.JPG)
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες George Konstantinou.
Οι φωτογραφίες λήφθηκαν στο Κάβο Γκρέκο στις 14 Απριλίου 2017 και στο Φράγμα Άχνας στις 27 Μαρτίου 2024.
Ο Κρικομυγοχάφτης στην Κύπρο
Ο Κρικομυγοχάφτης ή Κολλαρομαντού, Ficedula albicollis, είναι ένα μικρό εντομοφάγο στρουθιόμορφο πουλί της οικογένειας Muscicapidae. Στην Κύπρο εμφανίζεται κυρίως ως τακτικός περαστικός μετανάστης την άνοιξη.
Η κύρια περίοδος διέλευσης είναι από τα τέλη Μαρτίου μέχρι τις αρχές Μαΐου, με τις περισσότερες παρατηρήσεις να πραγματοποιούνται μέσα στον Απρίλιο. Η φθινοπωρινή παρουσία του είναι πολύ πιο περιορισμένη και τα πουλιά είναι δυσκολότερο να αναγνωριστούν λόγω του μη αναπαραγωγικού πτερώματος.
Η Κύπρος αποτελεί σημαντικό σταθμό ανάπαυσης και ανεφοδιασμού κατά το ταξίδι από τις περιοχές διαχείμασης στην Αφρική προς τις περιοχές αναπαραγωγής στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη.
Επιστημονική ονομασία
Η αποδεκτή επιστημονική ονομασία είναι Ficedula albicollis (Temminck, 1815). Το είδος περιγράφηκε αρχικά από τον Ολλανδό ζωολόγο Coenraad Jacob Temminck με διαφορετικό συνδυασμό γένους. Για αυτόν τον λόγο το όνομα του συγγραφέα και η χρονολογία εμφανίζονται μέσα σε παρενθέσεις.
Το όνομα Ficedula προέρχεται από λατινική ονομασία μικρού πουλιού που συνδεόταν με την κατανάλωση σύκων. Το ειδικό επίθετο albicollis σχηματίζεται από τις λατινικές λέξεις albus, που σημαίνει λευκός, και collum, που σημαίνει λαιμός.
Η ονομασία αναφέρεται στο πλατύ λευκό κολάρο του ενήλικου αρσενικού, από το οποίο προέρχονται επίσης η αγγλική και οι ελληνικές κοινές ονομασίες.
Μέγεθος και γενική μορφή
Ο Κρικομυγοχάφτης έχει μήκος περίπου 12–13,5 εκατοστά. Διαθέτει λεπτό σώμα, σχετικά μεγάλο και στρογγυλεμένο κεφάλι, κοντό λαιμό και μέτριου μήκους ουρά.
Το ράμφος είναι μαύρο, πλατύ στη βάση και μυτερό στην άκρη. Η μορφή του είναι κατάλληλη για τη σύλληψη μικρών εντόμων τόσο στον αέρα όσο και πάνω στη βλάστηση.
Τα πόδια είναι λεπτά και σκουρόχρωμα. Η στάση του σώματος είναι σχετικά όρθια όταν κάθεται πάνω σε κλαδί, σύρμα ή άλλη υπερυψωμένη θέση αναμονής.
Το ενήλικο αρσενικό
Το αρσενικό σε αναπαραγωγικό πτέρωμα είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό και αναγνωρίζεται από τον έντονο ασπρόμαυρο χρωματισμό του. Το κεφάλι, η ράχη, οι φτερούγες και το μεγαλύτερο μέρος της ουράς είναι μαύρα, ενώ το κάτω μέρος του σώματος είναι καθαρό λευκό.
Το χαρακτηριστικότερο γνώρισμα είναι το πλήρες λευκό κολάρο που περιβάλλει τον λαιμό και χωρίζει το μαύρο κεφάλι από τη μαύρη ράχη. Στο μέτωπο υπάρχει επίσης μεγάλη λευκή κηλίδα.
Οι φτερούγες φέρουν εκτεταμένη λευκή περιοχή, ενώ το ουροπύγιο είναι ανοικτόχρωμο. Σε ορισμένα αρσενικά μπορεί να υπάρχει λευκό χρώμα και στα εξωτερικά φτερά της ουράς.
