See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Family: Dentaliidae
Below
in English
Κείμενο του Γιώργου Κωνσταντίνου
Περιγραφή
Το Dentalium sexangulum Gmelin, 1791 είναι είδος θαλάσσιου σκαφόποδου μαλακίου της οικογένειας Dentaliidae. Όπως και τα υπόλοιπα μέλη της κλάσης Scaphopoda, διαθέτει το χαρακτηριστικό μακρύ, σωληνοειδές και ελαφρώς καμπυλωμένο κέλυφος που θυμίζει μικρό χαυλιόδοντα.
Τα σκαφόποδα είναι γνωστά διεθνώς ως tusk shells ή tooth shells, ονομασίες που προέρχονται ακριβώς από αυτή τη χαρακτηριστική μορφή του κελύφους τους.
Τα δείγματα που παρουσιάζονται εδώ είναι απολιθώματα του Dentalium sexangulum από πλειοκαινικές αποθέσεις της Κύπρου.
Το κέλυφος
Το κέλυφος του Dentalium sexangulum είναι επιμήκες, σωληνοειδές, καμπυλωμένο και ανοικτό και στα δύο άκρα, όπως συμβαίνει χαρακτηριστικά στα Scaphopoda.
Το πρόσθιο άκρο είναι μεγαλύτερο σε διάμετρο, ενώ το κέλυφος στενεύει σταδιακά προς το μικρότερο οπίσθιο άκρο.
Το σημαντικότερο μορφολογικό χαρακτηριστικό του είδους είναι η παρουσία έξι έντονων επιμήκων γωνιών ή κύριων νευρώσεων, οι οποίες προσδίδουν στο κέλυφος χαρακτηριστική πολυγωνική διατομή, ιδιαίτερα σε ορισμένα τμήματα της ανάπτυξής του.
Από αυτό ακριβώς το γνώρισμα προέρχεται η ειδική ονομασία sexangulum, από το λατινικό sex = έξι και angulus = γωνία, δηλαδή «εξάγωνο» ή «με έξι γωνίες».
Η έντονη αυτή γλυπτική αποτελεί σημαντικό γνώρισμα για τη διάκριση του είδους από άλλα απολιθωμένα Dentalium με περισσότερο κυκλική διατομή ή διαφορετικό αριθμό επιμήκων νευρώσεων.
Το χαρακτηριστικό σχήμα
Σε αντίθεση με ένα γαστερόποδο, το κέλυφος του Dentalium sexangulum δεν σχηματίζει σπείρα. Επίσης, δεν αποτελείται από δύο θυρίδες όπως στα δίθυρα.
Είναι ένα ενιαίο κωνικό σωληνοειδές κέλυφος, ανοικτό τόσο στο πλατύτερο πρόσθιο όσο και στο στενότερο οπίσθιο άκρο.
Η μορφή αυτή αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό ολόκληρης της κλάσης Scaphopoda, αλλά ο συνδυασμός της με την έντονα γωνιώδη εξωτερική γλυπτική είναι ιδιαίτερα σημαντικός για την αναγνώριση του D. sexangulum.
Στα απολιθώματα συναντώνται συχνά μόνο τμήματα του κελύφους, επειδή η μακριά και λεπτή κατασκευή του το καθιστά σχετικά ευάλωτο στη θραύση.
Τρόπος ζωής
Το Dentalium sexangulum, όπως τα άλλα σκαφόποδα, ήταν θαλάσσιος βενθικός οργανισμός προσαρμοσμένος στη ζωή μέσα στα ιζήματα του πυθμένα.
Το ζώο ζούσε θαμμένο σε μαλακό υπόστρωμα, με το σωληνοειδές κέλυφος τοποθετημένο λοξά μέσα στο ίζημα.
Το πλατύτερο πρόσθιο τμήμα, από το οποίο προβάλλουν το πόδι και τα όργανα συλλογής τροφής, βρισκόταν βαθύτερα μέσα στο ίζημα. Το στενότερο οπίσθιο άκρο κατευθυνόταν προς την επιφάνεια, επιτρέποντας την επικοινωνία με το υπερκείμενο θαλασσινό νερό.
Το μυώδες πόδι επέτρεπε στο ζώο να σκάβει και να διατηρεί τη θέση του μέσα στο υπόστρωμα.
Διατροφή
Τα Scaphopoda διαθέτουν ένα ιδιαίτερα εξειδικευμένο σύστημα συλλογής τροφής.
