Acteocina knockeri (E. A. Smith, 1872) - Fossils from Nicosia - Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Family Tornatinidae

Photos by Demetris Kolokotronis

Below in English

Κείμενο του Γιώργου Κωνσταντίνου

Acteocina knockeri

Η Acteocina knockeri (E. A. Smith, 1872) είναι ένα πολύ μικρό θαλάσσιο γαστερόποδο της οικογένειας Cylichnidae και της τάξης Cephalaspidea. Το είδος είναι γνωστό τόσο από σύγχρονες καταγραφές όσο και από το απολιθωματοφόρο αρχείο. Η ονομασία Acteocina knockeri (E. A. Smith, 1872) αναγνωρίζεται σήμερα ως αποδεκτή, ενώ η αρχική περιγραφή του είδους έγινε σε διαφορετικό γένος.

Το απολίθωμα που παρουσιάζεται στην παρούσα καταγραφή προέρχεται από τη Λευκωσία της Κύπρου και έχει προσδιοριστεί ως Acteocina knockeri (E. A. Smith, 1872).

Η αρχική περιγραφή

Το είδος περιγράφηκε το 1872 από τον Βρετανό ζωολόγο και μαλακολόγο Edgar Albert Smith (1847–1916).

Η αρχική ονομασία ήταν:

Tornatina knockeri E. A. Smith, 1872

Αργότερα το είδος μεταφέρθηκε στο γένος Acteocina. Για τον λόγο αυτό το όνομα του συγγραφέα και το έτος περιγραφής εμφανίζονται σήμερα μέσα σε παρένθεση:

Acteocina knockeri (E. A. Smith, 1872).

Στην παλαιότερη βιβλιογραφία μπορεί επίσης να συναντηθεί με την ονομασία Utriculastra knockeri.

Ένα εξαιρετικά μικρό γαστερόποδο

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της Acteocina knockeri είναι το πολύ μικρό της μέγεθος.

Σύγχρονα δείγματα αναφέρονται συνήθως με μήκος μόλις λίγων χιλιοστών. Βιβλιογραφικές πηγές δίνουν περίπου 2,5–5 mm, ενώ παλαιότερη μελέτη για τα θαλάσσια μαλάκια της δυτικής Αφρικής αναφέρει μέγεθος περίπου 3–5 mm.

Επομένως, ακόμη και ένα πλήρως ανεπτυγμένο άτομο μπορεί να έχει όστρακο μικρότερο από μισό εκατοστό.

Το μικροσκοπικό αυτό μέγεθος κάνει τα απολιθωμένα δείγματα εύκολο να περάσουν απαρατήρητα κατά τη συλλογή και μελέτη απολιθωματοφόρων ιζημάτων.

Μορφολογία του οστράκου

Παρά το μικρό του μέγεθος, το όστρακο της Acteocina knockeri παρουσιάζει αρκετά χαρακτηριστική μορφολογία.

Είναι μικρό, συμπαγές και κυλινδρικό, με τις πλευρές σχεδόν παράλληλες έως ελαφρώς κυρτές. Η σπείρα είναι χαμηλή αλλά διακριτή και η πρωτοκόγχη παρουσιάζει χαρακτηριστική μορφολογία.

Η σύγχρονη παλαιοντολογική περιγραφή του είδους αναφέρει επίσης πρωτοκόγχη περίπου 1,5 σπείρας, πεπλατυσμένη και κεκλιμένη.

Η βάση του οστράκου στενεύει, ενώ το άνοιγμα είναι επιμήκες. Συνολικά, το κέλυφος δίνει την εικόνα ενός μικροσκοπικού, στενού κυλίνδρου.

Η περιοχή κοντά στη ραφή

Ιδιαίτερη σημασία για την αναγνώριση του είδους έχει η μορφολογία στο ανώτερο τμήμα των σπειρών.

Στην A. knockeri υπάρχουν μικρές λοξές αξονικές πτυχές κοντά στη ραφή. Σε ορισμένες περιγραφές αναφέρονται επίσης ακμές στην προσαρμοστική περιοχή των σπειρών, με τις αξονικές πτυχές να δημιουργούν μια χαρακτηριστική ανάγλυφη εμφάνιση.

Αυτές οι λεπτομέρειες είναι πολύ σημαντικές επειδή το γενικό κυλινδρικό σχήμα μπορεί να θυμίζει άλλα μικρά είδη Cephalaspidea.

Για ασφαλή προσδιορισμό πρέπει επομένως να εξετάζονται η σπείρα, η πρωτοκόγχη, η ραφή, οι αξονικές πτυχές, το άνοιγμα και οι αναλογίες ολόκληρου του οστράκου.

