Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou: Caspian Stonechat – Saxicola maurus variegatus (S. G. Gmelin, 1774) – Κασπικός Μαυρολαίμης – Κασπική Παπαθκιά – Σπάνιος μεταναστευτικός επισκέπτης στην Κύπρο - Κασπική Παπαθκιά, Μαυρολαίμης της Κασπίας

Siberian Stonechat (hemprichii) - Saxicola maurus hemprichii Ehrenberg, CG 1833 - Ανατολικός Μαυρολαίμης (hemprichii)

Photos Meneou 21/03/20 by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Το variegatus είναι δύσκολο υποείδος και η αναγνώρισή του απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Η σύγχρονη παγκόσμια ταξινομική λίστα AviList 2025 το αναγνωρίζει ως υποείδος του Σιβηρικού Μαυρολαίμη, Saxicola maurus. Δεν πρέπει να συγχέεται με το συγγενικό υποείδος Saxicola maurus hemprichii, το οποίο επίσης συνδέεται με την περιοχή της Κασπίας και σε ορισμένες ταξινομικές λίστες ή παλαιότερες πηγές έχει περιλάβει πληθυσμούς που άλλοτε αποδίδονταν στο variegatus.

Ένα σπάνιο και δύσκολο στην αναγνώριση πουλί

Ο Κασπικός Μαυρολαίμης, Saxicola maurus variegatus, είναι γεωγραφικό υποείδος του Σιβηρικού Μαυρολαίμη, Saxicola maurus. Αναπαράγεται στην ευρύτερη περιοχή ανάμεσα στη νοτιοανατολική Ανατολία, τον νότιο Καύκασο και το βορειοδυτικό Ιράν και πραγματοποιεί εποχικές μετακινήσεις προς νοτιότερες περιοχές.

Στην Κύπρο αποτελεί σπάνιο μεταναστευτικό επισκέπτη. Η γεωγραφική θέση του νησιού στην ανατολική Μεσόγειο το τοποθετεί κοντά σε πιθανές μεταναστευτικές διαδρομές μαυρολαίμηδων που προέρχονται από τον Καύκασο, την Ανατολία και την περιοχή της Κασπίας. Παρ’ όλα αυτά, οι τεκμηριωμένες εμφανίσεις του υποείδους είναι λίγες, ενώ η ασφαλής αναγνώρισή του δεν είναι πάντοτε δυνατή.

Ταξινομική ιστορία

Ο Κασπικός Μαυρολαίμης ανήκει στο ιδιαίτερα περίπλοκο ταξινομικά σύμπλεγμα των μαυρολαίμηδων του γένους Saxicola. Στο παρελθόν πολλοί από αυτούς αντιμετωπίζονταν ως υποείδη ενός πολύ ευρύτερου είδους, του Saxicola torquatus με την ευρεία έννοια. Μεταγενέστερες μορφολογικές, φωνητικές και γενετικές μελέτες οδήγησαν στον διαχωρισμό του συμπλέγματος σε περισσότερα είδη.

Σήμερα ο Σιβηρικός Μαυρολαίμης αναγνωρίζεται ως Saxicola maurus (Pallas, 1773). Στο είδος περιλαμβάνονται αρκετά υποείδη, ανάμεσά τους τα S. m. maurus, S. m. hemprichii, S. m. variegatus, S. m. indicus, S. m. przewalskii και S. m. stejnegeri, ανάλογα με την ταξινομική πηγή που ακολουθείται.

Η ονομασία variegatus έχει χρησιμοποιηθεί με διαφορετικό εύρος σε παλαιότερες ταξινομικές εργασίες. Για ένα διάστημα ορισμένες επιτροπές συνέδεσαν ή συνένωσαν το variegatus με το hemprichii, ενώ άλλες διατήρησαν χωριστή μεταχείριση. Η AviList 2025 αναγνωρίζει και τα δύο ως χωριστά υποείδη του Saxicola maurus. Αυτή η μεταβαλλόμενη ταξινομική αντιμετώπιση εξηγεί γιατί το ίδιο πουλί ή ο ίδιος πληθυσμός μπορεί να εμφανίζεται με διαφορετική επιστημονική ονομασία σε παλαιότερες δημοσιεύσεις και καταλόγους.