Γύρω από την περιοχή της κεφαλής υπάρχουν πολυάριθμα λεπτά και συσταλτά όργανα που ονομάζονται captacula. Τα όργανα αυτά εκτείνονται μέσα στο ίζημα και συλλέγουν πολύ μικρούς οργανισμούς και οργανικά σωματίδια.
Σημαντικό μέρος της διατροφής πολλών σκαφόποδων αποτελούν τα Foraminifera, μικροσκοπικοί μονοκύτταροι οργανισμοί που είναι άφθονοι στα θαλάσσια ιζήματα.
Η τροφή μεταφέρεται προς το στόμα και επεξεργάζεται με τη βοήθεια της radula, της χαρακτηριστικής οδοντωτής ταινίας που διαθέτουν πολλές ομάδες μαλακίων.
Γεωλογική παρουσία
Το Dentalium sexangulum είναι γνωστό από το απολιθωματικό αρχείο θαλάσσιων αποθέσεων του Καινοζωικού, με καταγραφές από νεογενείς αποθέσεις της ευρύτερης Μεσογείου.
Η παρουσία του σε πλειοκαινικές αποθέσεις της Κύπρου το εντάσσει στη θαλάσσια πανίδα που κατοικούσε στην περιοχή κατά το Πλειόκαινο, περίπου 5,33 έως 2,58 εκατομμύρια χρόνια πριν.
Κατά την περίοδο αυτή η Μεσόγειος είχε ήδη επανασυνδεθεί πλήρως με τον Ατλαντικό μετά τη Μεσσήνια Κρίση Αλατότητας και φιλοξενούσε πλούσιες κοινότητες θαλάσσιων μαλακίων.
Τα απολιθωμένα σκαφόποδα αποτελούν μικρότερο και συχνά λιγότερο εμφανές τμήμα αυτών των πανίδων σε σύγκριση με τα πολυάριθμα γαστερόποδα και δίθυρα, αλλά προσθέτουν σημαντικές πληροφορίες για την πραγματική ποικιλότητα των αρχαίων βενθικών κοινοτήτων.
Dentalium sexangulum και τα άλλα Dentalium
Η αναγνώριση του Dentalium sexangulum βασίζεται κυρίως στη χαρακτηριστική εξωτερική γλυπτική και στη γωνιώδη μορφή του κελύφους.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς στις πλειοκαινικές αποθέσεις μπορεί να συνυπάρχουν περισσότερα από ένα είδη σκαφόποδων. Ένα απλό σωληνοειδές θραύσμα δεν είναι πάντοτε αρκετό για ασφαλή ταυτοποίηση.
Για τον προσδιορισμό εξετάζονται η καμπυλότητα του κελύφους, η διάμετρος, ο ρυθμός με τον οποίο διευρύνεται ο σωλήνας, ο αριθμός των κύριων νευρώσεων και η μορφή της διατομής.
Τα καλύτερα διατηρημένα δείγματα, στα οποία η επιφανειακή γλυπτική παραμένει καθαρή, προσφέρουν επομένως τις σημαντικότερες πληροφορίες για την αναγνώριση του είδους.
Παλαιοπεριβάλλον
Η μορφολογία και η βιολογία των Scaphopoda δείχνουν ότι το Dentalium sexangulum αποτελούσε μέλος της ενδοπανίδας του θαλάσσιου πυθμένα, δηλαδή ζούσε μέσα και όχι απλώς πάνω στα ιζήματα.
Η παρουσία του είναι συμβατή με θαλάσσιο περιβάλλον όπου υπήρχαν μαλακά ιζήματα κατάλληλα για ταφή και αναζήτηση μικροσκοπικής τροφής.
Ωστόσο, το είδος δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο του για την απόδοση ενός πολύ συγκεκριμένου βάθους ή τύπου πυθμένα. Για λεπτομερή ανασύσταση του παλαιοπεριβάλλοντος πρέπει να εξετάζεται ολόκληρη η απολιθωμένη πανίδα και τα γεωλογικά χαρακτηριστικά των ιζημάτων.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Mollusca
Κλάση: Scaphopoda
Τάξη: Dentaliida
Οικογένεια: Dentaliidae
Γένος: Dentalium
Είδος: Dentalium sexangulum Gmelin, 1791
Διεθνείς κοινές ονομασίες της ομάδας: Tusk shells, Tooth shells
Γεωλογική περίοδος των συγκεκριμένων ευρημάτων: Πλειόκαινο
Text by George Konstantinou
Description
Dentalium sexangulum Gmelin, 1791 is a species of marine scaphopod mollusc belonging to the family Dentaliidae. Like other members of the class Scaphopoda, it possesses a characteristic elongated, tubular and gently curved shell resembling a small tusk.
