See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Family Gastrochaenidae
Photos by George Konstantinou
.jpg)
Below
in English
Κείμενο του Γιώργου Κωνσταντίνου
Περιγραφή
Η Rocellaria dubia (Pennant, 1777) είναι ένα μικρό θαλάσσιο δίθυρο μαλάκιο της οικογένειας Gastrochaenidae, γνωστό για την ιδιαίτερη ικανότητά του να διανοίγει κοιλότητες μέσα σε σκληρά ασβεστολιθικά υποστρώματα. Το είδος είναι γνωστό και με την παλαιότερη επιστημονική ονομασία Gastrochaena dubia (Pennant, 1777), η οποία χρησιμοποιείται πολύ συχνά στην παλαιότερη βιβλιογραφία.
Η σημερινή αποδεκτή ονομασία είναι Rocellaria dubia. Το World Register of Marine Species καταγράφει το Gastrochaena dubia ως μη αποδεκτή ονομασία και το παραπέμπει στο Rocellaria dubia. Η αρχική ονομασία με την οποία περιγράφηκε από τον Thomas Pennant το 1777 ήταν Mya dubia.
Τα απολιθώματα που παρουσιάζονται εδώ προέρχονται από τη Λευκωσία, Κύπρος.
Το κέλυφος
Το κέλυφος της Rocellaria dubia είναι σχετικά μικρό, λεπτό και εύθραυστο. Μπορεί να φτάσει περίπου τα 25 χιλιοστά σε μήκος, αν και πολλά άτομα είναι μικρότερα. Οι δύο θυρίδες είναι ίσες μεταξύ τους αλλά το κέλυφος είναι ασύμμετρο, με τις κορυφές τοποθετημένες προς το πρόσθιο τμήμα.
Ένα από τα χαρακτηριστικότερα γνωρίσματα είναι το μεγάλο άνοιγμα κατά μήκος της κοιλιακής πλευράς. Οι θυρίδες δεν κλείνουν πλήρως σε αυτή την περιοχή, αφήνοντας ένα ευρύ χάσμα που σχετίζεται με την εξειδικευμένη μορφολογία και τον τρόπο ζωής του ζώου.
Η επιφάνεια του κελύφους φέρει κυρίως ομόκεντρες γραμμές ή αυξητικές νευρώσεις, ενώ η άρθρωση είναι απλή και στερείται δοντιών. Το κέλυφος έχει συνήθως γκριζόλευκο χρωματισμό στα σύγχρονα άτομα.
Ένα δίθυρο που τρυπά τον βράχο
Το πιο ενδιαφέρον χαρακτηριστικό της Rocellaria dubia δεν είναι τόσο η εμφάνιση του κελύφους της όσο ο εξαιρετικά εξειδικευμένος τρόπος ζωής της.
Πρόκειται για ενδόλιθο οργανισμό. Το ζώο μπορεί να δημιουργεί κοιλότητες μέσα σε ασβεστολιθικά πετρώματα, κοραλλιογενείς σχηματισμούς, ασβεστολιθικές επικαθίσεις και ακόμη και μέσα στα κελύφη άλλων μαλακίων.
Μελέτες έχουν δείξει ότι η διάνοιξη πραγματοποιείται με συνδυασμό μηχανικής τριβής από το κέλυφος και χημικής δράσης εκκρίσεων του μανδύα. Καθώς το δίθυρο μεγαλώνει, διευρύνει σταδιακά την κοιλότητα μέσα στην οποία βρίσκεται προστατευμένο.
Αυτή η δραστηριότητα καθιστά τη Rocellaria dubia σημαντικό βιοδιαβρωτικό οργανισμό (bioeroder) στα θαλάσσια ασβεστολιθικά υποστρώματα.
Η χαρακτηριστική κοιλότητα
Η κατοικία που δημιουργεί το ζώο μέσα στο σκληρό υπόστρωμα έχει χαρακτηριστική μορφή. Το μεγαλύτερο μέρος του σώματος και του κελύφους παραμένει προστατευμένο μέσα στην κοιλότητα, ενώ η επικοινωνία με το θαλασσινό νερό γίνεται μέσω των σιφώνων.
