See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus
Below in English
Κείμενο George Konstantinou
Η οικογένεια Anacardiaceae, γνωστή ως οικογένεια των ανακαρδιοειδών, του σχίνου ή των σουμακιών – cashew or sumac family, περιλαμβάνει κυρίως δέντρα και θάμνους. Ανήκει στην τάξη Sapindales και παρουσιάζει ευρεία εξάπλωση στις τροπικές, υποτροπικές και θερμές εύκρατες περιοχές του κόσμου.
Στην οικογένεια ανήκουν γνωστά φυτά μεγάλης οικονομικής σημασίας, όπως η φιστικιά, το μάνγκο και το ανακάρδιο, αλλά και πολλά είδη που παράγουν ρητίνες, αρωματικές ουσίες, χρωστικές και καρπούς που χρησιμοποιούνται ως τρόφιμα ή καρυκεύματα.
Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Anacardiaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 2 γένη και 5 taxa:
- 4 ιθαγενή μη ενδημικά είδη,
- κανένα ενδημικό taxon,
- κανένα ξενικό ή εγκλιματισμένο taxon,
- 1 υβρίδιο,
- κανένα taxon αβέβαιης κατάστασης.
Τα δύο γένη που περιλαμβάνονται στον κατάλογο είναι τα Pistacia και Rhus.
Βασικά μορφολογικά χαρακτηριστικά
Τα μέλη της οικογένειας Anacardiaceae είναι συνήθως αειθαλή ή φυλλοβόλα δέντρα και θάμνοι. Πολλά είδη περιέχουν ρητινώδεις ή αρωματικούς χυμούς, οι οποίοι μπορεί να αναδίδουν έντονη οσμή όταν συνθλίβονται τα φύλλα ή οι νεαροί βλαστοί.
Τα φύλλα είναι εναλλασσόμενα και δεν φέρουν παράφυλλα. Μπορεί να είναι απλά, τρίφυλλα ή σύνθετα πτερωτά. Στα κυπριακά είδη είναι συνήθως δερματώδη ή σχετικά σκληρά και παρουσιάζουν προσαρμογές στις ξηρές συνθήκες του μεσογειακού κλίματος.
Τα άνθη είναι μικρά και συχνά πρασινωπά, κιτρινωπά ή κοκκινωπά. Αναπτύσσονται σε μασχαλιαίες ή επάκριες ταξιανθίες, συνήθως φόβες ή βότρεις. Μπορεί να είναι ερμαφρόδιτα ή μονογενή. Στα είδη του γένους Pistacia, τα αρσενικά και τα θηλυκά άνθη αναπτύσσονται συνήθως σε διαφορετικά φυτά.
Ο καρπός είναι κατά κανόνα δρύπη, με σαρκώδες ή ρητινώδες εξωτερικό τμήμα και σκληρό εσωτερικό πυρήνα που περιβάλλει τον σπόρο. Οι καρποί πολλών ειδών αλλάζουν από πράσινοι σε κοκκινωποί, καστανοί, κυανοί ή μαύροι κατά την ωρίμανση.
Εξάπλωση και ενδιαιτήματα
Η οικογένεια Anacardiaceae έχει ευρεία παγκόσμια εξάπλωση και περιλαμβάνει περισσότερα από 80 αποδεκτά γένη. Η μεγαλύτερη ποικιλότητά της εντοπίζεται σε θερμές περιοχές, αλλά αρκετά είδη είναι χαρακτηριστικά της μεσογειακής βλάστησης.
Στην Κύπρο τα μέλη της οικογένειας απαντούν σε:
- μακκία βλάστηση και θαμνώνες,
- φρύγανα,
- βραχώδεις και πετρώδεις πλαγιές,
- δασικές παρυφές και ξέφωτα,
- φαράγγια και κοιλάδες,
- άκρες δρόμων και μονοπατιών,
- εγκαταλειμμένους αγρούς και αναβαθμίδες,
- περιοχές γύρω από χωριά και παλαιές καλλιέργειες,
- παράκτιες και ημιορεινές περιοχές,
- ορεινές θέσεις μέχρι περίπου τα 1.500 μέτρα.