Επιστημονική ονομασία

Η αποδεκτή ονομασία του υποείδους είναι:

Saxicola maurus variegatus (S. G. Gmelin, 1774)

Σε παλαιότερη βιβλιογραφία μπορεί να απαντά και ως:

Saxicola torquatus variegatus
Saxicola torquata variegata

Οι παρενθέσεις γύρω από το όνομα του συγγραφέα δηλώνουν ότι το υποείδος περιγράφηκε αρχικά σε διαφορετικό γένος από εκείνο στο οποίο κατατάσσεται σήμερα.

Ετυμολογία

Το όνομα του γένους Saxicola προέρχεται από τις λατινικές λέξεις saxum, που σημαίνει βράχος, και -cola, που σημαίνει κάτοικος. Αποδίδει τη χαρακτηριστική συνήθεια αυτών των πουλιών να κάθονται σε βράχους, θάμνους, πασσάλους και άλλα εκτεθειμένα σημεία.

Το ειδικό επίθετο maurus συνδέεται με λατινική λέξη που χρησιμοποιήθηκε με τη σημασία του σκούρου ή μαύρου. Το υποειδικό επίθετο variegatus σημαίνει ποικιλόχρωμος ή με διαφοροποιημένα χρωματικά σημάδια.

Περιγραφή

Ο Κασπικός Μαυρολαίμης είναι μικρόσωμο στρουθιόμορφο πουλί, με συμπαγές σώμα, σχετικά μεγάλο και στρογγυλεμένο κεφάλι, λεπτό μαύρο ράμφος και μάλλον κοντή ουρά. Η στάση του είναι συνήθως όρθια, ιδιαίτερα όταν παρατηρεί το έδαφος από κάποιο εκτεθειμένο σημείο.

Όπως και άλλοι μαυρολαίμηδες, χρησιμοποιεί κορυφές θάμνων, καλάμια, σύρματα, περιφράξεις, πέτρες και πασσάλους ως θέσεις εποπτείας. Από εκεί εντοπίζει τη λεία του και πραγματοποιεί σύντομες πτήσεις προς το έδαφος ή στον αέρα για να τη συλλάβει.

Ενήλικο αρσενικό

Το ενήλικο αρσενικό σε αναπαραγωγικό πτέρωμα έχει κυρίως μαύρο κεφάλι, λαιμό και άνω μέρη. Στις πλευρές του λαιμού διακρίνεται λευκή περιοχή, η οποία μπορεί να σχηματίζει έντονο ημικολάρο. Στις φτερούγες εμφανίζονται λευκές περιοχές, ενώ το στήθος έχει πορτοκαλοκαστανή έως σκουροκαστανή απόχρωση. Η κοιλιά και τα κατώτερα μέρη γίνονται σταδιακά πιο ανοιχτόχρωμα.

Κατά το φθινόπωρο και τον χειμώνα οι ανοιχτόχρωμες παρυφές των φτερών καλύπτουν μέρος των μαύρων περιοχών, με αποτέλεσμα το πουλί να φαίνεται καστανότερο, λιγότερο ομοιόμορφο και πιο “λεπιδωτό”. Καθώς αυτές οι παρυφές φθείρονται, το μαύρο αναπαραγωγικό πτέρωμα γίνεται σταδιακά εμφανέστερο.

Θηλυκό και νεαρό πουλί

Το θηλυκό είναι σαφώς λιγότερο έντονα χρωματισμένο. Παρουσιάζει καστανά άνω μέρη, συχνά με πιο σκούρες ραβδώσεις, ανοιχτότερο υπερόφρυο και πορτοκαλοκαστανή απόχρωση στο στήθος. Δεν έχει το καθαρό μαύρο κεφάλι του ενήλικου αρσενικού.

Τα νεαρά πουλιά είναι επίσης καστανά και περισσότερο στικτά ή ραβδωτά. Η διάκριση των θηλυκών και των νεαρών variegatus από άλλα υποείδη του Σιβηρικού Μαυρολαίμη και από τον Ευρωπαϊκό Μαυρολαίμη μπορεί να είναι εξαιρετικά δύσκολη, ακόμη και με καλές φωτογραφίες.

