Translate

Thursday, 13 April 2023

Bicoloured Bee Orchid - Ophrys apifera var. bicolor E.Nelson - Δίχρωμη μορφή της Οφρύος της μελισσοφόρου - Cyprus

 See also 

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο.

LIST OF CYPRUS ORCHIDS - ΛΙΣΤΑ ΟΡΧΙΔΕΩΝ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Οφρύς η μελισσοφόρος – Bee Orchid – Ophrys apifera Huds.. - Cyprus


White Bee Orchid – Ophrys apifera var. chlorantha (Hegetschw.) Nyman - Λευκή μορφή της Οφρύος της μελισσοφόρου - Cyprus

Φωτογραφίες, του Γιώργου Κωνσταντίνου Akrotiri 12/4/2023

Below in English

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Μια σπάνια δίχρωμη παραλλαγή

Η Ophrys apifera var. bicolor είναι μια σπάνια ανθική παραλλαγή της Ophrys apifera Huds., της ορχιδέας που είναι γνωστή στα αγγλικά ως Bee Orchid. Χαρακτηρίζεται από το ασυνήθιστο δίχρωμο χείλος της, το οποίο χωρίζεται σε δύο ευδιάκριτες χρωματικές ζώνες αντί να φέρει το σύνθετο κάτοπτρο της τυπικής μορφής.

Δεν αποτελεί ξεχωριστό είδος ούτε ενδημικό φυτό της Κύπρου. Η ονομασία var. bicolor χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια μορφολογική έκφραση μέσα στην εξαιρετικά μεγάλη παραλλακτικότητα της Ophrys apifera. Οι σημαντικότερες σύγχρονες παγκόσμιες ταξινομικές βάσεις δεδομένων την περιλαμβάνουν μέσα στην Ophrys apifera και δεν την αποδέχονται ως ανεξάρτητη ποικιλία.

Επιστημονική ονομασία και συγγραφική αναφορά

Η ονομασία της ποικιλίας είναι ονοματολογικά σωστή:

Ophrys apifera var. bicolor E.Nelson

Η ονομασία δημοσιεύθηκε από τον Ελβετό βοτανικό και ερευνητή των ορχιδέων Erich Nelson το 1962, στο έργο Monographie und Ikonographie der Orchidaceen-Gattung Ophrys, σελίδα 178.

Η συγγραφική αναφορά γράφεται E.Nelson, χωρίς παρένθεση, επειδή στη συγκεκριμένη ονομασία το επίθετο bicolor δημοσιεύθηκε από τον ίδιο στη βαθμίδα της ποικιλίας.

Αργότερα, το 1996, ο Peter Derek Sell τη μετέφερε στη χαμηλότερη βαθμίδα της μορφής, δημιουργώντας τον συνδυασμό:

Ophrys apifera f. bicolor (E.Nelson) P.D.Sell

Στον συνδυασμό αυτό το όνομα του Nelson γράφεται μέσα σε παρένθεση, επειδή ήταν ο συγγραφέας της προηγούμενης ονομασίας, ενώ το όνομα του Sell ακολουθεί έξω από την παρένθεση επειδή πραγματοποίησε τη μεταφορά στη βαθμίδα της μορφής.

Σύγχρονη ταξινομική αντιμετώπιση

Το Plants of the World Online και η World Flora Online θεωρούν τόσο την Ophrys apifera var. bicolor E.Nelson όσο και την Ophrys apifera f. bicolor (E.Nelson) P.D.Sell συνώνυμα της αποδεκτής Ophrys apifera Huds.

Αυτό σημαίνει ότι οι ονομασίες έχουν δημοσιευθεί έγκυρα και μπορούν να χρησιμοποιηθούν περιγραφικά, αλλά δεν αντιμετωπίζονται από αυτές τις πηγές ως ξεχωριστές αποδεκτές ταξινομικές μονάδες. Η δίχρωμη μορφή θεωρείται μέρος της φυσικής ανθικής παραλλακτικότητας του είδους.

Στο παρόν άρθρο διατηρείται η ονομασία var. bicolor, επειδή περιγράφει με σαφήνεια τον ιδιαίτερο χρωματισμό του φυτού που φωτογραφήθηκε στην Κύπρο. Παράλληλα, πρέπει να αναφέρεται ότι η αποδεκτή επιστημονική ονομασία παραμένει Ophrys apifera Huds.

