Monkey orchid – Orchis simia Lam. – Ορχιδέα μαϊμού Cyprus

 See also 

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο.

LIST OF CYPRUS ORCHIDS - ΛΙΣΤΑ ΟΡΧΙΔΕΩΝ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

 Photos (Gerasa) Γεράσα 7/4/2019 by George Konstantinou

Altitudinal range 300–600 mB

Flowering Period Mar–Apr

Below in English

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Η ορχιδέα που θυμίζει μικροσκοπικό πίθηκο

Η Orchis simia, γνωστή στα αγγλικά ως monkey orchid, είναι μία από τις πιο παράξενες και εύκολα αναγνωρίσιμες άγριες ορχιδέες. Η κοινή ονομασία της προέρχεται από το βαθιά διαιρεμένο χείλος του άνθους, του οποίου οι μακρόστενοι λοβοί θυμίζουν το σώμα, τα χέρια, τα πόδια και την ουρά ενός μικροσκοπικού πιθήκου.

Πρόκειται για πολυετή, χερσαία και κονδυλώδη ορχιδέα με ευρεία αλλά ασυνεχή εξάπλωση από την Ευρώπη και τη Μεσόγειο μέχρι τη δυτική Ασία και το Ιράν. Απαντά επίσης στη βόρεια Αφρική. Στην Κύπρο είναι ιθαγενές αλλά όχι ενδημικό φυτό και εμφανίζεται σε περιορισμένες θέσεις.

Η Flora of Cyprus – a dynamic checklist την καταγράφει ως ιθαγενή γεώφυτη ορχιδέα, με υψομετρική εξάπλωση 300–600 μέτρα και περίοδο ανθοφορίας από τον Μάρτιο μέχρι τον Απρίλιο.

Η προέλευση του επιστημονικού ονόματος

Το όνομα του γένους Orchis προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «ὄρχις». Η ονομασία αναφέρεται στο ζεύγος των υπόγειων κονδύλων που σχηματίζουν πολλά είδη του γένους.

Το ειδικό επίθετο simia είναι λατινική λέξη και σημαίνει «πίθηκος» ή «μαϊμού». Αναφέρεται άμεσα στην ανθρωπόμορφη εμφάνιση του χείλους του άνθους.

Το είδος περιγράφηκε επιστημονικά από τον Γάλλο φυσιοδίφη Jean-Baptiste Lamarck. Το αποδεκτό όνομα Orchis simia Lam. δημοσιεύθηκε στο τρίτο μέρος του έργου Flore Françoise το 1779.

Το αποδεκτό επιστημονικό όνομα

Τα Plants of the World Online των Βασιλικών Βοτανικών Κήπων του Kew δέχονται το Orchis simia Lam. ως αυτοτελές είδος. Επομένως, ο επιστημονικός τίτλος της παλαιότερης ανάρτησης είναι σωστός και δεν χρειάζεται ταξινομική αντικατάσταση.

Το είδος έχει περιγραφεί στο παρελθόν και με άλλα ονόματα, τα οποία αντιμετωπίζονται σήμερα ως συνώνυμα. Η ύπαρξη συνωνύμων οφείλεται στη μεγάλη γεωγραφική του εξάπλωση, στη μορφολογική μεταβλητότητα των πληθυσμών και στις διαφορετικές ταξινομικές αντιλήψεις των παλαιότερων βοτανικών.

Στη βορειοανατολική Λιβύη αναγνωρίζεται από το Kew το ξεχωριστό υποείδος Orchis simia subsp. taubertiana. Τα κυπριακά φυτά δεν ανήκουν σε αυτό το υποείδος αλλά στην τυπική έννοια του Orchis simia.

Μορφολογία του φυτού

Η Orchis simia είναι ποώδες φυτό μικρού έως μεσαίου μεγέθους. Το ύψος της συνήθως κυμαίνεται περίπου από 15 έως 40 εκατοστά, αν και μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με την ηλικία του φυτού, την υγρασία, τη σκίαση και τις συνθήκες του εδάφους.

