Οικογένεια Amaryllidaceae στην Κύπρο – Amaryllidaceae Family in Cyprus

  See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Amaryllidaceae, γνωστή ως οικογένεια των αμαρυλλίδων – amaryllis family, περιλαμβάνει κυρίως πολυετή βολβώδη φυτά. Ανήκει στην τάξη Asparagales και παρουσιάζει ευρεία εξάπλωση σε τροπικές, υποτροπικές και εύκρατες περιοχές του κόσμου.

Με τη σύγχρονη ταξινομική της έννοια, η οικογένεια περιλαμβάνει επίσης το γένος Allium, το οποίο σε παλαιότερες ταξινομικές προσεγγίσεις τοποθετούνταν στην οικογένεια Alliaceae ή ακόμη και στη Liliaceae. Για τον λόγο αυτό, η κυπριακή Amaryllidaceae περιλαμβάνει τόσο τα άγρια κρεμμύδια και σκόρδα όσο και τους νάρκισσους, τον θαλάσσιο κρίνο και άλλα συγγενικά βολβώδη φυτά.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Amaryllidaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 5 γένη και 30 taxa:

• 19 ιθαγενή μη ενδημικά taxa,
• 7 ενδημικά taxa,
• 4 ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa,
• κανένα υβρίδιο,
• κανένα taxon αβέβαιης κατάστασης.

Τα πέντε γένη που περιλαμβάνονται στον κατάλογο είναι τα Allium, Narcissus, Nothoscordum, Pancratium και Sternbergia.

Βασικά μορφολογικά χαρακτηριστικά

Τα περισσότερα μέλη της οικογένειας είναι πολυετή γεώφυτα. Επιβιώνουν κατά τη δυσμενή περίοδο με υπόγειους βολβούς και εμφανίζουν φύλλα και άνθη όταν οι συνθήκες υγρασίας και θερμοκρασίας είναι κατάλληλες.

Τα φύλλα αναπτύσσονται συνήθως από τη βάση του φυτού. Μπορεί να είναι γραμμοειδή, νηματοειδή, επίπεδα, κυλινδρικά ή αυλακωτά. Σε αρκετά είδη του γένους Allium, τα φύλλα και οι βολβοί αναδίδουν χαρακτηριστική οσμή κρεμμυδιού ή σκόρδου όταν συνθλίβονται.

Τα άνθη είναι ερμαφρόδιτα και συνήθως ακτινόμορφα. Το περιάνθιο αποτελείται κατά κανόνα από έξι τέπαλα. Στο γένος Allium, τα άνθη συγκεντρώνονται σε σκιάδιο στην κορυφή ενός άφυλλου ανθοφόρου στελέχους και πριν ανοίξουν περιβάλλονται από μία ή περισσότερες μεμβρανώδεις σπάθες.

Στα γένη Narcissus και Pancratium υπάρχει εμφανής στεφάνη στο κέντρο του άνθους. Στον Narcissus η στεφάνη μπορεί να είναι κυπελλοειδής ή σωληνοειδής, ενώ στο Pancratium maritimum είναι μεγάλη, λευκή και ενώνει τις βάσεις των στημόνων.

Η ωοθήκη είναι επιφυής στα μέλη της υποοικογένειας Allioideae, στην οποία ανήκει το Allium, και υποφυής στα περισσότερα μέλη της υποοικογένειας Amaryllidoideae, όπως τα Narcissus, Pancratium και Sternbergia. Ο καρπός είναι συνήθως κάψα με πολυάριθμους σπόρους.

Εξάπλωση και ενδιαιτήματα

Η οικογένεια Amaryllidaceae έχει σχεδόν παγκόσμια εξάπλωση, με σημαντικά κέντρα ποικιλότητας στη Μεσόγειο, στη νότια Αφρική και στη Νότια Αμερική.

Στην Κύπρο τα μέλη της οικογένειας απαντούν σε μεγάλη ποικιλία ενδιαιτημάτων:

• βραχώδεις και πετρώδεις πλαγιές,
• φρύγανα και θαμνώνες,
• ξέφωτα δασών,
• λιβάδια και ανοικτές χορτολιβαδικές εκτάσεις,
• καλλιεργημένους και εγκαταλειμμένους αγρούς,
• άκρες δρόμων και μονοπατιών,
• ασβεστολιθικά και πυριγενή πετρώματα,
• αμμώδεις παραλίες και παράκτιες θίνες,
• ορεινές και υποαλπικές θέσεις του Τροόδους.

Η περίοδος άνθησης διαφέρει σημαντικά μεταξύ των ειδών. Ορισμένα ανθίζουν από το φθινόπωρο και τον χειμώνα, άλλα την άνοιξη, ενώ αρκετά είδη του γένους Allium ανθίζουν κατά το τέλος της άνοιξης ή το καλοκαίρι, όταν τα φύλλα τους έχουν ήδη αρχίσει να ξηραίνονται.

Τα ιθαγενή μη ενδημικά taxa

1. Allium amethystinum Tausch

Ιθαγενές μη ενδημικό πολυετές γεώφυτο. Αναπτύσσει όρθιο ανθοφόρο στέλεχος και σχεδόν σφαιρική ταξιανθία με πολυάριθμα ιώδη έως βαθυπόρφυρα άνθη.

Στην Κύπρο απαντά σε πετρώδεις πλαγιές, ανοικτούς θαμνώνες και άλλες ξηρές θέσεις. Ανθίζει κυρίως κατά το τέλος της άνοιξης. Στο Κόκκινο Βιβλίο της Χλωρίδας της Κύπρου έχει αξιολογηθεί ως Σχεδόν Απειλούμενο – Near Threatened (NT).

2. Allium ampeloprasum L.

Ιθαγενές μη ενδημικό, εύρωστο βολβώδες φυτό, γνωστό ως άγριο πράσο – wild leek. Έχει πλατιά, επίπεδα φύλλα, χονδρό ανθοφόρο στέλεχος και μεγάλη, σχεδόν σφαιρική ταξιανθία με πολυάριθμα λευκά, ρόδινα ή πορφυρά άνθη.

