Translate

Sunday, 23 August 2026

Οικογένεια Alismataceae στην Κύπρο – Alismataceae Family in Cyprus

  See also

ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus


Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Alismataceae, γνωστή διεθνώς ως η οικογένεια των νεροπλαντάγων – water-plantain family, περιλαμβάνει ποώδη φυτά στενά συνδεδεμένα με υγροτόπους και υδάτινα οικοσυστήματα. Ανήκει στην τάξη Alismatales και περιλαμβάνει κυρίως υδρόβια, ελοχαρή ή αμφίβια φυτά.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Alismataceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 3 γένη και 3 taxa. Και τα τρία είδη είναι ιθαγενή μη ενδημικά. Δεν καταγράφονται ενδημικά, ξενικά ή εγκλιματισμένα είδη, υβρίδια ή taxa αβέβαιης κατάστασης.

Γενικά χαρακτηριστικά

Τα μέλη της οικογένειας Alismataceae είναι συνήθως πολυετή ή μονοετή ποώδη φυτά που αναπτύσσονται μέσα σε ρηχά νερά, σε υγρά εδάφη ή στις παρυφές λιμνών, ποταμών, ρυακιών, καναλιών και εποχικών λιμνίων.

Τα φύλλα σχηματίζουν συχνά βασικό ρόδακα. Ανάλογα με τη στάθμη του νερού και το στάδιο ανάπτυξης, μπορεί να είναι βυθισμένα, επιπλέοντα ή αναδυόμενα. Η μορφή τους παρουσιάζει σημαντική ποικιλία, από στενή και λογχοειδή μέχρι ωοειδή ή καρδιόσχημη.

Τα άνθη είναι συνήθως ακτινόμορφα και αποτελούνται από τρία σέπαλα και τρία πέταλα. Τα πέταλα είναι συχνά λευκά ή απαλά ρόδινα. Οι στήμονες και τα καρπόφυλλα μπορεί να είναι πολυάριθμα. Οι καρποί είναι συνήθως αχαίνια ή μικρά θυλάκια, τα οποία σε ορισμένα γένη σχηματίζουν χαρακτηριστικές αστεροειδείς διατάξεις.

Εξάπλωση και ενδιαιτήματα

Η οικογένεια έχει ευρεία παγκόσμια εξάπλωση, με αντιπροσώπους σε εύκρατες, υποτροπικές και τροπικές περιοχές. Τα περισσότερα είδη εξαρτώνται από γλυκά νερά ή από εδάφη που παραμένουν υγρά για σημαντικό μέρος του έτους.

Στην Κύπρο τα είδη της οικογένειας απαντούν σε περιορισμένα και ευαίσθητα ενδιαιτήματα, όπως:

  • εποχικά λιμνία και κατακλυζόμενες κοιλότητες,
  • έλη και υγρά λιβάδια,
  • όχθες ποταμών και ρυακιών,
  • αρδευτικά κανάλια και τάφρους,
  • αβαθή στάσιμα ή βραδέως ρέοντα νερά,
  • λασπώδεις επιφάνειες που αποκαλύπτονται όταν υποχωρεί το νερό.

Η παρουσία και η ανάπτυξή τους επηρεάζονται άμεσα από τη διάρκεια της κατάκλυσης, το βάθος και την ποιότητα του νερού, καθώς και από τον χρόνο αποξήρανσης των εποχικών υγροτόπων.

Τα είδη της οικογένειας στην Κύπρο

1. Alisma lanceolatum With.

Ιθαγενές μη ενδημικό είδος της Κύπρου. Είναι πολυετές, ελοχαρές ή αναδυόμενο υδρόβιο φυτό, γνωστό στα αγγλικά ως narrow-leaved water-plantain.

Σχηματίζει βασικό ρόδακα από μακρόμισχα, συνήθως λογχοειδή φύλλα. Η ταξιανθία είναι όρθια και διακλαδισμένη, με πολυάριθμα μικρά άνθη. Τα πέταλα είναι λευκά έως απαλά ρόδινα.

Αναπτύσσεται σε ρηχά γλυκά νερά, τάφρους, έλη, όχθες και άλλες περιοχές με μόνιμα ή εποχικά υγρά εδάφη. Η διεθνής φυσική του εξάπλωση εκτείνεται από τη Μακαρονησία και τη βορειοδυτική Αφρική, μέσω της Ευρώπης, μέχρι την Ασία και την Κίνα.

Στη Flora of Cyprus καταγράφεται ως ιθαγενές και μη ενδημικό, ενώ η κατηγορία του στο Κυπριακό Κόκκινο Βιβλίο αναφέρεται ως Ανεπαρκώς Γνωστό – Data Deficient (DD).

2. Baldellia ranunculoides (L.) Parl.

Ιθαγενές μη ενδημικό είδος. Είναι πολυετές ελοχαρές φυτό, γνωστό στα αγγλικά ως lesser water-plantain.

