Coral sp. attached to Vermetus sp. - Fossils from Nicosia - Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Family Vermetidae

Photos by George Konstantinou 

Below in English

Κείμενο του Γιώργου Κωνσταντίνου

Ένα ιδιαίτερο απολίθωμα από τη Λευκωσία

Το απολίθωμα που παρουσιάζεται στην παρούσα ανάρτηση αποτελεί ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον δείγμα από τη Λευκωσία της Κύπρου, καθώς διατηρεί μαζί δύο διαφορετικούς θαλάσσιους οργανισμούς:

Coral sp. attached to Vermetus sp.

Δηλαδή, πρόκειται για κοράλλι που αναπτύχθηκε προσκολλημένο πάνω σε κέλυφος Vermetus.

Η συγκεκριμένη παρατήρηση βασίζεται στο δείγμα που παρουσιάζεται στη φωτογραφία. Εφόσον δεν υπάρχει ασφαλής προσδιορισμός σε επίπεδο είδους, τόσο το κοράλλι όσο και το Vermetus διατηρούνται στην παρούσα καταγραφή ως sp.

Η συνύπαρξη των δύο οργανισμών στο ίδιο απολίθωμα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, επειδή δεν διατηρεί απλώς δύο απολιθώματα αλλά και στοιχεία μιας βιολογικής σχέσης που υπήρχε όσο οι οργανισμοί βρίσκονταν στο αρχαίο θαλάσσιο περιβάλλον.

Το Vermetus

Το Vermetus είναι γένος θαλάσσιων γαστερόποδων μαλακίων της οικογένειας Vermetidae, τα οποία είναι γνωστά διεθνώς ως worm snails ή worm shells.

Παρά την παράξενη εμφάνισή τους, δεν πρόκειται για σκουλήκια αλλά για πραγματικά θαλάσσια σαλιγκάρια.

Σε αντίθεση με τα περισσότερα γαστερόποδα, τα οποία διαθέτουν ένα σχετικά κανονικό ελικοειδές κέλυφος και μπορούν να μετακινούνται, τα Vermetidae παρουσιάζουν μια πολύ διαφορετική προσαρμογή.

Μετά τα πρώτα στάδια της ζωής τους, πολλά από αυτά εγκαθίστανται μόνιμα σε ένα σκληρό υπόστρωμα και αναπτύσσουν ένα ακανόνιστο, επιμηκυμένο και σωληνοειδές κέλυφος. Τα vermetids είναι γνωστό ότι προσκολλώνται σε βράχους, κοράλλια και άλλα σκληρά θαλάσσια υποστρώματα.

Vermetus από το Πλειόκαινο της Κύπρου

Η παρουσία του Vermetus στα απολιθώματα της Κύπρου είναι τεκμηριωμένη.

Υπάρχει μάλιστα δημοσιευμένο φωτογραφικό δείγμα Vermetus sp. από τον Σχηματισμό Λευκωσίας, το οποίο καταγράφεται ως πλειοκαινικό απολίθωμα από την Κύπρο.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την παρούσα καταγραφή, καθώς επιβεβαιώνει ότι το γένος αποτελεί μέρος της γνωστής θαλάσσιας απολιθωμένης πανίδας του Σχηματισμού Λευκωσίας.

Το απολιθωμένο κοράλλι

Το δεύτερο στοιχείο του δείγματος είναι το κοράλλι που φαίνεται να έχει αναπτυχθεί πάνω στο Vermetus.

Στην παρούσα καταγραφή το διατηρούμε ως:

Coral sp.

Η χρήση του sp. είναι σκόπιμη. Χωρίς επαρκή διαγνωστικά χαρακτηριστικά και εξειδικευμένη εξέταση του σκελετού του κοραλλιού, δεν είναι ασφαλές να του αποδώσουμε συγκεκριμένο γένος ή είδος μόνο από τη γενική εμφάνιση στη φωτογραφία.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στα απολιθωμένα κοράλλια, όπου η μορφή που βλέπουμε εξωτερικά δεν είναι πάντοτε αρκετή για ασφαλή ταξινομικό προσδιορισμό.

Το κοράλλι πάνω στο Vermetus

Το πιο ενδιαφέρον χαρακτηριστικό του συγκεκριμένου δείγματος είναι ακριβώς η προσκόλληση του κοραλλιού πάνω στο κέλυφος του Vermetus.