Το σημαντικό γνώρισμα της ουράς

Ένα από τα γνωστότερα γνωρίσματα που συνδέονται με το Saxicola maurus variegatus είναι η εκτεταμένη παρουσία λευκού στις βάσεις των φτερών της ουράς. Όταν η ουρά ανοίγει, το λευκό μπορεί να δημιουργεί έντονο σχέδιο, ενώ τα μαύρα άκρα και τα κεντρικά φτερά σχηματίζουν ένα σκούρο μοτίβο που συχνά περιγράφεται ως ανεστραμμένο «Τ».

Το γνώρισμα αυτό είναι πολύ σημαντικό, αλλά πρέπει να εξετάζεται με προσοχή. Η ορατή ποσότητα λευκού αλλάζει ανάλογα με το άνοιγμα της ουράς, τη γωνία παρατήρησης, τον φωτισμό, την ποιότητα της φωτογραφίας και το αν τα φτερά καλύπτουν το ένα το άλλο. Επομένως, μια μοναδική εικόνα με κλειστή ουρά μπορεί να μην είναι αρκετή για ασφαλή υποειδική αναγνώριση.

Επιπλέον, το συγγενικό Saxicola maurus hemprichii εμφανίζει επίσης σημαντική ποσότητα λευκού στην ουρά. Γι’ αυτό η διάκριση δεν πρέπει να βασίζεται απλώς στην παρουσία λευκού αλλά στην ακριβή έκταση και κατανομή του, σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά του πτερώματος.

Διάκριση από το Saxicola maurus hemprichii

Το variegatus και το hemprichii είναι πολύ στενά συγγενικά και η μορφολογική τους διάκριση μπορεί να είναι προβληματική. Οι διαφορές αφορούν κυρίως την κατανομή του λευκού στην ουρά και στο ουροπύγιο, το σχέδιο των φτερούγων και, σε μικρότερο βαθμό, την απόχρωση και έκταση του πορτοκαλοκάστανου στο στήθος. Υπάρχει επίσης ατομική, ηλικιακή και εποχική μεταβλητότητα.

Σε πολλές περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχουν καθαρές φωτογραφίες της ανοικτής ουράς και του ουροπυγίου, η ασφαλέστερη αναγνώριση μπορεί να είναι “Κασπικού τύπου Σιβηρικός Μαυρολαίμης” ή Saxicola maurus τύπου variegatus/hemprichii. Η απόδοση σε συγκεκριμένο υποείδος πρέπει να γίνεται μόνο όταν τα κρίσιμα γνωρίσματα είναι ευδιάκριτα.

Διάκριση από τον Ευρωπαϊκό Μαυρολαίμη

Ο Ευρωπαϊκός Μαυρολαίμης, Saxicola rubicola, είναι πολύ συχνότερος στην Κύπρο και αποτελεί το πιθανότερο είδος σύγχυσης. Τα αρσενικά του Σιβηρικού Μαυρολαίμη παρουσιάζουν συνήθως πιο εκτεταμένο λευκό ουροπύγιο, χωρίς τις έντονες σκούρες ραβδώσεις που εμφανίζονται συχνά στον Ευρωπαϊκό Μαυρολαίμη. Μπορεί επίσης να διαθέτουν μεγαλύτερη λευκή περιοχή στον λαιμό και διαφορετική κατανομή του πορτοκαλοκάστανου στα κάτω μέρη.

Στο variegatus, η παρουσία εκτεταμένου λευκού στη βάση της ουράς είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ο Ευρωπαϊκός Μαυρολαίμης δεν εμφανίζει το αντίστοιχο χαρακτηριστικό σχέδιο. Παρ’ όλα αυτά, η αναγνώριση πρέπει να στηρίζεται σε συνδυασμό γνωρισμάτων και όχι σε μία μόνο χρωματική λεπτομέρεια.

Γεωγραφική εξάπλωση

Το Saxicola maurus variegatus αναπαράγεται κυρίως από τη νοτιοανατολική Ανατολία προς την Υπερκαυκασία και το βορειοδυτικό Ιράν. Οι πληθυσμοί του είναι μεταναστευτικοί και μετακινούνται προς νοτιότερες περιοχές της δυτικής Ασίας και της βορειοανατολικής Αφρικής.

