Tusk shells, Tooth shells - Dentalium sp.- Fossils from Cyprus

  See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Family: Dentaliidae

Photos 

by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο του Γιώργου Κωνσταντίνου

Περιγραφή

Η ονομασία Dentalium sp. χρησιμοποιείται εδώ για απολιθωμένα σκαφόποδα διαφορετικών ειδών, τα οποία παρουσιάζονται στην ίδια ανάρτηση και έχουν αναγνωριστεί μόνο σε επίπεδο γένους.

Το Dentalium είναι ένα από τα γνωστότερα γένη της κλάσης Scaphopoda, μιας ιδιαίτερης ομάδας θαλάσσιων μαλακίων που είναι ευρέως γνωστά ως tusk shells ή tooth shells, λόγω του χαρακτηριστικού σωληνοειδούς κελύφους τους που θυμίζει μικρό χαυλιόδοντα.

Επειδή στην παρούσα καταγραφή υπάρχουν διαφορετικά είδη και δεν έχει γίνει ασφαλής προσδιορισμός τους σε επίπεδο είδους, δεν είναι σωστό να αποδώσουμε όλα τα δείγματα σε ένα συγκεκριμένο Dentalium. Για τον λόγο αυτό περιοριζόμαστε στα χαρακτηριστικά του γένους και γενικότερα των αντιπροσώπων αυτής της ομάδας.

Το κέλυφος

Το κέλυφος των Dentalium είναι από τα πιο εύκολα αναγνωρίσιμα μεταξύ των θαλάσσιων μαλακίων.

Είναι επιμήκες, σωληνοειδές και ελαφρώς έως έντονα καμπυλωμένο, με αποτέλεσμα να μοιάζει με μικροσκοπικό δόντι ή χαυλιόδοντα.

Σε αντίθεση με τα γαστερόποδα, δεν σχηματίζει σπείρα, ενώ σε αντίθεση με τα δίθυρα δεν αποτελείται από δύο θυρίδες. Πρόκειται για ένα ενιαίο σωληνοειδές κέλυφος ανοικτό και στα δύο άκρα.

Το πρόσθιο άνοιγμα είναι μεγαλύτερο και βρίσκεται προς την πλευρά του ποδιού και του κεφαλικού τμήματος του ζώου, ενώ το οπίσθιο άνοιγμα είναι πολύ μικρότερο.

Η εξωτερική επιφάνεια μπορεί να είναι σχετικά λεία ή να παρουσιάζει επιμήκεις νευρώσεις, λεπτές γραμμώσεις, αυξητικές γραμμές ή διαφορετικού τύπου γλυπτική, ανάλογα με το είδος. Αυτές οι διαφορές είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τον ταξινομικό προσδιορισμό των απολιθωμένων δειγμάτων.

Το γένος Dentalium

Το Dentalium έχει πολύ μακρά ιστορία στη ζωολογική και παλαιοντολογική βιβλιογραφία. Παλαιότερα, πολλά σκαφόποδα με χαρακτηριστικό σωληνοειδές κέλυφος τοποθετούνταν στο συγκεκριμένο γένος.

Η σύγχρονη συστηματική των Scaphopoda είναι περισσότερο σύνθετη και πολλά είδη που σε παλαιότερες εργασίες αναφέρονταν ως Dentalium έχουν μεταφερθεί σε άλλα γένη και οικογένειες.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τα απολιθώματα. Παλαιές παλαιοντολογικές αναφορές μπορεί να χρησιμοποιούν το όνομα Dentalium με πολύ ευρύτερη έννοια από τη σημερινή.

Για τον λόγο αυτό, όταν έχουμε διαφορετικά απολιθωμένα δείγματα χωρίς πλήρη ταξινομική μελέτη, η χρήση του Dentalium sp. ή, όταν είναι βέβαιο ότι αντιπροσωπεύονται περισσότερα από ένα είδη, του Dentalium spp., είναι πιο προσεκτική.

Στην περίπτωση της συγκεκριμένης ανάρτησης, αφού παρουσιάζονται διαφορετικά είδη, η ένδειξη Dentalium spp. είναι ουσιαστικά καταλληλότερη από το Dentalium sp.

Τρόπος ζωής

Τα Dentalium και γενικότερα τα σκαφόποδα είναι αποκλειστικά θαλάσσια βενθικά μαλάκια.