Τα κοράλλια χρειάζονται κατάλληλο υπόστρωμα πάνω στο οποίο μπορεί να εγκατασταθεί το αρχικό στάδιο του οργανισμού και να αρχίσει η ανάπτυξη του ασβεστιτικού σκελετού.

Στην περίπτωση που παρουσιάζεται στη φωτογραφία, το κέλυφος του Vermetus φαίνεται ότι αποτέλεσε αυτό το σκληρό υπόστρωμα.

Έτσι, το κέλυφος ενός θαλάσσιου γαστερόποδου έγινε επιφάνεια πάνω στην οποία μπορούσε να εγκατασταθεί και να αναπτυχθεί ένας άλλος θαλάσσιος οργανισμός.

Μια παλιά βιολογική σχέση διατηρημένη ως απολίθωμα

Τέτοιου είδους δείγματα έχουν ιδιαίτερη παλαιοοικολογική αξία.

Ένα μεμονωμένο κέλυφος μάς πληροφορεί για την παρουσία ενός οργανισμού. Όταν όμως ένας οργανισμός βρίσκεται προσκολλημένος και αναπτυγμένος πάνω σε έναν άλλο, το απολίθωμα μπορεί να διατηρεί επιπλέον πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνταν οι διαθέσιμες επιφάνειες μέσα στο αρχαίο οικοσύστημα.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση μπορούμε με ασφάλεια να παρατηρήσουμε ότι το Vermetus πρόσφερε σκληρή επιφάνεια για την εγκατάσταση του κοραλλιού.

Δεν χρειάζεται όμως να υποθέσουμε ότι υπήρχε κάποια εξειδικευμένη συμβιωτική σχέση μεταξύ των δύο οργανισμών. Το ασφαλέστερο είναι να περιγράψουμε αυτό που διατηρεί το ίδιο το απολίθωμα: την ανάπτυξη του κοραλλιού πάνω στο κέλυφος του Vermetus.

Το Vermetus ως μέρος του σκληρού υποστρώματος

Σε θαλάσσια περιβάλλοντα όπου μεγάλο μέρος του πυθμένα αποτελείται από μαλακό ίζημα, κάθε σταθερή σκληρή επιφάνεια μπορεί να αποκτήσει μεγάλη οικολογική σημασία.

Κελύφη μαλακίων, κοράλλια, βράχοι και άλλες ασβεστιτικές επιφάνειες μπορούν να λειτουργήσουν ως μικρές «νησίδες» σκληρού υποστρώματος πάνω στις οποίες εγκαθίστανται άλλοι οργανισμοί.

Τα Vermetidae είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα από αυτή την άποψη, επειδή τα ίδια ζουν προσκολλημένα σε σκληρές επιφάνειες και, σε ορισμένα σύγχρονα παράκτια περιβάλλοντα, μπορούν να συμμετέχουν ακόμη και στη δημιουργία εκτεταμένων βιογενών σχηματισμών.

Ο Σχηματισμός Λευκωσίας

Τα απολιθώματα της περιοχής συνδέονται με τη μακρά γεωλογική ιστορία της λεκάνης της Μεσαορίας και του Σχηματισμού Λευκωσίας.

Ο Σχηματισμός Λευκωσίας αποτελείται από θαλάσσια ιζήματα που αποτέθηκαν μετά την επανασύνδεση της Μεσογείου με τον Ατλαντικό περίπου πριν από 5 εκατομμύρια χρόνια. Περιλαμβάνει μάργες, αμμώδεις μάργες, ασβεστιτικούς ψαμμίτες, κροκαλοπαγή και άμμους.

Προς τα ανώτερα στρωματογραφικά τμήματα του σχηματισμού παρατηρείται σταδιακή μετάβαση σε πιο χονδρόκοκκα ιζήματα, ενώ ορισμένα στρώματα είναι εξαιρετικά πλούσια σε μακροαπολιθώματα.

Η πλούσια θαλάσσια πανίδα της αρχαίας Λευκωσίας

Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης της Κύπρου χαρακτηρίζει τα πλειοκαινικά ιζήματα του Σχηματισμού Λευκωσίας ως ιδιαίτερα πλούσια σε μακροαπολιθώματα.

Στην ευρύτερη περιοχή της σημερινής Λευκωσίας έχουν καταγραφεί πλούσιες απολιθωματοφόρες συγκεντρώσεις που περιλαμβάνουν δίθυρα, γαστερόποδα, σκαφόποδα, θυσανόποδα, εχινόδερμα και κοράλλια.