Ετυμολογία

Η ονομασία Ophrys προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «ὀφρύς», δηλαδή φρύδι. Πιθανότατα αναφέρεται στο σκουρόχρωμο και τριχωτό χείλος των ανθέων πολλών ειδών του γένους.

Το επίθετο apifera προέρχεται από τις λατινικές λέξεις apis, που σημαίνει μέλισσα, και fero, που σημαίνει φέρω. Επομένως, σημαίνει «μελισσοφόρος» και αναφέρεται στην ομοιότητα του χείλους με το σώμα μέλισσας.

Το επίθετο bicolor είναι λατινικό και σημαίνει «δίχρωμη». Αναφέρεται στον διαχωρισμό του χείλους σε δύο περιοχές διαφορετικού χρώματος.

Μορφολογία του φυτού

Η βασική κατασκευή του φυτού δεν διαφέρει από εκείνη της τυπικής Ophrys apifera. Είναι πολυετής, επίγεια, κονδυλώδης ορχιδέα, η οποία συνήθως φθάνει σε ύψος 15–50 εκατοστών.

Στη βάση σχηματίζει ρόδακα από ωοειδή έως επιμήκη-λογχοειδή, πράσινα ή γλαυκοπράσινα φύλλα. Τα ανώτερα φύλλα είναι μικρότερα και περιβάλλουν εν μέρει τον όρθιο ανθοφόρο βλαστό.

Τα βράκτια είναι πράσινα, λογχοειδή και συνήθως ίσα ή μακρύτερα από την ωοθήκη. Η ταξιανθία είναι σχετικά αραιή και μπορεί να φέρει από ένα μέχρι περίπου δώδεκα άνθη, τα οποία ανοίγουν σταδιακά από τη βάση προς την κορυφή.

Η μορφή του άνθους

Τα τρία εξωτερικά σέπαλα είναι μεγάλα, ωοειδή και συνήθως ροζ ή ροδόλευκα, με χαρακτηριστική πράσινη κεντρική νεύρωση. Τα δύο πραγματικά πέταλα είναι πολύ μικρότερα, στενά, πρασινωπά και καλυμμένα από λεπτές τρίχες.

Η στήλη είναι επιμήκης και βρίσκεται πάνω από το χείλος. Στην κορυφή της φέρει τα δύο γυρεομάγματα, τα οποία μπορούν να καμφθούν προς τα εμπρός και να έρθουν σε επαφή με τη στιγματική επιφάνεια του ίδιου άνθους.

Το χείλος διατηρεί το τυπικό κυρτό και τρίλοβο σχήμα της Ophrys apifera. Οι δύο πλευρικοί λοβοί σχηματίζουν τριχωτές προεξοχές, ενώ ο μεγαλύτερος μεσαίος λοβός φέρει στην κορυφή ένα μικρό εξάρτημα που στρέφεται προς τα πίσω.

Το δίχρωμο χείλος

Το καθοριστικό γνώρισμα της var. bicolor είναι ο καθαρός χρωματικός διαχωρισμός του χείλους σε δύο ζώνες. Η εγγύτερη προς τη βάση περιοχή και η εξωτερική ή ακραία περιοχή εμφανίζουν διαφορετική απόχρωση, δημιουργώντας έντονη δίχρωμη όψη.

Συνήθως η μία ζώνη είναι πιο ανοιχτή, γκριζοκάστανη, κιτρινοκάστανη ή ανοιχτή καστανή, ενώ η άλλη είναι σαφώς πιο σκούρα, κοκκινοκάστανη ή βαθιά καστανή. Η ακριβής ένταση, το όριο και η έκταση των δύο χρωμάτων μπορεί να διαφέρουν μεταξύ διαφορετικών φυτών.

Στην τυπική Ophrys apifera το χείλος φέρει ένα σύνθετο κάτοπτρο από κιτρινωπές, λευκές ή γαλαζωπές γραμμές. Στην κλασική έκφραση της var. bicolor, το περίτεχνο αυτό κάτοπτρο απουσιάζει ή είναι πολύ περιορισμένο και αντικαθίσταται οπτικά από τις δύο μεγάλες χρωματικές ζώνες.

