See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Photos 4/9/2016 by George Konstantinou
Below
in English
Κείμενο του Γιώργου Κωνσταντίνου
Στο κατεχόμενο χωριό Μύρτου της επαρχίας Κερύνειας σώζονται μέχρι σήμερα τμήματα ενός παλιού πετρόκτιστου υδραγωγείου, ενός αξιόλογου έργου της παραδοσιακής διαχείρισης του νερού στην κυπριακή ύπαιθρο. Η Μύρτου βρίσκεται στη νότια πλευρά του Πενταδακτύλου, σε υψόμετρο περίπου 270 μέτρων, και πριν από την τουρκική εισβολή του 1974 αποτελούσε σημαντικό διοικητικό και οικονομικό κέντρο της γύρω περιοχής.
Για το συγκεκριμένο υδραγωγείο έχουν διασωθεί πολύ λίγες ιστορικές πληροφορίες. Στοιχεία που παρατίθενται και στη δική μου παλαιότερη καταγραφή αναφέρουν ότι εκτός από το εμφανές τμήμα του υδραγωγείου σώζεται και δεύτερο τμήμα με χαμηλότερες καμάρες, το οποίο παραμένει ασυντήρητο. Οι σχετικές πληροφορίες προέρχονται από τον Γιάννη Κυπρή και το βιβλίο Οι Νερόμυλοι της Κύπρου, στις σελίδες 109–111.
Το υδραγωγείο είχε ως σκοπό τη μεταφορά νερού προς το Μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα της Μύρτου. Σύμφωνα με πληροφορία του κοινοτάρχη της Μύρτου που καταγράφεται στην ίδια πηγή, το νερό προερχόταν από την περιοχή του μαρωνίτικου χωριού Καρπάσια. Στην περιοχή υπήρχε επίσης νερόμυλος που ανήκε στο μοναστήρι, γεγονός που δείχνει πόσο σημαντική ήταν η αξιοποίηση του νερού όχι μόνο για τις καθημερινές ανάγκες αλλά και για την οικονομική δραστηριότητα της μονής.
Το Μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην ιστορία της Μύρτου. Η ακριβής χρονολογία ίδρυσής του δεν είναι γνωστή, αλλά υπολογίζεται ότι ιδρύθηκε γύρω στο 1600 μ.Χ. Με την πάροδο του χρόνου απέκτησε σημαντική περιουσία και εξελίχθηκε σε ένα από τα εύπορα μοναστήρια της Κύπρου, ενώ αποτέλεσε θρησκευτικό, πνευματικό αλλά και κοινωνικοοικονομικό κέντρο για την περιοχή.
Η παρουσία του νερόμυλου είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Στην τοποθεσία που είναι γνωστή ως Παλιόμυλος υπήρχε κτήμα της Ιεράς Μονής Αγίου Παντελεήμονα και λειτουργούσε νερόμυλος. Εκεί κατοικούσαν και εργάζονταν άνθρωποι που συνδέονταν με τη μονή. Σύμφωνα με στοιχεία της απογραφής του 1901, στον Παλιόμυλο υπήρχαν πέντε κατοικημένες οικίες και ζούσαν συνολικά 30 άνθρωποι, ενώ μέχρι το 1931 ο πληθυσμός της τοποθεσίας είχε μειωθεί σημαντικά.
Η λειτουργία ενός τέτοιου υδραγωγείου βασιζόταν σε μια απλή αλλά εξαιρετικά αποτελεσματική αρχή. Το νερό μεταφερόταν με ελεγχόμενη φυσική ροή μέσα από αυλάκια ή κτιστούς αγωγούς. Όπου το ανάγλυφο του εδάφους δημιουργούσε κοιλότητες ή χαμηλότερα σημεία, κατασκευάζονταν πέτρινες καμάρες ώστε ο αγωγός να διατηρεί την απαραίτητη κλίση. Με αυτόν τον τρόπο το νερό μπορούσε να ταξιδεύει σε σημαντικές αποστάσεις χωρίς τη χρήση οποιασδήποτε μηχανικής άντλησης.
Το υδραγωγείο της Μύρτου πρέπει επομένως να εξετάζεται ως μέρος ενός ευρύτερου συστήματος διαχείρισης του νερού που εξυπηρετούσε τη μονή, τις καλλιέργειες και πιθανότατα τον νερόμυλο της περιοχής. Ωστόσο, επειδή οι διαθέσιμες ιστορικές πληροφορίες για το ίδιο το υδραγωγείο είναι περιορισμένες, δεν είναι ασφαλές να αποδώσουμε συγκεκριμένη χρονολογία κατασκευής χωρίς τεκμηριωμένη πηγή.
Η σημασία του νερού για τη Μύρτου παρέμεινε μεγάλη και κατά τον 20ό αιώνα. Επίσημα αρχεία του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων καταγράφουν την ολοκλήρωση έργου υδροδότησης για τη Μύρτου στις 11 Μαρτίου 1961, μαζί με αντίστοιχο έργο στην Καρπάσια. Πρόκειται βέβαια για νεότερο έργο υδροδότησης και όχι για το παλιό πετρόκτιστο υδραγωγείο, αλλά αποτελεί ακόμη μία ένδειξη της διαχρονικής σημασίας της διαχείρισης των υδάτινων πόρων της περιοχής.
Μετά την τουρκική εισβολή του 1974 και τον εκτοπισμό των Ελληνοκυπρίων κατοίκων της Μύρτου, πολλά στοιχεία της παραδοσιακής αγροτικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς του χωριού εγκαταλείφθηκαν. Τμήματα του παλιού υδραγωγείου εξακολουθούν να υπάρχουν, αλλά τουλάχιστον ένα από αυτά αναφέρεται ως ασυντήρητο.