Το Vermetus της συγκεκριμένης ανάρτησης ανήκει στα γαστερόποδα, ενώ το κοράλλι αντιπροσωπεύει μια εντελώς διαφορετική ομάδα θαλάσσιων οργανισμών.

Η παρουσία τους μαζί στο ίδιο δείγμα αποτελεί μια μικρή εικόνα της βιολογικής ποικιλότητας που χαρακτήριζε εκείνα τα αρχαία θαλάσσια οικοσυστήματα.

Πλειοκαινικοί κοραλλιογενείς σχηματισμοί στην περιοχή της Λευκωσίας

Η παρουσία κοραλλιών στον Σχηματισμό Λευκωσίας δεν περιορίζεται σε μεμονωμένα απολιθώματα.

Επιστημονική μελέτη έχει περιγράψει πλειοκαινικό κοραλλιογενή ύφαλο νότια του χωριού Μένικο, στην κεντρική πεδιάδα της Μεσαορίας. Ο συγκεκριμένος ύφαλος έχει πάχος που φτάνει περίπου τα 9 μέτρα και το αποκαλυμμένο τμήμα του έχει πλάτος περίπου 50 μέτρα. Ο κύριος σκελετός του σχηματίζεται από λεπτά διακλαδιζόμενα κοράλλια Cladocora, ανάμεσα στα οποία βρέθηκαν πολυάριθμα μαλάκια και σερπουλίδες.

Αυτό αποδεικνύει πόσο διαφορετικό ήταν το περιβάλλον της σημερινής ενδοχώρας της Κύπρου κατά το Πλειόκαινο.

Από τον θαλάσσιο πυθμένα στη σημερινή ενδοχώρα

Σήμερα η Λευκωσία βρίσκεται στο εσωτερικό της Κύπρου και μακριά από τη θάλασσα. Τα απολιθώματα όμως αποκαλύπτουν ότι η γεωλογική εικόνα της περιοχής ήταν κάποτε εντελώς διαφορετική.

Η λεκάνη της Μεσαορίας βρισκόταν κάτω από τη θάλασσα και δεχόταν θαλάσσια ιζήματα. Προς το τέλος του Πλειόκαινου, καθώς συνεχιζόταν η γεωλογική ανύψωση της Κύπρου, η λεκάνη γινόταν σταδιακά ρηχότερη θαλάσσια περιοχή.

Τα κελύφη, τα κοράλλια και τα κατάλοιπα άλλων οργανισμών που εγκλωβίστηκαν στα ιζήματα εκείνης της θάλασσας αποτελούν σήμερα τα απολιθώματα που βρίσκουμε στην περιοχή της Λευκωσίας.

Τι μας δείχνει το συγκεκριμένο δείγμα

Το συγκεκριμένο απολίθωμα παρουσιάζει κάτι περισσότερο από την απλή παρουσία δύο οργανισμών.

Μας δείχνει ένα μικρό τμήμα του αρχαίου θαλάσσιου πυθμένα ως οικολογικού χώρου.

Το Vermetus είχε αναπτύξει το χαρακτηριστικό ακανόνιστο σωληνοειδές κέλυφός του. Πάνω σε αυτό το διαθέσιμο σκληρό υπόστρωμα εγκαταστάθηκε το κοράλλι και άρχισε να αναπτύσσεται.

Μετά τον θάνατο και την ταφή των οργανισμών, η σχέση αυτή διατηρήθηκε μέσα στο ίζημα και τελικά έφτασε μέχρι εμάς ως απολίθωμα.

Γι' αυτό τέτοια δείγματα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα: δεν διατηρούν μόνο οργανισμούς αλλά και στιγμές από τη λειτουργία ενός χαμένου οικοσυστήματος.

Προσδιορισμός του δείγματος

Για την παρούσα καταγραφή ο προσδιορισμός παραμένει:

Coral sp. attached to Vermetus sp.

Δεν επιχειρείται προσδιορισμός του κοραλλιού ή του γαστερόποδου σε επίπεδο είδους χωρίς επαρκή διαγνωστικά στοιχεία.

Η φωτογραφία υποστηρίζει την παρουσία του κοραλλιού πάνω στο Vermetus, αλλά ένας ακριβέστερος ταξινομικός προσδιορισμός θα απαιτούσε λεπτομερέστερη εξέταση των μορφολογικών χαρακτηριστικών των δύο οργανισμών.

