Below in English
Κείμενο George Konstantinou.
Ο Ranunculus peltatus Schrank είναι υδρόβιο ανθοφόρο φυτό της οικογένειας Ranunculaceae. Η αποδεκτή επιστημονική του ονομασία δημοσιεύθηκε από τον Γερμανό φυσιοδίφη Franz von Paula Schrank το 1789. Το επίθετο peltatus προέρχεται από τη λατινική λέξη που σημαίνει «ασπιδοειδής» και αναφέρεται στο σχήμα των επιπλεόντων φύλλων του.
Πρόκειται για ριζωμένο υδρόβιο φυτό, συνήθως ετήσιο ή βραχύβιο πολυετές, το οποίο αναπτύσσεται σε λίμνες, λιμνία, εποχικές υδατοσυλλογές, αργά ρέοντα ρυάκια και ήρεμα τμήματα ποταμών. Οι εύκαμπτοι βλαστοί του παραμένουν κυρίως βυθισμένοι, ενώ τα άνθη και ορισμένα από τα φύλλα φτάνουν στην επιφάνεια του νερού.
Τα δύο διαφορετικά είδη φύλλων
Ένα από τα χαρακτηριστικότερα γνωρίσματα του φυτού είναι η ετεροφυλλία, δηλαδή η ανάπτυξη φύλλων με δύο διαφορετικές μορφές ανάλογα με τη θέση τους στο νερό.
Τα βυθισμένα φύλλα είναι λεπτά και επανειλημμένα διαιρεμένα σε νηματοειδή τμήματα. Η μορφή αυτή μειώνει την αντίσταση του νερού και επιτρέπει στα φύλλα να κινούνται χωρίς να καταστρέφονται από τη ροή.
Τα επιπλέοντα φύλλα είναι πλατύτερα, σχεδόν κυκλικά ή νεφροειδή και χωρίζονται συνήθως σε τρεις έως επτά λοβούς. Η διάμετρός τους μπορεί να φτάσει περίπου τα πέντε εκατοστά. Σε ορισμένους πληθυσμούς ή σε βαθύτερα και ταχύτερα κινούμενα νερά τα επιπλέοντα φύλλα μπορεί να είναι λίγα ή ακόμη και να απουσιάζουν.
Ανάμεσα στις δύο βασικές μορφές μπορούν να εμφανιστούν και μεταβατικά φύλλα. Η μεγάλη αυτή μορφολογική μεταβλητότητα δυσκολεύει την αναγνώριση των υδρόβιων ειδών της ομάδας Batrachium.
Άνθη και αναπαραγωγή
Τα άνθη εμφανίζονται στην επιφάνεια ή λίγο ψηλότερα από αυτή. Είναι συνήθως διαμέτρου 15–20 χιλιοστών, με πέντε λευκά πέταλα και χαρακτηριστική κίτρινη βάση. Στο κέντρο βρίσκονται πολυάριθμοι στήμονες και ελεύθερα καρπόφυλλα.
Μετά τη γονιμοποίηση σχηματίζεται μια ομάδα από μικρά αχαίνια. Οι καρποί και οι σπόροι μπορούν να διασκορπιστούν με το νερό, τη λάσπη ή μέσω υδρόβιων πουλιών. Στις εποχικές υδατοσυλλογές το φυτό ολοκληρώνει γρήγορα τον βιολογικό του κύκλο πριν εξατμιστεί το νερό. Οι σπόροι παραμένουν στη λάσπη και βλαστάνουν όταν επανέλθουν οι κατάλληλες συνθήκες.
Εξάπλωση και παρουσία στην Κύπρο
Σε επίπεδο είδους, ο Ranunculus peltatus έχει ευρεία φυσική εξάπλωση από την Ευρώπη και τη βόρεια Αφρική μέχρι τη δυτική και κεντρική Ασία. Η παρουσία του στην Κύπρο συνδέεται με γλυκά ή ελαφρώς υφάλμυρα νερά, εποχικά λιμνία και άλλους ρηχούς υγροτόπους.
Οι παλαιότερες κυπριακές πηγές χρησιμοποιούν ονόματα όπως Ranunculus peltatus subsp. peltatus και var. microcarpus. Νεότερες ταξινομικές προσεγγίσεις διαφέρουν ως προς την οριοθέτηση των μεσογειακών πληθυσμών. Για την Κύπρο καταγράφεται επίσης το R. peltatus subsp. fucoides, το οποίο σε σύγχρονες βάσεις δεδομένων μπορεί να αντιμετωπίζεται ως Ranunculus saniculifolius. Για ασφαλή αναγνώριση απαιτείται συχνά εξέταση ώριμων καρπών, του ανθοδοχείου, των νεκταρίων και των διαφορετικών τύπων φύλλων.
