Acanthocardia sp. - Fossils from Nicosia, Cyprus

  See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Family Cardiidae.

Photos 

by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο του Γιώργου Κωνσταντίνου

Περιγραφή

Το Acanthocardia sp. αντιπροσωπεύει απολιθωμένο θαλάσσιο δίθυρο μαλάκιο που έχει προσδιοριστεί στο επίπεδο του γένους Acanthocardia, χωρίς ασφαλή ταυτοποίηση σε συγκεκριμένο είδος.

Το Acanthocardia ανήκει στην οικογένεια Cardiidae, την οικογένεια που περιλαμβάνει τα γνωστά cockles. Πρόκειται για δίθυρα με συνήθως ισχυρό, διογκωμένο κέλυφος και πολύ χαρακτηριστική ακτινωτή γλυπτική.

Τα απολιθώματα που παρουσιάζονται εδώ προέρχονται από τη Λευκωσία, Κύπρος. Εφόσον ο προσδιορισμός τους περιορίζεται στο γένος, οι πληροφορίες του άρθρου αφορούν το Acanthocardia γενικά και δεν αποδίδονται στα δείγματα χαρακτηριστικά κάποιου συγκεκριμένου είδους.

Το κέλυφος

Τα κελύφη των Acanthocardia είναι συνήθως παχιά, ισχυρά και αρκετά διογκωμένα, με περίπου ωοειδές έως υποκυκλικό περίγραμμα.

Το εντυπωσιακότερο μορφολογικό χαρακτηριστικό τους είναι οι ισχυρές ακτινωτές νευρώσεις που ξεκινούν από την περιοχή της κορυφής και εκτείνονται μέχρι το κοιλιακό περιθώριο του κελύφους.

Ανάλογα με το είδος, πάνω στις νευρώσεις μπορεί να αναπτύσσονται φυμάτια, λέπια, κοντές άκανθες ή περισσότερο επιμήκεις αγκαθόμορφες προεκτάσεις. Από αυτά τα χαρακτηριστικά προέρχεται και η επιστημονική ονομασία Acanthocardia, η οποία παραπέμπει στην αγκαθωτή εμφάνιση των κελυφών ορισμένων ειδών.

Η μορφή και ο αριθμός των νευρώσεων, η ανάπτυξη των αγκαθιών ή των φυματίων, το περίγραμμα του κελύφους και τα χαρακτηριστικά της άρθρωσης είναι σημαντικά στοιχεία για την αναγνώριση των επιμέρους ειδών.

Το γένος Acanthocardia

Το γένος Acanthocardia περιλαμβάνει θαλάσσια δίθυρα της οικογένειας Cardiidae με χαρακτηριστικά έντονα γλυπτά κελύφη.

Αρκετά είδη του γένους είναι γνωστά από τη Μεσόγειο και τον ανατολικό Ατλαντικό, ενώ το γένος έχει επίσης σημαντική παρουσία στο ευρωπαϊκό απολιθωματικό αρχείο.

Τα Acanthocardia συγγενεύουν με άλλα cockles της οικογένειας Cardiidae, αλλά συχνά ξεχωρίζουν από την ιδιαίτερα έντονη εξωτερική γλυπτική τους.

Σε απολιθωμένα δείγματα η ασφαλής διάκριση των ειδών μπορεί να είναι δύσκολη, ιδιαίτερα όταν το κέλυφος είναι φθαρμένο, παραμορφωμένο ή δεν διατηρεί τις λεπτομέρειες της εξωτερικής επιφάνειας. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η καταγραφή ως Acanthocardia sp. είναι η ορθότερη προσέγγιση.

Γεωλογική παρουσία

Το Acanthocardia διαθέτει πλούσιο απολιθωματικό αρχείο, ιδιαίτερα σε θαλάσσιες αποθέσεις του Καινοζωικού.

Απολιθωμένα είδη του γένους είναι γνωστά από διάφορες νεογενείς και τεταρτογενείς θαλάσσιες αποθέσεις της Ευρώπης και της Μεσογείου.

Τα ανθεκτικά κελύφη των Cardiidae έχουν σχετικά καλές πιθανότητες απολίθωσης και για τον λόγο αυτό αποτελούν συχνά σημαντικό τμήμα των απολιθωμένων συναθροίσεων μαλακίων.

