Sezik’s orchid - Orchis × sezikiana B.Baumann & H.Baumann ≡ Orchis quadripunctata subsp. sezikiana (B.Baumann & H.Baumann) H.Baumann & R.Lorenz – Ορχιδέα του Sezik - Cyprus

  See also 

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο.

LIST OF CYPRUS ORCHIDS - ΛΙΣΤΑ ΟΡΧΙΔΕΩΝ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Photos (Gerasa) Γεράσα 7/4/2019 by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Επεξήγηση του τίτλου

 Η Flora of Cyprus – a dynamic checklist εξακολουθεί να χρησιμοποιεί το όνομα Orchis quadripunctata subsp. sezikiana. Ωστόσο, η σημερινή ταξινομική βάση των Plants of the World Online αντιμετωπίζει το φυτό ως υβριδογενές taxon και δέχεται το όνομα Orchis × sezikiana B.Baumann & H.Baumann.

Το σύμβολο × πριν από το ειδικό επίθετο είναι σημαντικό: δηλώνει ότι το taxon θεωρείται υβριδικής προέλευσης και όχι συνηθισμένο αυτοτελές είδος. Ως πιθανοί γονείς αναφέρονται τα Orchis anatolica και Orchis quadripunctata.

Το φυτό δεν πρέπει να χαρακτηριστεί ενδημικό της Κύπρου. Η Flora of Cyprus το καταγράφει ρητά ως ιθαγενές και μη ενδημικό, ενώ αντίστοιχοι πληθυσμοί αναφέρονται και από περιοχές του Αιγαίου και της ανατολικής Μεσογείου.

Μια ορχιδέα με αμφιλεγόμενη ταξινομική ταυτότητα

Η Orchis × sezikiana είναι μια χερσαία ορχιδέα με μορφολογικά χαρακτηριστικά που βρίσκονται ανάμεσα στην Orchis anatolica και την Orchis quadripunctata. Αυτή η ενδιάμεση εμφάνιση οδήγησε σε διαφορετικές επιστημονικές ερμηνείες.

Ορισμένοι συγγραφείς τη θεώρησαν ξεχωριστό είδος και χρησιμοποίησαν το όνομα Orchis sezikiana. Άλλοι την κατέταξαν ως υποείδος της Orchis quadripunctata ή της Orchis anatolica. Νεότερες ταξινομικές προσεγγίσεις τη θεωρούν υβριδογενές taxon και χρησιμοποιούν το όνομα Orchis × sezikiana.

Οι διαφορετικές ονομασίες δεν αναφέρονται κατ’ ανάγκην σε διαφορετικά φυτά. Αντανακλούν διαφορετικές ερμηνείες για την καταγωγή, τη σταθερότητα και την ταξινομική αξία των πληθυσμών.

Η σημασία του συμβόλου ×

Στη βοτανική ονοματολογία, το σύμβολο × δηλώνει υβρίδιο. Όταν τοποθετείται ανάμεσα στο όνομα του γένους και στο ειδικό επίθετο, όπως στο Orchis × sezikiana, δείχνει ότι πρόκειται για ονομασμένο υβριδογενές taxon.

Η υβριδική προέλευση δεν σημαίνει ότι κάθε φυτό δημιουργήθηκε πρόσφατα από μία μεμονωμένη διασταύρωση. Ένας υβριδογενής πληθυσμός μπορεί να αναπαράγεται, να παρουσιάζει κάποιο βαθμό σταθερότητας και να διατηρείται για πολλές γενιές.

Παράλληλα, μπορεί να εμφανίζει σημαντική μορφολογική ποικιλότητα. Ορισμένα φυτά μοιάζουν περισσότερο με τον έναν πιθανό γονέα και άλλα με τον δεύτερο, ενώ μπορεί να υπάρχουν και ενδιάμεσες μορφές.

Οι πιθανές γονικές ορχιδέες

Η Orchis anatolica είναι λεπτή ανατολικομεσογειακή ορχιδέα, με σχετικά χαλαρή ταξιανθία, συχνά κηλιδωμένα φύλλα και ρόδινα έως πορφυρά άνθη. Διαθέτει μακρύ πλήκτρο που μπορεί να είναι οριζόντιο ή ανασηκωμένο.