Στην κυπριακή βάση αγριολούλουδων το φυτό αναφέρεται από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι περίπου τα 900 μέτρα και με περίοδο άνθησης κυρίως από τον χειμώνα έως την άνοιξη. Η πραγματική εμφάνισή του εξαρτάται έντονα από τις βροχοπτώσεις και τη διάρκεια παραμονής του νερού.
Διάκριση από το Ranunculus sphaerospermus
Ο Ranunculus sphaerospermus Boiss. & C.I.Blanche είναι διαφορετικό και σήμερα αποδεκτό είδος· δεν αποτελεί υποείδος του Ranunculus peltatus. Η σύγχυση οφείλεται κυρίως σε παλαιότερες ταξινομικές ταξινομήσεις, στις οποίες εμφανίζεται ως Ranunculus peltatus subsp. sphaerospermus.
Τα δύο φυτά είναι πολύ μεταβλητά και μπορούν να εμφανίζουν παρόμοια λευκά άνθη και λεπτά βυθισμένα φύλλα. Η διάκρισή τους δεν πρέπει να βασίζεται μόνο σε μία φωτογραφία άνθους. Χρειάζεται μελέτη των ώριμων αχαινίων, του ανθοδοχείου, των μίσχων και της μορφής τόσο των βυθισμένων όσο και των επιπλεόντων φύλλων.
Οικολογική σημασία
Οι συστάδες του φυτού δημιουργούν μικροενδιαιτήματα για υδρόβια ασπόνδυλα, προνύμφες εντόμων και γυρίνους. Προσφέρουν επίσης καταφύγιο σε μικρά ψάρια και τόπους αναζήτησης τροφής για υδρόβια πτηνά. Τα λευκά άνθη του επισκέπτονται έντομα όταν βρίσκονται πάνω από την επιφάνεια του νερού.
Η παρουσία του μπορεί να υποδεικνύει τη διατήρηση ενός λειτουργικού εποχικού υγροτόπου. Δεν αποτελεί όμως από μόνη της απόδειξη ότι το νερό είναι πόσιμο ή απαλλαγμένο από ρύπανση.
Απειλές και προστασία
Σε παγκόσμιο επίπεδο ο Ranunculus peltatus αξιολογείται ως είδος Μειωμένου Ενδιαφέροντος. Οι τοπικοί πληθυσμοί του, ωστόσο, μπορούν να επηρεαστούν από την αποξήρανση υγροτόπων, την άντληση νερού, τη ρύπανση, τον ευτροφισμό, τη διοχέτευση χειμάρρων και την καταστροφή εποχικών λιμνίων.
Στην Κύπρο η μειωμένη βροχόπτωση και οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας μπορούν να περιορίσουν σημαντικά την άνθηση και την παραγωγή σπόρων. Τα μικρά εποχικά λιμνία πρέπει να προστατεύονται ακόμη και όταν είναι ξηρά, επειδή οι σπόροι της υδρόβιας βλάστησης παραμένουν στο έδαφός τους περιμένοντας τις επόμενες βροχές.
Προσοχή
Όπως και άλλα είδη του γένους Ranunculus, το νωπό φυτό μπορεί να περιέχει ερεθιστικές ενώσεις. Η σύνθλιψη ή η παρατεταμένη επαφή με τους χυμούς του ενδέχεται να προκαλέσει ερεθισμό του δέρματος και των βλεννογόνων. Δεν πρέπει να καταναλώνεται ούτε να χρησιμοποιείται ως θεραπευτικό βότανο.
Στοιχεία φωτογραφιών
Φωτογραφίες: George Konstantinou
Τοποθεσία: Ποταμός Λιοπετρίου, επαρχία Αμμοχώστου, Κύπρος
Ημερομηνία: 14 Φεβρουαρίου 2013
Ενδεικτικές συντεταγμένες ευρύτερης περιοχής: 34.982155, 34.002636
Google Maps: Ποταμός Λιοπετρίου
Οι συντεταγμένες υποδεικνύουν την ευρύτερη περιοχή του Ποταμού Λιοπετρίου και όχι το ακριβές σημείο στο οποίο φωτογραφήθηκε το φυτό.
Sources – Πηγές
- Plants of the World Online – Ranunculus peltatus Schrank
- World Flora Online – Ranunculus peltatus
- Euro+Med PlantBase – Ranunculus peltatus
- Flora of Cyprus – dynamic checklist
- Cyprus Wild Flowers Database
- Original photographic record – Biodiversity of Cyprus
Text by George Konstantinou.