Φύεται σε αγρούς, άκρες δρόμων, χέρσα εδάφη, λιβάδια και ανοικτές πλαγιές. Το είδος συνδέεται στενά με διάφορες καλλιεργούμενες μορφές πράσου και σκόρδου.

3. Allium cassium Boiss.

Ιθαγενές μη ενδημικό βολβώδες είδος της ανατολικής Μεσογείου. Παράγει στενά φύλλα και χαλαρή έως σχετικά πυκνή ταξιανθία με μικρά λευκά, ρόδινα ή ιώδη άνθη.

Απαντά κυρίως σε ξηρές πετρώδεις θέσεις, φρύγανα, ανοικτές πλαγιές και παρυφές καλλιεργειών. Η ασφαλής αναγνώρισή του απαιτεί εξέταση των τεπάλων, των στημόνων, της ωοθήκης και της σπάθης.

4. Allium curtum Boiss. & Gaill.

Ιθαγενές μη ενδημικό γεώφυτο της ανατολικής Μεσογείου. Είναι σχετικά μικρόσωμο είδος, με στενά φύλλα και άνθη λευκά έως ρόδινα ή ιώδη.

Στην Κύπρο συνδέεται ιδιαίτερα με αμμώδεις παράκτιες θέσεις, κυρίως στο ανατολικό τμήμα του νησιού. Οι πληθυσμοί των αμμωδών ακτών είναι ευάλωτοι στην τουριστική ανάπτυξη, στην καταστροφή των θινών και στην έντονη ανθρώπινη δραστηριότητα.

5. Allium dentiferum Webb & Berthel.

Ιθαγενές μη ενδημικό βολβώδες φυτό. Αναπτύσσει λεπτό ανθοφόρο στέλεχος και ταξιανθία με μικρά άνθη, συνήθως σε αποχρώσεις του ρόδινου, του πορφυρού ή του πρασινωπού.

Φύεται σε ξηρές ανοικτές θέσεις, πετρώδη εδάφη, θαμνώνες και άκρες καλλιεργειών. Μπορεί να συγχέεται με άλλα λεπτόσωμα είδη του γένους και η αναγνώρισή του βασίζεται σε λεπτομέρειες των ανθέων και των οδοντωτών ή προεξεχόντων τμημάτων των στημόνων.

6. Allium guttatum Steven subsp. guttatum

Ιθαγενές μη ενδημικό υποείδος. Είναι πολυετές γεώφυτο με γραμμοειδή φύλλα και ταξιανθία από μικρά λευκά, πρασινωπά ή ρόδινα άνθη, τα τέπαλα των οποίων μπορεί να φέρουν εμφανή σκουρόχρωμη νεύρωση.

Απαντά σε ξηρές πετρώδεις θέσεις, ανοικτές πλαγιές και διαταραγμένα εδάφη. Οι πληροφορίες για την ακριβή εξάπλωση και την κατάσταση των πληθυσμών του στην Κύπρο είναι περιορισμένες και έχει αξιολογηθεί ως Ανεπαρκώς Γνωστό – Data Deficient (DD).

7. Allium guttatum subsp. tenorei (Parl.) Soldano

Ιθαγενές μη ενδημικό υποείδος με λεπτό ανθοφόρο στέλεχος και μικρά άνθη συγκεντρωμένα σε σκιάδιο. Διακρίνεται από το τυπικό υποείδος με μορφολογικούς χαρακτήρες των τεπάλων, των στημόνων, της ωοθήκης και της ταξιανθίας.

Απαντά σε ξηρούς αγρούς, πετρώδεις πλαγιές, φρύγανα και ανοικτές ανθρωπογενείς θέσεις. Η αναγνώριση των δύο υποειδών απαιτεί ώριμο ανθικό υλικό.

8. Allium junceum Sm.

Ιθαγενές σχεδόν ενδημικό είδος της ανατολικής Μεσογείου, γνωστό και από τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου και την Ανατολία. Έχει πολύ στενά, σχεδόν νηματοειδή φύλλα και λεπτό ανθοφόρο στέλεχος.

Τα άνθη είναι μικρά, συνήθως ρόδινα έως πορφυρά, και σχηματίζουν χαλαρό σκιάδιο. Στην Κύπρο απαντά από παράκτιες περιοχές μέχρι μεσαία υψόμετρα, σε ξηρές πετρώδεις θέσεις, φρύγανα και ανοικτούς θαμνώνες.

9. Allium neapolitanum Cirillo

Ιθαγενές μη ενδημικό γεώφυτο, γνωστό ως Naples garlic – ναπολιτάνικο σκόρδο. Έχει πλατιά, επίπεδα φύλλα και χαρακτηριστικά λευκά, αστεροειδή άνθη σε σχετικά επίπεδη ή ημισφαιρική ταξιανθία.

Ανθίζει την άνοιξη και απαντά σε υγρά λιβάδια, καλλιεργημένες εκτάσεις, άκρες δρόμων, παρυφές θαμνώνων και σκιερές θέσεις.

10. Allium nigrum L.

Ιθαγενές μη ενδημικό είδος, γνωστό ως black garlic – μαύρο σκόρδο. Η κοινή ονομασία αναφέρεται στη σκούρα ωοθήκη που διακρίνεται στο κέντρο των λευκών ή ανοικτά ρόδινων ανθέων.

Έχει πλατιά φύλλα και μεγάλη ημισφαιρική ταξιανθία. Απαντά σε καλλιεργημένους και εγκαταλειμμένους αγρούς, λιβάδια, άκρες δρόμων και ανοικτές πετρώδεις θέσεις.

11. Allium orientale Boiss.

Ιθαγενές μη ενδημικό βολβώδες φυτό της ανατολικής Μεσογείου. Παράγει λευκά έως ανοικτά ρόδινα άνθη σε πυκνό ή σχετικά χαλαρό σκιάδιο.