Το γειτονικό S. m. hemprichii συνδέεται περισσότερο με τις στέπες βόρεια και βορειοδυτικά της Κασπίας, από την ανατολική Ουκρανία και την περιοχή του κάτω Βόλγα προς τον βόρειο Καύκασο και τις ακτές της Κασπίας. Η σχετική εγγύτητα και η ιστορική ταξινομική σύγχυση των δύο πληθυσμών εξηγούν την κοινή χρήση του αγγλικού ονόματος “Caspian Stonechat”.

Παρουσία στην Κύπρο

Στην Κύπρο ο Κασπικός Μαυρολαίμης είναι σπάνιος διερχόμενος μετανάστης και δεν αναπαράγεται. Οι πιθανότερες περίοδοι εμφάνισής του είναι κατά την εαρινή και τη φθινοπωρινή μετανάστευση, όταν άτομα που κινούνται μεταξύ των περιοχών αναπαραγωγής και διαχείμασης μπορούν να περάσουν από την ανατολική Μεσόγειο.

Οι αναφορές του πρέπει να εξετάζονται προσεκτικά επειδή στην Κύπρο συναντάται πολύ συχνότερα ο Ευρωπαϊκός Μαυρολαίμης, ενώ μπορούν επίσης να εμφανιστούν άλλες μορφές του Σιβηρικού Μαυρολαίμη. Η φωτογραφική τεκμηρίωση της ουράς, του ουροπυγίου, των φτερούγων και του συνολικού πτερώματος είναι ιδιαίτερα χρήσιμη.

Βιότοπος

Κατά τη μετανάστευση μπορεί να εμφανιστεί σε ανοικτές περιοχές με χαμηλή βλάστηση και διάσπαρτους θάμνους, σε λιβάδια, αγρούς, αλμυρόβαλτους, υγροτοπικά περιθώρια, παράκτιες εκτάσεις, χέρσα χωράφια και περιοχές με καλάμια ή περιφράξεις.

Χρειάζεται εκτεθειμένα σημεία από τα οποία μπορεί να παρατηρεί το έδαφος. Γι’ αυτό συχνά κάθεται σε κορυφές θάμνων, ξερά κλαδιά, καλάμια, σύρματα και πασσάλους.

Διατροφή και συμπεριφορά

Τρέφεται κυρίως με μικρά ασπόνδυλα, όπως έντομα, αράχνες και προνύμφες. Παρακολουθεί το έδαφος από ένα χαμηλό ή μεσαίου ύψους σημείο και, όταν εντοπίσει λεία, κατεβαίνει με σύντομη πτήση για να τη συλλάβει. Στη συνέχεια επιστρέφει συχνά στην ίδια ή σε γειτονική θέση.

Μπορεί επίσης να συλλαμβάνει ιπτάμενα έντομα με σύντομες εξορμήσεις στον αέρα. Εκτός της αναπαραγωγικής περιόδου παρατηρείται συνήθως μόνο του, αν και κατά τη μετανάστευση μπορεί να βρίσκεται στην ίδια ευρύτερη περιοχή με άλλους μαυρολαίμηδες.

Αναπαραγωγή

Το υποείδος δεν αναπαράγεται στην Κύπρο. Στις περιοχές αναπαραγωγής του χρησιμοποιεί ανοικτά ορεινά ή ημιορεινά τοπία, λιβάδια και εκτάσεις με χαμηλή βλάστηση και διάσπαρτους θάμνους.

Η φωλιά τοποθετείται χαμηλά, συνήθως στο έδαφος ή πολύ κοντά σε αυτό, καλά κρυμμένη μέσα στη βλάστηση. Το θηλυκό αναλαμβάνει κυρίως την κατασκευή της φωλιάς και την επώαση, ενώ και οι δύο γονείς συμμετέχουν στη φροντίδα των νεοσσών.

Κατάσταση διατήρησης

Το Saxicola maurus variegatus δεν αξιολογείται συνήθως χωριστά ως προς τον κίνδυνο εξαφάνισης, επειδή αποτελεί υποείδος. Το είδος Saxicola maurus έχει πολύ μεγάλη γεωγραφική εξάπλωση και δεν θεωρείται παγκοσμίως απειλούμενο.