Τα είδη του γένους Pistacia είναι σημαντικά στοιχεία της φυσικής μεσογειακής βλάστησης και παρουσιάζουν μεγάλη αντοχή στην ξηρασία, στην έντονη ηλιοφάνεια και στα φτωχά πετρώδη εδάφη.
Τα ιθαγενή μη ενδημικά είδη
1. Pistacia atlantica Desf.
Η Pistacia atlantica είναι ιθαγενές μη ενδημικό φυλλοβόλο δέντρο, γνωστό στα αγγλικά ως Atlantic pistachio ή Mount Atlas mastic tree και στην Κύπρο ως τρεμιθιά.
Μπορεί να εξελιχθεί σε μεγάλο και μακρόβιο δέντρο, με πλατιά κόμη και ισχυρό κορμό. Τα φύλλα είναι σύνθετα, πτερωτά, με αρκετά σχετικά στενά φυλλάρια και άπτερο κεντρικό άξονα. Τα αρσενικά και τα θηλυκά άνθη αναπτύσσονται συνήθως σε διαφορετικά δέντρα.
Οι καρποί είναι μικρές δρύπες, αρχικά πράσινες, κατόπιν κοκκινωπές και τελικά πιο σκούρες κατά την ωρίμανση. Αποτελούν τροφή για πουλιά, τα οποία συμβάλλουν στη διασπορά των σπόρων.
Στην Κύπρο απαντά από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι περίπου τα 1.525 μέτρα. Φύεται σε βραχώδεις πλαγιές, κοιλάδες, ανοικτούς θαμνώνες, δασικές παρυφές, αγροτικές περιοχές και κοντά σε παλαιούς οικισμούς.
Παλαιά και εντυπωσιακά δέντρα διατηρούνται σε διάφορες περιοχές της Κύπρου και αποτελούν σημαντικά στοιχεία του φυσικού και αγροτικού τοπίου. Οι καρποί και η ρητίνη του φυτού είχαν παραδοσιακές χρήσεις, ενώ το είδος μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως υποκείμενο για τον εμβολιασμό της καλλιεργούμενης φιστικιάς.
2. Pistacia lentiscus L.
Η Pistacia lentiscus είναι ιθαγενής μη ενδημικός αειθαλής θάμνος ή μικρό δέντρο, γνωστός ως σχίνος – mastic tree.
Έχει πυκνή, πολύκλαδη ανάπτυξη και σύνθετα παραπτερωτά φύλλα με δερματώδη φυλλάρια. Ο κεντρικός άξονας του φύλλου είναι χαρακτηριστικά πτερυγωτός. Τα φύλλα παραμένουν πράσινα ολόκληρο τον χρόνο και αναδίδουν ρητινώδη οσμή όταν συνθλίβονται.
Τα άνθη είναι πολύ μικρά και συγκεντρώνονται σε πυκνές μασχαλιαίες ταξιανθίες. Οι καρποί είναι μικρές σφαιρικές δρύπες, οι οποίες από κόκκινες γίνονται μαύρες κατά την πλήρη ωρίμανση.
Ο σχίνος είναι ένα από τα χαρακτηριστικότερα φυτά της μεσογειακής μακκίας βλάστησης. Στην Κύπρο απαντά σε χαμηλά και μεσαία υψόμετρα, σε θαμνώνες, φρύγανα, πετρώδεις πλαγιές, φαράγγια, παράκτιες περιοχές και εγκαταλειμμένους αγρούς.
Είναι εξαιρετικά ανθεκτικός στην ξηρασία, στην έντονη ηλιοφάνεια, στον άνεμο και στην αλατότητα. Οι πυκνοί θάμνοι προσφέρουν καταφύγιο και θέσεις φωλεοποίησης σε πουλιά και άλλα ζώα, ενώ οι καρποί αποτελούν σημαντική τροφή για πολλά είδη πουλιών.
Από είδη και επιλεγμένες ποικιλίες του σχίνου παράγεται αρωματική ρητίνη, γνωστή ως μαστίχα. Η περίφημη εμπορική μαστίχα παράγεται κυρίως από καλλιεργούμενη μορφή του είδους στη Χίο.
