περιοχή.
Σε ορισμένους ανώτερους απολιθωματοφόρους ορίζοντες της Λευκωσίας έχουν σχηματιστεί θανατοκοινωνίες, δηλαδή πυκνές συγκεντρώσεις λειψάνων θαλάσσιων οργανισμών. Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης τις συνδέει με περιβαλλοντικές μεταβολές, μεταξύ άλλων αλλαγές της αλατότητας κατά τη ρήχυνση των θαλάσσιων λεκανών και μεγάλες εισροές γλυκού νερού.
Δεν μπορεί όμως να θεωρηθεί χωρίς στρωματογραφικά στοιχεία ότι τα συγκεκριμένα Solecurtus από τα Λατσιά προέρχονται από μία από αυτές τις συγκεκριμένες θανατοκοινωνίες.
Τα απολιθώματα από τα Λατσιά
Τα απολιθώματα Solecurtus από τα Λατσιά αποτελούν μέρος της πλούσιας πανίδας θαλάσσιων δίθυρων που έχει διατηρηθεί στην ευρύτερη περιοχή της Λευκωσίας.
Η θέση εύρεσης βρίσκεται σε περιοχή όπου είναι καλά τεκμηριωμένες πλειοκαινικές θαλάσσιες αποθέσεις του Σχηματισμού Λευκωσίας. Ωστόσο, χωρίς ακριβή γνώση του στρωματογραφικού ορίζοντα των συγκεκριμένων δειγμάτων, δεν τους αποδίδεται εδώ αυθαίρετα συγκεκριμένη ηλικία μέσα στο Πλειόκαινο.
Αντίστοιχα, παρότι σήμερα στην Κύπρο ζει το Solecurtus strigilatus, τα συγκεκριμένα απολιθώματα παραμένουν ορθότερα καταγεγραμμένα ως Solecurtus sp. μέχρι να υπάρξει λεπτομερής ταξινομική εξέταση.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Mollusca
Κλάση: Bivalvia
Υποκλάση: Autobranchia
Υπερτάξη: Imparidentia
Τάξη: Cardiida
Υπεροικογένεια: Tellinoidea
Οικογένεια: Solecurtidae A. d'Orbigny, 1846
Γένος: Solecurtus Blainville, 1824
Ταυτοποίηση: Solecurtus sp.
Υλικό: Απολιθωμένα θαλάσσια δίθυρα
Τοποθεσία: Λατσιά, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος
Συλλέκτες: Γιώργος Κωνσταντίνου και Φανή Κωνσταντίνου
Πηγές
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Solecurtus sp. fossils – Cyprus
World Register of Marine Species – Solecurtidae
GBIF – Solecurtus Blainville, 1824
Geological Survey Department of Cyprus – Fossils
Geological Survey Department of Cyprus – Geological history and Nicosia Formation
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – LATSIA, NICOSIA DISTRICT, CYPRUS.
The fossils presented here were found by George Konstantinou and Fani Konstantinou at Latsia in Nicosia District. They belong to the genus Solecurtus Blainville, 1824, a group of marine bivalve molluscs in the family Solecurtidae. The conservative identification Solecurtus sp. is retained for these specimens because reliable species-level determination requires detailed examination of diagnostic shell characters. Solecurtus is an accepted genus in modern taxonomy and is currently placed within the order Cardiida.
Description
Solecurtus species are elongated bivalves with relatively thin, compressed shells that are generally much longer than high. The two valves are approximately equal and the shell typically has an elongate to oval outline. Its surface may carry fine growth lines together with oblique or radial sculpture, depending on the species.
Their general form resembles several other elongated burrowing bivalves. Species identification therefore requires examination not only of shell outline but also of valve sculpture, hinge characters, umbo position, muscle scars and the pallial line.
These structures are not always completely preserved in fossils. Sedimentary compression, breakage and loss of parts of the valves can make species-level identification uncertain. The designation Solecurtus sp. is therefore preferable for the Latsia material in the absence of additional diagnostic evidence.
Lifestyle and feeding
Solecurtidae are marine infaunal bivalves adapted to living buried in soft substrates, principally sand and muddy sand. They possess a well-developed foot used for rapid burrowing and siphons through which they maintain contact with the seawater above the sediment.