Ο έντονος ασπρόμαυρος χρωματισμός του αρσενικού είναι ιδιαίτερα εμφανής την άνοιξη, όταν τα πουλιά περνούν από την Κύπρο με το αναπαραγωγικό τους πτέρωμα.
Θηλυκό, νεαρά και μη αναπαραγωγικό πτέρωμα
Το θηλυκό είναι πολύ λιγότερο αντιθετικό. Οι μαύρες περιοχές του αρσενικού αντικαθίστανται από γκριζοκάστανο ή ανοικτό καστανό χρώμα, ενώ το κάτω μέρος παραμένει υπόλευκο.
Το λευκό κολάρο απουσιάζει ή είναι πολύ ασαφές και η λευκή κηλίδα του μετώπου δεν είναι εμφανής. Οι λευκές περιοχές των φτερούγων είναι συνήθως μικρότερες και λιγότερο καθαρές.
Τα νεαρά και τα πουλιά σε φθαρμένο ή μη αναπαραγωγικό πτέρωμα μπορούν να είναι δύσκολο να διακριθούν από τον Μαυρομυγοχάφτη, Ficedula hypoleuca, και τον Ημικρικομυγοχάφτη, Ficedula semitorquata.
Η αναγνώριση τέτοιων ατόμων πρέπει να βασίζεται στον συνδυασμό του σχεδίου των φτερούγων, του ουροπυγίου, της ουράς, του μετώπου και της γενικής απόχρωσης του άνω μέρους.
Διάκριση από συγγενικά είδη
Το ενήλικο αρσενικό διακρίνεται συνήθως εύκολα από το πλήρες λευκό κολάρο, τη μεγάλη λευκή κηλίδα στο μέτωπο και την εκτεταμένη λευκή περιοχή των φτερούγων.
Ο Ημικρικομυγοχάφτης έχει λευκό σημάδι στα πλάγια του λαιμού, αλλά αυτό δεν σχηματίζει συνήθως το πλατύ και πλήρες κολάρο του Κρικομυγοχάφτη. Παρουσιάζει επίσης διαφορετικό σχέδιο στις φτερούγες και στην ουρά.
Ο αρσενικός Μαυρομυγοχάφτης δεν διαθέτει πλήρες λευκό κολάρο και συνήθως έχει μικρότερη λευκή κηλίδα στο μέτωπο. Τα θηλυκά των τριών ειδών είναι πολύ πιο δύσκολα και ο ασφαλής προσδιορισμός μπορεί να απαιτεί καθαρές φωτογραφίες από διαφορετικές γωνίες.
Σε περιοχές όπου ο Κρικομυγοχάφτης και ο Μαυρομυγοχάφτης αναπαράγονται μαζί, έχει καταγραφεί περιορισμένος υβριδισμός. Τα υβρίδια μπορεί να παρουσιάζουν ενδιάμεσα γνωρίσματα και να δημιουργούν πρόσθετες δυσκολίες αναγνώρισης.
Εξάπλωση
Το είδος αναπαράγεται κυρίως στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη και σε περιοχές της νοτιοανατολικής Ευρώπης. Οι σημαντικότεροι πληθυσμοί βρίσκονται σε χώρες όπως η Ουγγαρία, η Σλοβακία, η Ρουμανία, η Βουλγαρία, η Σερβία, η Κροατία, η Σλοβενία, η Τσεχία και τμήματα της Αυστρίας, της Πολωνίας, της Ουκρανίας και της Ιταλίας.
Απομονωμένοι πληθυσμοί αναπαράγονται επίσης στα σουηδικά νησιά Γκότλαντ και Έλαντ στη Βαλτική Θάλασσα.
Είναι πλήρως μεταναστευτικό είδος. Μετά την αναπαραγωγή ταξιδεύει προς την υποσαχάρια Αφρική, όπου περνά τον βόρειο χειμώνα κυρίως σε δασωμένες σαβάνες και άλλους τόπους με δέντρα.