3. Pistacia terebinthus L.
Η Pistacia terebinthus είναι ιθαγενής μη ενδημικός φυλλοβόλος θάμνος ή μικρό δέντρο, γνωστό στα αγγλικά ως terebinth ή turpentine tree.
Τα φύλλα είναι σύνθετα, πτερωτά και συνήθως φέρουν τελικό φυλλάριο. Ο κεντρικός άξονας του φύλλου δεν είναι πτερυγωτός. Τα νεαρά φύλλα και οι βλαστοί μπορεί να έχουν κοκκινωπό χρώμα, ενώ το φύλλωμα αποκτά συχνά έντονες αποχρώσεις πριν από την πτώση του.
Τα μικρά άνθη εμφανίζονται σε διακλαδισμένες ταξιανθίες κατά την άνοιξη. Το είδος ανθίζει κυρίως τον Μάρτιο και τον Απρίλιο. Οι καρποί είναι μικρές δρύπες, οι οποίες αλλάζουν χρώμα καθώς ωριμάζουν.
Στην Κύπρο απαντά από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι περίπου τα 1.375 μέτρα. Φύεται σε πετρώδεις πλαγιές, θαμνώνες, φαράγγια, παρυφές δασών, κοιλάδες και κοντά σε καλλιεργημένες ή εγκαταλειμμένες εκτάσεις.
Στα φύλλα και στους νεαρούς βλαστούς παρατηρούνται συχνά χαρακτηριστικές κηκίδες, οι οποίες προκαλούνται από μικρά έντομα. Οι κηκίδες μπορεί να έχουν μορφή λοβού, κέρατος ή διογκωμένης κύστης και δεν αποτελούν καρπούς του φυτού.
Η ρητίνη του είδους είχε παραδοσιακές χρήσεις και είναι γνωστή ως τερεβινθίνη ή χιώτικη τερεβινθίνη. Το είδος έχει επίσης χρησιμοποιηθεί ως υποκείμενο για τον εμβολιασμό της καλλιεργούμενης φιστικιάς.
4. Rhus coriaria L.
Το Rhus coriaria είναι ιθαγενής μη ενδημικός φυλλοβόλος θάμνος ή μικρό δέντρο, γνωστό ως σουμάκι – Sicilian sumac ή tanner’s sumach.
Έχει όρθιους ή απλωμένους βλαστούς και μεγάλα σύνθετα πτερωτά φύλλα με πολλά οδοντωτά φυλλάρια. Το φθινόπωρο το φύλλωμα μπορεί να αποκτήσει έντονες κόκκινες ή πορτοκαλί αποχρώσεις.
Τα μικρά πρασινωπά ή κιτρινωπά άνθη συγκεντρώνονται σε πυκνές επάκριες ταξιανθίες. Οι καρποί είναι μικροί, σφαιρικοί, κοκκινωποί και καλύπτονται από λεπτές τρίχες. Σχηματίζουν πυκνές όρθιες ομάδες που παραμένουν πάνω στο φυτό για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Απαντά σε πετρώδεις πλαγιές, άκρες δρόμων, αναβαθμίδες, εγκαταλειμμένους αγρούς, παλαιούς αμπελώνες και γύρω από χωριά. Μπορεί να εξαπλώνεται με υπόγειους βλαστούς και να σχηματίζει πυκνές συστάδες.
Οι αποξηραμένοι και αλεσμένοι καρποί χρησιμοποιούνται ως καρύκευμα με χαρακτηριστική ξινή γεύση. Τα φύλλα και ο φλοιός είναι πλούσια σε ταννίνες και χρησιμοποιούνταν παραδοσιακά στη βυρσοδεψία και στη βαφή υφασμάτων.
Το υβρίδιο
5. Pistacia ×saportae Burnat
Η Pistacia ×saportae είναι φυσικό υβρίδιο μεταξύ των ειδών:
- Pistacia lentiscus ×
- Pistacia terebinthus.
Πρόκειται για θάμνο ή μικρό δέντρο που εμφανίζει ενδιάμεσους μορφολογικούς χαρακτήρες μεταξύ των δύο γονικών ειδών.