Διαθέτει βασικά φύλλα, των οποίων το σχήμα μπορεί να μεταβάλλεται ανάλογα με τις συνθήκες ανάπτυξης και τη στάθμη του νερού. Τα άνθη έχουν τρία απαλά ρόδινα ή σχεδόν λευκά πέταλα και αναπτύσσονται πάνω σε λεπτούς ποδίσκους.

Φύεται σε ρηχά νερά, υγρές κοιλότητες, παρυφές λιμνίων, έλη και λασπώδεις επιφάνειες. Είναι ιδιαίτερα εξαρτημένο από τη διατήρηση του φυσικού υδρολογικού κύκλου των περιοχών στις οποίες αναπτύσσεται.

Η φυσική του εξάπλωση περιλαμβάνει τις Αζόρες και εκτείνεται από την Ευρώπη μέχρι τη Μεσόγειο.

3. Damasonium bourgaei Coss.

Ιθαγενές μη ενδημικό είδος της Κύπρου. Είναι μονοετές υδρόβιο ή αμφίβιο φυτό, προσαρμοσμένο κυρίως σε εποχικά κατακλυζόμενους υγροτόπους.

Αναπτύσσεται όταν οι κατάλληλες θέσεις γεμίσουν με νερό κατά τη βροχερή περίοδο. Η ανθοφορία και η καρποφορία του ολοκληρώνονται συνήθως καθώς η στάθμη του νερού υποχωρεί. Οι καρποί του σχηματίζουν χαρακτηριστική αστεροειδή διάταξη, γνώρισμα του γένους Damasonium.

Φύεται σε εποχικά λιμνία, ρηχές κατακλυζόμενες κοιλότητες και λασπώδη εδάφη. Οι σπόροι του μπορούν να παραμένουν αδρανείς μέσα στο έδαφος και να βλαστάνουν όταν επανέλθουν οι κατάλληλες υδρολογικές συνθήκες.

Η φυσική του εξάπλωση εκτείνεται από τη Μεσόγειο μέχρι την ανατολική Ινδία. Στην παλαιότερη κυπριακή βιβλιογραφία το όνομα Damasonium alisma χρησιμοποιήθηκε εσφαλμένα για το συγκεκριμένο είδος. Η Flora of Cyprus ακολουθεί την ονομασία Damasonium bourgaei Coss.

Οικολογική σημασία

Τα φυτά της οικογένειας Alismataceae αποτελούν μέρος της φυσικής βλάστησης των γλυκών νερών και των εποχικών υγροτόπων. Προσφέρουν καταφύγιο σε υδρόβια ασπόνδυλα, συμβάλλουν στη συγκράτηση του εδάφους και συμμετέχουν στη λειτουργία των ρηχών υδάτινων οικοσυστημάτων.

Η παρουσία τους μπορεί επίσης να αποτελεί ένδειξη ότι ένας υγρότοπος διατηρεί, τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό, τον φυσικό κύκλο κατάκλυσης και αποξήρανσής του.

Απειλές και προστασία

Η περιορισμένη έκταση και η ευαισθησία των κυπριακών υγροτόπων καθιστούν τα είδη της οικογένειας ευάλωτα στις αλλαγές του περιβάλλοντος. Οι κυριότερες απειλές περιλαμβάνουν:

  • αποξήρανση ή επιχωμάτωση υγροτόπων,
  • άντληση και εκτροπή νερού,
  • μεταβολή της φυσικής περιόδου κατάκλυσης,
  • ρύπανση και ευτροφισμό,
  • χρήση ζιζανιοκτόνων και άλλων χημικών ουσιών,
  • καθαρισμό καναλιών και τάφρων,
  • καταστροφή της παρόχθιας βλάστησης,
  • υπερβολική βόσκηση ή ποδοπάτηση,
  • παρατεταμένες ξηρασίες και κλιματική αλλαγή.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία των εποχικών λιμνίων, ακόμη και όταν αυτά φαίνονται εντελώς ξηρά κατά τη θερινή περίοδο. Το ξηρό έδαφός τους μπορεί να διατηρεί πολύτιμες τράπεζες σπερμάτων, από τις οποίες επανεμφανίζονται τα φυτά μετά τις βροχές.

Ταξινόμηση

  • Βασίλειο: Plantae
  • Συνομοταξία: Streptophyta
  • Ομοταξία: Equisetopsida
  • Υφομοταξία: Magnoliidae
  • Τάξη: Alismatales
  • Οικογένεια: Alismataceae
  • Γένη στην Κύπρο: 3
  • Taxa στην Κύπρο: 3
  • Ιθαγενή μη ενδημικά: 3
  • Ενδημικά της Κύπρου: 0
  • Ξενικά ή εγκλιματισμένα: 0
  • Υβρίδια: 0
  • Αβέβαιης κατάστασης: 0

Πηγές

Text by George Konstantinou

The family Alismataceae, commonly known as the water-plantain family, comprises herbaceous plants closely associated with wetlands and aquatic ecosystems. It belongs to the order Alismatales and consists mainly of aquatic, marshland or amphibious plants.