Η Orchis quadripunctata χαρακτηρίζεται από μικρότερα άνθη και από τις χαρακτηριστικές σκούρες κηλίδες στο ανοιχτότερο κεντρικό τμήμα του χείλους. Το όνομα quadripunctata σημαίνει «τετράστικτη», αν και ο πραγματικός αριθμός των ορατών κηλίδων μπορεί να παρουσιάζει διαφοροποιήσεις.

Η Orchis × sezikiana συνδυάζει σε διαφορετικό βαθμό γνωρίσματα αυτών των δύο ομάδων. Ωστόσο, η αναγνώριση ενός φυτού ως υβριδικού δεν πρέπει να βασίζεται μόνο σε ένα χαρακτηριστικό ή σε μία κοντινή φωτογραφία του άνθους.

Μορφολογία

Πρόκειται για πολυετή, χερσαία και κονδυλώδη ορχιδέα, συνήθως μικρού έως μεσαίου μεγέθους. Το ύψος της μπορεί να φτάσει περίπου τα 30 εκατοστά, αλλά διαφοροποιείται ανάλογα με την ηλικία του φυτού και τις συνθήκες της θέσης.

Ο βλαστός είναι όρθιος, άτριχος και συχνά πράσινος χαμηλότερα, με ερυθρή ή πορφυρή απόχρωση προς το ανώτερο τμήμα. Η ταξιανθία είναι συνήθως χαλαρή και φέρει από λίγα έως αρκετά άνθη.

Τα βασικά φύλλα είναι απλά, ακέραια και επιμήκη έως ελλειπτικά. Μπορεί να φέρουν σκούρες πορφυρές ή καστανές κηλίδες, αλλά υπάρχουν και φυτά με άστικτα φύλλα. Τα ανώτερα φύλλα είναι μικρότερα και περιβάλλουν εν μέρει τον βλαστό.

Τα άνθη

Τα άνθη παρουσιάζουν μεγάλη μεταβλητότητα και μπορεί να είναι λευκά, απαλά ρόδινα, λιλά ή πορφυρά. Τα πλευρικά σέπαλα συνήθως απλώνονται ή ανασηκώνονται, ενώ τα πέταλα πλησιάζουν μεταξύ τους και σχηματίζουν μικρό κάλυμμα πάνω από το γυνοστήμιο.

Το χείλος είναι ακέραιο ή ασθενώς τρίλοβο έως περισσότερο εμφανώς τρίλοβο. Το κεντρικό τμήμα του είναι συχνά ανοιχτότερο και φέρει τέσσερις, έξι ή περισσότερες πορφυροκόκκινες κηλίδες.

Το πλήκτρο είναι μακρύ και συνήθως κατευθύνεται προς τα κάτω ή παρουσιάζει καμπύλωση. Η μορφή, το μήκος και η κατεύθυνσή του αποτελούν χρήσιμα χαρακτηριστικά, αλλά δεν επαρκούν μόνα τους για ασφαλή αναγνώριση.

Η έντονη μεταβλητότητα των ανθέων συμφωνεί με τη σύνθετη ταξινομική και πιθανώς υβριδική φύση του φυτού.

Γιατί η αναγνώριση είναι δύσκολη

Η ασφαλής αναγνώριση απαιτεί εξέταση ολόκληρου του φυτού και όχι μόνο του χείλους. Πρέπει να αξιολογούνται τα φύλλα, η πυκνότητα της ταξιανθίας, το σχήμα και η θέση των σεπάλων, το χείλος, οι κηλίδες και το πλήκτρο.

Χρειάζεται επίσης να εξακριβώνεται ποια συγγενικά είδη αναπτύσσονται στην ίδια περιοχή και εάν οι περίοδοι ανθοφορίας τους συμπίπτουν. Η συνύπαρξη των πιθανών γονέων ενισχύει την ερμηνεία της υβριδικής προέλευσης, αλλά δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη.

Η μεγάλη μορφολογική ποικιλότητα σημαίνει ότι διαφορετικά φυτά του ίδιου πληθυσμού μπορεί να μην έχουν εντελώς όμοια εμφάνιση. Ορισμένα μπορεί να πλησιάζουν μορφολογικά περισσότερο την Orchis anatolica και άλλα την Orchis quadripunctata.