Φύεται σε αγρούς, πετρώδεις πλαγιές, ανοικτά λιβάδια και διαταραγμένες θέσεις. Μπορεί να συγχέεται με άλλα λευκανθή είδη του γένους, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχουν ώριμα άνθη και καρποί.

12. Allium pallens L.

Ιθαγενές μη ενδημικό γεώφυτο με λεπτό ανθοφόρο στέλεχος και χαλαρή ταξιανθία. Τα άνθη είναι συνήθως λευκά, πρασινωπά ή ανοικτά ρόδινα και συχνά κρέμονται σε λεπτούς ποδίσκους.

Απαντά από παράκτιες περιοχές μέχρι μεσαία υψόμετρα, σε ξηρές πετρώδεις πλαγιές, φρύγανα, ανοικτούς θαμνώνες και άκρες αγρών.

13. Allium roseum L.

Ιθαγενές μη ενδημικό είδος, γνωστό ως rosy garlic – ρόδινο σκόρδο. Έχει πλατιά πράσινα φύλλα και εντυπωσιακά λευκά έως ρόδινα άνθη, συχνά με πιο έντονη ρόδινη κεντρική νεύρωση.

Αναπτύσσεται σε λιβάδια, αγρούς, ελαιώνες, άκρες δρόμων και ανοικτές θαμνώδεις θέσεις. Στην Κύπρο θεωρείται σπάνιο και έχει αξιολογηθεί ως Εύτρωτο – Vulnerable (VU).

14. Allium rotundum L. subsp. rotundum

Ιθαγενές μη ενδημικό υποείδος. Είναι εύρωστο γεώφυτο με όρθιο βλαστό και πυκνή, σχεδόν σφαιρική ταξιανθία από βαθυρόδινα έως πορφυρά άνθη.

Απαντά σε αγρούς, χέρσα εδάφη, πρανή δρόμων και άλλες ανοικτές θέσεις. Διακρίνεται από συγγενικά είδη με συνδυασμό χαρακτήρων του βολβού, των φύλλων, της σπάθης και των στημόνων.

15. Allium sphaerocephalon L. subsp. sphaerocephalon

Ιθαγενές μη ενδημικό υποείδος, γνωστό ως round-headed garlic – σφαιροκέφαλο σκόρδο. Χαρακτηρίζεται από πυκνή ωοειδή ή σφαιρική ταξιανθία, η οποία αποκτά βαθύ πορφυρό χρώμα κατά την πλήρη άνθηση.

Φύεται σε ξηρά λιβάδια, βραχώδεις πλαγιές, φρύγανα, άκρες δρόμων και ανοικτές δασικές θέσεις. Ανθίζει συνήθως κατά το τέλος της άνοιξης και το καλοκαίρι.

16. Allium trifoliatum Cirillo

Ιθαγενές μη ενδημικό βολβώδες φυτό, γνωστό ως three-leaved garlic – τρίφυλλο σκόρδο. Έχει συνήθως λίγα σχετικά πλατιά φύλλα και λευκά ή ανοικτά ρόδινα άνθη με εμφανή κεντρική νεύρωση.

Απαντά σε λιβάδια, ανοικτούς θαμνώνες, καλλιεργημένα εδάφη, πετρώδεις πλαγιές και άκρες δρόμων. Ανθίζει κυρίως την άνοιξη.

17. Narcissus obsoletus (Haw.) Steud.

Ιθαγενές μη ενδημικό φθινοπωρινό γεώφυτο. Παράγει λεπτά πράσινα φύλλα και μικρά, αρωματικά άνθη με λευκά τέπαλα και μικρή κιτρινωπή έως πορτοκαλί στεφάνη.

Απαντά σε φρύγανα, πετρώδεις πλαγιές, λιβάδια και ανοικτούς θαμνώνες. Η φθινοπωρινή του άνθηση αρχίζει συχνά μετά τις πρώτες βροχές, ενώ τα φύλλα μπορεί να αναπτύσσονται συγχρόνως ή λίγο αργότερα.

18. Narcissus tazetta L.

Ιθαγενές μη ενδημικό είδος, γνωστό ως bunch-flowered narcissus – πολυανθής νάρκισσος. Κάθε ανθοφόρο στέλεχος φέρει συνήθως αρκετά έντονα αρωματικά άνθη, με λευκά τέπαλα και κίτρινη ή πορτοκαλί στεφάνη.

Ανθίζει τον χειμώνα και την άνοιξη. Απαντά σε υγρά λιβάδια, αγρούς, άκρες ρυακιών, κοιλάδες και άλλες θέσεις με εποχική υγρασία. Καλλιεργείται επίσης ευρέως ως καλλωπιστικό.

19. Pancratium maritimum L.

Ιθαγενές μη ενδημικό παράκτιο γεώφυτο, γνωστό ως θαλάσσιος κρίνος – sea daffodil. Έχει μεγάλα λευκά, αρωματικά άνθη με έξι στενά τέπαλα και χαρακτηριστική λευκή στεφάνη.

Αναπτύσσεται σε αμμώδεις παραλίες και παράκτιες θίνες, συχνά πολύ κοντά στη θάλασσα. Ανθίζει κυρίως το καλοκαίρι και στις αρχές του φθινοπώρου. Οι μεγάλοι μαύροι σπόροι του είναι ελαφριοί και μπορούν να διασπείρονται με τον άνεμο και το θαλασσινό νερό.

Στην Κύπρο έχει αξιολογηθεί ως Σχεδόν Απειλούμενο – Near Threatened (NT). Απειλείται κυρίως από την τουριστική και οικιστική ανάπτυξη, την ισοπέδωση των θινών, τον καθαρισμό των παραλιών και την κίνηση οχημάτων πάνω στην άμμο.

Τα ενδημικά taxa της Κύπρου

20. Allium autumnale P.H.Davis

Το Allium autumnale είναι ενδημικό είδος της Κύπρου. Όπως δηλώνει η επιστημονική ονομασία του, ανθίζει το φθινόπωρο, χαρακτηριστικό που το διακρίνει από πολλά άλλα κυπριακά είδη του γένους.