According to the organized checklist of the Cypriot flora, Alismataceae is represented in Cyprus by 3 genera and 3 taxa. All three species are native non-endemic plants. No endemic, alien or naturalized species, hybrids or taxa of uncertain status are recorded.

General characteristics

Members of Alismataceae are usually perennial or annual herbs growing in shallow water, wet ground or along the margins of lakes, rivers, streams, canals and temporary pools.

Their leaves frequently form a basal rosette. Depending on the water level and developmental stage, they may be submerged, floating or emergent. Leaf shape varies considerably, ranging from narrow and lanceolate to ovate or heart-shaped.

The flowers are usually radially symmetrical, with three sepals and three petals. The petals are commonly white or pale pink. Stamens and carpels may be numerous. The fruits are generally achenes or small follicles, which in certain genera form distinctive star-shaped arrangements.

Distribution and habitats

The family is widely distributed throughout temperate, subtropical and tropical regions of the world. Most species depend on fresh water or soils that remain wet for a substantial part of the year.

In Cyprus, members of the family occur in restricted and sensitive habitats, including:

  • temporary pools and seasonally flooded depressions,
  • marshes and wet meadows,
  • riverbanks and stream margins,
  • irrigation channels and ditches,
  • shallow standing or slowly flowing water,
  • muddy surfaces exposed as water levels fall.

Their presence and growth are directly influenced by the duration of flooding, water depth and quality, and the timing of the drying phase in seasonal wetlands.

Species of the family in Cyprus

1. Alisma lanceolatum With.

A native non-endemic species of Cyprus. It is a perennial marsh or emergent aquatic plant commonly known as narrow-leaved water-plantain.

It forms a basal rosette of long-stalked, usually lance-shaped leaves. The inflorescence is erect and branched, bearing numerous small flowers with white to pale pink petals.

It grows in shallow fresh water, ditches, marshes, margins and other permanently or seasonally wet places. Its native global range extends from Macaronesia and northwestern Africa through Europe to Asia and China.

The Flora of Cyprus records it as native and non-endemic. Its Cyprus Red Data Book category is given as Data Deficient (DD).

2. Baldellia ranunculoides (L.) Parl.

A native non-endemic species commonly known as lesser water-plantain. It is a perennial marsh plant.

It has basal leaves whose shape may vary according to growing conditions and water depth. Its flowers have three pale pink or nearly white petals and are carried on slender stalks.

The species grows in shallow water, wet depressions, pool margins, marshes and muddy ground. It depends strongly on the preservation of the natural hydrological cycle of its habitats.

Its native range includes the Azores and extends from Europe to the Mediterranean.

3. Damasonium bourgaei Coss.

A native non-endemic species of Cyprus. It is an annual aquatic or amphibious plant adapted mainly to seasonally flooded wetlands.

It develops when suitable depressions fill with water during the rainy season. Flowering and fruiting are generally completed as the water level falls. Its fruits form a distinctive star-shaped arrangement, a characteristic feature of the genus Damasonium.

It grows in temporary pools, shallow flooded depressions and muddy soils. Its seeds can remain dormant in the soil and germinate when suitable hydrological conditions return.

Its native distribution extends from the Mediterranean to eastern India. In older Cypriot botanical literature, the name Damasonium alisma was misapplied to this species. The Flora of Cyprus follows the name Damasonium bourgaei Coss.

Ecological importance

Alismataceae species form part of the natural vegetation of freshwater habitats and temporary wetlands. They provide shelter for aquatic invertebrates, help stabilize wet soils and contribute to the functioning of shallow-water ecosystems.

Their presence may also indicate that a wetland retains, at least to some extent, its natural cycle of flooding and drying.

Threats and protection

The limited extent and sensitivity of Cypriot wetlands make members of the family vulnerable to environmental change. Their principal threats include:

  • drainage or infilling of wetlands,
  • water abstraction and diversion,
  • alteration of the natural flooding period,
  • pollution and eutrophication,
  • herbicides and other chemical substances,
  • clearing of channels and ditches,
  • destruction of waterside vegetation,
  • excessive grazing or trampling,
  • prolonged drought and climate change.

Protecting temporary pools is important even when they appear completely dry during summer. Their dry soils may contain valuable seed banks from which aquatic and amphibious plants reappear after rainfall.

Classification

  • Kingdom: Plantae
  • Phylum: Streptophyta
  • Class: Equisetopsida
  • Subclass: Magnoliidae
  • Order: Alismatales
  • Family: Alismataceae
  • Genera in Cyprus: 3
  • Taxa in Cyprus: 3
  • Native non-endemic: 3
  • Endemic to Cyprus: 0
  • Alien or naturalized: 0
  • Hybrids: 0
  • Uncertain status: 0

Sources

Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες ,

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)