Μπορεί να είναι ημιαειθαλές ή να διατηρεί μέρος του φυλλώματός του για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από την Pistacia terebinthus. Τα φύλλα παρουσιάζουν ενδιάμεσα χαρακτηριστικά ως προς τον αριθμό των φυλλαρίων, την παρουσία τελικού φυλλαρίου και τον βαθμό πτέρυγας του κεντρικού άξονα.
Το υβρίδιο εμφανίζεται σε περιοχές όπου τα δύο γονικά είδη αναπτύσσονται κοντά μεταξύ τους και ανθίζουν κατά την ίδια περίοδο. Στην Κύπρο καταγράφεται ως αυτοφυές υβρίδιο.
Η ασφαλής αναγνώρισή του είναι δύσκολη, επειδή ορισμένα άτομα των γονικών ειδών παρουσιάζουν φυσική μορφολογική ποικιλότητα. Για τον προσδιορισμό χρειάζεται εξέταση πολλών φύλλων, των ταξιανθιών, των καρπών και της συνολικής μορφής του φυτού.
Αναγνώριση των ειδών
Η διάκριση των κυπριακών ειδών της Anacardiaceae βασίζεται κυρίως στα φύλλα, στην αειθαλή ή φυλλοβόλα συμπεριφορά, στις ταξιανθίες και στους καρπούς.
Βασικές διαφορές των ειδών του γένους Pistacia
- Η Pistacia lentiscus είναι αειθαλής, έχει παραπτερωτά φύλλα χωρίς τελικό φυλλάριο και εμφανώς πτερυγωτό κεντρικό άξονα.
- Η Pistacia terebinthus είναι φυλλοβόλα, έχει συνήθως τελικό φυλλάριο και άπτερο κεντρικό άξονα.
- Η Pistacia atlantica είναι συνήθως μεγαλύτερο φυλλοβόλο δέντρο, με περισσότερα και σχετικά στενότερα φυλλάρια.
- Η Pistacia ×saportae παρουσιάζει ενδιάμεσους χαρακτήρες μεταξύ της Pistacia lentiscus και της Pistacia terebinthus.
Το Rhus coriaria διακρίνεται από τα πολυάριθμα οδοντωτά φυλλάρια και τις πυκνές, όρθιες ομάδες των κοκκινωπών τριχωτών καρπών.
Για ασφαλή αναγνώριση χρειάζεται να εξετάζονται:
- η αειθαλής ή φυλλοβόλα συμπεριφορά,
- ο αριθμός και το σχήμα των φυλλαρίων,
- η παρουσία ή απουσία τελικού φυλλαρίου,
- ο πτερυγωτός ή άπτερος κεντρικός άξονας του φύλλου,
- η μορφή των παρυφών των φυλλαρίων,
- η διάταξη των ανθέων,
- το χρώμα και το σχήμα των ώριμων καρπών,
- η παρουσία ρητινώδους οσμής,
- η συνολική μορφή και το μέγεθος του φυτού.
Οικολογική και οικονομική σημασία
Τα κυπριακά είδη της Anacardiaceae αποτελούν σημαντικά στοιχεία των θαμνώνων, της μακκίας βλάστησης, των πετρωδών πλαγιών και των αγροτικών τοπίων.
Οι καρποί τους αποτελούν τροφή για πολλά πουλιά, τα οποία μεταφέρουν τους σπόρους σε μεγάλες αποστάσεις. Οι πυκνοί θάμνοι προσφέρουν κάλυψη, καταφύγιο και θέσεις φωλεοποίησης σε πουλιά, ερπετά, μικρά θηλαστικά και ασπόνδυλα.
Τα άνθη προσελκύουν επικονιαστικά έντομα, ενώ τα φύλλα και οι βλαστοί φιλοξενούν πολλές προνύμφες, αφίδες και άλλα έντομα. Οι χαρακτηριστικές κηκίδες των ειδών Pistacia δημιουργούν ιδιαίτερα μικροενδιαιτήματα για εξειδικευμένους οργανισμούς.
Η Pistacia atlantica, η Pistacia terebinthus και η Pistacia lentiscus είναι ανθεκτικά στην ξηρασία και μπορούν να συμβάλουν στη συγκράτηση του εδάφους και στην αποκατάσταση υποβαθμισμένων μεσογειακών οικοσυστημάτων.