Ο βλαστός είναι όρθιος, άτριχος και πράσινος, μερικές φορές με ελαφρά ερυθρή ή πορφυρή απόχρωση προς το επάνω μέρος. Στη βάση περιβάλλεται από τα φύλλα, ενώ μικρότερα φύλλα μπορεί να αναπτύσσονται ψηλότερα στον βλαστό.

Τα φύλλα είναι απλά, ακέραια, γυαλιστερά και συνήθως επιμήκη, ελλειπτικά έως λογχοειδή. Τα κατώτερα σχηματίζουν βασική ροζέτα και τα ανώτερα είναι μικρότερα και περιβάλλουν εν μέρει τον βλαστό.

Η ταξιανθία είναι συνήθως πυκνή, αρχικά κοντή και σχεδόν κωνική, αλλά επιμηκύνεται καθώς ανοίγουν περισσότερα άνθη. Ένα εύρωστο φυτό μπορεί να φέρει πολυάριθμα άνθη συγκεντρωμένα γύρω από τον κεντρικό άξονα.

Τα άνθη που μοιάζουν με πιθήκους

Τα σέπαλα και τα πέταλα συγκλίνουν και σχηματίζουν ένα μικρό κράνος πάνω από το γυνοστήμιο. Η εξωτερική επιφάνειά τους είναι συχνά υπόλευκη, γκριζωπή ή απαλά ρόδινη, με πιο σκούρες πορφυρές γραμμές ή κηλίδες.

Το χείλος είναι βαθιά διαιρεμένο και αποτελεί το χαρακτηριστικότερο μέρος του άνθους. Οι δύο πλευρικοί λοβοί είναι στενοί και μοιάζουν με χέρια, ενώ ο μεσαίος λοβός χωρίζεται σε δύο μακρύτερα τμήματα που θυμίζουν πόδια. Ανάμεσά τους υπάρχει μικρό στενό εξάρτημα, το οποίο δημιουργεί την εντύπωση ουράς.

Το κεντρικό τμήμα του χείλους είναι συνήθως υπόλευκο έως ανοιχτό ρόδινο και φέρει πορφυρές κηλίδες ή μικρές θηλοειδείς προεξοχές. Τα λεπτά άκρα των λοβών είναι ρόδινα, κοκκινωπά ή πορφυρά.

Το πλήκτρο βρίσκεται πίσω από το άνθος και είναι κυλινδρικό, συνήθως ανοιχτόχρωμο και ελαφρώς καμπυλωμένο. Παρότι μοιάζει με σωληνοειδή δεξαμενή νέκταρος, το άνθος λειτουργεί κυρίως ως άνθος εξαπάτησης και δεν προσφέρει απαραίτητα την ανταμοιβή που αναμένει το έντομο.

Η ασυνήθιστη σειρά με την οποία ανοίγουν τα άνθη

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά της Orchis simia είναι ο τρόπος με τον οποίο εξελίσσεται η ανθοφορία της. Στις περισσότερες σταχυόμορφες ορχιδέες τα κατώτερα άνθη ανοίγουν πρώτα και η ανθοφορία προχωρεί σταδιακά προς την κορυφή.

Στην ορχιδέα μαϊμού παρατηρείται συχνά η αντίστροφη ή σχεδόν αντίστροφη πορεία: τα άνθη της κορυφής ανοίγουν νωρίς και η ανθοφορία προχωρεί προς τα κάτω. Η ιδιαιτερότητα αυτή μπορεί να δώσει στην ταξιανθία διαφορετική εμφάνιση ανάλογα με το στάδιο στο οποίο φωτογραφίζεται.

Στα πρώτα στάδια είναι πιθανό να υπάρχουν ανοικτά άνθη κοντά στην κορυφή και κλειστά μπουμπούκια χαμηλότερα. Αργότερα, καθώς ανοίγουν τα υπόλοιπα άνθη, η ταξιανθία αποκτά πληρέστερη και περισσότερο επιμήκη μορφή.

Διαφορές από συγγενικά είδη

Η Orchis simia μπορεί να συγχέεται με άλλες ορχιδέες που διαθέτουν ανθρωπόμορφο ή έντονα διαιρεμένο χείλος, ιδιαίτερα με τις Orchis militaris, Orchis purpurea και Orchis anthropophora.

