Απολιθωμένος πιθανός ουραίος σπόνδυλος κητώδους από το Αρεδιού – Probable fossil caudal vertebra of a cetacean from Arediou – Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Photos by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Αρεδιού, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος.

Απολιθωμένος σπόνδυλος κητώδους από το Αρεδιού

Το απολίθωμα που παρουσιάζεται στις φωτογραφίες είναι ένας σπόνδυλος κητώδους (Cetacea), τον οποίο βρήκα στο Αρεδιού της επαρχίας Λευκωσίας, κατά τη διάρκεια επιτόπιας έρευνας μαζί με τη γυναίκα μου, Φανή Κωνσταντίνου.

Στην παλιά μου ανάρτηση το είχα παρουσιάσει ως «Whale tail vertebrae». Με βάση όμως τα στοιχεία που διαθέτουμε, είναι επιστημονικά ασφαλέστερο να μην αποδοθεί σε «φάλαινα» ή σε συγκεκριμένη ομάδα ή είδος κητώδους.

Η ασφαλέστερη αναγνώριση είναι:

Cetacea indet. – πιθανός ουραίος σπόνδυλος κητώδους.

Πιθανός ουραίος σπόνδυλος

Η σπονδυλική στήλη των κητωδών παρουσιάζει σημαντικές μορφολογικές μεταβολές από τον αυχένα μέχρι το άκρο της ουράς.

Στη σύγχρονη ανατομική μελέτη των κητωδών, ως πρώτος ουραίος σπόνδυλος ορίζεται συνήθως ο πρώτος που παρουσιάζει αρθρική επιφάνεια για τη σύνδεση αιματικού τόξου ή chevron στην κοιλιακή πλευρά του σώματος του σπονδύλου. Προς το άκρο της ουράς οι σπόνδυλοι μεταβάλλονται περαιτέρω και εκείνοι που σχετίζονται με το ουραίο πτερύγιο γίνονται χαρακτηριστικά πεπλατυσμένοι ραχιοκοιλιακά.

Η μορφολογία του συγκεκριμένου απολιθώματος είναι συμβατή με την πιθανότητα να προέρχεται από την ουραία περιοχή της σπονδυλικής στήλης. Ωστόσο, χωρίς άμεση συγκριτική ανατομική εξέταση του δείγματος και λεπτομερείς μετρήσεις, προτιμώ να διατηρήσω τον χαρακτηρισμό «πιθανός ουραίος σπόνδυλος».

Γιατί δεν προσδιορίζεται το είδος

Ένας μεμονωμένος σπόνδυλος κητώδους συνήθως δεν προσφέρει από μόνος του αρκετά διαγνωστικά χαρακτηριστικά για ασφαλή προσδιορισμό σε επίπεδο είδους.

Ακόμη και μεταξύ των σύγχρονων κητωδών υπάρχει μεγάλη διαφοροποίηση στη μορφή, στις αναλογίες και στον αριθμό των σπονδύλων. Επιπλέον, η μορφολογία μεταβάλλεται σημαντικά ανάλογα με τη θέση κάθε σπονδύλου κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης.

Για τον λόγο αυτό δεν είναι σωστό να επιχειρήσουμε προσδιορισμό ως φυσητήρα, μυστακοκήτη, δελφίνι ή άλλο συγκεκριμένο κητώδες μόνο από το συγκεκριμένο απολίθωμα.

Η ανακάλυψη στο Αρεδιού

Το απολίθωμα το βρήκα μαζί με τη γυναίκα μου, Φανή Κωνσταντίνου, στο Αρεδιού της επαρχίας Λευκωσίας.

Η πληροφορία αυτή αποτελεί δική μου επιτόπια καταγραφή και συνοδεύει το συγκεκριμένο εύρημα.

Δεν δίνω ακριβείς συντεταγμένες, επειδή δεν έχουμε εδώ επιβεβαιωμένες συντεταγμένες του πραγματικού σημείου εύρεσης. Οι συντεταγμένες του χωριού Αρεδιού δεν πρέπει να χρησιμοποιηθούν ως συντεταγμένες του απολιθώματος.

Ένα κητώδες στη σημερινή ενδοχώρα της Κύπρου

Η παρουσία ενός απολιθωμένου οστού θαλάσσιου θηλαστικού στη σημερινή ενδοχώρα δεν είναι παράδοξη όταν εξεταστεί στο πλαίσιο της γεωλογικής ιστορίας της Κύπρου.

Μεγάλο μέρος των ιζηματογενών πετρωμάτων της κεντρικής Κύπρου σχηματίστηκε σε θαλάσσιες συνθήκες. Οι περιοχές αυτές ανυψώθηκαν αργότερα και οι αρχαίες θαλάσσιες αποθέσεις βρίσκονται σήμερα εκτεθειμένες στην ξηρά.

Αυτό εξηγεί γιατί στην επαρχία Λευκωσίας βρίσκουμε σήμερα απολιθώματα θαλάσσιων οργανισμών σε σημαντική απόσταση από τη σύγχρονη ακτογραμμή.

Η ηλικία του απολιθώματος

Δεν αποδίδω στο συγκεκριμένο εύρημα συγκεκριμένη ηλικία μόνο από τη μορφή του σπονδύλου ή από το γεγονός ότι βρέθηκε στο Αρεδιού.