Βιότοπος στην Κύπρο

Στην Κύπρο απαντά σε πετρώδεις πλαγιές, χορτώδεις θέσεις, ανοικτούς θαμνώνες και ξέφωτα ή ανοίγματα πευκοδασών. Έχει καταγραφεί τόσο σε ασβεστολιθικά όσο και σε πυριγενή υποστρώματα.

Οι θέσεις είναι συνήθως φωτεινές ή ελαφρά σκιασμένες και διατηρούν επαρκή υγρασία κατά την περίοδο της ανάπτυξης. Το καλοκαίρι, όταν επικρατούν υψηλές θερμοκρασίες και ξηρασία, το υπέργειο τμήμα εξαφανίζεται.

Η Flora of Cyprus καταγράφει το taxon σε υψόμετρα από 250 έως 925 μέτρα. Άλλες δευτερογενείς πηγές δίνουν ελαφρώς διαφορετικά όρια, όμως για το παρόν άρθρο είναι ορθότερο να χρησιμοποιηθούν τα στοιχεία της επίσημης κυπριακής βάσης.

Περίοδος ανθοφορίας

Σύμφωνα με τη Flora of Cyprus, ανθίζει από τον Φεβρουάριο μέχρι τον Μάιο. Το μεγάλο αυτό χρονικό εύρος σχετίζεται με τις διαφορές στο υψόμετρο, στη γεωγραφική θέση, στην έκθεση και στις καιρικές συνθήκες κάθε χρονιάς.

Στις χαμηλότερες και θερμότερες περιοχές μπορεί να ανθίζει νωρίς, ενώ σε μεγαλύτερα υψόμετρα ή ψυχρότερες θέσεις η ανθοφορία εμφανίζεται αργότερα.

Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης λήφθηκαν στη Γεράσα της επαρχίας Λεμεσού στις 7 Απριλίου 2019, μέσα στην καταγεγραμμένη περίοδο ανθοφορίας.

Επικονίαση

Τα άνθη προσελκύουν έντομα με τον χρωματισμό, τη μορφή του χείλους και την παρουσία του πλήκτρου. Τα έντομα προσγειώνονται στο χείλος και εξερευνούν την είσοδο του άνθους.

Κατά την επαφή με το γυνοστήμιο, τα γυρεομάγματα μπορούν να προσκολληθούν στο κεφάλι του εντόμου. Εάν το έντομο επισκεφθεί άλλο συμβατό άνθος, μπορεί να μεταφέρει τη γύρη στο στίγμα.

Δεν εντοπίστηκε επαρκής τεκμηρίωση για συγκεκριμένο επικονιαστή των κυπριακών πληθυσμών. Επομένως, δεν πρέπει να αποδοθεί συγκεκριμένο είδος εντόμου χωρίς άμεση παρατήρηση και αξιόπιστη επιστημονική επιβεβαίωση.

Κόνδυλοι, σπόροι και μύκητες

Κάτω από το έδαφος σχηματίζονται κόνδυλοι που αποθηκεύουν θρεπτικές ουσίες. Κατά την ενεργό περίοδο χρησιμοποιούνται τα αποθέματα του παλαιού κονδύλου, ενώ αναπτύσσεται ένας νέος για την επόμενη χρονιά.

Μετά την επικονίαση σχηματίζονται κάψες που περιέχουν πολύ μεγάλο αριθμό μικροσκοπικών σπόρων. Οι σπόροι μεταφέρονται με τον άνεμο, αλλά δεν διαθέτουν επαρκές απόθεμα θρεπτικών ουσιών.

Για να βλαστήσουν χρειάζονται συμβατούς μυκορριζικούς μύκητες του εδάφους. Η ανάπτυξή τους εξαρτάται επομένως από κατάλληλο βιότοπο και από εξειδικευμένες υπόγειες οικολογικές σχέσεις.

Εξάπλωση και ενδημικότητα

Η Flora of Cyprus χαρακτηρίζει το Orchis quadripunctata subsp. sezikiana ως ιθαγενές αλλά μη ενδημικό. Επομένως, δεν πρέπει να προστεθεί στον τίτλο η φράση «Ενδημικό της Κύπρου».