Από την Orchis militaris διακρίνεται κυρίως από τους πολύ στενότερους και μακρύτερους λοβούς του χείλους, καθώς και από τη διαφορετική γενική μορφή του άνθους. Η Orchis purpurea έχει συνήθως πλατύτερο χείλος με περισσότερο εκτεταμένη κεντρική επιφάνεια και διαφορετική κατανομή κηλίδων.

Η Orchis anthropophora έχει επίσης άνθη που θυμίζουν ανθρώπινη μορφή, αλλά είναι συνήθως κιτρινοπράσινα ή καστανωπά, μικρότερα και χωρίς την έντονη ρόδινη ή πορφυρή εμφάνιση της Orchis simia.

Στις περιοχές όπου συνυπάρχουν συγγενικά είδη μπορούν να δημιουργηθούν φυσικά υβρίδια. Τα υβριδικά φυτά παρουσιάζουν ενδιάμεσα χαρακτηριστικά και η αναγνώρισή τους απαιτεί προσεκτική εξέταση ολόκληρης της ταξιανθίας και αρκετών ανθέων.

Επικονίαση μέσω εξαπάτησης

Η Orchis simia δεν χρησιμοποιεί τον ίδιο μηχανισμό σεξουαλικής εξαπάτησης που χαρακτηρίζει τις ορχιδέες του γένους Ophrys. Ανήκει όμως στις ορχιδέες που μπορούν να προσελκύουν έντομα χωρίς να τους προσφέρουν σταθερή ανταμοιβή σε νέκταρ.

Τα έντονα χρωματισμένα άνθη και το εμφανές πλήκτρο δημιουργούν την εντύπωση άνθους που μπορεί να προσφέρει τροφή. Έντομα προσεγγίζουν το άνθος, προσγειώνονται στο χείλος και εξερευνούν την είσοδο του πλήκτρου.

Κατά την επαφή τους με το γυνοστήμιο, τα γυρεομάγματα μπορούν να προσκολληθούν στο κεφάλι τους. Όταν ένα έντομο επισκεφθεί άλλο άνθος, η γύρη μπορεί να έρθει σε επαφή με το στίγμα και να πραγματοποιηθεί επικονίαση.

Δεν πρέπει να αναφέρεται συγκεκριμένο είδος επικονιαστή για τους κυπριακούς πληθυσμούς χωρίς άμεση παρατήρηση ή εξειδικευμένη επιστημονική πηγή. Η απλή παρουσία ενός εντόμου πάνω στην ταξιανθία δεν αποδεικνύει ότι αποτελεί αποτελεσματικό επικονιαστή.

Κόνδυλοι και ετήσιος κύκλος

Κάτω από το έδαφος η ορχιδέα σχηματίζει συνήθως δύο ωοειδείς ή σχεδόν σφαιρικούς κονδύλους. Ο ένας αντιπροσωπεύει τον παλαιότερο κόνδυλο, του οποίου τα αποθέματα χρησιμοποιούνται κατά την τρέχουσα περίοδο ανάπτυξης, και ο άλλος τον νέο κόνδυλο που θα υποστηρίξει το φυτό την επόμενη χρονιά.

Η βασική ροζέτα εμφανίζεται κατά την υγρή περίοδο. Την άνοιξη αναπτύσσεται ο ανθοφόρος βλαστός και, εφόσον επιτευχθεί επικονίαση, σχηματίζονται οι καρποί.

Μετά την ωρίμανση των σπόρων, το υπέργειο τμήμα κιτρινίζει και ξηραίνεται. Κατά τη θερμή και ξηρή περίοδο του καλοκαιριού το φυτό παραμένει αθέατο κάτω από το έδαφος, σε ληθαργική κατάσταση.

Η μη εμφάνιση ανθοφόρου βλαστού σε μία χρονιά δεν αποδεικνύει απαραίτητα τον θάνατο του φυτού. Οι συνθήκες υγρασίας και θερμοκρασίας μπορούν να επηρεάσουν την ανάπτυξη και την ανθοφορία του.