Για αξιόπιστη γεωλογική χρονολόγηση πρέπει να είναι γνωστή η ακριβής θέση εύρεσης και, κυρίως, ο στρωματογραφικός ορίζοντας από τον οποίο προήλθε.

Επομένως, μέχρι να συσχετιστεί το εύρημα με συγκεκριμένη γεωλογική ενότητα, δεν είναι ασφαλές να χαρακτηριστεί αυθαίρετα ως Μειοκαινικό, Πλειοκαινικό ή Πλειστοκαινικό.

Τι μπορούμε να πούμε με ασφάλεια

Με τα σημερινά δεδομένα, το συγκεκριμένο εύρημα μπορεί να καταγραφεί ως:

Απολιθωμένος σπόνδυλος κητώδους – Cetacea indet.

και, με βάση τη μορφολογία του:

πιθανός ουραίος σπόνδυλος.

Η ακριβέστερη θέση του στη σπονδυλική στήλη, καθώς και το γένος ή το είδος του ζώου στο οποίο ανήκε, παραμένουν απροσδιόριστα.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Chordata
Κλάση: Mammalia
Κλάδος: Cetacea
Προσδιορισμός: Cetacea indet.
Ανατομικό στοιχείο: Σπόνδυλος, πιθανώς ουραίος

Πηγές

Buchholtz & Schur – Vertebral osteology in Delphinidae (Cetacea), μελέτη της μορφολογικής διαφοροποίησης των σπονδύλων στα κητώδη.

Gillet et al. – μελέτη της εξελικτικής μορφολογίας του αξονικού σκελετού των σύγχρονων κητωδών και των ουραίων σπονδύλων.

Nature Communications – σύγχρονη μελέτη της διαίρεσης και μορφολογίας της σπονδυλικής στήλης των κητωδών.

Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – αρχική ανάρτηση «Whale tail vertebrae fossil from Nicosia - Cyprus».

TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – AREDIOU, NICOSIA DISTRICT, CYPRUS.

Probable fossil caudal vertebra of a cetacean from Arediou – Cyprus

Fossil cetacean vertebra from Arediou

The fossil shown in the photographs is a cetacean (Cetacea) vertebra that I found at Arediou in Nicosia District, during field research together with my wife, Fani Konstantinou.

In my original post I described it as a “Whale tail vertebra”. Based on the available evidence, however, it is scientifically safer not to assign it to a “whale” or to any particular group or species of cetacean.

The safest identification is:

Cetacea indet. – probable caudal vertebra of a cetacean.

Probable caudal vertebra

The vertebral column of cetaceans changes considerably in morphology from the neck to the end of the tail.

In modern studies of cetacean anatomy, the first caudal vertebra is generally defined as the first vertebra bearing an articular facet for a haemal arch or chevron on the ventral aspect of the centrum. Farther along the tail, vertebral morphology changes further, with the vertebrae associated with the fluke becoming characteristically dorsoventrally flattened.

The morphology of this fossil is consistent with the possibility that it comes from the caudal region of the vertebral column. However, without direct comparative anatomical examination and detailed measurements of the specimen, I prefer to retain the identification “probable caudal vertebra.”

Why the species cannot be identified

An isolated cetacean vertebra does not normally provide sufficient diagnostic characters on its own for reliable identification to species level.

There is considerable variation in vertebral shape, proportions and number among living cetaceans. In addition, vertebral morphology changes substantially according to the position of each vertebra along the vertebral column.

It would therefore be inappropriate to identify this fossil as belonging to a sperm whale, baleen whale, dolphin or any other particular cetacean solely from this specimen.

Discovery at Arediou

I found this fossil together with my wife, Fani Konstantinou, at Arediou in Nicosia District.

This information represents my personal field record associated with the specimen.

Precise coordinates are not provided because confirmed coordinates of the actual discovery point are not available here. Coordinates for Arediou village itself should not be presented as coordinates of the fossil locality.

A cetacean in the modern interior of Cyprus

The presence of a fossil marine mammal bone in the modern interior of Cyprus is readily explained by the island's geological history.

Much of the sedimentary succession of central Cyprus formed under marine conditions. These areas were subsequently uplifted, and ancient marine deposits are now exposed on land.

This explains why fossils of marine organisms can today be found in Nicosia District at considerable distances from the modern coastline.

Age of the fossil

I do not assign a specific geological age to this specimen based solely on the shape of the vertebra or the fact that it was discovered at Arediou.

Reliable geological dating requires knowledge of the precise locality and, most importantly, the stratigraphic horizon from which the specimen originated.

Until the fossil can be associated with a particular geological unit, it should not arbitrarily be described as Miocene, Pliocene or Pleistocene.

What can safely be concluded

Based on the available evidence, the specimen can be recorded as:

Fossil cetacean vertebra – Cetacea indet.

and, on morphological grounds:

probable caudal vertebra.

Its more precise position within the vertebral column and the genus or species of the animal to which it belonged remain undetermined.

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Class: Mammalia
Clade: Cetacea
Identification: Cetacea indet.
Skeletal element: Vertebra, probably caudal

Sources

Buchholtz & Schur – Vertebral osteology in Delphinidae (Cetacea), study of vertebral morphology in cetaceans.

Gillet et al. – study of the evolutionary morphology of the axial skeleton and caudal vertebrae in modern cetaceans.

Nature Communications – recent study of regionalisation and morphology of the cetacean vertebral column.

Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – original post “Whale tail vertebrae fossil from Nicosia - Cyprus”.