Ταξινόμηση του Vermetus

Βασίλειο: Animalia
Συνομοταξία: Mollusca
Ομοταξία: Gastropoda
Οικογένεια: Vermetidae
Γένος: Vermetus
Είδος: Vermetus sp.
Διεθνής κοινή ονομασία: Worm snail / Worm shell
Κατάσταση δείγματος: Απολίθωμα

Ταξινόμηση του κοραλλιού

Βασίλειο: Animalia
Συνομοταξία: Cnidaria
Ομοταξία: Anthozoa
Ομάδα: Coral
Προσδιορισμός: Coral sp.
Κατάσταση δείγματος: Απολίθωμα

Απολιθώματα από τη Λευκωσία

Το Coral sp. attached to Vermetus sp. αποτελεί ένα ιδιαίτερα όμορφο παράδειγμα του πλούσιου θαλάσσιου παλαιοντολογικού αρχείου της Λευκωσίας.

Η αξία του δείγματος βρίσκεται όχι μόνο στους δύο διαφορετικούς οργανισμούς που διατηρεί αλλά κυρίως στο γεγονός ότι το κοράλλι βρίσκεται προσκολλημένο πάνω στο Vermetus, διατηρώντας ένα μικρό στιγμιότυπο από το αρχαίο οικοσύστημα στο οποίο ζούσαν.

Μαζί με τα πολυάριθμα δίθυρα, γαστερόποδα, κοράλλια, εχινόδερμα και άλλα θαλάσσια απολιθώματα της περιοχής, το συγκεκριμένο δείγμα αποτελεί ακόμη μία μαρτυρία ότι εκεί όπου σήμερα βρίσκεται η ενδοχώρα της Κύπρου υπήρχε κάποτε μια πλούσια και πολύμορφη θάλασσα. 

Coral sp. Attached to Vermetus sp. – Fossils from Nicosia, Cyprus

Text by George Konstantinou

A Remarkable Fossil from Nicosia

The fossil presented in this post is a particularly interesting specimen from Nicosia, Cyprus, as it preserves two different marine organisms together:

Coral sp. attached to Vermetus sp.

In other words, it represents a coral that grew attached to the shell of a Vermetus.

This observation is based on the specimen shown in the photograph. Since there is no secure identification at species level, both the coral and the Vermetus are retained in the present record as sp.

The association of the two organisms in the same fossil is particularly interesting because it preserves not simply two fossils, but also evidence of a biological relationship that existed while the organisms were living in the ancient marine environment.

Vermetus

Vermetus is a genus of marine gastropod molluscs belonging to the family Vermetidae, commonly known internationally as worm snails or worm shells.

Despite their unusual appearance, they are not worms but true marine snails.

Unlike most gastropods, which possess a relatively regular coiled shell and are capable of movement, the Vermetidae show a very different adaptation.

After their early stages of life, many become permanently attached to a hard substrate and develop an irregular, elongated and tube-like shell. Vermetids are known to attach themselves to rocks, corals and other hard marine substrates.

Vermetus from the Pliocene of Cyprus

The presence of Vermetus in the fossil record of Cyprus is documented.

Published fossil material of Vermetus sp. from the Nicosia Formation is known from Cyprus and has been identified as Pliocene in age.

This is particularly relevant to the present record, as it confirms that the genus forms part of the known fossil marine fauna associated with the Nicosia Formation.

The Fossil Coral

The second component of the specimen is the coral that appears to have grown upon the Vermetus.

For the present record, it is retained as:

Coral sp.

The use of sp. is intentional. Without sufficient diagnostic characters and specialised examination of the coral skeleton, it would not be safe to assign it to a particular genus or species based only on its general appearance in the photograph.

This is especially important with fossil corals, where external morphology alone is not always sufficient for a reliable taxonomic identification.

The Coral Growing on Vermetus

The most interesting characteristic of this particular specimen is precisely the attachment of the coral to the shell of the Vermetus.

Corals require a suitable substrate upon which the initial stage of the organism can settle and begin developing its calcareous skeleton.

In the specimen shown in the photograph, the shell of the Vermetus appears to have provided this hard substrate.

The shell of one marine gastropod therefore became a surface upon which another marine organism could settle and grow.

An Ancient Biological Association Preserved as a Fossil

Specimens of this type can have particular palaeoecological value.

An isolated shell provides evidence for the presence of an organism. When one organism is found attached to and growing upon another, however, the fossil can preserve additional information about how available surfaces were being used within the ancient ecosystem.

In this case, we can safely observe that the Vermetus provided a hard surface for the settlement of the coral.