Είναι μικρό έως μεσαίου μεγέθους γεώφυτο με λεπτά φύλλα και άνθη σε αποχρώσεις του ρόδινου ή του πορφυρού. Απαντά σε πετρώδεις πλαγιές, ανοικτούς θαμνώνες και ξέφωτα, από χαμηλά μέχρι ορεινά υψόμετρα.

21. Allium cupani subsp. cyprium Meikle

Ενδημικό υποείδος της Κύπρου και πολυετές γεώφυτο. Έχει χαμηλή ανάπτυξη, στενά φύλλα και σχετικά μεγάλα ρόδινα έως πορφυρά άνθη.

Ανθίζει κυρίως τον Μάιο και τον Ιούνιο. Φύεται σε πετρώδεις και βραχώδεις θέσεις, ανοικτά λιβάδια και ορεινές πλαγιές. Η αναγνώρισή του βασίζεται στη μορφή των τεπάλων, των στημόνων και της ταξιανθίας.

22. Allium cyprium Brullo & al. subsp. cyprium

Το τυπικό υποείδος του Allium cyprium είναι ενδημικό της Κύπρου. Αποτελεί ένα από τα ιδιαίτερα στοιχεία της κυπριακής ομάδας του Allium stamineum, στην οποία παλαιότερα εντάσσονταν φυτά που σήμερα αναγνωρίζονται ως διαφορετικά ενδημικά taxa.

Έχει λεπτό ανθοφόρο στέλεχος, στενά φύλλα και μικρά άνθη με προεξέχοντες στήμονες. Απαντά κυρίως σε ξηρές πετρώδεις πλαγιές, φρύγανα και ανοικτούς θαμνώνες.

23. Allium cyprium subsp. lefkarense (Brullo & al.) Christodoulou & Hand

Ενδημικό υποείδος της Κύπρου, το οποίο συνδέεται ιδιαίτερα με την περιοχή των Λευκάρων και άλλες θέσεις με κατάλληλα πετρώδη υποστρώματα.

Διακρίνεται από το τυπικό υποείδος με συνδυασμό μορφολογικών χαρακτήρων της ταξιανθίας, των τεπάλων και των στημόνων. Φύεται σε ξηρές πλαγιές, φρύγανα, ανοικτούς θαμνώνες και βραχώδεις θέσεις.

24. Allium exaltatum (Meikle) Brullo & al.

Ενδημικό είδος της Κύπρου. Είναι σχετικά ψηλό και εύρωστο γεώφυτο, με όρθιο ανθοφόρο στέλεχος και ταξιανθία από πολυάριθμα μικρά άνθη.

Απαντά κυρίως σε ορεινές θέσεις, ανοικτά δάση, ξέφωτα και βραχώδεις πλαγιές. Ανθίζει από τον Ιούνιο μέχρι τον Αύγουστο. Έχει αξιολογηθεί ως Εύτρωτο – Vulnerable (VU) εξαιτίας του περιορισμένου πληθυσμού και της περιορισμένης εξάπλωσής του.

25. Allium marathasicum Brullo & al.

Το Allium marathasicum είναι ένα εξαιρετικά σπάνιο ενδημικό είδος της Κύπρου, γνωστό από πολύ περιορισμένη περιοχή της κοιλάδας της Μαραθάσας.

Είναι πολυετές βολβώδες φυτό με στενά φύλλα και μικρά άνθη σε χαλαρή ταξιανθία. Απειλείται από την αλλοίωση του ενδιαιτήματος, τις ανθρώπινες επεμβάσεις και το εξαιρετικά μικρό μέγεθος των πληθυσμών του.

Στο Κόκκινο Βιβλίο της Χλωρίδας της Κύπρου έχει αξιολογηθεί ως Κρισίμως Κινδυνεύον – Critically Endangered (CR).

26. Allium willeanum Holmboe

Ενδημικό είδος της Κύπρου και πολυετές γεώφυτο. Έχει λεπτό ανθοφόρο στέλεχος, στενά φύλλα και μικρά άνθη, συνήθως σε ρόδινες ή πορφυρές αποχρώσεις.

Απαντά σε ξηρές πετρώδεις πλαγιές, φρύγανα, ανοικτούς θαμνώνες και βραχώδεις θέσεις. Η περιορισμένη παγκόσμια εξάπλωσή του καθιστά σημαντική την προστασία των φυσικών πληθυσμών και των ενδιαιτημάτων του.

Ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa

27. Allium tuberosum Rottler ex Spreng.

Πολυετές βολβώδες είδος ασιατικής προέλευσης, γνωστό ως garlic chives – κινέζικο σχοινόπρασο. Καλλιεργείται για τα εδώδιμα φύλλα και τα άνθη του.

Έχει επίπεδα φύλλα και λευκά αστεροειδή άνθη σε πυκνό σκιάδιο. Στην Κύπρο η παρουσία του συνδέεται κυρίως με καλλιέργεια και περιστασιακή διαφυγή σε κήπους, φυτώρια και διαταραγμένα εδάφη.

28. Narcissus jonquilla L.

Βολβώδες είδος της δυτικής Μεσογείου, γνωστό ως jonquil – ζονκίλιος νάρκισσος. Καλλιεργείται ευρέως ως καλλωπιστικό για τα κίτρινα και έντονα αρωματικά άνθη του.

Στην Κύπρο καταγράφεται ως ξενικό ή εγκλιματισμένο taxon. Μπορεί να επιβιώνει για πολλά χρόνια κοντά σε κήπους, κατοικημένες περιοχές, εγκαταλειμμένες καλλιέργειες και άλλες θέσεις όπου είχε προηγουμένως φυτευτεί.