Σπόροι και μυκορριζικοί μύκητες

Οι καρποί είναι επιμήκεις κάψες που περιέχουν πολύ μεγάλο αριθμό εξαιρετικά μικρών σπόρων. Οι σπόροι είναι ελαφροί και μπορούν να μεταφερθούν με τον άνεμο σε σημαντικές αποστάσεις.

Δεν διαθέτουν, όμως, επαρκές απόθεμα θρεπτικών ουσιών. Για να βλαστήσουν πρέπει να συναντήσουν συμβατούς μυκορριζικούς μύκητες μέσα στο έδαφος. Οι μύκητες παρέχουν στο έμβρυο τις απαραίτητες ουσίες κατά τα πρώτα υπόγεια στάδια της ανάπτυξής του.

Η επιτυχής εγκατάσταση ενός νέου φυτού απαιτεί συνεπώς κατάλληλο έδαφος, υγρασία, μικροκλίμα και συμβατούς μύκητες. Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους οι άγριες ορχιδέες συνήθως δεν επιβιώνουν όταν ξεριζωθούν και μεταφερθούν σε κήπους.

Βιότοπος στην Κύπρο

Στην Κύπρο η Orchis simia απαντά σε χορτώδεις θέσεις, ανοικτούς θαμνώνες, φρυγανότοπους και ανοίγματα δασών. Προτιμά θέσεις με αρκετό φως ή ελαφρά σκίαση και έδαφος που διατηρεί υγρασία κατά την περίοδο της ανάπτυξης χωρίς να παραμένει μόνιμα υδατοκορεσμένο.

Σε μεγάλο μέρος της παγκόσμιας εξάπλωσής της συνδέεται ιδιαίτερα με ασβεστολιθικά ή άλλα ασβεστούχα εδάφη. Οι ακριβείς εδαφικές προτιμήσεις των κυπριακών θέσεων πρέπει να αξιολογούνται με βάση την τοπική γεωλογία και όχι μόνο από γενικές περιγραφές του είδους.

Η Flora of Cyprus δίνει για το είδος υψομετρικό εύρος 300–600 μέτρα. Η περιορισμένη αυτή υψομετρική κατανομή αφορά τις γνωστές κυπριακές καταγραφές και δεν πρέπει να συγχέεται με το πολύ μεγαλύτερο υψομετρικό εύρος που μπορεί να παρουσιάζει το είδος σε άλλες χώρες.

Ανθοφορία στην Κύπρο

Στην Κύπρο ανθίζει από τον Μάρτιο μέχρι τον Απρίλιο. Η ακριβής έναρξη και διάρκεια της ανθοφορίας επηρεάζονται από το υψόμετρο, την έκθεση, τις θερμοκρασίες και τις βροχοπτώσεις της κάθε χρονιάς.

Σε θερμότερες θέσεις μπορεί να ανθίσει νωρίτερα, ενώ σε ψυχρότερα ή περισσότερο σκιασμένα σημεία η ανθοφορία μπορεί να καθυστερήσει.

Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης λήφθηκαν στη Γεράσα της επαρχίας Λεμεσού στις 7 Απριλίου 2019, μέσα στην τεκμηριωμένη περίοδο ανθοφορίας του είδους στην Κύπρο.

Παγκόσμια εξάπλωση

Σύμφωνα με τα Plants of the World Online, η φυσική εξάπλωση της Orchis simia εκτείνεται από την Ευρώπη μέχρι το Ιράν και περιλαμβάνει επίσης τμήματα της βόρειας Αφρικής. Πρόκειται για είδος με μεγάλη συνολική έκταση εξάπλωσης, αλλά συχνά με ασυνεχείς και τοπικούς πληθυσμούς.

Απαντά σε περιοχές της κεντρικής και νότιας Ευρώπης, στη Μεσόγειο, στα Βαλκάνια, στην Τουρκία, στον Καύκασο και σε τμήματα της δυτικής Ασίας.