They are suspension feeders, drawing water through their siphons and using the gills to capture plankton and fine suspended organic matter. Rapid burrowing is an important adaptation for escaping predators.
A living member of the genus, Solecurtus strigilatus (Linnaeus, 1758), occurs in the Mediterranean and is also part of the modern marine fauna of Cyprus. It is included in the published checklist of Cypriot marine shells.
The modern occurrence of S. strigilatus in Cyprus does not demonstrate that the Latsia fossils belong to this species. There is insufficient evidence for such a species-level attribution, and the fossil material is therefore retained as Solecurtus sp.
Fossil record
The family Solecurtidae includes both living and fossil representatives. The genus Solecurtus likewise contains living forms as well as taxa documented from the fossil record.
A relevant Mediterranean example is Solecurtus multistriatus, originally described from Pliocene material in southern Italy. MolluscaBase currently treats that name as a synonym of the accepted Solecurtus scopula (W. Turton, 1822). This taxonomic history illustrates why fossil Solecurtidae should be identified cautiously and why general shell resemblance alone is insufficient for assigning a fossil to a particular living species.
Geological setting of Latsia
Latsia lies within the wider Nicosia Basin, one of the most important fossil-bearing areas of Cyprus. According to the Geological Survey Department of the Republic of Cyprus, the Nicosia Formation consists of marine sediments deposited after the Mediterranean was reflooded, approximately 5.33 to 2 million years ago. These deposits include marls, sandy marls, calcareous sandstones, conglomerates and sands.
The Pliocene sediments of the Nicosia Formation are exceptionally rich in marine macrofossils. The Geological Survey Department records bivalves, gastropods, scaphopods, barnacles, echinoids and corals, and at some localities the fossil concentrations are so dense that beds consist almost entirely of macrofossils.
The Latsia area itself is part of this highly fossiliferous region. Its marine fossils preserve evidence of a time when land that now lies well inland in Nicosia District formed part of a marine depositional environment.
Palaeoenvironment
The morphology and biology of Solecurtidae are consistent with life within a soft marine substrate. The presence of Solecurtus therefore fits a benthic environment with sandy or muddy sediment in which burrowing bivalves could live.
The Geological Survey Department describes an overall shallowing trend through the Nicosia Formation. Fine-grained deeper-water marls in the lower part gradually pass upwards into sandier and coarser sediments. This succession reflects continuing uplift of Cyprus and the progressive retreat of the sea from the area.
Some upper fossiliferous horizons around Nicosia contain dense thanatocoenoses, or post-mortem accumulations of marine organisms. The Geological Survey Department associates some of these assemblages with environmental changes, including variations in salinity during marine shallowing and major freshwater influxes into the basins.
Without stratigraphic information, however, the particular Solecurtus fossils from Latsia cannot automatically be assigned to one of these specific thanatocoenoses.
The fossils from Latsia
The Solecurtus fossils from Latsia form part of the rich record of marine bivalves preserved in the wider Nicosia region.
Their locality lies within an area where Pliocene marine sediments of the Nicosia Formation are well documented. Nevertheless, without the exact stratigraphic position of these particular specimens, no precise age within the Pliocene is assigned to them.
Likewise, although Solecurtus strigilatus occurs in the modern marine fauna of Cyprus, the Latsia fossils are more appropriately retained as Solecurtus sp. until detailed taxonomic examination can establish whether a more precise identification is justified.
Classification
Kingdom: Animalia
Phylum: Mollusca
Class: Bivalvia
Subclass: Autobranchia
Superorder: Imparidentia
Order: Cardiida
Superfamily: Tellinoidea
Family: Solecurtidae A. d'Orbigny, 1846
Genus: Solecurtus Blainville, 1824
Identification: Solecurtus sp.
Material: Fossil marine bivalves
Locality: Latsia, Nicosia District, Cyprus
Collectors: George Konstantinou and Fani Konstantinou
Sources
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Solecurtus sp. fossils – Cyprus
World Register of Marine Species – Solecurtidae
GBIF – Solecurtus Blainville, 1824
Geological Survey Department of Cyprus – Fossils
Geological Survey Department of Cyprus – Geological history and Nicosia Formation
No comments:
Post a Comment