29. Nothoscordum gracile (Aiton) Stearn

Πολυετές βολβώδες είδος αμερικανικής προέλευσης, γνωστό ως slender false garlic – λεπτό ψευδοσκόρδο. Μοιάζει με μικρό Allium, αλλά συνήθως δεν αναδίδει την έντονη οσμή κρεμμυδιού ή σκόρδου.

Έχει στενά φύλλα και μικρά λευκά άνθη με πρασινωπή ή καστανή κεντρική νεύρωση. Αναπτύσσεται σε κήπους, γκαζόν, φυτώρια, αρδευόμενες εκτάσεις και άλλα διαταραγμένα εδάφη, όπου μπορεί να εξαπλωθεί με βολβίδια και σπόρους.

30. Sternbergia lutea (L.) Spreng.

Βολβώδες καλλωπιστικό είδος, γνωστό ως yellow autumn crocus – κίτρινος φθινοπωρινός κρόκος ή autumn daffodil. Παρά την ομοιότητά του με τους κρόκους, ανήκει στην οικογένεια Amaryllidaceae και όχι στην Iridaceae.

Παράγει μεγάλα κίτρινα άνθη το φθινόπωρο, συνήθως μαζί με τα φύλλα. Στην Κύπρο καταγράφεται ως ξενικό ή εγκλιματισμένο και μπορεί να εμφανίζεται κοντά σε παλαιούς κήπους, κατοικημένες περιοχές, εκκλησίες και εγκαταλειμμένες καλλιέργειες.

Αναγνώριση των ειδών

Η αναγνώριση των ειδών της Amaryllidaceae απαιτεί συχνά εξέταση ανθισμένων φυτών. Ιδιαίτερα στο γένος Allium, πολλά είδη μοιάζουν μεταξύ τους και μπορεί να παρουσιάζουν σημαντική μορφολογική ποικιλότητα.

Για ασφαλή αναγνώριση χρειάζεται να εξετάζονται:

• το σχήμα και η δομή του βολβού,
• η παρουσία μικρών θυγατρικών βολβών,
• ο αριθμός, το πλάτος και η διατομή των φύλλων,
• η παρουσία ή απουσία οσμής σκόρδου,
• το ύψος και η διατομή του ανθοφόρου στελέχους,
• το σχήμα και η διάρκεια παραμονής της σπάθης,
• η πυκνότητα και το σχήμα της ταξιανθίας,
• το μήκος των ποδίσκων,
• το χρώμα, το σχήμα και η νεύρωση των τεπάλων,
• το μήκος και η μορφή των στημόνων,
• η σχέση των στημόνων με το περιάνθιο,
• το σχήμα της ωοθήκης και της κάψας,
• η περίοδος άνθησης,
• το υψόμετρο και το είδος του ενδιαιτήματος.

Οι φωτογραφίες μόνο των ανθέων ή ολόκληρου του φυτού δεν επαρκούν πάντοτε. Για δύσκολα είδη του γένους Allium χρειάζονται φωτογραφίες και δείγματα των φύλλων, της βάσης του φυτού, της σπάθης, των ανθέων και των ώριμων καρπών.

Οικολογική και οικονομική σημασία

Τα άνθη πολλών ειδών παράγουν νέκταρ και γύρη και προσελκύουν μέλισσες, πεταλούδες, μύγες και άλλα έντομα. Τα παράκτια είδη, όπως το Pancratium maritimum, αποτελούν χαρακτηριστικό μέρος της φυσικής βλάστησης των αμμωδών θινών.

Το γένος Allium έχει τεράστια οικονομική σημασία. Σε αυτό ανήκουν σημαντικά καλλιεργούμενα φυτά, όπως το κρεμμύδι, το σκόρδο, το πράσο και το σχοινόπρασο. Πολλά άγρια είδη αποτελούν επίσης πολύτιμη γενετική πηγή για την έρευνα και τη βελτίωση των καλλιεργούμενων φυτών.

Τα είδη Narcissus, Sternbergia και αρκετά Allium καλλιεργούνται ως καλλωπιστικά. Ωστόσο, πολλά μέλη της οικογένειας περιέχουν βιοδραστικές ή τοξικές ουσίες και δεν πρέπει να καταναλώνονται χωρίς ασφαλή ταυτοποίηση και ειδική γνώση.

Τα επτά ενδημικά taxa του γένους Allium αποτελούν σημαντικό μέρος της μοναδικής φυσικής κληρονομιάς της Κύπρου και παρουσιάζουν ιδιαίτερο ταξινομικό, βιογεωγραφικό και επιστημονικό ενδιαφέρον.

Απειλές και προστασία

Οι κυριότερες απειλές για τα σπάνια και ενδημικά μέλη της οικογένειας στην Κύπρο περιλαμβάνουν:

• την οικιστική και τουριστική ανάπτυξη,
• τη διάνοιξη και διαπλάτυνση δρόμων,
• την καταστροφή βραχωδών πλαγιών και φρυγάνων,
• τις λατομικές δραστηριότητες,
• τις πυρκαγιές,
• την εντατικοποίηση ή εγκατάλειψη παραδοσιακών καλλιεργειών,
• τη χρήση ζιζανιοκτόνων,
• την εκρίζωση βολβών και τη συλλογή φυτών,
• τον καθαρισμό και την ισοπέδωση των παραλιών,
• την κίνηση οχημάτων πάνω στις αμμώδεις θίνες,
• την κλιματική αλλαγή και τις παρατεταμένες περιόδους ξηρασίας.

Ιδιαίτερη προτεραιότητα πρέπει να δίνεται στο κρισίμως κινδυνεύον Allium marathasicum, στα υπόλοιπα ενδημικά είδη περιορισμένης εξάπλωσης, στους σπάνιους πληθυσμούς των Allium amethystinum και Allium roseum και στις παράκτιες θέσεις του Pancratium maritimum.

Η προστασία τους απαιτεί διατήρηση των φυσικών ενδιαιτημάτων, αποφυγή εκρίζωσης ή συλλογής, παρακολούθηση των γνωστών πληθυσμών και προστασία των θέσεων από καταστροφικές επεμβάσεις.