Στην Κύπρο η σημασία του είναι κυρίως ορνιθολογική, καθώς αποτελεί σπάνιο μεταναστευτικό υποείδος. Η προστασία των παράκτιων και εσωτερικών μεταναστευτικών σταθμών είναι ουσιαστική, επειδή προσφέρουν τροφή και χώρο ανάπαυσης σε πολλά πουλιά κατά τη διάρκεια των μεγάλων εποχικών μετακινήσεών τους.

Η καταγραφή στο Μενεού

Οι φωτογραφίες της αρχικής ανάρτησης λήφθηκαν στο Μενεού της επαρχίας Λάρνακας στις 21 Μαρτίου 2020 από τον Γιώργο Κωνσταντίνου. Η ημερομηνία συμπίπτει με την περίοδο της εαρινής μετανάστευσης, όταν σπάνιοι μαυρολαίμηδες ανατολικής προέλευσης μπορούν να εμφανιστούν στην Κύπρο.

Η αναγνώριση ως Saxicola maurus variegatus πρέπει να στηρίζεται κυρίως στην έκταση και το σχέδιο του λευκού στην ουρά, μαζί με το ουροπύγιο, τον λευκό λαιμό, τις φτερούγες και τη συνολική εμφάνιση. Επειδή πρόκειται για δύσκολο υποείδος, είναι σημαντικό να διατηρούνται όλες οι φωτογραφίες της παρατήρησης, ιδίως όσες δείχνουν την ανοικτή ουρά.

Συνοπτικά στοιχεία

Επιστημονική ονομασία: Saxicola maurus variegatus (S. G. Gmelin, 1774)
Αγγλική κοινή ονομασία: Caspian Stonechat
Ελληνικές ονομασίες: Κασπικός Μαυρολαίμης – Κασπική Παπαθκιά
Ταξινομική βαθμίδα: Υποείδος του Saxicola maurus
Οικογένεια: Muscicapidae
Παρουσία στην Κύπρο: Σπάνιος μεταναστευτικός επισκέπτης
Καθεστώς αναπαραγωγής στην Κύπρο: Δεν αναπαράγεται
Διατροφή: Κυρίως έντομα και άλλα μικρά ασπόνδυλα
Κύριο διαγνωστικό γνώρισμα: Εκτεταμένο λευκό στις βάσεις των φτερών της ουράς
Φωτογραφίες: Μενεού, 21 Μαρτίου 2020

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia – Ζώα
Συνομοταξία: Chordata – Χορδωτά
Υποσυνομοταξία: Vertebrata – Σπονδυλωτά
Ομοταξία: Aves – Πτηνά
Τάξη: Passeriformes – Στρουθιόμορφα
Οικογένεια: Muscicapidae – Μυγοθηρίδες του Παλαιού Κόσμου
Γένος: Saxicola Bechstein, 1802
Είδος: Saxicola maurus (Pallas, 1773) – Siberian Stonechat
Υποείδος: Saxicola maurus variegatus (S. G. Gmelin, 1774) – Caspian Stonechat

Πηγές

Caspian Stonechat – Saxicola maurus variegatus (S. G. Gmelin, 1774) – A rare migrant visitor to Cyprus

Text: George Konstantinou

Variegatus is a difficult subspecies that requires particularly careful identification. The modern AviList 2025 global checklist recognises it as a subspecies of the Siberian Stonechat, Saxicola maurus. It should not be confused with the closely related Saxicola maurus hemprichii, which is also associated with the Caspian region and has, in some taxonomic lists and older sources, included populations formerly assigned to variegatus.

A rare and difficult bird to identify

The Caspian Stonechat, Saxicola maurus variegatus, is a geographical subspecies of the Siberian Stonechat, Saxicola maurus. It breeds in the wider region extending from southeastern Anatolia through the southern Caucasus to northwestern Iran and undertakes seasonal movements towards more southerly areas.

It is a rare migrant visitor to Cyprus. The island’s location in the eastern Mediterranean places it close to potential migration routes used by stonechats originating from the Caucasus, Anatolia and the Caspian region. Nevertheless, documented occurrences are scarce, and secure subspecific identification is not always possible.