Μετανάστευση μέσω της Κύπρου
Κατά την εαρινή μετανάστευση, τα πουλιά κινούνται βόρεια από την Αφρική προς τις ευρωπαϊκές περιοχές αναπαραγωγής. Μετά τη διάσχιση της ανατολικής Μεσογείου, η Κύπρος προσφέρει πολύτιμες ευκαιρίες ανάπαυσης και τροφοληψίας.
Στο νησί θεωρείται σχετικά συχνός εαρινός περαστικός μετανάστης από τα τέλη Μαρτίου ή τις αρχές Απριλίου μέχρι τις αρχές Μαΐου. Ο αριθμός των πουλιών μπορεί να μεταβάλλεται σημαντικά ανάλογα με τον άνεμο και τις καιρικές συνθήκες.
Η φωτογράφηση στο Κάβο Γκρέκο στις 14 Απριλίου 2017 πραγματοποιήθηκε μέσα στην κύρια περίοδο διέλευσης. Η νεότερη καταγραφή στο Φράγμα Άχνας στις 27 Μαρτίου 2024 αντιπροσωπεύει μια πρώιμη ανοιξιάτικη εμφάνιση.
Το Κάβο Γκρέκο, οι παράκτιοι θαμνώνες, οι περιοχές γύρω από φράγματα και οι μικρές συστάδες δέντρων μπορούν να συγκεντρώσουν μεταναστευτικούς μυγοχάφτες, ιδιαίτερα μετά από δυσμενείς ανέμους ή βροχές.
Ενδιαίτημα στην Κύπρο
Κατά τη μετανάστευση χρησιμοποιεί διαφορετικούς τύπους ενδιαιτημάτων με δέντρα και θάμνους. Μπορεί να παρατηρηθεί σε παράκτιους θαμνώνες, πάρκα, κήπους, οπωρώνες, δασύλλια, όρια υγροτόπων και περιοχές γύρω από φράγματα.
Συχνά επιλέγει μια ανοικτή θέση πάνω σε κλαδί, φράχτη ή σύρμα, από την οποία παρακολουθεί τα έντομα. Μετά από μια σύντομη πτήση σύλληψης, επιστρέφει συνήθως στην ίδια ή σε κοντινή θέση.
Η διατήρηση μικρών συστάδων δέντρων και θάμνων στις μεταναστευτικές διαδρομές είναι σημαντική, επειδή παρέχουν τόσο προστασία όσο και πλούσια αποθέματα εντόμων.
Αναπαραγωγικό ενδιαίτημα
Στις περιοχές αναπαραγωγής προτιμά ώριμα φυλλοβόλα δάση, ιδιαίτερα δάση δρυός και άλλες δασικές εκτάσεις με παλαιά δέντρα. Απαντά επίσης σε πάρκα, μεγάλους κήπους και παραδοσιακούς οπωρώνες.
Η παρουσία φυσικών κοιλοτήτων είναι σημαντική, καθώς το είδος φωλιάζει μέσα σε τρύπες δέντρων. Χρησιμοποιεί επίσης τεχνητές φωλιές όταν αυτές έχουν κατάλληλες διαστάσεις και τοποθετούνται σε ασφαλείς θέσεις.
Η απομάκρυνση γέρικων και νεκρών δέντρων μπορεί να μειώσει σημαντικά τις διαθέσιμες θέσεις φωλιάσματος.
Διατροφή και τρόπος κυνηγιού
Ο Κρικομυγοχάφτης τρέφεται κυρίως με έντομα και άλλα μικρά ασπόνδυλα. Συλλαμβάνει μύγες, σκαθάρια, πεταλούδες, νυχτοπεταλούδες, κάμπιες, μυρμήγκια, αράχνες και άλλες διαθέσιμες λείες.
Χρησιμοποιεί χαρακτηριστική τεχνική κυνηγιού από θέση αναμονής. Παραμένει πάνω σε κλαδί, εντοπίζει ένα διερχόμενο έντομο και πραγματοποιεί γρήγορη πτήση για να το συλλάβει στον αέρα.