Το Rhus coriaria έχει μακρά ιστορία χρήσης ως καρύκευμα, φαρμακευτικό φυτό, πηγή ταννινών και φυσική χρωστική. Οι ρητίνες των ειδών Pistacia είχαν επίσης πολλές παραδοσιακές χρήσεις.
Απειλές και προστασία
Τα περισσότερα κυπριακά είδη της οικογένειας είναι σχετικά ανθεκτικά και ευρέως κατανεμημένα. Ωστόσο, τοπικοί πληθυσμοί και ιδιαίτερα παλαιά δέντρα μπορεί να απειλούνται από:
- οικιστική και οδική ανάπτυξη,
- εκχερσώσεις θαμνώνων,
- πυρκαγιές μεγάλης έντασης,
- λατομικές δραστηριότητες,
- καθαρισμό πρανών και αγροτικών εκτάσεων,
- υπερβολική χρήση ζιζανιοκτόνων,
- κοπή παλαιών δέντρων,
- εγκατάλειψη παραδοσιακών αγροτικών τοπίων,
- παρατεταμένη ξηρασία και κλιματική αλλαγή.
Ιδιαίτερη αξία έχουν τα μεγάλα και αιωνόβια δέντρα της Pistacia atlantica. Η διατήρησή τους είναι σημαντική όχι μόνο για τη βιοποικιλότητα αλλά και για την ιστορία, την παράδοση και τον χαρακτήρα του κυπριακού τοπίου.
Η προστασία των ειδών εξαρτάται από τη διατήρηση της φυσικής μακκίας βλάστησης, των παλαιών δέντρων, των θαμνώνων, των φαραγγιών και των παραδοσιακών αγροτικών περιοχών.
Ταξινόμηση
- Βασίλειο: Plantae
- Συνομοταξία: Streptophyta
- Ομοταξία: Equisetopsida
- Υφομοταξία: Magnoliidae
- Τάξη: Sapindales
- Οικογένεια: Anacardiaceae
- Γένη στην Κύπρο: 2
- Taxa στην Κύπρο: 5
- Ιθαγενή μη ενδημικά: 4
- Ενδημικά της Κύπρου: 0
- Ξενικά ή εγκλιματισμένα: 0
- Υβρίδια: 1
- Αβέβαιης κατάστασης: 0
Πηγές
- Flora of Cyprus – Anacardiaceae
- Flora of Cyprus – Pistacia atlantica
- Flora of Cyprus – Pistacia lentiscus
- Flora of Cyprus – Pistacia terebinthus
- Flora of Cyprus – Rhus coriaria
- Flora of Cyprus – Pistacia ×saportae
- Plants of the World Online – Anacardiaceae
- Plants of the World Online – Pistacia ×saportae
Text by George Konstantinou
The Anacardiaceae, commonly known as the cashew or sumac family, consists mainly of trees and shrubs. It belongs to the order Sapindales and is widely distributed throughout tropical, subtropical and warm temperate regions of the world.
The family includes economically important plants such as the pistachio, mango and cashew, together with many species producing resins, aromatic substances, dyes and fruits used as food or spices.
According to the organized checklist of the Cypriot flora, Anacardiaceae is represented in Cyprus by 2 genera and 5 taxa:
- 4 native non-endemic species,
- no endemic taxa,
- no alien or naturalized taxa,
- 1 hybrid,
- no taxa of uncertain status.
The two genera included in the checklist are Pistacia and Rhus.
Principal morphological characteristics
Members of the Anacardiaceae are generally evergreen or deciduous trees and shrubs. Many species contain resinous or aromatic sap that may release a strong smell when the leaves or young branches are crushed.
The leaves are alternate and lack stipules. They may be simple, trifoliolate or pinnately compound. In the Cypriot species, they are generally leathery or relatively firm and possess adaptations to the dry conditions of the Mediterranean climate.
The flowers are small and often greenish, yellowish or reddish. They are arranged in axillary or terminal inflorescences, usually panicles or racemes. They may be bisexual or unisexual. In Pistacia, male and female flowers generally develop on separate plants.