Ταξινόμηση

• Βασίλειο: Plantae
• Συνομοταξία: Streptophyta
• Ομοταξία: Equisetopsida
• Υφομοταξία: Magnoliidae
• Τάξη: Asparagales
• Οικογένεια: Amaryllidaceae
• Γένη στην Κύπρο: 5
• Taxa στην Κύπρο: 30
• Ιθαγενή μη ενδημικά: 19
• Ενδημικά της Κύπρου: 7
• Ξενικά ή εγκλιματισμένα: 4
• Υβρίδια: 0
• Αβέβαιης κατάστασης: 0

Πηγές

• Flora of Cyprus – Amaryllidaceae
• Flora of Cyprus – Allium amethystinum
• Flora of Cyprus – Allium autumnale
• Flora of Cyprus – Allium cupani subsp. cyprium
• Flora of Cyprus – Allium cyprium subsp. cyprium
• Flora of Cyprus – Allium cyprium subsp. lefkarense
• Flora of Cyprus – Allium exaltatum
• Flora of Cyprus – Allium marathasicum
• Flora of Cyprus – Allium willeanum
• Flora of Cyprus – Pancratium maritimum
• Plants of the World Online – Amaryllidaceae

Text by George Konstantinou

The Amaryllidaceae, commonly known as the amaryllis family, consists mainly of perennial bulbous plants. It belongs to the order Asparagales and is widely distributed throughout tropical, subtropical and temperate regions of the world.

Under its modern taxonomic circumscription, the family also includes the genus Allium, which was formerly placed in the Alliaceae or even the Liliaceae. Consequently, the Cypriot Amaryllidaceae includes wild onions and garlics as well as narcissi, the sea daffodil and other related bulbous plants.

According to the organized checklist of the Cypriot flora, Amaryllidaceae is represented in Cyprus by 5 genera and 30 taxa:

• 19 native non-endemic taxa,
• 7 endemic taxa,
• 4 alien or naturalized taxa,
• no hybrids,
• no taxa of uncertain status.

The five genera included in the checklist are Allium, Narcissus, Nothoscordum, Pancratium and Sternbergia.

Principal morphological characteristics

Most members of the family are perennial geophytes. They survive the unfavourable season by means of underground bulbs and produce their leaves and flowers when moisture and temperature conditions become suitable.

The leaves usually arise from the base of the plant. They may be linear, thread-like, flat, cylindrical or channelled. In many Allium species, the leaves and bulbs release a characteristic onion or garlic odour when crushed.

The flowers are bisexual and generally radially symmetrical. The perianth usually consists of six tepals. In Allium, the flowers are grouped in an umbel at the top of a leafless flowering stem and are enclosed before opening by one or more membranous spathes.

Narcissus and Pancratium possess a conspicuous corona in the centre of the flower. In Narcissus, the corona may be cup-shaped or tubular, whereas in Pancratium maritimum it is large, white and connects the bases of the stamens.

The ovary is superior in members of the subfamily Allioideae, which includes Allium, and inferior in most members of Amaryllidoideae, such as Narcissus, Pancratium and Sternbergia. The fruit is usually a capsule containing numerous seeds.

Distribution and habitats

Amaryllidaceae has an almost worldwide distribution, with important centres of diversity in the Mediterranean region, southern Africa and South America.

In Cyprus, members of the family occur in a wide range of habitats:

• rocky and stony slopes,
• phrygana and scrubland,
• woodland clearings,
• meadows and open grassland,
• cultivated and abandoned fields,
• roadsides and path margins,
• limestone and igneous substrates,
• sandy beaches and coastal dunes,
• montane and subalpine habitats of the Troodos range.

Flowering periods differ considerably among species. Some flower during autumn and winter, others in spring, while several Allium species bloom in late spring or summer, when their leaves may already have begun to wither.

Native non-endemic taxa

1. Allium amethystinum Tausch

A native non-endemic perennial geophyte. It produces an erect flowering stem and an almost spherical inflorescence containing numerous violet to deep purple flowers.

In Cyprus, it occurs on stony slopes, in open scrub and other dry habitats. It flowers mainly in late spring. In the Red Data Book of the Flora of Cyprus, it has been assessed as Near Threatened (NT).

2. Allium ampeloprasum L.

A native non-endemic robust bulbous plant known as wild leek. It has broad, flat leaves, a thick flowering stem and a large, almost spherical inflorescence containing numerous white, pink or purple flowers.

It grows in fields, roadsides, waste ground, grassland and open slopes. The species is closely related to several cultivated forms of leek and garlic.

3. Allium cassium Boiss.

A native non-endemic bulbous species of the eastern Mediterranean. It produces narrow leaves and a loose to relatively dense inflorescence of small white, pink or violet flowers.

It occurs mainly in dry rocky places, phrygana, open slopes and field margins. Reliable identification requires examination of the tepals, stamens, ovary and spathe.

4. Allium curtum Boiss. & Gaill.

A native non-endemic eastern Mediterranean geophyte. It is a relatively small species with narrow leaves and white to pink or violet flowers.

In Cyprus, it is particularly associated with sandy coastal habitats, mainly in the eastern part of the island. Its coastal populations are vulnerable to tourism development, dune destruction and intensive human activity.

5. Allium dentiferum Webb & Berthel.

A native non-endemic bulbous plant. It produces a slender flowering stem and an inflorescence of small flowers, usually in shades of pink, purple or greenish white.

It grows in dry open places, stony ground, scrubland and field margins. It may be confused with other slender Allium species, and its identification depends on floral details, particularly the toothed or projecting parts of the stamens.

6. Allium guttatum Steven subsp. guttatum

A native non-endemic subspecies. It is a perennial geophyte with linear leaves and an inflorescence of small white, greenish or pink flowers whose tepals may possess a conspicuous darker midrib.

It occurs in dry rocky habitats, open slopes and disturbed ground. Information about its precise distribution and population status in Cyprus is limited, and it has been assessed as Data Deficient (DD).