Προσεκτική αναγνώριση

Δεν πρέπει να χαρακτηρίζεται ως var. bicolor κάθε άνθος που παρουσιάζει απλώς κάποια διαφορά στον χρωματισμό του χείλους. Η Ophrys apifera είναι από τη φύση της πολύ μεταβλητή και τα τυπικά φυτά μπορεί να έχουν ανοιχτότερες και σκουρότερες περιοχές.

Για την αναγνώριση της var. bicolor πρέπει να υπάρχει ευδιάκριτος και σχετικά καθαρός διαχωρισμός του χείλους σε δύο μεγάλες ζώνες διαφορετικού χρώματος, μαζί με απουσία ή έντονη μείωση του συνηθισμένου κατόπτρου.

Η αναγνώριση πρέπει να βασίζεται σε πλήρως ανοικτά και φρέσκα άνθη. Η γήρανση, η έντονη ηλιοφάνεια, η αφυδάτωση ή η φωτογραφική έκθεση μπορούν να αλλάξουν την εμφανή ένταση των χρωμάτων και να δημιουργήσουν παραπλανητική εικόνα.

Διάκριση από τη var. chlorantha

Η var. bicolor δεν πρέπει να συγχέεται με τη var. chlorantha. Στη chlorantha υπάρχει γενικευμένη μείωση των ροζ, πορφυρών και καστανών χρωστικών. Τα σέπαλα είναι λευκοπράσινα ή κιτρινοπράσινα και το χείλος πολύ ανοιχτό.

Στη var. bicolor οι χρωστικές δεν απουσιάζουν συνολικά. Τα σέπαλα μπορούν να διατηρούν τον συνηθισμένο ροζ χρωματισμό της Ophrys apifera, ενώ το χείλος παραμένει καστανό αλλά χωρίζεται σε δύο διαφορετικά χρωματισμένες περιοχές.

Επομένως, η chlorantha χαρακτηρίζεται κυρίως από υποχρωμία ολόκληρου του άνθους, ενώ η bicolor από ιδιαίτερη κατανομή των χρωστικών πάνω στο χείλος.

Γιατί εμφανίζονται τόσες μορφές στην Ophrys apifera

Η Ophrys apifera παρουσιάζει ασυνήθιστα μεγάλο αριθμό ανθικών παραλλαγών σε σύγκριση με πολλά άλλα είδη του γένους. Ένας από τους σημαντικότερους λόγους είναι η μεγάλη ικανότητά της για αυτογονιμοποίηση.

Μια κληρονομική μεταβολή που επηρεάζει το σχέδιο ή το χρώμα του χείλους μπορεί να μεταβιβαστεί στους απογόνους χωρίς να χαθεί αμέσως μέσω διασταύρωσης με γενετικά διαφορετικά φυτά. Με τον τρόπο αυτό, ασυνήθιστοι χαρακτήρες μπορούν να διατηρηθούν ή να επανεμφανιστούν τοπικά.

Ωστόσο, η δυνατότητα διατήρησης ενός χαρακτήρα δεν σημαίνει ότι κάθε μορφή αποτελεί ξεχωριστή εξελικτική μονάδα. Για την αναγνώριση ανεξάρτητης ποικιλίας θα έπρεπε να αποδειχθεί σταθερή μορφολογική, γενετική ή γεωγραφική διαφοροποίηση. Αυτό δεν έχει τεκμηριωθεί επαρκώς για τη var. bicolor.

Αυτογονιμοποίηση

Η Ophrys apifera διατηρεί την ικανότητα σεξουαλικής εξαπάτησης που χαρακτηρίζει το γένος Ophrys, αλλά σε μεγάλο μέρος της εξάπλωσής της αναπαράγεται κυρίως μέσω αυτογονιμοποίησης.

Λίγο μετά το άνοιγμα του άνθους, οι λεπτοί μίσχοι των γυρεομαγμάτων κάμπτονται προς τα εμπρός. Τα γυρεομάγματα αιωρούνται πάνω από το στίγμα και, με τη βαρύτητα ή μια ελαφριά κίνηση από τον άνεμο, έρχονται σε επαφή με την κολλώδη στιγματική επιφάνεια.