Η παρουσία διαφορετικών ειδών Acanthocardia στο απολιθωματικό αρχείο προσφέρει επίσης στοιχεία για τις αλλαγές που σημειώθηκαν στις θαλάσσιες πανίδες της Μεσογείου κατά τη διάρκεια του γεωλογικού χρόνου.

Τρόπος ζωής και παλαιοπεριβάλλον

Τα Acanthocardia είναι βενθικά θαλάσσια δίθυρα που συνδέονται κυρίως με μαλακά υποστρώματα του θαλάσσιου πυθμένα.

Τα ζώα ζουν συνήθως μερικώς ή πλήρως θαμμένα μέσα σε άμμο, ιλύ ή μικτά ιζήματα. Το ισχυρό μυώδες πόδι των Cardiidae χρησιμοποιείται για την κίνηση και την ταφή μέσα στο υπόστρωμα.

Όπως τα περισσότερα δίθυρα αυτού του τύπου, είναι διηθηματοφάγα. Φιλτράρουν το θαλασσινό νερό και συγκρατούν μικροσκοπικά αιωρούμενα οργανικά σωματίδια και πλαγκτονικούς οργανισμούς ως τροφή.

Επειδή διαφορετικά είδη Acanthocardia μπορεί να παρουσιάζουν διαφορετικές οικολογικές προτιμήσεις, ένα απολίθωμα προσδιορισμένο μόνο ως Acanthocardia sp. δεν πρέπει να χρησιμοποιείται από μόνο του για την απόδοση συγκεκριμένου βάθους ή πολύ εξειδικευμένου παλαιοπεριβάλλοντος.

Οι ακτινωτές νευρώσεις και οι άκανθες

Η έντονη εξωτερική γλυπτική αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα γνωρίσματα του γένους.

Οι ακτινωτές νευρώσεις ενισχύουν μηχανικά το κέλυφος χωρίς να απαιτείται ομοιόμορφη αύξηση του πάχους του σε ολόκληρη την επιφάνειά του. Σε αρκετά είδη, οι νευρώσεις φέρουν επιπλέον προεκτάσεις που κάνουν το κέλυφος ακόμη πιο χαρακτηριστικό.

Οι άκανθες και οι λεπτές προεκτάσεις είναι όμως περισσότερο ευάλωτες στη φθορά από το υπόλοιπο κέλυφος. Για τον λόγο αυτό, στα απολιθώματα μπορεί να έχουν σπάσει, αφήνοντας μόνο τις βάσεις τους πάνω στις ακτινωτές νευρώσεις.

Αυτό μπορεί να δυσκολέψει σημαντικά την αναγνώριση ενός απολιθωμένου Acanthocardia σε επίπεδο είδους.

Αναγνώριση των απολιθωμένων δειγμάτων

Για τον προσδιορισμό των απολιθωμένων ειδών του Acanthocardia εξετάζεται ένας συνδυασμός μορφολογικών χαρακτηριστικών.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν το συνολικό σχήμα και οι αναλογίες του κελύφους, ο αριθμός και η μορφή των ακτινωτών νευρώσεων, η διακόσμηση των νευρώσεων, η περιοχή της κορυφής και τα χαρακτηριστικά της άρθρωσης.

Η διατήρηση αυτών των λεπτομερειών δεν είναι πάντοτε επαρκής στα απολιθώματα. Αποτριβή, θραύση, πίεση μέσα στα ιζήματα ή απώλεια τμημάτων του κελύφους μπορούν να αφαιρέσουν σημαντικά διαγνωστικά γνωρίσματα.

Η ένδειξη sp. σημαίνει επομένως ότι το δείγμα αναγνωρίζεται με ασφάλεια ως μέλος του γένους Acanthocardia, αλλά δεν έχει προσδιοριστεί με επαρκή βεβαιότητα το συγκεκριμένο είδος.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Mollusca
Κλάση: Bivalvia
Υποκλάση: Autobranchia
Τάξη: Cardiida
Υπεροικογένεια: Cardioidea
Οικογένεια: Cardiidae
Υποοικογένεια: Cardiinae
Γένος: Acanthocardia
Είδος: Acanthocardia sp. – μη προσδιορισμένο είδος
Διεθνής κοινή ονομασία του γένους/ομάδας: Cockles

Acanthocardia sp. – Fossils from Nicosia, Cyprus

Text by George Konstantinou

Description

Acanthocardia sp. represents a fossil marine bivalve mollusc identified at the level of the genus Acanthocardia, without a reliable determination of the particular species.