7. Allium guttatum subsp. tenorei (Parl.) Soldano

A native non-endemic subspecies with a slender flowering stem and small flowers arranged in an umbel. It differs from the typical subspecies in morphological characters of the tepals, stamens, ovary and inflorescence.

It occurs in dry fields, rocky slopes, phrygana and open human-influenced habitats. Mature flowering material is required for reliable identification of the two subspecies.

8. Allium junceum Sm.

A native near-endemic species of the eastern Mediterranean, also known from the East Aegean Islands and Anatolia. It has very narrow, almost thread-like leaves and a slender flowering stem.

Its small flowers are usually pink to purple and form a loose umbel. In Cyprus, it occurs from coastal areas to middle elevations in dry stony habitats, phrygana and open scrub.

9. Allium neapolitanum Cirillo

A native non-endemic geophyte known as Naples garlic. It has broad, flat leaves and characteristic white, star-shaped flowers arranged in a relatively flat or hemispherical inflorescence.

It flowers in spring and occurs in moist grassland, cultivated land, roadsides, scrub margins and shaded places.

10. Allium nigrum L.

A native non-endemic species known as black garlic. Its common name refers to the dark ovary visible at the centre of its white or pale pink flowers.

It has broad leaves and a large hemispherical inflorescence. It occurs in cultivated and abandoned fields, grassland, roadsides and open rocky places.

11. Allium orientale Boiss.

A native non-endemic bulbous plant of the eastern Mediterranean. It produces white to pale pink flowers in a dense or relatively loose umbel.

It grows in fields, rocky slopes, open grassland and disturbed habitats. It may be confused with other white-flowered species, particularly when mature flowers and fruits are absent.

12. Allium pallens L.

A native non-endemic geophyte with a slender flowering stem and a loose inflorescence. The flowers are generally white, greenish or pale pink and often hang from slender pedicels.

It occurs from coastal areas to middle elevations on dry rocky slopes, in phrygana, open scrub and field margins.

13. Allium roseum L.

A native non-endemic species known as rosy garlic. It has broad green leaves and attractive white to pink flowers, often with a deeper pink midrib.

It grows in grassland, fields, olive groves, roadsides and open scrub. In Cyprus, it is considered rare and has been assessed as Vulnerable (VU).

14. Allium rotundum L. subsp. rotundum

A native non-endemic subspecies. It is a robust geophyte with an erect stem and a dense, almost spherical inflorescence of deep pink to purple flowers.

It occurs in fields, waste ground, roadside banks and other open habitats. It is distinguished from related species through a combination of characters involving the bulb, leaves, spathe and stamens.

15. Allium sphaerocephalon L. subsp. sphaerocephalon

A native non-endemic subspecies known as round-headed garlic. It is characterized by a dense, ovoid or spherical inflorescence that becomes deep purple at full flowering.

It grows in dry grassland, rocky slopes, phrygana, roadsides and open woodland. It usually flowers in late spring and summer.

16. Allium trifoliatum Cirillo

A native non-endemic bulbous plant known as three-leaved garlic. It usually has a few relatively broad leaves and white or pale pink flowers with a conspicuous midrib.

It occurs in grassland, open scrub, cultivated ground, rocky slopes and roadsides. It flowers mainly in spring.

17. Narcissus obsoletus (Haw.) Steud.

A native non-endemic autumn-flowering geophyte. It produces slender green leaves and small fragrant flowers with white tepals and a small yellowish to orange corona.

It occurs in phrygana, rocky slopes, grassland and open scrub. Flowering often begins after the first autumn rains, while the leaves may develop at the same time or shortly afterwards.

18. Narcissus tazetta L.

A native non-endemic species known as bunch-flowered narcissus. Each flowering stem generally bears several strongly scented flowers with white tepals and a yellow or orange corona.

It flowers in winter and spring. It occurs in moist grassland, fields, stream margins, valleys and other seasonally damp habitats. It is also widely cultivated as an ornamental.

19. Pancratium maritimum L.

A native non-endemic coastal geophyte known as sea daffodil. It has large white fragrant flowers with six narrow tepals and a characteristic white corona.

It grows on sandy beaches and coastal dunes, frequently very close to the sea. It flowers mainly in summer and early autumn. Its large black seeds are lightweight and can be dispersed by wind and seawater.

In Cyprus, it has been assessed as Near Threatened (NT). Its principal threats are tourism and residential development, dune levelling, mechanical beach cleaning and vehicle traffic over the sand.

Endemic taxa of Cyprus

20. Allium autumnale P.H.Davis

Allium autumnale is endemic to Cyprus. As indicated by its scientific name, it flowers in autumn, a characteristic distinguishing it from many other Cypriot members of the genus.

It is a small to medium-sized geophyte with slender leaves and pink or purple flowers. It occurs on rocky slopes, in open scrub and clearings, from low to montane elevations.

21. Allium cupani subsp. cyprium Meikle

An endemic subspecies of Cyprus and a perennial geophyte. It has a low growth form, narrow leaves and relatively large pink to purple flowers.

It flowers mainly in May and June. It grows in stony and rocky places, open grassland and mountain slopes. Its identification is based on the form of its tepals, stamens and inflorescence.

22. Allium cyprium Brullo & al. subsp. cyprium

The typical subspecies of Allium cyprium is endemic to Cyprus. It represents one of the distinctive components of the Cypriot Allium stamineum group, in which plants formerly treated together are now recognized as separate endemic taxa.

It has a slender flowering stem, narrow leaves and small flowers with projecting stamens. It occurs mainly on dry stony slopes, in phrygana and open scrub.

23. Allium cyprium subsp. lefkarense (Brullo & al.) Christodoulou & Hand

An endemic subspecies of Cyprus, particularly associated with the Lefkara area and other localities possessing suitable rocky substrates.

It differs from the typical subspecies through a combination of morphological characters involving the inflorescence, tepals and stamens. It grows on dry slopes, in phrygana, open scrub and rocky habitats.