Η διαδικασία επιτρέπει στο φυτό να παράγει μεγάλο αριθμό βιώσιμων σπόρων χωρίς να εξαρτάται από την επίσκεψη συγκεκριμένου επικονιαστή. Η var. bicolor έχει την ίδια αναπαραγωγική συμπεριφορά με την τυπική Ophrys apifera.

Βιολογικός κύκλος

Κατά τη θερμή και ξηρή περίοδο, το φυτό επιβιώνει κάτω από το έδαφος με τη μορφή κονδύλου. Με τις φθινοπωρινές βροχές αρχίζει να σχηματίζεται ένας νέος ρόδακας φύλλων, ο οποίος αναπτύσσεται αργά κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Την άνοιξη εμφανίζεται ο ανθοφόρος βλαστός. Μετά την επικονίαση, οι ωοθήκες διογκώνονται και μετατρέπονται σε κάψες γεμάτες με χιλιάδες μικροσκοπικούς σπόρους.

Με την ωρίμαση των καρπών, οι σπόροι απελευθερώνονται και μεταφέρονται από τον άνεμο. Τα υπέργεια μέρη ξηραίνονται, ενώ ο νέος κόνδυλος παραμένει σε λήθαργο μέχρι την επόμενη περίοδο βροχών.

Μυκορριζική συμβίωση

Οι σπόροι δεν περιέχουν επαρκή αποθέματα θρεπτικών ουσιών και δεν μπορούν να αναπτυχθούν ανεξάρτητα. Για να βλαστήσουν πρέπει να συναντήσουν στο έδαφος συμβατούς μυκορριζικούς μύκητες.

Ο μύκητας διεισδύει στο έμβρυο και του παρέχει άνθρακα, ανόργανα στοιχεία και άλλες ουσίες που χρειάζεται για να αρχίσει την ανάπτυξή του. Η σχέση με τους μύκητες συνεχίζεται σε διαφορετικό βαθμό και στο ενήλικο φυτό.

Για τον λόγο αυτό, η προστασία μιας σπάνιας μορφής δεν περιορίζεται στο ορατό ανθισμένο φυτό. Πρέπει να διατηρηθεί το επιφανειακό έδαφος, η φυσική μικροχλωρίδα και ολόκληρο το άμεσο περιβάλλον της θέσης.

Βιότοπος

Η var. bicolor αναπτύσσεται στους ίδιους βιότοπους με την τυπική Ophrys apifera. Μπορεί να εμφανιστεί σε ανοικτά λιβάδια, φρυγανότοπους, αραιούς θαμνώνες, παρυφές δασών, εγκαταλειμμένες καλλιέργειες, πρανή και παρυφές δρόμων.

Το είδος προτιμά συνήθως καλά στραγγιζόμενα, ασβεστούχα ή ουδέτερα εδάφη με χαμηλή έως μέτρια περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία. Μπορεί να αναπτύσσεται σε πλήρη ηλιοφάνεια ή ελαφριά σκιά.

Δεν υπάρχει ξεχωριστός βιότοπος που να χαρακτηρίζει αποκλειστικά τη var. bicolor. Μπορεί να εμφανιστεί ως μεμονωμένο φυτό ανάμεσα σε κανονικά χρωματισμένες Ophrys apifera.

Παγκόσμια παρουσία της δίχρωμης μορφής

Η Ophrys apifera έχει φυσική εξάπλωση από τη δυτική και κεντρική Ευρώπη μέχρι τη Μεσόγειο, τη βόρεια Αφρική, την Κύπρο, τη Μέση Ανατολή, τον Καύκασο και το βόρειο Ιράν.

Η var. bicolor έχει αναφερθεί σποραδικά από διαφορετικά τμήματα αυτής της ευρείας εξάπλωσης, συμπεριλαμβανομένων περιοχών της Ευρώπης και της Μεσογείου. Έχει επίσης καταγραφεί στη βόρεια Αφρική.