Το ίδιο το Μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα έχει τύχει εργασιών προστασίας. Το UNDP, στο πλαίσιο προγράμματος για σημαντικά μνημεία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύπρου που υλοποιήθηκε την περίοδο 2013–2017 με χρηματοδότηση μεταξύ άλλων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, περιλαμβάνει το μοναστήρι της Μύρτου στα μνημεία όπου πραγματοποιήθηκαν εργασίες συντήρησης.
Το παλιό υδραγωγείο της Μύρτου αποτελεί ένα σημαντικό κατάλοιπο μιας άλλης εποχής, όταν το νερό καθόριζε σε μεγάλο βαθμό πού θα δημιουργούνταν καλλιέργειες, μύλοι, μοναστήρια και οικισμοί. Οι πέτρινες καμάρες που σώζονται σήμερα δεν αποτελούν απλώς ερείπια ενός παλιού τεχνικού έργου. Αποτελούν μέρος της αγροτικής, θρησκευτικής και τεχνολογικής ιστορίας της Μύρτου και της Κύπρου γενικότερα.
Η καταγραφή, η μελέτη και η συντήρηση τέτοιων κατασκευών είναι σημαντική, καθώς με την πάροδο του χρόνου και την εγκατάλειψη υπάρχει κίνδυνος να χαθούν οριστικά. Κάθε παλιός νερόμυλος, υδραγωγείο, αυλάκι και πέτρινη καμάρα αποτελεί ένα μικρό κομμάτι της ιστορίας του τόπου μας και της προσπάθειας των ανθρώπων της Κύπρου να αξιοποιήσουν με απλά μέσα έναν από τους πολυτιμότερους φυσικούς πόρους του νησιού: το νερό.
The Old Aqueduct in Occupied Myrtou
Text by George Konstantinou
In the occupied village of Myrtou, in the Kyrenia District, sections of an old stone-built aqueduct survive to this day. This remarkable structure is an important example of the traditional methods once used to manage and transport water in the Cypriot countryside. Myrtou lies on the southern side of the Pentadaktylos mountain range, at an altitude of approximately 270 metres, and before the Turkish invasion of 1974 it was an important administrative and economic centre for the surrounding area.
Very little historical information has survived specifically about this old aqueduct. According to information recorded by Yiannis Kypris in his work The Watermills of Cyprus, in addition to the most visible section of the aqueduct, another section with lower arches also survives, although it has remained without proper conservation.
The purpose of the aqueduct was to carry water to the Monastery of Agios Panteleimon at Myrtou. According to information provided by the mukhtar of Myrtou and recorded in the same source, the water originated from the area of the Maronite village of Karpasia. A watermill belonging to the monastery also existed in the area, demonstrating how important water was not only for everyday needs but also for the agricultural and economic activities associated with the monastery.
The Monastery of Agios Panteleimon played an important role in the history of Myrtou. The exact date of its foundation is not known, although it is believed to have been established around 1600 AD. Over the years it acquired considerable property and developed into one of the prosperous monasteries of Cyprus, becoming an important religious, spiritual and socio-economic centre for the surrounding region.
The existence of a watermill connected with the monastery is particularly interesting. At a locality known as Paliomylos, meaning “Old Mill”, there was property belonging to the Monastery of Agios Panteleimon, where a watermill operated. People associated with the monastery lived and worked there. According to information from the 1901 census, Paliomylos contained five inhabited houses with a total population of 30 people. By 1931, the population of the locality had declined considerably.
The operation of an aqueduct such as the one at Myrtou was based on a simple but highly effective principle. Water travelled by gravity through channels or stone-built conduits constructed with a carefully controlled gradient. Where valleys, depressions or uneven terrain interrupted its course, stone arches were built to support the water channel and maintain the necessary level. In this way, water could be transported over considerable distances without any form of mechanical pumping.
The old aqueduct of Myrtou should therefore be viewed as part of a wider traditional water-management system that served the monastery, agricultural land and possibly the watermill of the area. However, because the available historical information concerning the aqueduct itself is limited, it would not be safe to assign a specific date of construction without reliable documentary evidence.
Water continued to be of great importance to Myrtou during the twentieth century. Official records of the Water Development Department document the completion of a water-supply project for Myrtou on 11 March 1961, together with a corresponding project for Karpasia. This was, of course, a modern water-supply project and not the old stone-built aqueduct, but it provides further evidence of the continuing importance of water management in the region.
Following the Turkish invasion of 1974 and the displacement of the Greek Cypriot inhabitants of Myrtou, many elements of the village's traditional rural and architectural heritage were abandoned. Sections of the old aqueduct still survive, although at least one part of the structure has been recorded as remaining without conservation.
The nearby Monastery of Agios Panteleimon has itself been the subject of conservation work. Under cultural heritage programmes implemented with the involvement of the Technical Committee on Cultural Heritage and the United Nations Development Programme (UNDP), conservation measures were undertaken to safeguard this important historic monument.
The old aqueduct of Myrtou is an important reminder of an earlier period when the availability and movement of water largely determined the location and development of cultivated land, watermills, monasteries and settlements. The stone arches that survive today are not simply the ruins of an old engineering structure. They form part of the agricultural, religious and technological history of Myrtou and of Cyprus as a whole.
Recording, studying and preserving such structures is extremely important, because abandonment and the passage of time can eventually lead to their complete disappearance. Every old watermill, aqueduct, water channel and stone arch represents another small piece of the history of our island and of the ingenuity with which generations of Cypriots learned to make use of one of Cyprus's most precious natural resources: water.
No comments:
Post a Comment