Taxonomic history

The Caspian Stonechat belongs to the taxonomically complex stonechat group within the genus Saxicola. In the past, many of these birds were treated as subspecies of a single broadly defined species, Saxicola torquatus sensu lato. Later morphological, vocal and genetic studies led to the division of this complex into several species.

The Siberian Stonechat is now recognised as Saxicola maurus (Pallas, 1773). Depending on the taxonomy followed, the species includes S. m. maurus, S. m. hemprichii, S. m. variegatus, S. m. indicus, S. m. przewalskii and S. m. stejnegeri.

The name variegatus has been used with different limits in older taxonomic works. For a period, some authorities associated or merged variegatus with hemprichii, whereas others maintained them separately. AviList 2025 recognises both as distinct subspecies of Saxicola maurus. This changing treatment explains why the same population may appear under different scientific names in older publications and checklists.

Scientific name

The accepted subspecific name is:

Saxicola maurus variegatus (S. G. Gmelin, 1774)

Names encountered in older literature include:

Saxicola torquatus variegatus
Saxicola torquata variegata

The parentheses surrounding the author’s name indicate that the taxon was originally described in a genus different from the one in which it is currently placed.

Etymology

The generic name Saxicola combines the Latin saxum, meaning rock, and -cola, meaning inhabitant. It reflects the characteristic habit of these birds of perching on rocks, bushes, posts and other exposed objects.

The specific epithet maurus is associated with a Latin term used to indicate a dark or black colour. The subspecific epithet variegatus means varied or marked with different colours.

Description

The Caspian Stonechat is a small passerine with a compact body, a comparatively large, rounded head, a slender black bill and a rather short tail. Its posture is generally upright, particularly when it watches the ground from an exposed perch.

Like other stonechats, it uses the tops of bushes, reeds, wires, fences, rocks and posts as lookout points. From these perches it detects prey and makes short flights to the ground or into the air to capture it.

Adult male

An adult male in breeding plumage has a predominantly black head, throat and upperparts. A white area is visible on the sides of the neck and may form a conspicuous partial collar. White patches occur on the wings, while the breast is orange-brown to deep chestnut. The belly and lower underparts gradually become paler.

During autumn and winter, pale fringes to the feathers obscure parts of the black areas, making the bird appear browner, less uniform and more scaled. As these fringes wear away, the black breeding plumage becomes increasingly visible.

Female and juvenile

The female is considerably less strongly coloured. It has brown upperparts, often with darker streaking, a paler supercilium and an orange-brown wash across the breast. It lacks the clean black head of the adult male.

Juveniles are also brown and more heavily spotted or streaked. Distinguishing female and juvenile variegatus from other Siberian Stonechat subspecies and from European Stonechat may be extremely difficult, even from good photographs.

The important tail pattern

One of the best-known features associated with Saxicola maurus variegatus is the extensive white at the bases of the tail feathers. When the tail is spread, the white can form a striking pattern, while the black tips and central feathers produce a dark design often described as an inverted “T”.

This character is very important but must be assessed carefully. The visible amount of white changes according to how widely the tail is spread, the viewing angle, lighting, photograph quality and the degree to which the feathers overlap. A single photograph of a closed tail may therefore be insufficient for a secure subspecific identification.

The closely related Saxicola maurus hemprichii also shows a considerable amount of white in the tail. Identification should consequently not be based merely on the presence of white, but on its precise extent and distribution in combination with the remaining plumage characters.

Separation from Saxicola maurus hemprichii

Variegatus and hemprichii are very closely related, and their morphological separation can be problematic. Differences concern mainly the distribution of white in the tail and rump, the wing pattern and, to a lesser extent, the colour and extent of the orange-brown breast. Individual, age-related and seasonal variation must also be considered.

When clear views of the spread tail and rump are unavailable, the safest identification may be a “Caspian-type Siberian Stonechat” or a Saxicola maurus of the variegatus/hemprichii type. Assignment to one subspecies should be made only when the critical features can be clearly evaluated.

Separation from European Stonechat

European Stonechat, Saxicola rubicola, is much more frequent in Cyprus and is the most likely source of confusion. Male Siberian Stonechats generally show a more extensive white rump, lacking the strong dark streaking frequently present in European Stonechat. They may also possess a larger white neck patch and a different distribution of orange-brown on the underparts.