Οι εμφανίσεις της δεν σχηματίζουν μια ανεξάρτητη, συνεχή γεωγραφική περιοχή. Αυτή η διάσπαρτη παρουσία ενισχύει την άποψη ότι πρόκειται για επαναλαμβανόμενη ανθική παραλλαγή και όχι για γεωγραφικό υποείδος.

Η var. bicolor στην Κύπρο

Η Ophrys apifera είναι γηγενές αλλά σχετικά τοπικό είδος της Κύπρου. Η var. bicolor αποτελεί πολύ σπάνια μορφολογική έκφραση του είδους στο νησί και δεν είναι ενδημική κυπριακή ποικιλία.

Το φυτό που φωτογραφήθηκε στο Ακρωτήρι στις 12 Απριλίου 2023 παρουσίαζε τον χαρακτηριστικό δίχρωμο διαχωρισμό του χείλους. Η καταγραφή τεκμηριώνει την παρουσία αυτής της ασυνήθιστης μορφής στην Κύπρο.

Επειδή τέτοιες παραλλαγές μπορεί να εκπροσωπούνται από ένα μόνο φυτό σε ολόκληρη θέση, η ακριβής τοποθεσία τους πρέπει να προστατεύεται από ποδοπάτημα, κοπή, εκρίζωση και άσκοπη δημοσιοποίηση.

Περίοδος ανθοφορίας στην Κύπρο

Η ανθοφορία ακολουθεί εκείνη της τυπικής Ophrys apifera και πραγματοποιείται κυρίως από τον Μάρτιο μέχρι τον Μάιο. Η ακριβής περίοδος εξαρτάται από τη θερμοκρασία, το υψόμετρο, τις χειμερινές βροχοπτώσεις και την έκθεση της θέσης.

Στις θερμές παράκτιες περιοχές μπορεί να ανθίσει νωρίτερα, ενώ σε μεγαλύτερα υψόμετρα ή πιο δροσερές θέσεις η ανθοφορία μπορεί να καθυστερήσει.

Επιστημονική σημασία της καταγραφής

Οι ασυνήθιστες μορφές της Ophrys apifera είναι χρήσιμες για τη μελέτη της ανάπτυξης των ανθέων, της κατανομής των χρωστικών και των αποτελεσμάτων της αυτογονιμοποίησης στη διατήρηση γενετικών μεταβολών.

Για να έχει επιστημονική αξία μια καταγραφή πρέπει να συνοδεύεται από καθαρές φωτογραφίες όλων των ανθέων, ολόκληρου του φυτού, της ταξιανθίας και του βιότοπου, καθώς και από ακριβή ημερομηνία και ασφαλή στοιχεία τοποθεσίας.

Η παρακολούθηση της ίδιας θέσης σε επόμενες χρονιές μπορεί να δείξει αν ο χαρακτήρας επανεμφανίζεται σε απογόνους ή αν αφορούσε μόνο ένα μεμονωμένο φυτό. Η εκρίζωση για εξέταση ή καλλιέργεια δεν δικαιολογείται και καταστρέφει το αντικείμενο της παρατήρησης.

Απειλές και προστασία

Οι σημαντικότερες απειλές είναι η απώλεια του βιότοπου, η οικοδομική ανάπτυξη, η βαθιά άροση, η χρήση ζιζανιοκτόνων, η απομάκρυνση του επιφανειακού εδάφους και η κατασκευή υποδομών.

Η κοπή ή η έντονη βόσκηση πριν από την ωρίμαση των καρπών εμποδίζει την παραγωγή και τη διασπορά των σπόρων. Αντίθετα, η πλήρης εγκατάλειψη μπορεί να οδηγήσει σε πολύ πυκνή βλάστηση και σκίαση.

Οι φωτογράφοι πρέπει να αποφεύγουν να πατούν ή να καθαρίζουν τη βλάστηση γύρω από το φυτό. Ένας μικρός ρόδακας ή ένας μη ανθισμένος βλαστός μπορεί εύκολα να καταστραφεί χωρίς να γίνει αντιληπτός.

Καμία άγρια ορχιδέα δεν πρέπει να κόβεται ή να μεταφυτεύεται. Η εξάρτηση από μυκορριζικούς μύκητες σημαίνει ότι τα φυτά συνήθως δεν επιβιώνουν μετά την απομάκρυνση από το φυσικό τους έδαφος.