Στην εξωτερική επιφάνεια του πετρώματος μπορεί να φαίνονται μόνο τα μικρά ανοίγματα που αντιστοιχούν στους σίφωνες. Έτσι, ένα ζωντανό άτομο μπορεί να παραμένει σχεδόν ολόκληρο κρυμμένο μέσα στον βράχο.
Η Rocellaria dubia μπορεί επίσης να επενδύει το εσωτερικό της κοιλότητάς της με ασβεστιτικό υλικό και να δημιουργεί χαρακτηριστικές σωληνοειδείς κατασκευές.
Ζωή και σε μαλακό υπόστρωμα
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι η Rocellaria dubia δεν περιορίζεται αποκλειστικά στη διάνοιξη σκληρών πετρωμάτων.
Το είδος μπορεί να ζήσει και πάνω σε μαλακό αμμώδες-λασπώδες υπόστρωμα, κατασκευάζοντας μια ιδιαίτερη προστατευτική δομή γύρω από το σώμα του. Η δομή αυτή έχει περιγραφεί ως ροπαλοειδής ή φιαλόμορφη «κρύπτη» και αποτελείται από εξωτερικό στρώμα συγκολλημένων σωματιδίων και εσωτερική επένδυση.
Απολιθωμένα παραδείγματα αυτού του τρόπου ζωής έχουν μελετηθεί από πλειστοκαινικό υλικό της Ρώμης, γεγονός που δείχνει ότι αυτή η ασυνήθιστη συμπεριφορά του είδους έχει και απολιθωματική τεκμηρίωση.
Γεωλογική παρουσία
Η Rocellaria dubia είναι γνωστή και από το απολιθωματικό αρχείο θαλάσσιων αποθέσεων. Παλαιότερες παλαιοντολογικές εργασίες συχνά την αναφέρουν ως Gastrochaena dubia, γι' αυτό και τα δύο ονόματα μπορεί να εμφανίζονται όταν αναζητούμε πληροφορίες για απολιθώματα του είδους.
Η παρουσία της έχει τεκμηριωθεί σε νεογενείς και τεταρτογενείς αποθέσεις, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα πλειστοκαινικά ευρήματα που διατηρούν όχι μόνο τα κελύφη αλλά και στοιχεία των προστατευτικών κατασκευών του ζώου.
Στα απολιθώματα μπορεί επομένως να διατηρηθεί είτε το ίδιο το λεπτό δίθυρο κέλυφος είτε ίχνη και κατασκευές που σχετίζονται με τον εξειδικευμένο τρόπο ζωής του.
Τρόπος ζωής
Η Rocellaria dubia είναι θαλάσσιο βενθικό δίθυρο. Τα σύγχρονα άτομα ζουν από τη μεσοπαραλιακή και ρηχή υποπαραλιακή ζώνη μέχρι μεγαλύτερα βάθη της υφαλοκρηπίδας, με καταγραφές έως περίπου 200 μέτρα.
Όπως τα άλλα δίθυρα που τρέφονται με διήθηση, χρησιμοποιεί τους σίφωνές της για την κυκλοφορία του νερού. Με τον τρόπο αυτό μπορεί να προσλαμβάνει οξυγόνο και αιωρούμενα σωματίδια τροφής ενώ το μεγαλύτερο μέρος του σώματος παραμένει ασφαλές μέσα στην κοιλότητά του.
Ο εξειδικευμένος αυτός τρόπος ζωής προσφέρει προστασία από πολλούς θηρευτές και από τη μηχανική δράση του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Σύγχρονη εξάπλωση
Η Rocellaria dubia δεν είναι εξαφανισμένο είδος. Εξακολουθεί να ζει σήμερα και παρουσιάζει αρκετά μεγάλη γεωγραφική εξάπλωση.