Η ευρεία παγκόσμια εξάπλωση δεν σημαίνει ότι είναι κοινή ή ασφαλής σε κάθε χώρα. Ένα είδος μπορεί να διατηρεί μεγάλους πληθυσμούς σε ορισμένες περιοχές και ταυτόχρονα να είναι εξαιρετικά σπάνιο ή απειλούμενο στο όριο της εξάπλωσής του.

Η κατάσταση στην Κύπρο

Η Orchis simia είναι ιθαγενές αλλά όχι ενδημικό φυτό της Κύπρου. Οι κυπριακοί πληθυσμοί της είναι περιορισμένοι και το είδος θεωρείται σπάνιο στο νησί.

Η παγκόσμια ή ευρωπαϊκή του κατάσταση δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως μοναδικό μέτρο για την αξιολόγηση της παρουσίας του στην Κύπρο. Η διατήρηση των μικρών περιφερειακών πληθυσμών είναι σημαντική για τη γενετική ποικιλότητα και τη συνολική γεωγραφική συνέχεια του είδους.

Παλαιότερες εξειδικευμένες αναφορές για τις ορχιδέες της Κύπρου σημειώνουν ότι οι αριθμοί του είδους μειώνονται και ότι η έντονη βόσκηση μπορεί να αποτελεί απειλή. Ωστόσο, δεν πρέπει να αποδοθεί συγκεκριμένη επίσημη κατηγορία κινδύνου για την Κύπρο χωρίς αναφορά σε ισχύουσα εθνική αξιολόγηση.

Απειλές

Οι κυριότερες πιθανές απειλές για τους κυπριακούς πληθυσμούς είναι:

• η καταστροφή ή αλλοίωση του οικοτόπου,
• η οικοπεδοποίηση και η διάνοιξη δρόμων,
• οι τεχνικές και γεωργικές εργασίες,
• το βαθύ όργωμα και η χρήση ζιζανιοκτόνων,
• η κοπή της βλάστησης πριν ωριμάσουν οι καρποί,
• η υπερβολική βόσκηση ή η καταπάτηση,
• οι πυρκαγιές μεγάλης έντασης ή συχνότητας,
• η συλλογή και εκρίζωση φυτών,
• η παρατεταμένη ξηρασία και οι μεταβολές του μικροκλίματος.

Η επίδραση κάθε απειλής διαφέρει μεταξύ των θέσεων και δεν πρέπει να θεωρείται ότι όλες δρουν με τον ίδιο τρόπο σε κάθε πληθυσμό.

Προστασία και σωστή φωτογράφιση

Οι άγριες ορχιδέες δεν πρέπει να κόβονται ή να ξεριζώνονται. Η απομάκρυνση ακόμη και λίγων ανθοφόρων φυτών μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες όταν ένας τοπικός πληθυσμός είναι μικρός.

Η φωτογράφιση πρέπει να γίνεται χωρίς μετακίνηση του φυτού και χωρίς αφαίρεση της γύρω βλάστησης. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στο έδαφος, επειδή γύρω από ένα ανθοφόρο φυτό μπορεί να υπάρχουν μικρές ροζέτες, νεαρά φυτά ή υπόγειοι κόνδυλοι.

Η ακριβής τοποθεσία ενός μικρού και ευάλωτου πληθυσμού δεν πρέπει να δημοσιοποιείται ευρέως. Η αυξημένη επισκεψιμότητα μπορεί να προκαλέσει καταπάτηση και αλλοίωση της μικροθέσης ακόμη και χωρίς πρόθεση συλλογής.

Μια εντυπωσιακή αλλά σπάνια ορχιδέα της Κύπρου

Η Orchis simia είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της εκπληκτικής μορφολογικής ποικιλότητας των άγριων ορχιδέων. Η ομοιότητα του άνθους της με μικροσκοπικό πίθηκο την καθιστά άμεσα αναγνωρίσιμη και ιδιαίτερα δημοφιλή στους φυσιολάτρες και στους φωτογράφους.