Ανάλογα με την ταξινομική αντιμετώπιση, αντίστοιχα φυτά αναφέρονται επίσης από την Κρήτη, νησιά του ανατολικού Αιγαίου και περιοχές της δυτικής και νότιας Τουρκίας.

Η γεωγραφική εξάπλωση περιπλέκεται από τη διαφορετική αντιμετώπιση του φυτού ως είδους, υποείδους ή υβριδίου. Για τον λόγο αυτό, κάθε καταγραφή πρέπει να εξετάζεται μαζί με το ταξινομικό σύστημα της πηγής.

Απειλές και προστασία

Οι πληθυσμοί μπορεί να επηρεαστούν από την καταστροφή και αλλοίωση των οικοτόπων, τις οδικές και τεχνικές εργασίες, την οικοπεδοποίηση, το όργωμα, τη χρήση ζιζανιοκτόνων και την ακατάλληλη κοπή της βλάστησης.

Η κοπή των ανθοφόρων βλαστών πριν ωριμάσουν οι κάψες εμποδίζει τη διασπορά των σπόρων. Η συλλογή και η εκρίζωση καταστρέφουν άμεσα τα φυτά και διακόπτουν τη σχέση τους με το έδαφος και τους απαραίτητους μύκητες.

Κατά τη φωτογράφιση δεν πρέπει να πατιούνται οι γύρω ροζέτες ούτε να αφαιρείται η βλάστηση. Σε μία θέση μπορεί να υπάρχουν μικρά ή μη ανθοφόρα φυτά που δεν γίνονται εύκολα αντιληπτά.

Ένα ζωντανό παράδειγμα της πολυπλοκότητας των ορχιδέων

Η Orchis × sezikiana αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της δυσκολίας οριοθέτησης των μεσογειακών ορχιδέων. Η ταξινομική της ιστορία περιλαμβάνει αντιμετώπιση ως είδους, ως υποείδους δύο διαφορετικών ειδών και ως υβριδογενούς taxon.

Η σημερινή παρουσίαση πρέπει να αναφέρει αυτή την αβεβαιότητα με σαφήνεια. Για τον κύριο τίτλο μπορεί να χρησιμοποιηθεί το αποδεκτό από το Kew όνομα Orchis × sezikiana, ενώ το όνομα Orchis quadripunctata subsp. sezikiana, το οποίο χρησιμοποιεί η Flora of Cyprus, πρέπει να παραμένει ως σημαντικό συνώνυμο και εναλλακτική ταξινομική αντιμετώπιση.

Φωτογραφίες

Γεράσα, επαρχία Λεμεσού, Κύπρος, 7 Απριλίου 2019 – Γιώργος Κωνσταντίνου

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Plantae
Συνομοταξία: Streptophyta
Ομοταξία: Equisetopsida
Υφομοταξία: Magnoliidae
Τάξη: Asparagales
Οικογένεια: Orchidaceae
Υποοικογένεια: Orchidoideae
Φυλή: Orchideae
Υποφυλή: Orchidinae
Γένος: Orchis L.
Υβριδογενές taxon: Orchis × sezikiana B.Baumann & H.Baumann
Πιθανοί γονείς: Orchis anatolica × Orchis quadripunctata
Συνώνυμο: Orchis quadripunctata subsp. sezikiana (B.Baumann & H.Baumann) H.Baumann & R.Lorenz
Συνώνυμο: Orchis anatolica subsp. sezikiana (B.Baumann & H.Baumann) Kreutz
Κατάσταση στην Κύπρο: Ιθαγενές – Μη ενδημικό
Υψομετρική εξάπλωση στην Κύπρο: 250–925 μέτρα
Περίοδος ανθοφορίας στην Κύπρο: Φεβρουάριος–Μάιος

Πηγές

• Flora of Cyprus – Orchis quadripunctata subsp. sezikiana
• Flora of Cyprus – Συνωνυμία του taxon
• Plants of the World Online – Orchis anatolica subsp. sezikiana
• Plants of the World Online – Androrchis × sezikiana
• Dimopoulos et al. – Vascular plants of Greece: An annotated checklist, Supplement
• Η αρχική φωτογραφική ανάρτηση στο Biodiversity of Cyprus

Orchis × sezikiana B.Baumann & H.Baumann

≡ Orchis quadripunctata subsp. sezikiana (B.Baumann & H.Baumann) H.Baumann & R.Lorenz – ≡ Orchis anatolica subsp. sezikiana (B.Baumann & H.Baumann) Kreutz – Cyprus

Text: George Konstantinou

explanation of the title

Flora of Cyprus – a dynamic checklist continues to use the name Orchis quadripunctata subsp. sezikiana. However, Plants of the World Online currently treat the plant as a taxon of hybrid origin and accept the name Orchis × sezikiana B.Baumann & H.Baumann.