Φωτογραφίες

Οι φωτογραφίες λήφθηκαν στο Ακρωτήρι της επαρχίας Λεμεσού, στις 12 Απριλίου 2023.

Φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου.

Ταξινόμηση

  • Βασίλειο: Plantae – Φυτά
  • Κλάδος: Tracheophyta – Αγγειόφυτα
  • Κλάδος: Angiosperms – Αγγειόσπερμα
  • Κλάδος: Monocots – Μονοκοτυλήδονα
  • Τάξη: Asparagales – Ασπαραγώδη
  • Οικογένεια: Orchidaceae – Ορχιδίδες
  • Υποοικογένεια: Orchidoideae
  • Φυλή: Orchideae
  • Υποφυλή: Orchidinae
  • Γένος: Ophrys L.
  • Αποδεκτό είδος: Ophrys apifera Huds.
  • Παραδοσιακή ονομασία της παραλλαγής: Ophrys apifera var. bicolor E.Nelson
  • Εναλλακτικός συνδυασμός: Ophrys apifera f. bicolor (E.Nelson) P.D.Sell
  • Αγγλική κοινή ονομασία του είδους: Bee Orchid
  • Περιγραφική ονομασία της μορφής: Bicoloured Bee Orchid
  • Κατάσταση στην Κύπρο: Πολύ σπάνια δίχρωμη μορφή γηγενούς είδους
  • Ενδημικότητα: Δεν είναι ενδημική της Κύπρου
  • Ταξινομική αντιμετώπιση από POWO και WFO: Συνώνυμο της Ophrys apifera Huds.

Πηγές






Bicoloured Bee Orchid – Ophrys apifera var. bicolor E.Nelson – Cyprus

Text: George Konstantinou

A rare bicoloured variant

Ophrys apifera var. bicolor is a rare floral variant of Ophrys apifera Huds., the orchid commonly known as the Bee Orchid. It is characterized by its unusual bicoloured labellum, which is divided into two clearly differentiated colour zones instead of bearing the complex speculum of the typical form.

It is not a separate species or a plant endemic to Cyprus. The name var. bicolor is used to describe a morphological expression within the exceptionally broad variation of Ophrys apifera. The principal modern global taxonomic databases include it within Ophrys apifera and do not accept it as an independent variety.

Scientific name and author citation

The varietal name is nomenclaturally correct:

Ophrys apifera var. bicolor E.Nelson

The name was published by the Swiss botanist and orchid researcher Erich Nelson in 1962 in Monographie und Ikonographie der Orchidaceen-Gattung Ophrys, page 178.

The author citation is written E.Nelson without parentheses because, in this particular name, the epithet bicolor was published by him at varietal rank.

In 1996, Peter Derek Sell transferred it to the lower rank of form, creating the combination:

Ophrys apifera f. bicolor (E.Nelson) P.D.Sell

In this combination, Nelson’s name is placed in parentheses because he authored the earlier name, while Sell’s name follows outside the parentheses because he made the transfer to the rank of form.

Modern taxonomic treatment

Plants of the World Online and World Flora Online treat both Ophrys apifera var. bicolor E.Nelson and Ophrys apifera f. bicolor (E.Nelson) P.D.Sell as synonyms of the accepted Ophrys apifera Huds.

This means that the names have been validly published and may be used descriptively, but are not treated by these sources as independently accepted taxa. The bicoloured form is considered part of the natural floral variation of the species.

The name var. bicolor is retained in this article because it clearly describes the distinctive colour pattern of the plant photographed in Cyprus. At the same time, it must be stated that the accepted scientific name remains Ophrys apifera Huds.

Etymology

The name Ophrys derives from the Ancient Greek word “ophrys”, meaning eyebrow. It probably refers to the dark and hairy labellum of many species belonging to the genus.

The epithet apifera derives from the Latin words apis, meaning bee, and fero, meaning to bear. It therefore means “bee-bearing” and refers to the labellum’s resemblance to the body of a bee.

The epithet bicolor is Latin and means “two-coloured”. It refers to the division of the labellum into two differently coloured areas.