Το άνοιγμα του οστράκου

Όπως συμβαίνει γενικότερα στα Acteocina, το άνοιγμα είναι επιμηκυμένο, στενότερο προς το επάνω μέρος και περισσότερο διευρυμένο προς τη βάση.

Η κολουμέλλα παρουσιάζει πτυχή, ένα ακόμη χαρακτηριστικό που χρησιμοποιείται στη μορφολογική διάκριση αυτών των μικρών γαστερόποδων.

Το όστρακο μπορεί εξωτερικά να φαίνεται σχετικά απλό, όμως οι μικρές λεπτομέρειες της κορυφής και του ανοίγματος έχουν μεγάλη ταξινομική σημασία.

Acteocina knockeri και Acteocina mucronata

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στη διάκριση της Acteocina knockeri από την παρόμοια Acteocina mucronata (Philippi, 1849).

Οι δύο μορφές παρουσιάζουν αρκετές ομοιότητες. Η A. mucronata έχει χαρακτηριστική προεξέχουσα κορυφή, κοίλη περιοχή κάτω από τη ραφή και πτυχώσεις στο άνω τμήμα της τελευταίας σπείρας.

Πηγή για τα μεσογειακά θαλάσσια είδη χαρακτηρίζει την A. knockeri ως το πλησιέστερο είδος προς την A. mucronata, επισημαίνοντας παράλληλα τη μεγάλη μορφολογική τους ομοιότητα.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν εξετάζονται πολύ μικρά ή όχι πλήρως διατηρημένα απολιθώματα.

Tornatina hemipleura

Ένα σημαντικό στοιχείο της σύγχρονης ταξινομικής έρευνας αφορά το όνομα:

Tornatina hemipleura Fontannes, 1880

Σε αναθεώρηση των πλειοκαινικών Heterobranchia της Estepona στη νότια Ισπανία, οι ερευνητές κατέληξαν ότι το Tornatina hemipleura αποτελεί νεότερο υποκειμενικό συνώνυμο της Acteocina knockeri.

Η απόφαση βασίστηκε μεταξύ άλλων στις μικρές λοξές αξονικές πτυχές που εμφανίζονται στο ανώτερο τμήμα των σπειρών.

Αυτό είναι σημαντικό για την παλαιοντολογική βιβλιογραφία, επειδή παλαιότερες καταγραφές με το όνομα Tornatina hemipleura μπορεί σήμερα να αποδίδονται στην A. knockeri.

Απολιθώματα από το Πλειόκαινο

Η Acteocina knockeri είναι καλά τεκμηριωμένη από πλειοκαινικές θαλάσσιες αποθέσεις.

Μια σημαντική σύγχρονη μελέτη παρουσιάζει απολιθώματα από την Estepona της νότιας Ισπανίας, από το Lower Piacenzian του Upper Pliocene. Τα εικονιζόμενα δείγματα έχουν ύψος 3,4–4,7 mm και πλάτος 1,6–2,1 mm.

Το είδος έχει επίσης αναγνωριστεί σε πλειοκαινικά ιζήματα της Τοσκάνης στην Ιταλία, όπου η παρουσία του αποτέλεσε αντικείμενο ειδικής δημοσίευσης.

Πρόσφατη μελέτη από τα Dahra Mountains της βορειοδυτικής Αλγερίας κατέγραψε επίσης Acteocina knockeri σε πλειοκαινική πανίδα γαστερόποδων, με εικονιζόμενο δείγμα ύψους 3,0 mm και διαμέτρου 1,4 mm.

Απολιθωμένη παρουσία στη Μεσόγειο

Η απολιθωμένη ιστορία του είδους δεν περιορίζεται μόνο στο Πλειόκαινο.

Παλαιότερη βιβλιογραφία για τα μαλάκια της δυτικής Αφρικής αναφέρει την Acteocina knockeri ως γνωστή σε απολιθωμένη κατάσταση από τεταρτογενείς μεσογειακές αποθέσεις, ενώ το σύγχρονο είδος καταγράφεται κατά μήκος των δυτικών ακτών της Αφρικής.

Η παρουσία της τόσο σε πλειοκαινικές όσο και σε νεότερες αποθέσεις δείχνει τη μεγάλη χρονική διάρκεια της ιστορίας του είδους.

Ένα είδος που υπάρχει και σήμερα

Η Acteocina knockeri δεν είναι εξαφανισμένο είδος.

Σύγχρονες ταξινομικές πηγές τη διατηρούν ως αποδεκτό είδος του γένους Acteocina.

