Το Φράγμα Καλαβασού - The Kalavasos Dam - Cyprus

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

List of dams and lakes of Cyprus

Τα ερείπια του οικισμού Δράπια κοντά στην Καλαβασό

Μεταλλεία στο χωριό Καλαβασός - Mining in the village of Kalavasos

Photos 3/6/2013 by George Konstantinou 

Below in English

Το Φράγμα Καλαβασού – Ένα σημαντικό υδατικό έργο της Κύπρου

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Το Φράγμα Καλαβασού βρίσκεται στην επαρχία Λάρνακας, στην κοιλάδα του ποταμού Βασιλικού, κοντά στο χωριό Καλαβασός. Αποτελεί ένα από τα μεγάλα φράγματα της Κύπρου και εντάσσεται στο ευρύτερο υδατικό σύστημα Βασιλικού–Πεντάσχοινου, το οποίο δημιουργήθηκε για την καλύτερη αξιοποίηση των περιορισμένων υδάτινων πόρων του νησιού.

Το φράγμα τέθηκε σε λειτουργία το 1985 και έχει συνολική χωρητικότητα 17.100.000 κυβικών μέτρων νερού. Είναι φράγμα λιθορριπής, ύψους 60 μέτρων, και αποτελεί σημαντικό τμήμα της υδατικής υποδομής της νότιας Κύπρου.

Η κατασκευή του φράγματος

Οι εργασίες κατασκευής του Φράγματος Καλαβασού άρχισαν τον Ιανουάριο του 1983. Το έργο κατασκευάστηκε στο πλαίσιο του μεγάλου προγράμματος Βασιλικού–Πεντάσχοινου, μαζί με το Φράγμα Διπόταμου και άλλες εγκαταστάσεις μεταφοράς, άντλησης και επεξεργασίας νερού.

Η κατασκευή του αναχώματος προχώρησε παράλληλα με την εκτροπή της ροής του ποταμού μέσω ειδικής σήραγγας, ώστε να είναι δυνατή η εκτέλεση των έργων στην κοίτη.

Το φράγμα ολοκληρώθηκε και τέθηκε σε λειτουργία το 1985.

Ο ποταμός Βασιλικός

Το φράγμα είναι κατασκευασμένο στον ποταμό Βασιλικό, έναν από τους σημαντικούς ποταμούς της νοτιοανατολικής πλευράς του Τροόδους.

Η λεκάνη απορροής που τροφοδοτεί το φράγμα καλύπτει περίπου 95,5 τετραγωνικά χιλιόμετρα.

Η ποσότητα νερού που φτάνει στον ταμιευτήρα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις χειμερινές βροχοπτώσεις και τις απορροές στην ευρύτερη λεκάνη του Βασιλικού.

Χωρητικότητα

Η συνολική χωρητικότητα του Φράγματος Καλαβασού είναι:

17.100.000 κυβικά μέτρα νερού.

Με τη χωρητικότητα αυτή κατατάσσεται στα μεγάλα φράγματα της Κύπρου.

Η δυνατότητα αποθήκευσης τόσο μεγάλης ποσότητας νερού επιτρέπει τη συγκράτηση σημαντικού μέρους των χειμερινών απορροών και τη χρησιμοποίησή τους κατά τις ξηρότερες περιόδους του χρόνου.

Τύπος και διαστάσεις

Το Φράγμα Καλαβασού είναι τύπου λιθορριπής (rockfill).

Το ανάχωμά του έχει:

Ύψος: 60 μέτρα

Μήκος: 482 μέτρα

Όγκο: περίπου 1.700.000 κυβικά μέτρα.

Η επιφάνεια του ταμιευτήρα όταν βρίσκεται σε πλήρη στάθμη φτάνει περίπου τα 875.000 τετραγωνικά μέτρα.

Ο υπερχειλιστής

Το φράγμα διαθέτει υπερχειλιστή για την ασφαλή διοχέτευση της περίσσειας νερού όταν η στάθμη του ταμιευτήρα φτάσει στο ανώτατο επιτρεπόμενο επίπεδο.

Ο υπερχειλιστής έχει μήκος περίπου 69 μέτρα και παροχετευτικότητα περίπου 1.268 κυβικά μέτρα ανά δευτερόλεπτο.

Η ύπαρξη του υπερχειλιστή είναι απαραίτητη για την ασφάλεια του έργου, ιδιαίτερα σε περιόδους έντονων βροχοπτώσεων και μεγάλων εισροών.

Το Υδατικό Έργο Βασιλικού–Πεντάσχοινου

Το Φράγμα Καλαβασού αποτελεί μέρος του Υδατικού Έργου Βασιλικού–Πεντάσχοινου, ενός από τα σημαντικότερα μεγάλα κυβερνητικά υδατικά έργα της Κύπρου.