The multiplication sign before the specific epithet is important: it indicates that the taxon is regarded as being of hybrid origin rather than an ordinary separate species. Orchis anatolica and Orchis quadripunctata are cited as its probable parents.

The plant should not be described as endemic to Cyprus. Flora of Cyprus explicitly records it as indigenous and not endemic, while corresponding populations are also reported from the Aegean and the eastern Mediterranean.

An orchid with a disputed taxonomic identity

Orchis × sezikiana is a terrestrial orchid with morphological characteristics intermediate between Orchis anatolica and Orchis quadripunctata. This intermediate appearance has resulted in different scientific interpretations.

Some authors treated it as a distinct species under the name Orchis sezikiana. Others classified it as a subspecies of either Orchis quadripunctata or Orchis anatolica. More recent taxonomic treatments regard it as a taxon of hybrid origin and use the name Orchis × sezikiana.

These different names do not necessarily refer to different plants. They reflect different interpretations of the origin, stability and taxonomic value of the populations.

The meaning of the multiplication sign

In botanical nomenclature, the multiplication sign indicates a hybrid. When placed between the generic name and the specific epithet, as in Orchis × sezikiana, it denotes a named hybrid taxon.

Hybrid origin does not mean that every individual resulted recently from a single crossing event. A hybrid-derived population may reproduce, display a degree of stability and persist for many generations.

It may nevertheless show considerable morphological variation. Some plants may resemble one probable parent more closely, while others approach the second parent or display intermediate characteristics.

The probable parental orchids

Orchis anatolica is a slender eastern Mediterranean orchid with a relatively lax inflorescence, often spotted leaves and pink to purple flowers. It has a long spur that may be horizontal or ascending.

Orchis quadripunctata is characterized by smaller flowers and conspicuous dark spots on the paler central section of the labellum. The epithet quadripunctata means “four-spotted”, although the actual number of visible spots may vary.

Orchis × sezikiana combines features of these two groups to varying degrees. However, identification as a hybrid should not be based on one characteristic or on a single close-up photograph of the flower.

Morphology

It is a perennial, terrestrial and tuberous orchid, generally small to medium-sized. It may reach approximately 30 centimetres, although its height varies according to age and local conditions.

The stem is upright and hairless, often green below and reddish or purple towards its upper section. The inflorescence is generally lax and bears from a few to several flowers.

The basal leaves are simple, entire and oblong to elliptical. They may bear dark purple or brown markings, although unspotted plants also occur. The upper leaves are smaller and partly sheath the stem.

The flowers

The flowers are highly variable and may be white, pale pink, lilac or purple. The lateral sepals generally spread or rise, while the petals converge to form a small hood above the column.

The labellum may be entire, weakly three-lobed or more distinctly three-lobed. Its central part is often paler and bears four, six or more purplish-red spots.

The spur is long and generally directed downwards or curved. Its shape, length and direction are useful features but are not sufficient alone for reliable identification.

The pronounced variability of the flowers is consistent with the plant’s complex taxonomic and possibly hybrid nature.

Why identification is difficult

Reliable identification requires examination of the entire plant rather than only the labellum. The leaves, density of the inflorescence, shape and position of the sepals, labellum, markings and spur must all be assessed.

It is also necessary to establish which related species occur in the same area and whether their flowering periods overlap. The presence of the probable parents supports a hybrid interpretation but does not constitute proof by itself.

The high degree of morphological variation means that different plants within the same population may not look identical. Some may resemble Orchis anatolica more closely, while others approach Orchis quadripunctata.

Habitat in Cyprus

In Cyprus, it occurs on rocky slopes, in grassy places, open scrubland and clearings or openings in pine woodland. It has been recorded on both limestone and igneous substrates.