Πίσω από την εντυπωσιακή της εμφάνιση βρίσκεται ένας πολύπλοκος κύκλος ζωής που εξαρτάται από τους υπόγειους κονδύλους, τους μυκορριζικούς μύκητες, τα κατάλληλα έντομα και τη διατήρηση του φυσικού οικοτόπου.

Στην Κύπρο πρέπει να αντιμετωπίζεται ως σπάνιο και πολύτιμο στοιχείο της φυσικής κληρονομιάς, του οποίου οι γνωστές θέσεις χρειάζονται παρακολούθηση και προστασία.

Φωτογραφίες

Γεράσα, επαρχία Λεμεσού, Κύπρος, 7 Απριλίου 2019 – Γιώργος Κωνσταντίνου

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Plantae
Συνομοταξία: Streptophyta
Ομοταξία: Equisetopsida
Υφομοταξία: Magnoliidae
Τάξη: Asparagales
Οικογένεια: Orchidaceae
Υποοικογένεια: Orchidoideae
Φυλή: Orchideae
Υποφυλή: Orchidinae
Γένος: Orchis L.
Είδος: Orchis simia Lam., 1779
Κατάσταση στην Κύπρο: Ιθαγενές – Μη ενδημικό
Υψομετρική εξάπλωση στην Κύπρο: 300–600 μέτρα
Περίοδος ανθοφορίας στην Κύπρο: Μάρτιος–Απρίλιος
Αγγλική κοινή ονομασία: Monkey orchid

Πηγές

• Flora of Cyprus – Orchis simia
• Plants of the World Online – Orchis simia
• Flora of Cyprus – Κλείδα αναγνώρισης του γένους Orchis
• Kreutz, C.A.J. (2004), The Orchids of Cyprus.
• Η αρχική φωτογραφική ανάρτηση στο Biodiversity of Cyprus

Monkey orchid – Orchis simia Lam. – Cyprus

Text: George Konstantinou

The orchid resembling a miniature monkey

Orchis simia, commonly known as the monkey orchid, is one of the most unusual and readily recognizable wild orchids. Its common name comes from the deeply divided labellum, whose narrow lobes resemble the body, arms, legs and tail of a miniature monkey.

It is a perennial, terrestrial and tuberous orchid with a wide but discontinuous distribution from Europe and the Mediterranean to western Asia and Iran. It also occurs in North Africa. In Cyprus, it is an indigenous but not endemic plant and occurs at a limited number of localities.

Flora of Cyprus – a dynamic checklist records it as an indigenous geophytic orchid occurring at elevations of 300–600 metres and flowering from March to April.

The origin of the scientific name

The name of the genus Orchis comes from the Ancient Greek word “ὄρχις”. It refers to the pair of underground tubers developed by many members of the genus.

The specific epithet simia is a Latin word meaning “ape” or “monkey”. It refers directly to the anthropomorphic appearance of the flower’s labellum.

The species was scientifically described by the French naturalist Jean-Baptiste Lamarck. The accepted name Orchis simia Lam. was published in the third volume of Flore Françoise in 1779.

The accepted scientific name

Plants of the World Online of the Royal Botanic Gardens, Kew, accept Orchis simia Lam. as a distinct species. The scientific title of the former post is therefore correct and requires no taxonomic replacement.

The species has also been described under other names that are now treated as synonyms. These synonyms resulted from its extensive geographical distribution, the morphological variation of its populations and the differing taxonomic opinions of earlier botanists.

Kew recognizes the separate Orchis simia subsp. taubertiana in northeastern Libya. The Cypriot plants do not belong to that subspecies but to the typical concept of Orchis simia.

Morphology of the plant

Orchis simia is a small to medium-sized herbaceous plant. It usually grows to approximately 15–40 centimetres, although its size may vary according to the plant’s age, moisture, shade and soil conditions.

The stem is upright, hairless and green, sometimes with a slight reddish or purplish colour towards its upper section. It is surrounded by the leaves near its base, while smaller leaves may occur farther up the stem.

The leaves are simple, entire, glossy and generally oblong, elliptical to lanceolate. The lower leaves form a basal rosette, while the upper leaves are smaller and partly sheath the stem.