Ζουν κυρίως θαμμένα μέσα σε μαλακά ιζήματα, όπως άμμο και ιλύ. Το σώμα βρίσκεται μέσα στο σωληνοειδές κέλυφος, το οποίο συνήθως τοποθετείται λοξά μέσα στο ίζημα.

Το μεγαλύτερο πρόσθιο άκρο βρίσκεται βαθύτερα στο υπόστρωμα, ενώ το στενότερο οπίσθιο άκρο βρίσκεται προς την επιφάνεια του ιζήματος και επιτρέπει την επικοινωνία με το θαλασσινό νερό.

Η χαρακτηριστική αυτή θέση του κελύφους αποτελεί βασική προσαρμογή των Scaphopoda στη ζωή μέσα στον θαλάσσιο πυθμένα.

Διατροφή

Τα σκαφόποδα διαθέτουν γύρω από την περιοχή του στόματος πολυάριθμα λεπτά και συσταλτά όργανα που ονομάζονται captacula.

Τα captacula χρησιμοποιούνται για τη συλλογή πολύ μικρών οργανισμών και οργανικών σωματιδίων από το ίζημα. Στη διατροφή των Scaphopoda μπορούν να περιλαμβάνονται Foraminifera και άλλοι μικροσκοπικοί βενθικοί οργανισμοί.

Το ζώο διαθέτει επίσης radula, τη χαρακτηριστική οδοντωτή ταινία που συναντάται σε πολλές ομάδες μαλακίων και χρησιμοποιείται στην επεξεργασία της τροφής.

Αυτή η εξειδικευμένη μέθοδος διατροφής επιτρέπει στα σκαφόποδα να εκμεταλλεύονται τους μικροσκοπικούς οργανισμούς που ζουν ανάμεσα στους κόκκους των θαλάσσιων ιζημάτων.

Γεωλογική παρουσία

Τα Scaphopoda έχουν μακρά απολιθωματική ιστορία και τα χαρακτηριστικά σωληνοειδή κελύφη τους είναι γνωστά από θαλάσσιες αποθέσεις πολλών γεωλογικών περιόδων.

Το Dentalium με την ευρύτερη ιστορική έννοια εμφανίζεται συχνά στην παλαιοντολογική βιβλιογραφία, ιδιαίτερα σε απολιθωματοφόρες θαλάσσιες αποθέσεις του Καινοζωικού.

Τα κελύφη τους μπορούν να διατηρηθούν αρκετά καλά ως απολιθώματα, αν και συχνά βρίσκονται σπασμένα, καθώς το μακρύ και σχετικά λεπτό σωληνοειδές κέλυφος είναι ευάλωτο σε μηχανικές καταπονήσεις.

Για τον διαχωρισμό διαφορετικών απολιθωμένων ειδών εξετάζονται χαρακτηριστικά όπως η καμπυλότητα, η αναλογία μήκους και διαμέτρου, η μορφή των δύο άκρων και κυρίως η εξωτερική γλυπτική του κελύφους.

Διαφορετικά είδη στην ίδια θέση

Η παρουσία διαφορετικών μορφών Dentalium στην ίδια συλλογή είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα.

Τα διαφορετικά δείγματα μπορεί να παρουσιάζουν διαφορές στο πάχος, στην καμπυλότητα, στο μήκος και στη γλυπτική του κελύφους, στοιχεία που μπορούν να υποδεικνύουν την παρουσία περισσότερων του ενός ειδών.

Ωστόσο, παρόμοιες διαφορές μπορούν σε ορισμένες περιπτώσεις να σχετίζονται και με το στάδιο ανάπτυξης, τη διατήρηση του απολιθώματος ή τη θραύση του κελύφους. Για ασφαλή προσδιορισμό απαιτείται λεπτομερής εξέταση των διαγνωστικών χαρακτηριστικών.

Επομένως, εφόσον τα δείγματα της συγκεκριμένης ανάρτησης αντιπροσωπεύουν διαφορετικά μη προσδιορισμένα είδη, είναι προτιμότερο να παρουσιάζονται συλλογικά ως Dentalium spp.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Mollusca
Κλάση: Scaphopoda
Τάξη: Dentaliida
Οικογένεια: Dentaliidae
Γένος: Dentalium
Είδη: Dentalium spp. – διαφορετικά μη προσδιορισμένα είδη
Διεθνείς κοινές ονομασίες: Tusk shells, Tooth shells

Dentalium spp. – Fossils from Cyprus

Text by George Konstantinou

Description

The name Dentalium spp. is used here for fossil scaphopods representing different species, presented together in the same record and identified only at genus level.