Στο ίδιο σύστημα περιλαμβάνονται και άλλα σημαντικά έργα, μεταξύ των οποίων το Φράγμα Διπόταμου, χωρητικότητας 15,5 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων.

Το σύστημα αυτό εντάχθηκε αργότερα και στο ευρύτερο Νότιο Σύστημα Μεταφοράς Νερού, που συνδέει μεγάλα φράγματα και υδατικές εγκαταστάσεις της νότιας Κύπρου.

Η σημασία για την υδροδότηση

Το νερό από το Φράγμα Καλαβασού δεν χρησιμοποιείται μόνο για άρδευση.

Σήμερα το φράγμα συμμετέχει και στο ευρύτερο σύστημα ύδρευσης, καθώς νερό από τα φράγματα Καλαβασού, Κούρη, Γερμασόγειας, Διπόταμου και Λευκάρων μπορεί να διοχετεύεται προς μονάδες επεξεργασίας και συστήματα παροχής πόσιμου νερού.

Αυτό δείχνει τη στρατηγική σημασία του φράγματος για τη διαχείριση των υδάτινων πόρων της Κύπρου.

Η σημασία για την άρδευση

Η άρδευση αποτέλεσε έναν από τους βασικούς λόγους κατασκευής του έργου.

Η αποθήκευση νερού στον ταμιευτήρα επιτρέπει τη διοχέτευσή του σε γεωργικές περιοχές όταν οι φυσικές απορροές έχουν μειωθεί ή σταματήσει.

Σε μια χώρα με μακρά και ξηρά καλοκαίρια, η δυνατότητα αποθήκευσης χειμερινού νερού είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη γεωργική παραγωγή.

Το επίσημο τεχνικό δελτίο του φράγματος αναφέρει ως βασικό σκοπό του την άρδευση.

Η τεχνητή λίμνη

Με την κατασκευή του φράγματος δημιουργήθηκε μια μεγάλη τεχνητή λίμνη μέσα στην κοιλάδα του Βασιλικού.

Η μορφή της λίμνης μεταβάλλεται σημαντικά ανάλογα με την ποσότητα του αποθηκευμένου νερού.

Σε βροχερές χρονιές η στάθμη ανεβαίνει και η επιφάνεια του ταμιευτήρα επεκτείνεται, ενώ κατά τις περιόδους ανομβρίας μπορεί να υποχωρεί αισθητά.

Οι μεταβολές αυτές αποτελούν χαρακτηριστικό των περισσότερων φραγμάτων της Κύπρου, όπου η διαθεσιμότητα νερού εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εποχικές βροχοπτώσεις.

Το φράγμα και το τοπίο της Καλαβασού

Η δημιουργία του φράγματος άλλαξε σημαντικά το φυσικό τοπίο της κοιλάδας.

Εκεί όπου παλαιότερα υπήρχε η κοίτη του ποταμού και οι γύρω εκτάσεις, δημιουργήθηκε ένας μεγάλος υδάτινος ταμιευτήρας.

Το φράγμα προστέθηκε σε ένα ήδη ιδιαίτερα ενδιαφέρον ιστορικό και βιομηχανικό τοπίο, καθώς η περιοχή της Καλαβασού είναι επίσης γνωστή για τα παλιά μεταλλεία, τον μεταλλευτικό σιδηρόδρομο και τους εγκαταλελειμμένους οικισμούς Δράπια και Παρσάτα.

Σχέση με τη νεότερη ιστορία της περιοχής

Η κατασκευή του φράγματος πραγματοποιήθηκε λίγα χρόνια μετά το τέλος της μεγάλης μεταλλευτικής περιόδου της Καλαβασού.

Τα μεταλλεία της περιοχής είχαν αποτελέσει σημαντικό οικονομικό κέντρο κατά τον 20ό αιώνα, ενώ μετά τον τερματισμό της μεταλλευτικής δραστηριότητας το τοπίο άρχισε να αποκτά διαφορετικό χαρακτήρα.

Το Φράγμα Καλαβασού αποτελεί έτσι ένα από τα σημαντικότερα σύγχρονα τεχνικά έργα που διαμόρφωσαν τη νεότερη φυσιογνωμία της περιοχής.

Το φράγμα και η άγρια ζωή

Η δημιουργία μιας μεγάλης τεχνητής λίμνης μπορεί να προσφέρει νέες θέσεις τροφοληψίας και ανάπαυσης για διάφορα είδη πουλιών και άλλων ζώων.

Οι παρυφές του ταμιευτήρα, οι εποχικά εκτεθειμένες λασπώδεις επιφάνειες και η γύρω βλάστηση δημιουργούν διαφορετικούς μικροτόπους.