Μπορεί επίσης να συλλέγει κάμπιες και άλλα ασπόνδυλα από φύλλα, κλαδιά, κορμούς ή το έδαφος. Εκτός της αναπαραγωγικής περιόδου καταναλώνει περιστασιακά μικρούς καρπούς και μούρα.
Κατά τη μετανάστευση χρειάζεται να αναπληρώνει γρήγορα τα ενεργειακά αποθέματα που καταναλώθηκαν κατά τις μεγάλες νυκτερινές πτήσεις.
Αναπαραγωγή
Ο Κρικομυγοχάφτης φωλιάζει μέσα σε φυσικές κοιλότητες δέντρων, παλαιές τρύπες δρυοκολαπτών και τεχνητές φωλιές. Το θηλυκό κατασκευάζει μια σχετικά απλή φωλιά από ξερά φύλλα, χόρτα, ρίζες και άλλα φυτικά υλικά.
Η γέννα αποτελείται συνήθως από πέντε έως επτά αυγά. Η επώαση πραγματοποιείται κυρίως από το θηλυκό, ενώ το αρσενικό μπορεί να προσφέρει τροφή και να υπερασπίζεται την περιοχή γύρω από τη φωλιά.
Μετά την εκκόλαψη, και οι δύο γονείς μεταφέρουν έντομα στους νεοσσούς. Η αφθονία των ασπονδύλων την κατάλληλη περίοδο επηρεάζει άμεσα την επιτυχία της αναπαραγωγής.
Φωνή και συμπεριφορά
Το τραγούδι αποτελείται από σχετικά αργά, πιεσμένα και ελαφρώς βραχνά σφυρίγματα. Διαφέρει από το πιο ποικίλο τραγούδι του Μαυρομυγοχάφτη, αν και η αναγνώριση από τη φωνή απαιτεί εμπειρία.
Κατά τη μετανάστευση είναι συνήθως μοναχικό ή εμφανίζεται σε μικρούς αριθμούς μαζί με άλλους εντομοφάγους μετανάστες.
Μπορεί να παραμένει ακίνητο για σύντομα διαστήματα, αλλά στη συνέχεια πραγματοποιεί επαναλαμβανόμενες γρήγορες πτήσεις για σύλληψη εντόμων. Συχνά τινάζει τις φτερούγες και την ουρά του όταν βρίσκεται σε εγρήγορση.
Κατάσταση διατήρησης
Ο Κρικομυγοχάφτης κατατάσσεται από την IUCN στην κατηγορία Μειωμένου Ενδιαφέροντος – Least Concern (LC). Διατηρεί μεγάλη γεωγραφική εξάπλωση και ο συνολικός πληθυσμός του θεωρείται σχετικά σταθερός.
Τοπικές πιέσεις περιλαμβάνουν την απώλεια ώριμων φυλλοβόλων δασών, την απομάκρυνση παλαιών δέντρων, τη μείωση των φυσικών κοιλοτήτων και την πτώση της αφθονίας των εντόμων λόγω της χρήσης φυτοφαρμάκων.
Ως μεταναστευτικό είδος εξαρτάται από την προστασία των περιοχών αναπαραγωγής, των αφρικανικών περιοχών διαχείμασης και των ενδιάμεσων σταθμών, όπως η Κύπρος.
Ταξινόμηση
- Ελληνικές και κυπριακές κοινές ονομασίες: Κρικομυγοχάφτης, Κολλαρομαντού
- Αγγλική κοινή ονομασία: Collared Flycatcher
- Επιστημονική ονομασία: Ficedula albicollis (Temminck, 1815)
- Κατάσταση στην Κύπρο: Τακτικός περαστικός μετανάστης, κυρίως την άνοιξη
- Κατηγορία IUCN: Μειωμένου Ενδιαφέροντος – Least Concern (LC)
- Βασίλειο: Animalia
- Συνομοταξία: Chordata
- Ομοταξία: Aves
- Τάξη: Passeriformes
- Οικογένεια: Muscicapidae
- Γένος: Ficedula
- Είδος: Ficedula albicollis
Πηγές
.JPG)
Collared Flycatcher – Ficedula albicollis (Temminck, 1815) – Cyprus
Text and photographs by George Konstantinou.