Έχει καταγραφεί στη Μεσόγειο, τη Μαύρη Θάλασσα και στον ανατολικό Ατλαντικό, από τις Βρετανικές Νήσους προς τις δυτικές ακτές της Αφρικής. Υπάρχουν επίσης καταγραφές από τις Κανάριες Νήσους, το Πράσινο Ακρωτήριο και την Αγία Ελένη.
Έτσι, όπως συμβαίνει και με ορισμένα άλλα θαλάσσια μαλάκια που βρίσκουμε ως απολιθώματα, η Rocellaria dubia αποτελεί είδος με παλαιοντολογικό αρχείο αλλά και σύγχρονους ζωντανούς πληθυσμούς.
Η επιστημονική ονομασία
Το είδος έχει εμφανιστεί στη βιβλιογραφία με αρκετές διαφορετικές επιστημονικές ονομασίες.
Ο Pennant το περιέγραψε το 1777 ως Mya dubia. Αργότερα έγινε ευρέως γνωστό ως Gastrochaena dubia, ονομασία που συναντάται ακόμη πολύ συχνά σε παλαιοντολογικές, μαλακολογικές και οικολογικές εργασίες.
Η αποδεκτή σημερινή ονομασία είναι Rocellaria dubia (Pennant, 1777), ενώ το Gastrochaena dubia (Pennant, 1777)* θεωρείται συνώνυμο.
Για αυτόν τον λόγο, στον τίτλο της καταγραφής μπορεί να είναι χρήσιμο να εμφανίζονται και οι δύο ονομασίες, ώστε το είδος να αναγνωρίζεται εύκολα και από όσους γνωρίζουν την παλαιότερη ονομασία.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Mollusca
Κλάση: Bivalvia
Υποκλάση: Autobranchia
Υπερτάξη: Imparidentia
Τάξη: Gastrochaenida
Υπεροικογένεια: Gastrochaenoidea
Οικογένεια: Gastrochaenidae
Γένος: Rocellaria
Είδος: Rocellaria dubia (Pennant, 1777)
Συνώνυμο: Gastrochaena dubia (Pennant, 1777)
Αρχική ονομασία: Mya dubia Pennant, 1777
Διεθνείς κοινές ονομασίες: European flask shell, Flask-shell
Text by George Konstantinou
Description
Rocellaria dubia (Pennant, 1777) is a small marine bivalve mollusc belonging to the family Gastrochaenidae, remarkable for its specialised ability to bore into hard calcareous substrates.
The species is also very widely known under the older scientific name Gastrochaena dubia (Pennant, 1777), which frequently appears in older malacological and palaeontological literature.
The currently accepted name is Rocellaria dubia. The species was originally described by the Welsh naturalist Thomas Pennant in 1777 as Mya dubia.
The fossils presented here come from Nicosia, Cyprus.
The Shell
The shell of Rocellaria dubia is relatively small, thin and delicate, reaching approximately 25 mm in length, although many individuals are smaller.
The two valves are equal in size but the shell is distinctly inequilateral, with the umbones positioned towards the anterior end.
One of its most characteristic features is the large gape along the ventral margin. The two valves do not completely enclose the animal in this region, an adaptation connected with its highly specialised mode of life.
The shell surface is comparatively simple, bearing mainly concentric growth lines or ridges. The hinge is also simple and lacks well-developed hinge teeth.
Because the shell is thin and fragile, complete fossil valves may be less commonly preserved than the more robust shells of many other marine bivalves.
A Bivalve that Bores into Rock
The most fascinating characteristic of Rocellaria dubia is not the appearance of its shell but its unusual lifestyle.
It is a boring, endolithic bivalve, capable of creating cavities within hard calcareous materials. These may include limestone, calcareous rocks, coralline structures and the shells of other molluscs.
As the animal grows, it gradually enlarges the cavity in which it lives. Boring involves interaction between the shell and the surrounding substrate, allowing the bivalve to penetrate and occupy hard calcareous material.
Once established inside its cavity, most of the animal remains protected within the substrate.
This behaviour makes Rocellaria dubia an important bioeroding organism in marine environments.