The inflorescence is generally dense, initially short and almost conical, but it becomes more elongated as additional flowers open. A robust plant may bear numerous flowers around the central axis.

Flowers resembling monkeys

The sepals and petals converge to form a small hood above the column. Their outer surface is often whitish, greyish or pale pink, with darker purple lines or markings.

The labellum is deeply divided and is the flower’s most distinctive feature. The two lateral lobes are narrow and resemble arms, while the central lobe divides into two longer segments resembling legs. A small narrow appendage between them creates the impression of a tail.

The central section of the labellum is generally whitish to pale pink and bears purple spots or small papilla-like projections. The slender ends of the lobes are pink, reddish or purple.

The spur is situated behind the flower and is cylindrical, generally pale and slightly curved. Although it resembles a tubular nectar reservoir, the flower mainly employs deception and does not necessarily provide the reward expected by the visiting insect.

The unusual order in which the flowers open

One of the most interesting characteristics of Orchis simia is the development of its flowering sequence. In most spike-forming orchids, the lower flowers open first and flowering gradually progresses towards the top.

In the monkey orchid, an opposite or nearly opposite sequence is often observed: flowers near the top open early and flowering proceeds downwards. This peculiarity may give the inflorescence a different appearance depending on the stage at which it is photographed.

During the early stages, open flowers may occur near the apex while buds remain closed below. Later, as the remaining flowers open, the inflorescence develops a fuller and more elongated form.

Differences from related species

Orchis simia may be confused with other orchids possessing an anthropomorphic or deeply divided labellum, particularly Orchis militaris, Orchis purpurea and Orchis anthropophora.

It differs from Orchis militaris mainly in the much narrower and longer lobes of the labellum and in the flower’s general shape. Orchis purpurea generally has a broader labellum with a more extensive central area and a different arrangement of markings.

Orchis anthropophora also has flowers resembling a human figure, but they are usually yellowish-green or brownish, smaller and lack the conspicuous pink or purple appearance of Orchis simia.

Natural hybrids may be produced where related species occur together. Hybrid plants display intermediate characteristics, and their identification requires careful examination of the entire inflorescence and several flowers.

Pollination through deception

Orchis simia does not employ the same sexual-deception mechanism characteristic of the genus Ophrys. It nevertheless belongs to a group of orchids capable of attracting insects without consistently offering a nectar reward.

The brightly coloured flowers and conspicuous spur create the impression of a flower that may provide food. Insects approach the flower, land on the labellum and explore the entrance to the spur.

During contact with the column, the pollinia may become attached to their heads. When an insect visits another flower, the pollen may contact the stigma and achieve pollination.

No particular pollinator species should be attributed to the Cypriot populations without direct observation or a specialized scientific source. The simple presence of an insect on an inflorescence does not prove that it is an effective pollinator.

Tubers and the annual cycle

Below the ground, the orchid normally develops two ovate or nearly spherical tubers. One represents the older tuber, whose reserves are used during the current growing season, while the other is the new tuber that will support the plant during the following year.

The basal rosette emerges during the wet season. The flowering stem develops in spring and, following successful pollination, the fruits are produced.

After the seeds mature, the above-ground parts turn yellow and dry. During the hot and dry summer period, the plant remains dormant and hidden below the ground.

The absence of a flowering stem in a particular year does not necessarily demonstrate that the plant has died. Moisture and temperature conditions may influence its growth and flowering.

Seeds and mycorrhizal fungi

The fruits are elongated capsules containing a very large number of extremely small seeds. The seeds are light and may be carried considerable distances by wind.

However, they possess no adequate nutrient reserves. To germinate, they must encounter compatible mycorrhizal fungi in the soil. These fungi provide the embryo with essential substances during its first underground stages of development.

Successful establishment of a new plant therefore requires suitable soil, moisture, microclimate and compatible fungi. This is one of the main reasons why wild orchids generally fail to survive when uprooted and transferred to gardens.

Habitat in Cyprus

In Cyprus, Orchis simia occurs in grassy places, open scrubland, phrygana and woodland clearings. It prefers localities receiving sufficient light or partial shade, with soil retaining moisture during the growing season without remaining permanently waterlogged.