Dentalium is one of the best-known genera of the class Scaphopoda, a distinctive group of exclusively marine molluscs commonly known as tusk shells or tooth shells, because of their characteristic tubular shells resembling small curved tusks.

Since the specimens presented here represent different species and have not been reliably identified to species level, it would not be appropriate to assign all of them to a single Dentalium species. This article therefore concentrates on the genus and the general characteristics of these remarkable molluscs.

The Shell

The shell of Dentalium is one of the most easily recognisable shell forms among marine molluscs.

It is elongated, tubular and slightly to strongly curved, giving it the appearance of a miniature tusk or tooth.

Unlike gastropods, the shell is not coiled, and unlike bivalves, it does not consist of two valves. Instead, it consists of a single tubular shell that is open at both ends.

The anterior opening is larger and is situated towards the foot and head region of the animal, while the posterior opening is considerably smaller.

The external surface may be relatively smooth or may bear longitudinal ribs, fine striations, growth lines or other forms of sculpture, depending on the species. These differences are particularly important when attempting to identify fossil specimens.

The Genus Dentalium

The genus Dentalium has a very long history in zoological and palaeontological literature. Historically, many scaphopods possessing the characteristic tusk-shaped tubular shell were placed within this genus.

Modern classification of the Scaphopoda is considerably more complex, and many species formerly classified as Dentalium have subsequently been transferred to other genera and families.

This is particularly important when studying fossils. Older palaeontological publications may use the name Dentalium in a much broader sense than modern taxonomy.

For this reason, fossil specimens without a detailed taxonomic study should be treated cautiously.

In the present case, because the specimens represent more than one unidentified species, the designation Dentalium spp. is more appropriate than Dentalium sp.

The abbreviation sp. indicates one unidentified species, whereas spp. indicates two or more species belonging to the same genus.

Lifestyle

Dentalium and other scaphopods are exclusively marine benthic molluscs.

They live primarily buried within soft marine sediments, including sand, mud and mixed substrates. The animal remains inside its tubular shell, which is normally positioned obliquely within the sediment.

The wider anterior end is situated deeper within the substrate, while the narrower posterior end is directed towards or above the sediment surface, allowing communication with the surrounding seawater.

This characteristic orientation is one of the principal adaptations of scaphopods to life within the sea floor.

Feeding

Scaphopods possess numerous slender, contractile feeding structures around the mouth known as captacula.

These specialised tentacle-like structures are extended through the sediment and used to collect extremely small organisms and organic particles.

Their diet can include Foraminifera and other microscopic benthic organisms living among the grains of marine sediment.

Scaphopods also possess a radula, the characteristic ribbon-like feeding structure bearing numerous tiny teeth that occurs in many groups of molluscs.

This specialised feeding system allows them to exploit microscopic food resources within the sediments in which they live.

Geological Occurrence

Scaphopods have a long fossil history, and their characteristic tubular shells are known from marine deposits representing many geological periods.

Dentalium, particularly in its broader historical sense, occurs frequently in palaeontological literature and is well represented in Cenozoic marine deposits.

Their shells can be preserved relatively well as fossils, although specimens are frequently incomplete. Their elongated and comparatively slender tubular construction makes them vulnerable to breakage both before burial and during subsequent geological processes.

Important characteristics used to distinguish fossil forms include shell curvature, proportions, diameter, the morphology of the anterior and posterior openings and, especially, the external shell sculpture.

Different Species in the Same Fossil Material

The presence of several different forms of Dentalium within the material presented here is particularly interesting.

Individual specimens may differ in thickness, curvature, length and shell sculpture, potentially indicating the presence of more than one species.

However, differences between fossil specimens must be interpreted carefully. Some variation can also result from different growth stages, preservation, abrasion or breakage of the shell.

Reliable species identification therefore requires detailed examination of the diagnostic morphology and comparison with accurately identified fossil material.

Since the specimens presented in this record represent different unidentified species, they are collectively referred to here as Dentalium spp.

Taxonomy

Kingdom: Animalia
Phylum: Mollusca
Class: Scaphopoda
Order: Dentaliida
Family: Dentaliidae
Genus: Dentalium
Species: Dentalium spp. – different unidentified species
International common names: Tusk shells, Tooth shells