Ranunculus peltatus Schrank is an aquatic flowering plant belonging to the family Ranunculaceae. Its accepted scientific name was published by the German naturalist Franz von Paula Schrank in 1789. The epithet peltatus derives from a Latin word meaning shield-shaped and refers to the form of its floating leaves.
It is a rooted aquatic plant, usually annual or short-lived perennial, growing in lakes, ponds, temporary pools, slow-flowing streams and quiet sections of rivers. Its flexible stems remain mainly submerged, while the flowers and some of the leaves reach the water’s surface.
Two different types of leaves
One of the plant’s most characteristic features is heterophylly, the production of leaves with two different forms according to their position in the water.
The submerged leaves are finely and repeatedly divided into thread-like segments. This form reduces resistance to the water and allows them to move with the current without being easily damaged.
The floating leaves are broader, almost circular or kidney-shaped, and are usually divided into three to seven lobes. They may reach approximately five centimetres in diameter. In some populations, or in deeper and faster-moving water, floating leaves may be few or completely absent.
Intermediate leaves may also occur between the two principal forms. This considerable morphological variation makes the identification of aquatic species belonging to the Batrachium group particularly difficult.
Flowers and reproduction
The flowers appear at or slightly above the water’s surface. They are usually 15–20 millimetres across, with five white petals and a characteristic yellow base. Numerous stamens and free carpels occupy the centre.
Following fertilisation, a cluster of small achenes develops. The fruits and seeds may be dispersed by water, mud or aquatic birds. In temporary pools, the plant rapidly completes its life cycle before the water evaporates. Its seeds remain in the mud and germinate when suitable conditions return.
Distribution and occurrence in Cyprus
At species level, Ranunculus peltatus has a broad natural distribution extending from Europe and northern Africa to western and central Asia. Its occurrence in Cyprus is associated with fresh or slightly brackish water, temporary pools and other shallow wetlands.
Older Cypriot sources use names such as Ranunculus peltatus subsp. peltatus and var. microcarpus. More recent taxonomic treatments differ in their delimitation of Mediterranean populations. R. peltatus subsp. fucoides has also been recorded from Cyprus and may be treated as Ranunculus saniculifolius in modern databases. Reliable identification frequently requires the examination of mature fruits, the receptacle, nectaries and the different leaf forms.
The Cypriot wildflower database records the plant from sea level to approximately 900 metres, flowering mainly from winter to spring. Its actual appearance depends strongly on rainfall and the length of time water remains in its habitat.
Distinction from Ranunculus sphaerospermus
Ranunculus sphaerospermus Boiss. & C.I.Blanche is a separate, currently accepted species; it is not a subspecies of Ranunculus peltatus. The confusion arises mainly from older taxonomic treatments in which it appeared as Ranunculus peltatus subsp. sphaerospermus.
Both plants are highly variable and may possess similar white flowers and finely divided submerged leaves. Their identification should not be based on a single photograph of a flower. Mature achenes, the receptacle, flower stalks and the form of both submerged and floating leaves need to be examined.
Ecological importance
The plant’s submerged growth provides microhabitats for aquatic invertebrates, insect larvae and tadpoles. It also offers shelter for small fish and feeding sites for waterbirds. Its white flowers are visited by insects when they emerge above the water.
Its presence may indicate the survival of a functioning seasonal wetland. However, it does not by itself prove that the water is drinkable or free from pollution.
Threats and conservation
Globally, Ranunculus peltatus is assessed as Least Concern. Local populations can nevertheless be affected by wetland drainage, water abstraction, pollution, eutrophication, river engineering and the destruction of temporary pools.
In Cyprus, reduced rainfall and prolonged periods of drought may severely limit flowering and seed production. Small seasonal pools should be protected even when dry, because the seeds of their aquatic vegetation remain in the soil awaiting future rainfall.
Caution
As with other species of Ranunculus, the fresh plant may contain irritating compounds. Crushing it or prolonged contact with its sap may irritate the skin and mucous membranes. It should not be eaten or used as a medicinal herb.
Photograph details
Photographs: George Konstantinou
Location: Potamos Liopetriou, Famagusta District, Cyprus
Date: 14 February 2013
Approximate coordinates of the wider area: 34.982155, 34.002636
Google Maps: Potamos Liopetriou
The coordinates indicate the wider Potamos Liopetriou area and not the precise location where the plant was photographed.
Sources – Πηγές
- Plants of the World Online – Ranunculus peltatus Schrank
- World Flora Online – Ranunculus peltatus
- Euro+Med PlantBase – Ranunculus peltatus
- Flora of Cyprus – dynamic checklist
- Cyprus Wild Flowers Database
- Original photographic record – Biodiversity of Cyprus
No comments:
Post a Comment