Η οικολογική εικόνα όμως μεταβάλλεται έντονα ανάλογα με τη στάθμη του νερού και δεν πρέπει να θεωρείται ότι μια τεχνητή λίμνη αντικαθιστά πλήρως τη φυσική λειτουργία ενός αρχικού ποτάμιου οικοσυστήματος.

Η μελέτη και η κατασκευή

Σύμφωνα με τα επίσημα τεχνικά στοιχεία του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων, τη μελέτη του φράγματος ανέλαβαν οι Rofe Kennard & Lapworth, σε συνεργασία με τον Χρ. Ιωαννίδη, ενώ την κατασκευή πραγματοποίησε η κοινοπραξία J&P – Medcon.

Οι πληροφορίες αυτές δείχνουν το μέγεθος και την τεχνική πολυπλοκότητα του έργου.

Το Φράγμα Καλαβασού σήμερα

Σήμερα το Φράγμα Καλαβασού εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό στοιχείο του υδατικού συστήματος της Κύπρου.

Η αξία του δεν περιορίζεται στην ίδια τη δεξαμενή. Αποτελεί μέρος ενός πολύ μεγαλύτερου δικτύου που συνδέει φράγματα, αγωγούς, αντλιοστάσια, μονάδες επεξεργασίας νερού και γεωργικές περιοχές.

Σε μια χώρα όπου οι βροχοπτώσεις παρουσιάζουν μεγάλες διακυμάνσεις και οι περίοδοι ανομβρίας είναι συχνές, η αποθήκευση και ορθολογική διαχείριση του νερού παραμένει εξαιρετικά σημαντική.

Συνοπτικά στοιχεία

Ονομασία: Φράγμα Καλαβασού

Τοποθεσία: Καλαβασός, επαρχία Λάρνακας, Κύπρος

Ποταμός: Βασιλικός

Έτος λειτουργίας: 1985

Έναρξη κατασκευής: Ιανουάριος 1983

Τύπος: Λιθορριπής – Rockfill

Χωρητικότητα: 17.100.000 m³

Ύψος: 60 m

Μήκος αναχώματος: 482 m

Όγκος αναχώματος: 1.700.000 m³

Επιφάνεια ταμιευτήρα: 875.000 m²

Λεκάνη απορροής: 95,5 km²

Μήκος υπερχειλιστή: 69 m

Παροχετευτικότητα υπερχειλιστή: 1.268 m³/s

Βασικός αρχικός σκοπός: Άρδευση

Ευρύτερο έργο: Υδατικό Έργο Βασιλικού–Πεντάσχοινου

Σημερινός ρόλος: Μέρος του ευρύτερου συστήματος διαχείρισης νερού για άρδευση και υδροδότηση.

Μελετητές: Rofe Kennard & Lapworth σε συνεργασία με Χρ. Ιωαννίδη

Κατασκευαστής: J&P – Medcon

Σημασία: Ένα από τα μεγάλα φράγματα της Κύπρου και σημαντικό έργο για την αποθήκευση, μεταφορά και αξιοποίηση των υδάτινων πόρων της περιοχής Καλαβασού και του ευρύτερου υδατικού συστήματος της νότιας Κύπρου.

Photos 21/4/2010 by George Konstantinou 

Kalavasos Dam – An Important Water Infrastructure Project in Cyprus

Text: George Konstantinou

The Kalavasos Dam is located in the Larnaca District, in the valley of the Vasilikos River, near the village of Kalavasos. It is one of the major dams of Cyprus and forms part of the wider Vasilikos–Pentaskoinos Water Project, developed to improve the management and use of the island’s limited water resources.

The dam became operational in 1985 and has a total storage capacity of 17,100,000 cubic metres of water. It is a rockfill dam, 60 metres high, and remains an important component of the water infrastructure of southern Cyprus.

Construction of the Dam

Construction of the Kalavasos Dam began in January 1983.

The project was developed as part of the wider Vasilikos–Pentaskoinos Water Project, together with the Dipotamos Dam and other installations for water conveyance, pumping, storage and treatment.

During construction, the flow of the river had to be diverted through a specially constructed tunnel so that work could proceed safely within the riverbed.

The dam was completed and became operational in 1985.

The Vasilikos River

The dam was constructed on the Vasilikos River, one of the important rivers draining the southeastern part of the Troodos region.

The catchment area feeding the reservoir covers approximately 95.5 square kilometres.

The amount of water entering the reservoir depends largely on winter rainfall and runoff within the wider Vasilikos catchment.

Storage Capacity

The total storage capacity of Kalavasos Dam is:

17,100,000 cubic metres of water.

This places it among the larger reservoirs of Cyprus.