The Characteristic Burrow
The cavity produced by Rocellaria dubia has a characteristic shape adapted to the form and growth of the animal.
The shell and most of the soft body remain protected deep within the cavity, while communication with the surrounding seawater is maintained through the siphons.
Consequently, from the external surface of an occupied rock, only relatively small openings may reveal the presence of the bivalve hidden inside.
The animal may also produce calcareous structures associated with the interior of its dwelling, including extensions around the siphonal region.
Such structures are especially interesting from a palaeontological perspective because evidence of the animal's activity may sometimes survive even when the delicate shell itself is poorly preserved.
Life in Soft Substrates
Although Rocellaria dubia is particularly well known for boring into hard substrates, it is not restricted exclusively to this lifestyle.
Individuals can also occur in soft sandy or muddy substrates, where they may construct a protective structure around themselves rather than excavating directly into solid rock.
This ability demonstrates considerable ecological flexibility within a species highly specialised for a largely concealed mode of life.
Fossil evidence of these structures can be particularly valuable because it provides information not simply about the presence of the animal but also about its behaviour and relationship with the surrounding substrate.
Geological Occurrence
Rocellaria dubia has a recognised fossil record in marine deposits, and palaeontological literature frequently records the species under its former name Gastrochaena dubia.
It is known from Neogene and Quaternary deposits, including Pleistocene occurrences where evidence of both shells and structures associated with its unusual mode of life has been documented.
Its fossil record is particularly interesting because the species has survived to the present day. Fossil material can therefore be compared with living populations and their behaviour.
When examining older palaeontological publications, both the names Rocellaria dubia and Gastrochaena dubia should consequently be considered.
Lifestyle
Rocellaria dubia is a benthic marine bivalve specialised for a largely concealed existence.
Once established inside a cavity or protective structure, it maintains contact with the surrounding seawater through its siphons.
Like other suspension-feeding bivalves, it draws water into its body, allowing it to obtain oxygen and suspended food particles while remaining protected within its shelter.
Living inside hard substrates provides considerable protection from physical disturbance and from many potential predators.
The unusual lifestyle of this small bivalve is therefore an excellent example of how marine molluscs have evolved highly specialised strategies for occupying ecological niches on and within the sea floor.
Modern Distribution
Rocellaria dubia is not an extinct species. It survives today and has a relatively broad geographical distribution.
The species occurs in the Mediterranean Sea and eastern Atlantic, and it has also been recorded from the Black Sea and various Atlantic island regions.
Its continued existence is particularly valuable for palaeontology because the biology and behaviour of living individuals help researchers interpret fossil shells, borings and associated structures produced by the same species in the geological past.
Thus, Rocellaria dubia represents another example of a marine mollusc with both a significant fossil history and living modern populations.
The Scientific Name
The species has appeared under several scientific names during its long taxonomic history.
Thomas Pennant originally described it in 1777 as Mya dubia. It was later transferred to the genus Gastrochaena and became widely known as Gastrochaena dubia (Pennant, 1777).
This name became deeply established in both biological and palaeontological literature and is therefore still frequently encountered.
Under current taxonomic treatment, the accepted combination is:
Rocellaria dubia (Pennant, 1777)
while Gastrochaena dubia (Pennant, 1777)* is treated as a synonym.
For fossil research in particular, knowing both names is important because searches using only Rocellaria dubia may overlook older publications in which the species was recorded as Gastrochaena dubia.
Taxonomy
Kingdom: Animalia
Phylum: Mollusca
Class: Bivalvia
Subclass: Autobranchia
Infraclass: Heteroconchia
Subterclass: Euheterodonta
Superorder: Imparidentia
Order: Gastrochaenida
Superfamily: Gastrochaenoidea
Family: Gastrochaenidae
Genus: Rocellaria
Species: Rocellaria dubia (Pennant, 1777)
Synonym: Gastrochaena dubia (Pennant, 1777)
Original combination: Mya dubia Pennant, 1777
International common names: European flask shell, Flask-shell
No comments:
Post a Comment