The photographs were taken at Cape Greco on 14 April 2017 and at Achna Dam on 27 March 2024.
The Collared Flycatcher in Cyprus
The Collared Flycatcher, Ficedula albicollis, is a small insectivorous passerine belonging to the Old World flycatcher family, Muscicapidae. In Cyprus, it occurs mainly as a regular spring passage migrant.
The principal passage period extends from late March until early May, with most observations taking place during April. Its autumn occurrence is much more limited, and identification is more difficult because the birds are no longer in their distinctive breeding plumage.
Cyprus provides an important resting and refuelling location during the journey from African wintering grounds to the breeding areas of central and eastern Europe.
Scientific name
The accepted scientific name is Ficedula albicollis (Temminck, 1815). The Dutch zoologist Coenraad Jacob Temminck originally described the species in a different genus. The author’s name and date are therefore enclosed in parentheses.
The generic name Ficedula derives from a Latin name for a small bird associated with eating figs. The specific epithet albicollis combines the Latin words albus, meaning white, and collum, meaning neck.
The name refers to the adult male’s broad white collar, which is also the origin of its English and Greek common names.
Size and general structure
The Collared Flycatcher measures approximately 12–13.5 centimetres in length. It has a slender body, comparatively large rounded head, short neck and medium-length tail.
The bill is black, broad at the base and pointed at the tip. This structure is adapted for capturing small insects both in flight and from vegetation.
The legs are slender and dark. When perched on a branch, wire or other lookout point, the bird normally holds its body in a relatively upright position.
Adult male
The adult male in breeding plumage is particularly striking and is recognised by its strongly contrasting black-and-white appearance. The head, back, wings and most of the tail are black, while the underparts are clean white.
Its defining feature is the complete white collar encircling the neck and separating the black head from the black back. A large white patch is also present on the forehead.
The wings contain an extensive white area, while the rump is pale. Some males also possess white markings on the outer tail feathers.
The male’s contrasting plumage is especially conspicuous during spring, when birds pass through Cyprus wearing their breeding colours.
Female, juvenile and non-breeding plumage
The female is considerably less contrasting. The male’s black areas are replaced by grey-brown or pale brown, while the underparts remain whitish.
The white collar is absent or very poorly defined, and the white forehead patch is not prominent. White areas in the wings are generally smaller and less distinct.
Juveniles and birds in worn or non-breeding plumage can be difficult to distinguish from European Pied Flycatcher, Ficedula hypoleuca, and Semi-collared Flycatcher, Ficedula semitorquata.
Identification of such birds should be based upon a combination of the wing pattern, rump, tail, forehead and overall tone of the upperparts.
Separation from related species
An adult breeding male is normally identified easily by its complete white collar, large forehead patch and extensive white wing markings.
The Semi-collared Flycatcher has white patches on the sides of the neck, but these do not normally form the broad, complete collar of the Collared Flycatcher. It also differs in its wing and tail patterns.
The male European Pied Flycatcher lacks a complete white collar and usually possesses a smaller white forehead patch. Females of all three species are considerably more difficult, and reliable identification may require clear photographs from several angles.
Limited hybridisation between Collared and European Pied Flycatchers occurs where their breeding ranges overlap. Hybrids may show intermediate characters and create additional identification difficulties.
Distribution
The species breeds primarily in central, eastern and south-eastern Europe. Important populations occur in countries such as Hungary, Slovakia, Romania, Bulgaria, Serbia, Croatia, Slovenia and Czechia, as well as parts of Austria, Poland, Ukraine and Italy.
Isolated breeding populations also occur on the Swedish Baltic islands of Gotland and Öland.
It is a fully migratory species. After breeding, it travels to sub-Saharan Africa, where it spends the northern winter mainly in wooded savannas and other habitats containing trees.
Migration through Cyprus
During spring migration, the birds travel northwards from Africa towards their European breeding grounds. After crossing the eastern Mediterranean, Cyprus provides valuable opportunities for rest and feeding.