The fruit is usually a drupe, with a fleshy or resinous outer layer and a hard inner stone surrounding the seed. The fruits of many species change from green to reddish, brown, blue or black as they ripen.
Distribution and habitats
The Anacardiaceae has a wide global distribution and includes more than 80 accepted genera. Its greatest diversity occurs in warm regions, although several species are characteristic components of Mediterranean vegetation.
In Cyprus, members of the family occur in:
- maquis vegetation and scrubland,
- phrygana,
- rocky and stony slopes,
- woodland margins and clearings,
- gorges and valleys,
- roadsides and path margins,
- abandoned fields and terraces,
- areas surrounding villages and old cultivation,
- coastal and semi-montane regions,
- mountain habitats up to approximately 1,500 metres.
Species of Pistacia are important components of natural Mediterranean vegetation and possess considerable resistance to drought, intense sunlight and poor stony soils.
Native non-endemic species
1. Pistacia atlantica Desf.
Pistacia atlantica is a native non-endemic deciduous tree known as Atlantic pistachio or Mount Atlas mastic tree, and locally in Cyprus as tremithia.
It may develop into a large, long-lived tree with a broad crown and strong trunk. Its leaves are pinnately compound, with several relatively narrow leaflets and an unwinged rachis. Male and female flowers generally develop on separate trees.
The fruits are small drupes, initially green, later reddish and finally darker when fully ripe. They provide food for birds, which contribute to seed dispersal.
In Cyprus, it occurs from sea level to approximately 1,525 metres. It grows on rocky slopes, in valleys, open scrub, woodland margins, agricultural areas and near old settlements.
Old and impressive trees survive in various parts of Cyprus and are important elements of both the natural and agricultural landscape. The fruits and resin had traditional uses, while the species may also be employed as rootstock for the cultivated pistachio.
2. Pistacia lentiscus L.
Pistacia lentiscus is a native non-endemic evergreen shrub or small tree known as mastic tree.
It has a dense, much-branched growth form and paripinnate compound leaves with leathery leaflets. The central rachis of the leaf is characteristically winged. The leaves remain green throughout the year and release a resinous smell when crushed.
Its flowers are very small and arranged in dense axillary inflorescences. The fruits are small spherical drupes that change from red to black when fully ripe.
The mastic tree is one of the most characteristic plants of Mediterranean maquis vegetation. In Cyprus, it occurs at low and middle elevations in scrubland, phrygana, stony slopes, gorges, coastal areas and abandoned fields.
It is highly resistant to drought, intense sunlight, wind and salinity. Its dense branches provide shelter and nesting sites for birds and other animals, while the fruits are an important food source for numerous bird species.
An aromatic resin known as mastic is obtained from this species and selected cultivated varieties. The well-known commercial mastic is produced mainly from a cultivated form of the species on the Greek island of Chios.
3. Pistacia terebinthus L.
Pistacia terebinthus is a native non-endemic deciduous shrub or small tree known as terebinth or turpentine tree.
Its leaves are pinnately compound and usually possess a terminal leaflet. The central rachis is not winged. Young leaves and shoots may be reddish, while the foliage frequently develops vivid colours before falling.
The small flowers appear in branched inflorescences during spring. The species flowers mainly in March and April. Its fruits are small drupes that change colour as they ripen.
In Cyprus, it occurs from sea level to approximately 1,375 metres. It grows on stony slopes, in scrubland, gorges, woodland margins, valleys and near cultivated or abandoned land.
Characteristic galls caused by small insects are frequently observed on the leaves and young branches. These may be pod-shaped, horn-shaped or bladder-like and are not fruits of the plant.
The resin of the species had various traditional uses and is known as terebinthine or Chian turpentine. The species has also been used as rootstock for the cultivated pistachio.
4. Rhus coriaria L.
Rhus coriaria is a native non-endemic deciduous shrub or small tree known as Sicilian sumac or tanner’s sumach.
It has erect or spreading stems and large pinnately compound leaves bearing numerous toothed leaflets. During autumn, the foliage may develop vivid red or orange colours.
The small greenish or yellowish flowers are grouped in dense terminal inflorescences. The fruits are small, spherical, reddish and covered with fine hairs. They form dense upright clusters that remain on the plant for a considerable period.