Acanthocardia belongs to the family Cardiidae, the family that includes the familiar cockles. Members of the genus generally possess robust, inflated shells with very characteristic radial sculpture.

The fossils presented here come from Nicosia, Cyprus. Since the material has been identified only to genus level, the information in this article concerns Acanthocardia in general, without attributing characteristics of any particular species to the specimens.

The Shell

Shells of Acanthocardia are generally thick, robust and relatively inflated, with an approximately oval to subcircular outline.

Their most conspicuous morphological feature is the presence of strong radial ribs extending from the umbonal region towards the ventral margin of the shell.

Depending on the species, these ribs may bear tubercles, scales, short spines or more elongated spine-like projections. These structures give some species their particularly striking appearance and are reflected in the name Acanthocardia, which refers to the spiny character of the shell.

The number and shape of the radial ribs, the development of spines or tubercles, the overall shell outline and the structure of the hinge are among the important characters used to distinguish individual species.

The Genus Acanthocardia

The genus Acanthocardia comprises marine bivalves of the family Cardiidae characterised particularly by their strongly sculptured shells.

Several species occur in the Mediterranean Sea and eastern Atlantic, while representatives of the genus are also well known from the European fossil record.

Acanthocardia is closely related to other cockles within the Cardiidae, but many species can be recognised by their particularly prominent external sculpture.

In fossil material, reliable species identification can become difficult when the shell is worn, fragmented, distorted or does not preserve the finer details of its external sculpture. In such cases, identification as Acanthocardia sp. is more appropriate than assigning an uncertain species name.

Geological Occurrence

Acanthocardia has a rich fossil record, particularly in marine deposits of the Cenozoic.

Fossil species belonging to the genus are known from various Neogene and Quaternary marine deposits of Europe and the Mediterranean region.

The relatively robust shells of cardiids have good preservation potential and can consequently form a conspicuous component of fossil molluscan assemblages.

Fossil representatives of Acanthocardia are also useful in documenting changes in marine bivalve communities through geological time.

Lifestyle and Palaeoenvironment

Acanthocardia species are benthic marine bivalves associated primarily with soft substrates on the sea floor.

They generally live partly or completely buried in sand, mud or mixed sediments. Like other cockles, they possess a strong muscular foot that allows them to move within and bury themselves in the substrate.

They are suspension feeders, obtaining food by filtering seawater and capturing microscopic suspended organic particles and plankton.

Different species of Acanthocardia can have different ecological preferences. Consequently, a fossil identified only as Acanthocardia sp. should not by itself be used to infer a precise water depth or highly specific type of marine environment.

Radial Ribs and Spines

The strongly developed external sculpture is one of the most distinctive characteristics associated with Acanthocardia.

The prominent radial ribs strengthen the shell, while in several species they support additional projections such as scales, tubercles or spines.

These finer structures are more fragile than the main body of the shell and can easily be damaged after death or during fossilisation. Fossil specimens may therefore preserve only the bases of structures that were originally much more prominent.

Erosion and breakage of these features can make species-level identification considerably more difficult, especially when dealing with incomplete fossil valves.

Identification of Fossil Specimens

Identification of fossil Acanthocardia species is based on a combination of morphological characteristics.

Particularly important features include the overall shape and proportions of the shell, the number and form of the radial ribs, the ornamentation developed on those ribs, the umbonal region and the characteristics of the hinge.

Not all of these diagnostic features are necessarily preserved in fossil material. Abrasion, breakage, sedimentary pressure and loss of parts of the shell can remove important characters required for reliable identification.

The designation sp. therefore indicates that the fossil can be confidently assigned to the genus Acanthocardia, but the particular species represented by the specimen has not been determined with sufficient certainty.

Taxonomy

Kingdom: Animalia
Phylum: Mollusca
Class: Bivalvia
Subclass: Autobranchia
Order: Cardiida
Superfamily: Cardioidea
Family: Cardiidae
Subfamily: Cardiinae
Genus: Acanthocardia
Species: Acanthocardia sp. – unidentified species
International common name for the group: Cockles