The localities are generally sunny or lightly shaded and retain sufficient moisture during the growing season. During the hot and dry summer, the above-ground parts disappear.

Flora of Cyprus records the taxon from elevations of 250–925 metres. Other secondary sources provide slightly different limits, but the data of the authoritative Cypriot checklist are used here.

Flowering period

According to Flora of Cyprus, it flowers from February to May. This broad period reflects differences in altitude, geographical position, exposure and the weather conditions of each year.

It may flower early in lower and warmer areas, whereas flowering occurs later at higher elevations or colder localities.

The photographs in this post were taken at Gerasa in the Limassol District on 7 April 2019, within its recorded flowering period.

Pollination

The flowers attract insects through their colour, the form of the labellum and the presence of the spur. Insects land on the labellum and investigate the entrance to the flower.

During contact with the column, the pollinia may become attached to the insect’s head. If it subsequently visits another compatible flower, it may transfer pollen to the stigma.

No adequate evidence was found identifying a particular pollinator of the Cypriot populations. A specific insect species should therefore not be named without direct observation and reliable scientific confirmation.

Tubers, seeds and fungi

Below the ground, tubers store nutrients. The reserves of the old tuber are used during the active season, while a new tuber develops for the following year.

Following pollination, capsules develop and contain a very large number of microscopic seeds. The seeds are dispersed by wind but possess no adequate nutrient reserves.

They require compatible mycorrhizal fungi in the soil to germinate. Their development therefore depends on a suitable habitat and specialized underground ecological relationships.

Distribution and endemism

Flora of Cyprus classifies Orchis quadripunctata subsp. sezikiana as indigenous but not endemic. The phrase “Endemic to Cyprus” should therefore not be added to the title.

Depending on the taxonomic treatment, corresponding plants are also reported from Crete, the East Aegean Islands and parts of western and southern Turkey.

Its geographical distribution is complicated by its different treatment as a species, subspecies or hybrid. Each record must therefore be interpreted together with the taxonomic system used by its source.

Threats and protection

Populations may be affected by habitat destruction and alteration, road and engineering works, development, ploughing, herbicide use and inappropriate vegetation clearance.

Cutting the flowering stems before the capsules mature prevents seed dispersal. Collection and uprooting directly destroy the plants and disrupt their relationship with the soil and essential fungi.

During photography, surrounding rosettes should not be trampled and vegetation should not be removed. Small or non-flowering plants may be present but difficult to detect.

A living example of the complexity of orchid taxonomy

Orchis × sezikiana is a characteristic example of the difficulty of delimiting Mediterranean orchids. Its taxonomic history includes treatment as a species, as a subspecies of two different species and as a hybrid-derived taxon.

Its modern presentation should explain this uncertainty clearly. The Kew-accepted name Orchis × sezikiana may be used as the principal title, while Orchis quadripunctata subsp. sezikiana, used by Flora of Cyprus, should remain as an important synonym and alternative taxonomic treatment.

Photographs

Gerasa, Limassol District, Cyprus, 7 April 2019 – George Konstantinou

Classification

Kingdom: Plantae
Phylum: Streptophyta
Class: Equisetopsida
Subclass: Magnoliidae
Order: Asparagales
Family: Orchidaceae
Subfamily: Orchidoideae
Tribe: Orchideae
Subtribe: Orchidinae
Genus: Orchis L.
Hybrid taxon: Orchis × sezikiana B.Baumann & H.Baumann
Probable parents: Orchis anatolica × Orchis quadripunctata
Synonym: Orchis quadripunctata subsp. sezikiana (B.Baumann & H.Baumann) H.Baumann & R.Lorenz
Synonym: Orchis anatolica subsp. sezikiana (B.Baumann & H.Baumann) Kreutz
Status in Cyprus: Indigenous – Not endemic
Altitudinal range in Cyprus: 250–925 metres
Flowering period in Cyprus: February–May

Sources

• Flora of Cyprus – Orchis quadripunctata subsp. sezikiana
• Flora of Cyprus – Synonymy of the taxon
• Plants of the World Online – Orchis anatolica subsp. sezikiana
• Plants of the World Online – Androrchis × sezikiana
• Dimopoulos et al. – Vascular plants of Greece: An annotated checklist, Supplement
• Original photographic post on Biodiversity of Cyprus