Its storage capacity allows substantial quantities of winter runoff to be retained and used during the drier months of the year.

Type and Dimensions

Kalavasos is a rockfill dam.

Its main dimensions are:

Height: 60 metres
Embankment length: 482 metres
Embankment volume: approximately 1,700,000 cubic metres

When the reservoir is full, its surface area reaches approximately 875,000 square metres.

The Spillway

The dam includes a spillway designed to safely release excess water when the reservoir reaches its maximum operating level.

The spillway is approximately 69 metres long and has a discharge capacity of about 1,268 cubic metres per second.

The spillway is an essential safety feature, particularly during periods of heavy rainfall and strong inflows.

The Vasilikos–Pentaskoinos Water Project

Kalavasos Dam forms part of the Vasilikos–Pentaskoinos Water Project, one of the major governmental water-development schemes in Cyprus.

Other important structures within the same system include the Dipotamos Dam, with a capacity of approximately 15.5 million cubic metres.

The Vasilikos–Pentaskoinos system was later linked with the wider Southern Conveyor Project, which connects major reservoirs and water-management installations across southern Cyprus.

Importance for Water Supply

Water stored in Kalavasos Dam is not used only for irrigation.

The reservoir also participates in the wider water-supply system, with water from Kalavasos and other major dams being transferred to treatment facilities and distribution networks when required.

This gives the reservoir strategic importance within the broader management of Cyprus’s water resources.

Importance for Irrigation

Irrigation was one of the principal reasons for the construction of the dam.

Stored water can be released and transferred to agricultural areas when natural river flows decline or cease.

In a country with long, dry summers, the ability to store winter runoff is particularly important for maintaining agricultural production.

The original technical documentation identifies irrigation as one of the main purposes of the project.

The Artificial Lake

Construction of the dam created a large artificial reservoir within the Vasilikos Valley.

The shape and extent of the lake change significantly according to the amount of stored water.

During wet years the water level rises and the reservoir expands, while during prolonged drought the shoreline can retreat considerably.

Such fluctuations are typical of many Cypriot reservoirs, where water availability depends strongly on seasonal rainfall.

The Dam and the Landscape of Kalavasos

The construction of the dam significantly altered the natural landscape of the valley.

Where the river channel and surrounding land once dominated the area, a large body of water now occupies the landscape.

The reservoir forms part of an already historically important region, which is also known for the old Kalavasos mines, the former mining railway and the abandoned settlements of Drapia and Parsata.

Connection with the Modern History of the Area

The dam was constructed only a few years after the decline of the major mining period in the Kalavasos area.

The mines had been an important economic centre during the 20th century, and after mining activity ended, the character of the surrounding landscape gradually changed.

Kalavasos Dam therefore represents one of the major modern engineering projects that reshaped the area after the mining era.

The Dam and Wildlife

The creation of a large artificial lake can provide new feeding and resting areas for various birds and other wildlife.

The reservoir margins, seasonally exposed muddy areas and surrounding vegetation can create a range of temporary or semi-permanent habitats.

However, the ecological character of the reservoir changes substantially with water-level fluctuations, and an artificial lake should not be considered a complete replacement for the original natural river ecosystem.

Design and Construction

According to official technical records, the dam was designed by Rofe Kennard & Lapworth, in collaboration with Chr. Ioannides, while construction was carried out by the J&P – Medcon joint venture.

These details reflect the scale and technical complexity of the project.

Kalavasos Dam Today

Today, Kalavasos Dam remains an important part of the water-management system of Cyprus.

Its significance extends beyond the reservoir itself. It forms part of a much larger network linking dams, pipelines, pumping stations, water-treatment facilities and agricultural areas.

In a country where rainfall varies considerably from year to year and droughts are frequent, the storage and careful management of water remain of fundamental importance.

Summary

Name: Kalavasos Dam

Location: Kalavasos, Larnaca District, Cyprus

River: Vasilikos

Year of operation: 1985

Construction began: January 1983

Type: Rockfill dam

Storage capacity: 17,100,000 m³

Height: 60 m

Embankment length: 482 m

Embankment volume: 1,700,000 m³

Reservoir surface area: 875,000 m²

Catchment area: 95.5 km²

Spillway length: 69 m

Spillway capacity: 1,268 m³/s

Original principal purpose: Irrigation

Wider project: Vasilikos–Pentaskoinos Water Project

Present role: Part of the wider water-management system serving irrigation and water supply

Designers: Rofe Kennard & Lapworth in collaboration with Chr. Ioannides

Contractor: J&P – Medcon

Importance: One of the major reservoirs of Cyprus and an important project for the storage, transfer and management of water resources in the Kalavasos area and the wider southern water system of the island.