It occurs on stony slopes, roadsides, terraces, abandoned fields, old vineyards and around villages. It can spread through underground shoots and form dense stands.
Its dried and ground fruits are used as a spice with a characteristic sour flavour. The leaves and bark are rich in tannins and were traditionally used in leather tanning and textile dyeing.
The hybrid
5. Pistacia ×saportae Burnat
Pistacia ×saportae is a natural hybrid between:
- Pistacia lentiscus ×
- Pistacia terebinthus.
It is a shrub or small tree displaying morphological characters intermediate between its two parent species.
It may be semi-evergreen or retain part of its foliage for longer than Pistacia terebinthus. Its leaves show intermediate characteristics in the number of leaflets, the presence of a terminal leaflet and the degree to which the rachis is winged.
The hybrid occurs where the two parent species grow close together and flower at the same time. In Cyprus, it is recorded as a naturally occurring hybrid.
Reliable identification is difficult because individual plants of both parent species display natural morphological variation. Identification requires examination of several leaves, the inflorescences, fruits and the overall growth form.
Identification of the species
The distinction of the Cypriot Anacardiaceae is based mainly on the leaves, evergreen or deciduous behaviour, inflorescences and fruits.
Principal differences between the Pistacia species
- Pistacia lentiscus is evergreen, has paripinnate leaves without a terminal leaflet and a conspicuously winged rachis.
- Pistacia terebinthus is deciduous, usually has a terminal leaflet and an unwinged rachis.
- Pistacia atlantica is generally a larger deciduous tree with more numerous and relatively narrower leaflets.
- Pistacia ×saportae displays intermediate characters between Pistacia lentiscus and Pistacia terebinthus.
Rhus coriaria is distinguished by its numerous toothed leaflets and dense upright clusters of reddish, hairy fruits.
Reliable identification requires examination of:
- evergreen or deciduous behaviour,
- the number and shape of the leaflets,
- the presence or absence of a terminal leaflet,
- whether the leaf rachis is winged or unwinged,
- the margins of the leaflets,
- the arrangement of the flowers,
- the colour and form of the mature fruits,
- the presence of a resinous smell,
- the overall form and size of the plant.
Ecological and economic importance
The Cypriot Anacardiaceae are important components of scrubland, maquis vegetation, stony slopes and agricultural landscapes.
Their fruits provide food for many birds, which transport the seeds over considerable distances. Dense shrubs offer cover, shelter and nesting sites for birds, reptiles, small mammals and invertebrates.
Their flowers attract pollinating insects, while their leaves and branches support numerous larvae, aphids and other insects. The characteristic galls of Pistacia species create specialized microhabitats for particular organisms.
Pistacia atlantica, Pistacia terebinthus and Pistacia lentiscus are drought-resistant and can contribute to soil stabilization and the restoration of degraded Mediterranean ecosystems.
Rhus coriaria has a long history of use as a spice, medicinal plant, source of tannins and natural dye. Resins obtained from Pistacia species have also had numerous traditional uses.
Threats and conservation
Most Cypriot species of the family are relatively resilient and widely distributed. Nevertheless, local populations and especially old trees may be threatened by:
- residential and road development,
- clearance of scrubland,
- high-intensity fires,
- quarrying,
- clearance of roadside banks and agricultural land,
- excessive herbicide use,
- removal of old trees,
- abandonment of traditional agricultural landscapes,
- prolonged drought and climate change.
Large and ancient Pistacia atlantica trees are of particular value. Their preservation is important not only for biodiversity but also for the history, traditions and character of the Cypriot landscape.
Conservation of the species depends on maintaining natural maquis vegetation, old trees, scrubland, gorges and traditional agricultural areas.
Classification
- Kingdom: Plantae
- Phylum: Streptophyta
- Class: Equisetopsida
- Subclass: Magnoliidae
- Order: Sapindales
- Family: Anacardiaceae
- Genera in Cyprus: 2
- Taxa in Cyprus: 5
- Native non-endemic: 4
- Endemic to Cyprus: 0
- Alien or naturalized: 0
- Hybrids: 1
- Uncertain status: 0