Scaphopods are internationally known as tusk shells or tooth shells, common names derived directly from the distinctive shape of their shells.
The specimens presented here are fossils of Dentalium sexangulum from Pliocene deposits of Cyprus.
The Shell
The shell of Dentalium sexangulum is elongated, tubular, curved and open at both ends, a characteristic feature of the Scaphopoda.
The anterior end has a larger diameter, while the shell gradually narrows towards the much smaller posterior opening.
One of the most important morphological characteristics associated with the species is the presence of six prominent longitudinal angles or principal ribs, giving the shell a distinctive angular or polygonal cross-section, particularly during certain stages of growth.
The specific name sexangulum refers directly to this feature, deriving from the Latin sex, meaning six, and angulus, meaning angle – essentially referring to a shell with six angles.
This distinctive sculpture is an important feature for separating the species from other Dentalium forms with a more rounded cross-section or a different arrangement of longitudinal ribs.
The Characteristic Shape
Unlike a gastropod, the shell of Dentalium sexangulum does not form a coil. Unlike a bivalve, it is not composed of two separate valves.
Instead, it consists of a single tapering tubular shell, open at both the wider anterior and narrower posterior ends.
This shell construction is one of the defining characteristics of the entire class Scaphopoda, while the combination of this form with the strongly angular external sculpture is particularly important in recognising D. sexangulum.
Fossil specimens are frequently preserved only as fragments because the long and relatively slender shell is susceptible to breakage.
Lifestyle
Dentalium sexangulum, like other scaphopods, was a marine benthic mollusc adapted to life within sea-floor sediments.
The animal lived buried in soft marine substrate, with its tubular shell positioned obliquely within the sediment.
The wider anterior end, from which the muscular foot and feeding structures extended, was positioned deeper in the substrate. The narrow posterior end was directed towards the sediment surface, maintaining contact with the surrounding seawater.
The muscular foot allowed the animal to burrow and maintain its position within the sediment.
Feeding
Scaphopods possess a highly specialised feeding system.
Around the head region are numerous slender, contractile structures known as captacula. These extend through the surrounding sediment and are used to collect microscopic organisms and organic particles.
Foraminifera are an important component of the diet of many scaphopods. These tiny organisms are abundant within marine sediments and can be captured by the captacula and transported towards the mouth.
Scaphopods also possess a radula, the characteristic ribbon-like feeding structure bearing numerous tiny teeth that occurs in many groups of molluscs.
This feeding strategy allows them to exploit microscopic food resources within the sediments in which they live.
Geological Occurrence
Dentalium sexangulum is known from the fossil record of Cenozoic marine deposits, including Neogene occurrences within the wider Mediterranean region.
The specimens presented here come from Pliocene deposits of Cyprus. The Pliocene extended from approximately 5.33 to 2.58 million years ago.
During this period, the Mediterranean had already been reconnected with the Atlantic following the Messinian Salinity Crisis and supported diverse communities of marine molluscs.
Scaphopods are generally less conspicuous in fossil assemblages than the often abundant gastropods and bivalves, but their presence contributes important information about the diversity of ancient benthic molluscan communities.
Dentalium sexangulum and Other Dentalium
Recognition of Dentalium sexangulum depends particularly on its characteristic external sculpture and angular shell form.
This is important because several different scaphopod species may occur within the same fossil-bearing marine deposits. A simple fragment of tubular shell is not always sufficient for reliable identification.
Characteristics used in identification include the curvature of the shell, its diameter, the rate at which the tube expands, the number and development of the principal longitudinal ribs and the shape of the cross-section.
Well-preserved specimens retaining their original surface sculpture therefore provide the most useful material for distinguishing this species from other fossil scaphopods.
Palaeoenvironment
The morphology and biology of scaphopods indicate that Dentalium sexangulum formed part of the infauna of the marine sea floor, meaning that it lived within rather than simply upon the sediment.
Its presence is consistent with a marine environment containing soft sediments suitable for burrowing and for collecting microscopic food organisms.
However, the species alone should not be used to infer a very precise water depth or highly specific bottom environment. Detailed palaeoenvironmental reconstruction requires consideration of the associated fossil fauna together with the sedimentological characteristics of the deposits.
Taxonomy
Kingdom: Animalia
Phylum: Mollusca
Class: Scaphopoda
Order: Dentaliida
Family: Dentaliidae
Genus: Dentalium
Species: Dentalium sexangulum Gmelin, 1791
International common names of the group: Tusk shells, Tooth shells
Geological period of the specimens presented: Pliocene
No comments:
Post a Comment