There is no need to assume that a specialised symbiotic relationship existed between the two organisms. The safest interpretation is simply to describe what the fossil itself preserves: the growth of the coral upon the shell of the Vermetus.

Vermetus as a Hard Substrate

In marine environments where much of the seabed consists of soft sediment, every stable hard surface can have considerable ecological importance.

Mollusc shells, corals, rocks and other calcareous surfaces can function as small “islands” of hard substrate upon which other organisms can settle.

The Vermetidae are particularly interesting in this respect because they themselves live attached to hard surfaces and, in some modern coastal environments, can even contribute to the formation of extensive biogenic structures.

The Nicosia Formation

The fossils of the area are associated with the long geological history of the Mesaoria Basin and the Nicosia Formation.

The Nicosia Formation consists of marine sediments deposited following the reconnection of the Mediterranean with the Atlantic approximately 5 million years ago. It includes marls, sandy marls, calcareous sandstones, conglomerates and sands.

Towards the upper stratigraphic parts of the formation there is a gradual transition towards coarser sediments, while some horizons are exceptionally rich in macrofossils.

The Rich Marine Fauna of Ancient Nicosia

The Geological Survey Department of Cyprus describes the Pliocene sediments of the Nicosia Formation as particularly rich in macrofossils.

Rich fossil assemblages from the wider Nicosia area contain bivalves, gastropods, scaphopods, barnacles, echinoids and corals.

The Vermetus in the present specimen belongs to the gastropods, while the coral represents an entirely different group of marine organisms.

Their preservation together in the same specimen provides a small glimpse of the biological diversity that characterised these ancient marine ecosystems.

Pliocene Coral Formations in the Nicosia Area

The presence of corals in the Nicosia Formation is not restricted to isolated fossil specimens.

Scientific research has described a Pliocene coral reef south of Meniko village, in the central Mesaoria plain. The reef reaches approximately 9 metres in thickness, while its exposed section is around 50 metres wide.

Its main framework consists of thin branching Cladocora corals, with numerous molluscs and serpulids occurring between the coral branches.

This provides striking evidence of how different the environment of the present-day interior of Cyprus was during the Pliocene.

From the Ancient Seabed to the Present Inland Landscape

Today Nicosia lies in the interior of Cyprus, far from the Mediterranean coast. Fossils, however, reveal that the geological setting of the area was once completely different.

The Mesaoria Basin was submerged beneath the sea and accumulated marine sediments. Towards the end of the Pliocene, as the geological uplift of Cyprus continued, the basin gradually became a shallower marine environment.

Shells, corals and the remains of other organisms buried within the sediments of this ancient sea eventually became the fossils that are discovered today in the Nicosia area.

What This Particular Specimen Shows Us

This fossil preserves more than the simple presence of two organisms.

It provides a small glimpse of the ancient seabed as an ecological environment.

The Vermetus had developed its characteristic irregular tubular shell. On this available hard substrate, the coral settled and began to grow.

Following the death and burial of the organisms, this association was preserved within the sediment and eventually reached us as a fossil.

This is what makes specimens of this type particularly interesting: they preserve not only organisms, but also moments from the functioning of a lost ecosystem.

Identification of the Specimen

For the present record, the identification remains:

Coral sp. attached to Vermetus sp.

No attempt is made to identify either the coral or the gastropod to species level without sufficient diagnostic evidence.

The photograph supports the presence of the coral growing on the Vermetus, but a more precise taxonomic identification would require detailed examination of the morphological characteristics of both organisms.

Classification of Vermetus

Kingdom: Animalia
Phylum: Mollusca
Class: Gastropoda
Family: Vermetidae
Genus: Vermetus
Species: Vermetus sp.
Common name: Worm snail / Worm shell
Specimen status: Fossil

Classification of the Coral

Kingdom: Animalia
Phylum: Cnidaria
Class: Anthozoa
Group: Coral
Identification: Coral sp.
Specimen status: Fossil

Fossils from Nicosia

The Coral sp. attached to Vermetus sp. represents a particularly interesting example of the rich marine palaeontological record of Nicosia.

The importance of the specimen lies not only in the two different organisms that it preserves, but especially in the fact that the coral is attached to the Vermetus, preserving a small snapshot of the ancient ecosystem in which they lived.

Together with the numerous bivalves, gastropods, corals, echinoids and other marine fossils found in the region, this specimen provides further evidence that where the interior of Cyprus lies today there was once a rich and diverse marine environment.