Throughout much of its global range, it is particularly associated with limestone or other calcareous soils. The precise soil preferences of its Cypriot localities should be evaluated according to the local geology rather than inferred only from general descriptions of the species.

Flora of Cyprus gives an altitudinal range of 300–600 metres. This restricted range concerns the known Cypriot records and should not be confused with the much broader altitudinal range that the species may occupy in other countries.

Flowering in Cyprus

In Cyprus, it flowers from March to April. The precise beginning and duration of flowering are influenced by altitude, exposure, temperature and the rainfall of each year.

It may flower earlier at warmer localities, while flowering may be delayed at cooler or more shaded sites.

The photographs in this post were taken at Gerasa in the Limassol District on 7 April 2019, within the documented flowering period of the species in Cyprus.

Global distribution

According to Plants of the World Online, the natural range of Orchis simia extends from Europe to Iran and also includes parts of North Africa. It possesses a wide overall range but often occurs in discontinuous and localized populations.

It is found in parts of central and southern Europe, the Mediterranean, the Balkans, Turkey, the Caucasus and western Asia.

A broad global distribution does not mean that the species is common or secure in every country. It may retain large populations in some areas while being extremely rare or threatened at the edge of its range.

Its status in Cyprus

Orchis simia is indigenous but not endemic to Cyprus. Its Cypriot populations are restricted, and the species is considered rare on the island.

Its global or European status should not be used as the sole measure of its situation in Cyprus. The conservation of small peripheral populations is important for the species’ genetic diversity and overall geographical continuity.

Earlier specialized accounts of the orchids of Cyprus indicate that its numbers have declined and that excessive grazing may present a threat. However, no specific official Cyprus threat category should be assigned without reference to a valid national assessment.

Threats

The main potential threats to the Cypriot populations include:

• habitat destruction or alteration,
• building development and road construction,
• engineering and agricultural works,
• deep ploughing and herbicide use,
• cutting vegetation before the fruits mature,
• excessive grazing or trampling,
• fires of high intensity or frequency,
• collection and uprooting,
• prolonged drought and changes in the local microclimate.

The effect of each threat differs between localities, and they should not all be assumed to operate in the same way in every population.

Protection and responsible photography

Wild orchids should never be cut or uprooted. Removing even a few flowering plants may have serious consequences when a local population is small.

Photography should be carried out without moving the plant or removing the surrounding vegetation. Particular care is required on the ground because small rosettes, young plants or underground tubers may occur around a flowering individual.

The precise locality of a small and vulnerable population should not be widely publicized. Increased visitation may cause trampling and alteration of the microhabitat even when visitors have no intention of collecting the plants.

A spectacular but rare orchid of Cyprus

Orchis simia is one of the most characteristic examples of the remarkable morphological diversity of wild orchids. The resemblance of its flowers to miniature monkeys makes it instantly recognizable and particularly popular with naturalists and photographers.

Behind its spectacular appearance lies a complex life cycle dependent on underground tubers, mycorrhizal fungi, suitable insects and the preservation of its natural habitat.

In Cyprus, it should be treated as a rare and valuable element of the island’s natural heritage, whose known localities require monitoring and protection.

Photographs

Gerasa, Limassol District, Cyprus, 7 April 2019 – George Konstantinou

Classification

Kingdom: Plantae
Phylum: Streptophyta
Class: Equisetopsida
Subclass: Magnoliidae
Order: Asparagales
Family: Orchidaceae
Subfamily: Orchidoideae
Tribe: Orchideae
Subtribe: Orchidinae
Genus: Orchis L.
Species: Orchis simia Lam., 1779
Status in Cyprus: Indigenous – Not endemic
Altitudinal range in Cyprus: 300–600 metres
Flowering period in Cyprus: March–April
English common name: Monkey orchid

Sources

• Flora of Cyprus – Orchis simia
• Plants of the World Online – Orchis simia
• Flora of Cyprus – Identification key to the genus Orchis
• Kreutz, C.A.J. (2004), The Orchids of Cyprus.
• Original photographic post on Biodiversity of Cyprus