Οι σύγχρονες καταγραφές της συνδέονται κυρίως με τις ακτές της δυτικής Αφρικής. Πηγές αναφέρουν παρουσία από το Πράσινο Ακρωτήριο έως την Αγκόλα, ενώ παλαιότερη βιβλιογραφία αναφέρει εξάπλωση από τη Μαυριτανία μέχρι την Αγκόλα.

Έτσι, όπως και στην περίπτωση ορισμένων άλλων μικρών θαλάσσιων γαστερόποδων, μπορούμε να συγκρίνουμε τα απολιθωμένα δείγματα με σύγχρονα κελύφη του ίδιου είδους.

Χρωματισμός των σύγχρονων οστράκων

Στα σύγχρονα δείγματα το όστρακο περιγράφεται ως λευκό.

Στα απολιθώματα, φυσικά, ο σημερινός χρωματισμός του κελύφους δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη του αρχικού χρώματος του ζωντανού οργανισμού, καθώς οι διαδικασίες απολίθωσης και οι χημικές συνθήκες του ιζήματος μπορούν να μεταβάλουν σημαντικά την εμφάνισή του.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia
Συνομοταξία: Mollusca
Ομοταξία: Gastropoda
Υφομοταξία: Heterobranchia
Τάξη: Cephalaspidea
Υπεροικογένεια: Cylichnoidea
Οικογένεια: Cylichnidae
Γένος: Acteocina
Είδος: Acteocina knockeri (E. A. Smith, 1872)
Αρχικός συνδυασμός: Tornatina knockeri E. A. Smith, 1872
Άλλο όνομα στη βιβλιογραφία: Utriculastra knockeri (E. A. Smith, 1872)
Νεότερο υποκειμενικό συνώνυμο: Tornatina hemipleura Fontannes, 1880
Κατάσταση: Σύγχρονο είδος, γνωστό επίσης από το απολιθωματοφόρο αρχείο

Acteocina knockeri από τη Λευκωσία

Το απολίθωμα της Acteocina knockeri (E. A. Smith, 1872) που παρουσιάζεται στην παρούσα καταγραφή προέρχεται από τη Λευκωσία της Κύπρου.

Πρόκειται για ένα εξαιρετικά μικρό αλλά μορφολογικά ενδιαφέρον θαλάσσιο γαστερόποδο, με χαρακτηριστικό κυλινδρικό όστρακο και λεπτές δομές στην περιοχή των ραφών. Το είδος είναι γνωστό από πλειοκαινικά απολιθώματα της Μεσογειακής περιοχής και εξακολουθεί να υπάρχει σήμερα στις ακτές της δυτικής Αφρικής.

Στην παρούσα ανάρτηση περιοριζόμαστε στο συγκεκριμένο είδος, χωρίς να αποδίδουμε στο δείγμα της Λευκωσίας συγκεκριμένη ηλικία, στρωματογραφικό επίπεδο ή παλαιοπεριβάλλον που δεν έχουν τεκμηριωθεί για τη συγκεκριμένη θέση εύρεσης.

Acteocina knockeri (E. A. Smith, 1872) – Fossils from Nicosia, Cyprus

Text by George Konstantinou

Acteocina knockeri

Acteocina knockeri (E. A. Smith, 1872) is a very small marine gastropod belonging to the family Cylichnidae and the order Cephalaspidea. The species is known from both modern records and the fossil record. The name Acteocina knockeri (E. A. Smith, 1872) is currently recognised as accepted, while the species was originally described in a different genus.

The fossil presented in this record comes from Nicosia, Cyprus and has been identified as Acteocina knockeri (E. A. Smith, 1872).

The Original Description

The species was described in 1872 by the British zoologist and malacologist Edgar Albert Smith (1847–1916).

Its original name was:

Tornatina knockeri E. A. Smith, 1872

The species was later transferred to the genus Acteocina. For this reason, the author's name and the year of description are now placed in parentheses:

Acteocina knockeri (E. A. Smith, 1872).

In older literature, it may also be encountered under the name Utriculastra knockeri.

An Extremely Small Gastropod

One of the most characteristic features of Acteocina knockeri is its very small size.

Modern specimens are generally reported as measuring only a few millimetres in length. Published sources give measurements of approximately 2.5–5 mm, while an older study of marine molluscs from West Africa gives a size of approximately 3–5 mm.

Therefore, even a fully grown individual may possess a shell measuring less than half a centimetre.

This minute size means that fossil specimens can easily be overlooked during the collection and examination of fossiliferous sediments.

Shell Morphology

Despite its small size, the shell of Acteocina knockeri has a fairly characteristic morphology.

It is small, compact and cylindrical, with sides that are almost parallel to slightly convex. The spire is low but distinct, and the protoconch has a characteristic morphology.

Modern palaeontological descriptions of the species also record a protoconch of approximately 1.5 whorls, flattened and inclined.