On the island, it is considered a fairly common spring passage migrant from late March or early April until early May. Numbers can vary considerably according to winds and weather conditions.
The Cape Greco photographs from 14 April 2017 were taken during the main migration period. The later record from Achna Dam on 27 March 2024 represents an early spring occurrence.
Cape Greco, coastal scrub, areas surrounding reservoirs and small groups of trees can concentrate migrating flycatchers, particularly following adverse winds or rain.
Habitat in Cyprus
During migration, the species uses different habitats containing trees and shrubs. It may be observed in coastal scrub, parks, gardens, orchards, woodland patches, wetland margins and areas surrounding reservoirs.
It frequently chooses an exposed perch on a branch, fence or wire from which it watches for insects. After a short aerial pursuit, it usually returns to the same or a nearby perch.
The conservation of small stands of trees and shrubs along migration routes is important because they provide both shelter and abundant insect prey.
Breeding habitat
Within its breeding range, the Collared Flycatcher favours mature deciduous woodland, particularly oak forest and other areas containing old trees. It also inhabits parks, large gardens and traditional orchards.
Natural cavities are important because the species nests inside holes in trees. It also readily uses artificial nest boxes of suitable dimensions when they are placed in secure locations.
The removal of old and dead trees can considerably reduce the number of available nesting sites.
Diet and hunting method
The Collared Flycatcher feeds mainly upon insects and other small invertebrates. Its prey includes flies, beetles, butterflies, moths, caterpillars, ants, spiders and various other arthropods.
It uses a characteristic sit-and-wait hunting technique. The bird remains on a branch, detects a passing insect and makes a rapid flight to capture it in the air.
It also collects caterpillars and other invertebrates from leaves, branches, tree trunks or the ground. Outside the breeding period, it occasionally consumes small fruit and berries.
During migration, the birds must replenish energy reserves rapidly after demanding nocturnal flights.
Breeding
The Collared Flycatcher nests inside natural tree cavities, old woodpecker holes and artificial nest boxes. The female constructs a relatively simple nest using dry leaves, grasses, roots and other plant material.
The clutch normally consists of five to seven eggs. Incubation is performed mainly by the female, while the male may provide food and defend the area surrounding the nest.
Following hatching, both parents carry insects to the nestlings. The availability of abundant invertebrate prey at the correct time directly affects breeding success.
Voice and behaviour
The song consists of relatively slow, strained and slightly hoarse whistles. It differs from the more varied song of the European Pied Flycatcher, although identification by sound requires experience.
During migration, the species is usually solitary or occurs in small numbers among other insectivorous migrants.
It may remain motionless for short periods before making repeated rapid flights to capture insects. When alert, it frequently flicks its wings and tail.
Conservation status
The Collared Flycatcher is classified by the IUCN as Least Concern (LC). It retains a large geographical range, and its overall population is considered relatively stable.
Local pressures include the loss of mature deciduous woodland, removal of old trees, reductions in natural nesting cavities and declining insect abundance caused by pesticide use.
As a migratory species, it depends upon the protection of its European breeding grounds, African wintering areas and intermediate stopover sites such as Cyprus.
Classification
- English common name: Collared Flycatcher
- Greek and Cypriot common names: Κρικομυγοχάφτης, Κολλαρομαντού
- Scientific name: Ficedula albicollis (Temminck, 1815)
- Status in Cyprus: Regular passage migrant, mainly in spring
- IUCN category: Least Concern (LC)
- Kingdom: Animalia
- Phylum: Chordata
- Class: Aves
- Order: Passeriformes
- Family: Muscicapidae
- Genus: Ficedula
- Species: Ficedula albicollis
Sources
- BirdLife International – Collared Flycatcher species factsheet
- BirdLife Cyprus – Birdwatching and migration in Cyprus
- Sandgrouse – Status, frequency and abundance of passerine migrants in Cyprus
- Chaplyhina et al. – Invertebrates in the diet of Collared Flycatcher nestlings
No comments:
Post a Comment