In variegatus, the extensive white at the base of the tail is particularly significant because European Stonechat does not possess the corresponding tail pattern. Even so, identification must be based on a combination of characters rather than a single colour feature.

Geographical distribution

Saxicola maurus variegatus breeds principally from southeastern Anatolia through Transcaucasia to northwestern Iran. Its populations are migratory, moving towards more southerly parts of western Asia and northeastern Africa.

The neighbouring S. m. hemprichii is associated more closely with the steppes north and northwest of the Caspian, from eastern Ukraine and the lower Volga region towards the northern Caucasus and Caspian shores. Their geographical proximity and historical taxonomic confusion help explain the application of the English name “Caspian Stonechat” to both taxonomic concepts.

Occurrence in Cyprus

In Cyprus, the Caspian Stonechat is a rare passage migrant and does not breed. It is most likely to occur during spring and autumn migration, when birds travelling between their breeding and wintering grounds may pass through the eastern Mediterranean.

Records must be assessed carefully because European Stonechat is much more frequent in Cyprus, while other forms of Siberian Stonechat may also occur. Photographic documentation of the tail, rump, wings and overall plumage is especially valuable.

Habitat

During migration, it may occur in open areas with low vegetation and scattered bushes, grassland, farmland, saltmarshes, wetland margins, coastal areas, fallow fields and places containing reeds or fences.

It requires exposed perches from which it can watch the ground. It is therefore frequently seen on the tops of bushes, dry branches, reeds, wires and posts.

Diet and behaviour

Its diet consists mainly of small invertebrates, including insects, spiders and larvae. It watches the ground from a low or moderately elevated perch and, after detecting prey, descends in a short flight to capture it. It often returns to the same or a nearby perch.

It may also capture flying insects during short aerial sallies. Outside the breeding season it is normally encountered alone, although several stonechats may occupy the same general area during migration.

Breeding

The subspecies does not breed in Cyprus. In its breeding range, it inhabits open mountain or upland landscapes, grasslands and areas of low vegetation with scattered shrubs.

The nest is placed low down, usually on or very close to the ground, and is well concealed among vegetation. The female undertakes most of the nest construction and incubation, while both parents participate in feeding and caring for the young.

Conservation status

Saxicola maurus variegatus is not generally assessed separately for extinction risk because it is treated as a subspecies. The species Saxicola maurus has a very broad geographical distribution and is not considered globally threatened.

In Cyprus, its importance is primarily ornithological because it is a rare migrant subspecies. Protecting coastal and inland migration stopover sites is essential, as these areas provide food and resting places for many birds during their long seasonal journeys.

The Meneou record

The photographs in the original post were taken at Meneou, Larnaca District, on 21 March 2020 by George Konstantinou. This date falls within the spring migration period, when rare eastern stonechats may occur in Cyprus.

Identification as Saxicola maurus variegatus should be supported primarily by the extent and pattern of white in the tail, together with the rump, white neck areas, wings and overall plumage. Because this is a difficult subspecies, all photographs of the observation should be retained, especially those showing the spread tail.

Summary

Scientific name: Saxicola maurus variegatus (S. G. Gmelin, 1774)
English common name: Caspian Stonechat
Greek names: Κασπικός Μαυρολαίμης – Κασπική Παπαθκιά
Taxonomic rank: Subspecies of Saxicola maurus
Family: Muscicapidae
Occurrence in Cyprus: Rare passage migrant
Breeding status in Cyprus: Non-breeding
Diet: Mainly insects and other small invertebrates
Principal identification feature: Extensive white at the bases of the tail feathers
Photographs: Meneou, 21 March 2020

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Subphylum: Vertebrata
Class: Aves
Order: Passeriformes
Family: Muscicapidae – Old World flycatchers and chats
Genus: Saxicola Bechstein, 1802
Species: Saxicola maurus (Pallas, 1773) – Siberian Stonechat
Subspecies: Saxicola maurus variegatus (S. G. Gmelin, 1774) – Caspian Stonechat

Translate

Wednesday, 7 June 2023

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο.

A rare leucistic European stonechat (Saxicola rubicola) Mαυρολαiμης

Whinchat (Saxicola rubetra) (Linnaeus, 1758) Καστανολαίμης - Βοσκαρούδι - Cyprus