The base of the shell narrows, while the aperture is elongated. Overall, the shell has the appearance of a tiny, narrow cylinder.

The Area Near the Suture

The morphology of the upper part of the whorls is particularly important for recognising the species.

In A. knockeri, there are small oblique axial folds near the suture. Some descriptions also mention ridges in the adapical region of the whorls, with the axial folds creating a characteristic sculptured appearance.

These details are very important because the general cylindrical shape can resemble that of other small species of Cephalaspidea.

For reliable identification, therefore, the spire, protoconch, suture, axial folds, aperture and overall proportions of the shell should all be examined.

The Shell Aperture

As is generally the case in Acteocina, the aperture is elongated, narrower towards the upper part and more expanded towards the base.

The columella bears a fold, another characteristic used in the morphological distinction of these small gastropods.

The shell may appear relatively simple externally, but the small details of the apex and aperture are of considerable taxonomic importance.

Acteocina knockeri and Acteocina mucronata

Particular care is required when distinguishing Acteocina knockeri from the similar Acteocina mucronata (Philippi, 1849).

The two forms show several similarities. A. mucronata has a characteristic projecting apex, a concave area below the suture and folds on the upper part of the final whorl.

Sources dealing with Mediterranean marine species have regarded A. knockeri as the species most closely resembling A. mucronata, while also noting their considerable morphological similarity.

This is particularly important when examining very small or incompletely preserved fossil specimens.

Tornatina hemipleura

An important aspect of modern taxonomic research concerns the name:

Tornatina hemipleura Fontannes, 1880

In a revision of the Pliocene Heterobranchia from Estepona in southern Spain, researchers concluded that Tornatina hemipleura represents a junior subjective synonym of Acteocina knockeri.

This conclusion was based, among other features, on the small oblique axial folds present on the upper part of the whorls.

This is important when consulting palaeontological literature because older records identified as Tornatina hemipleura may now be assigned to A. knockeri.

Fossils from the Pliocene

Acteocina knockeri is well documented from Pliocene marine deposits.

An important modern study presents fossils from Estepona in southern Spain, from the Lower Piacenzian of the Upper Pliocene. The illustrated specimens measure approximately 3.4–4.7 mm in height and 1.6–2.1 mm in width.

The species has also been identified in Pliocene sediments of Tuscany, Italy, where its occurrence was the subject of a specific publication.

A recent study from the Dahra Mountains of northwestern Algeria also recorded Acteocina knockeri in a Pliocene gastropod fauna, with an illustrated specimen measuring 3.0 mm in height and 1.4 mm in diameter.

Fossil Occurrence in the Mediterranean

The fossil history of the species is not restricted to the Pliocene.

Older literature on the molluscs of West Africa records Acteocina knockeri as being known in the fossil state from Quaternary Mediterranean deposits, while the living species is recorded along the western coast of Africa.

Its presence in both Pliocene and younger deposits demonstrates the considerable temporal history of the species.

A Species That Still Exists Today

Acteocina knockeri is not an extinct species.

Modern taxonomic sources retain it as an accepted species of the genus Acteocina.

Its modern records are mainly associated with the coasts of West Africa. Sources report its presence from Cape Verde to Angola, while older literature records a distribution extending from Mauritania to Angola.

Thus, as with certain other small marine gastropods, fossil specimens can be compared with modern shells belonging to the same species.

Colour of Modern Shells

In modern specimens, the shell is described as white.

In fossils, of course, the present colour of the shell is not necessarily evidence of the original colour of the living organism, since fossilisation processes and the chemical conditions of the surrounding sediment can significantly alter its appearance.

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Mollusca
Class: Gastropoda
Subclass: Heterobranchia
Order: Cephalaspidea
Superfamily: Cylichnoidea
Family: Cylichnidae
Genus: Acteocina
Species: Acteocina knockeri (E. A. Smith, 1872)
Original combination: Tornatina knockeri E. A. Smith, 1872
Other name in the literature: Utriculastra knockeri (E. A. Smith, 1872)
Junior subjective synonym: Tornatina hemipleura Fontannes, 1880
Status: Living species, also known from the fossil record

Acteocina knockeri from Nicosia

The fossil of Acteocina knockeri (E. A. Smith, 1872) presented in this record comes from Nicosia, Cyprus.

It is an extremely small but morphologically interesting marine gastropod, characterised by its cylindrical shell and fine structures around the sutures. The species is known from Pliocene fossils of the Mediterranean region and still survives today along the coasts of West Africa.

In the present article, we restrict the discussion to this particular species, without assigning a specific age, stratigraphic horizon or palaeoenvironment to the Nicosia specimen where these have not been documented for its particular locality.