24. Allium exaltatum (Meikle) Brullo & al.

An endemic species of Cyprus. It is a relatively tall and robust geophyte with an erect flowering stem and an inflorescence containing numerous small flowers.

It occurs mainly in mountain habitats, open woodland, clearings and rocky slopes. It flowers from June to August. It has been assessed as Vulnerable (VU) because of its small population and restricted distribution.

25. Allium marathasicum Brullo & al.

Allium marathasicum is an exceptionally rare endemic species of Cyprus, known from a very restricted area in the Marathasa valley.

It is a perennial bulbous plant with narrow leaves and small flowers in a loose inflorescence. It is threatened by habitat alteration, human disturbance and the extremely small size of its populations.

In the Red Data Book of the Flora of Cyprus, it has been assessed as Critically Endangered (CR).

26. Allium willeanum Holmboe

An endemic species of Cyprus and a perennial geophyte. It has a slender flowering stem, narrow leaves and small flowers, usually in shades of pink or purple.

It occurs on dry stony slopes, in phrygana, open scrub and rocky habitats. Its restricted global distribution makes the protection of its natural populations and habitats especially important.

Alien or naturalized taxa

27. Allium tuberosum Rottler ex Spreng.

A perennial bulbous species of Asian origin known as garlic chives. It is cultivated for its edible leaves and flowers.

It has flat leaves and white star-shaped flowers arranged in a dense umbel. In Cyprus, its presence is mainly associated with cultivation and occasional escape into gardens, nurseries and disturbed ground.

28. Narcissus jonquilla L.

A bulbous western Mediterranean species known as jonquil. It is widely cultivated as an ornamental for its yellow, strongly fragrant flowers.

In Cyprus, it is recorded as an alien or naturalized taxon. It may persist for many years near gardens, inhabited areas, abandoned cultivation and other places where it was formerly planted.

29. Nothoscordum gracile (Aiton) Stearn

A perennial bulbous species of American origin known as slender false garlic. It resembles a small Allium but generally lacks the strong onion or garlic odour.

It has narrow leaves and small white flowers with a greenish or brownish midrib. It grows in gardens, lawns, nurseries, irrigated land and other disturbed soils, where it may spread through bulbils and seeds.

30. Sternbergia lutea (L.) Spreng.

A bulbous ornamental species known as yellow autumn crocus or autumn daffodil. Despite its resemblance to crocuses, it belongs to the Amaryllidaceae rather than the Iridaceae.

It produces large yellow flowers in autumn, usually together with its leaves. In Cyprus, it is recorded as alien or naturalized and may occur near old gardens, inhabited areas, churches and abandoned cultivation.

Identification of the species

The identification of Amaryllidaceae species frequently requires the examination of flowering plants. This is particularly true of Allium, whose species may resemble one another and display considerable morphological variation.

Reliable identification requires examination of:

• the shape and structure of the bulb,
• the presence of small daughter bulbs,
• the number, width and cross-section of the leaves,
• the presence or absence of a garlic odour,
• the height and cross-section of the flowering stem,
• the shape and persistence of the spathe,
• the density and form of the inflorescence,
• the length of the pedicels,
• the colour, shape and venation of the tepals,
• the length and form of the stamens,
• the position of the stamens in relation to the perianth,
• the form of the ovary and capsule,
• the flowering period,
• the elevation and habitat type.

Photographs showing only the flowers or the entire plant are not always sufficient. Difficult Allium species require photographs and specimens of the leaves, plant base, spathe, flowers and mature fruits.

Ecological and economic importance

The flowers of many species produce nectar and pollen and attract bees, butterflies, flies and other insects. Coastal species such as Pancratium maritimum form a characteristic part of the natural vegetation of sandy dunes.

The genus Allium is of enormous economic importance. It includes major cultivated plants such as onions, garlic, leeks and chives. Many wild species are also valuable genetic resources for research and crop improvement.

Narcissus, Sternbergia and several Allium species are cultivated as ornamentals. However, many members of the family contain bioactive or toxic substances and should not be consumed without reliable identification and specialist knowledge.

The seven endemic Allium taxa constitute an important part of Cyprus’s unique natural heritage and possess particular taxonomic, biogeographical and scientific interest.

Threats and conservation

The principal threats affecting rare and endemic members of the family in Cyprus include:

• residential and tourism development,
• road construction and widening,
• destruction of rocky slopes and phrygana,
• quarrying,
• fires,
• intensification or abandonment of traditional agriculture,
• herbicide use,
• removal of bulbs and collection of plants,
• beach cleaning and levelling,
• vehicle traffic over coastal dunes,
• climate change and prolonged drought.

Particular priority should be given to the critically endangered Allium marathasicum, the other restricted endemic species, rare populations of Allium amethystinum and Allium roseum, and coastal sites supporting Pancratium maritimum.

Their conservation requires the preservation of natural habitats, prevention of uprooting and collection, monitoring of known populations and protection of localities from destructive interventions.

Classification

• Kingdom: Plantae
• Phylum: Streptophyta
• Class: Equisetopsida
• Subclass: Magnoliidae
• Order: Asparagales
• Family: Amaryllidaceae
• Genera in Cyprus: 5
• Taxa in Cyprus: 30
• Native non-endemic: 19
• Endemic to Cyprus: 7
• Alien or naturalized: 4
• Hybrids: 0
• Uncertain status: 0

Sources

• Flora of Cyprus – Amaryllidaceae
• Flora of Cyprus – Allium amethystinum
• Flora of Cyprus – Allium autumnale
• Flora of Cyprus – Allium cupani subsp. cyprium
• Flora of Cyprus – Allium cyprium subsp. cyprium
• Flora of Cyprus – Allium cyprium subsp. lefkarense
• Flora of Cyprus – Allium exaltatum
• Flora of Cyprus – Allium marathasicum
• Flora of Cyprus – Allium willeanum
• Flora of Cyprus – Pancratium maritimum
• Plants of the World Online – Amaryllidaceae