Plant morphology

The basic structure of the plant does not differ from that of typical Ophrys apifera. It is a perennial terrestrial tuberous orchid, generally reaching a height of 15–50 centimetres.

At its base, it forms a rosette of ovate to oblong-lanceolate, green or bluish-green leaves. The upper leaves are smaller and partly sheath the upright flowering stem.

The bracts are green, lanceolate and generally equal to or longer than the ovary. The inflorescence is relatively loose and may carry from one to approximately twelve flowers, which open gradually from the bottom upwards.

Floral structure

The three outer sepals are large, ovate and usually pink or pinkish-white, with a characteristic green central vein. The two true petals are much smaller, narrow, greenish and covered with fine hairs.

The elongated column is positioned above the labellum. At its apex, it bears the two pollinia, which can bend forwards and come into contact with the stigmatic surface of the same flower.

The labellum retains the typical convex, three-lobed shape of Ophrys apifera. The two lateral lobes form hairy projections, while the larger central lobe bears a small, backward-pointing appendage at its tip.

The bicoloured labellum

The defining characteristic of var. bicolor is the clear colour division of the labellum into two zones. The area closer to its base and the outer or distal area display different shades, producing a strongly bicoloured appearance.

One zone is usually paler, greyish-brown, yellowish-brown or light brown, while the other is distinctly darker, reddish-brown or deep brown. The exact intensity, boundary and extent of the two colours can differ between individual plants.

In typical Ophrys apifera, the labellum bears a complex speculum of yellowish, white or bluish lines. In the classical expression of var. bicolor, this intricate speculum is absent or greatly reduced and is visually replaced by the two broad colour zones.

Careful identification

Not every flower showing some variation in labellum colour should be identified as var. bicolor. Ophrys apifera is naturally highly variable, and typical plants may contain both paler and darker areas.

Identification of var. bicolor requires a distinct and relatively clean division of the labellum into two broad zones of different colour, together with the absence or strong reduction of the normal speculum.

Identification should be based on fully open and fresh flowers. Ageing, intense sunlight, dehydration or photographic exposure can alter the apparent intensity of the colours and create a misleading impression.

Distinction from var. chlorantha

Var. bicolor should not be confused with var. chlorantha. In chlorantha, there is a general reduction of pink, purple and brown pigments. The sepals are whitish-green or yellowish-green, and the labellum is very pale.

In var. bicolor, pigments are not generally absent. The sepals may retain the normal pink coloration of Ophrys apifera, while the labellum remains brown but is divided into two differently coloured areas.

Therefore, chlorantha is characterized principally by hypochromia affecting the flower as a whole, whereas bicolor is characterized by a distinctive distribution of pigments across the labellum.

Why Ophrys apifera produces so many forms

Ophrys apifera displays an unusually large number of floral variants compared with many other species of the genus. One of the most important reasons is its strong capacity for self-pollination.

A heritable change affecting the pattern or colour of the labellum can be passed to offspring without immediately being lost through crossing with genetically different plants. Unusual characteristics can consequently persist or reappear locally.

The ability to preserve a character does not, however, mean that every form represents a separate evolutionary unit. Recognition of an independent variety would require evidence of stable morphological, genetic or geographical differentiation. This has not been adequately demonstrated for var. bicolor.

Self-pollination

Ophrys apifera retains the capacity for sexual deception characteristic of the genus Ophrys, but across much of its range it reproduces principally through self-pollination.

Shortly after the flower opens, the slender stalks of the pollinia bend forwards. The pollinia hang above the stigma and, through gravity or slight movement caused by the wind, come into contact with the sticky stigmatic surface.

This process enables the plant to produce large numbers of viable seeds without depending on visits from a particular pollinator. Var. bicolor has the same reproductive behaviour as typical Ophrys apifera.

Life cycle

During the hot, dry season, the plant survives below ground as a tuber. Following the autumn rains, a new leaf rosette begins to form and develops slowly through the winter.

The flowering stem appears in spring. After pollination, the ovaries enlarge and develop into capsules containing thousands of minute seeds.

When the fruits mature, the seeds are released and carried by the wind. The above-ground parts wither, while the new tuber remains dormant until the next rainy season.

Mycorrhizal symbiosis

The seeds contain insufficient nutritional reserves and cannot develop independently. To germinate, they must encounter compatible mycorrhizal fungi in the soil.

The fungus enters the embryo and supplies carbon, minerals and other substances required for initial development. The relationship with fungi continues to varying degrees in the adult plant.

Protecting a rare form therefore involves more than safeguarding the visible flowering plant. The surface soil, its natural fungal community and the entire immediate environment of the locality must also be conserved.

Habitat

Var. bicolor grows in the same habitats as typical Ophrys apifera. It may occur in open grasslands, phrygana, sparse scrub, woodland margins, abandoned fields, banks and roadsides.

The species generally prefers well-drained calcareous or neutral soils with a low to moderate nutrient content. It may grow in full sunlight or light shade.

No separate habitat is associated exclusively with var. bicolor. It may appear as an isolated plant among normally coloured Ophrys apifera.

Global occurrence of the bicoloured form

Ophrys apifera has a native distribution extending from western and central Europe through the Mediterranean, North Africa, Cyprus, the Middle East and the Caucasus to northern Iran.

Var. bicolor has been reported sporadically from different parts of this extensive range, including regions of Europe and the Mediterranean. It has also been recorded in North Africa.

Its occurrences do not form an independent continuous geographical range. This scattered presence supports its interpretation as a recurring floral variant rather than a geographical subspecies.

Var. bicolor in Cyprus

Ophrys apifera is a native but relatively localized species in Cyprus. Var. bicolor represents a very rare morphological expression of the species on the island and is not an endemic Cyprus variety.

The plant photographed at Akrotiri on 12 April 2023 displayed the characteristic bicoloured division of the labellum. The record documents the presence of this unusual form in Cyprus.

Because such variants may be represented by only a single plant at an entire locality, their precise sites should be protected from trampling, cutting, uprooting and unnecessary public disclosure.

Flowering period in Cyprus

Flowering follows that of typical Ophrys apifera and occurs mainly from March to May. The exact period depends on temperature, altitude, winter rainfall and the exposure of the locality.

It may flower earlier in warm coastal areas, while flowering can be delayed at higher elevations or in cooler localities.

Scientific value of the record

Unusual forms of Ophrys apifera are valuable for studying floral development, pigment distribution and the effects of self-pollination on the preservation of genetic changes.

For a record to have scientific value, it should include clear photographs of all flowers, the complete plant, the inflorescence and its habitat, together with an exact date and securely retained locality information.

Monitoring the same locality in subsequent years may reveal whether the character reappears among offspring or was restricted to a single plant. Uprooting for examination or cultivation is unjustified and destroys the subject of the observation.

Threats and protection

The principal threats include habitat loss, building development, deep ploughing, herbicide use, removal of the surface soil and infrastructure construction.

Cutting or intensive grazing before the fruits mature prevents seed production and dispersal. Conversely, complete abandonment can result in excessively dense vegetation and shading.

Photographers must avoid trampling or clearing vegetation around the plant. A small rosette or non-flowering stem can easily be destroyed without being noticed.

No wild orchid should be cut or transplanted. Dependence on mycorrhizal fungi means that plants generally fail to survive after removal from their natural soil.

Photographs

The photographs were taken at Akrotiri, Limassol District, on 12 April 2023.

Photographs: George Konstantinou.

Classification

  • Kingdom: Plantae
  • Clade: Tracheophyta – Vascular plants
  • Clade: Angiosperms
  • Clade: Monocots
  • Order: Asparagales
  • Family: Orchidaceae
  • Subfamily: Orchidoideae
  • Tribe: Orchideae
  • Subtribe: Orchidinae
  • Genus: Ophrys L.
  • Accepted species: Ophrys apifera Huds.
  • Traditional name of the variant: Ophrys apifera var. bicolor E.Nelson
  • Alternative combination: Ophrys apifera f. bicolor (E.Nelson) P.D.Sell
  • English common name of the species: Bee Orchid
  • Descriptive name of the form: Bicoloured Bee Orchid
  • Status in Cyprus: Very rare bicoloured form of a native species
  • Endemism: Not endemic to Cyprus
  • POWO and WFO taxonomic treatment: Synonym of Ophrys apifera Huds.

Sources

Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες ,

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)