Οικογένεια Araceae στην Κύπρο – Araceae Family in Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Araceae, γνωστή ως οικογένεια των αροειδών – arum family, περιλαμβάνει κυρίως πολυετή ποώδη φυτά, γεώφυτα, υδρόβια φυτά, αναρριχώμενα φυτά και, στις τροπικές περιοχές, επίφυτα ή μεγάλα φυτά με εντυπωσιακό φύλλωμα. Ανήκει στην τάξη Alismatales και παρουσιάζει τη μεγαλύτερη ποικιλότητά της στις τροπικές περιοχές του κόσμου.

Το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα της οικογένειας είναι η ταξιανθία που αποτελείται από έναν σαρκώδη άξονα, τον σπάδικα, ο οποίος περιβάλλεται εν μέρει από ένα μεγάλο τροποποιημένο βράκτιο, τη σπάθη.

Με τη σύγχρονη ταξινομική της έννοια, η Araceae περιλαμβάνει και τα πολύ μικρά επιπλέοντα υδρόβια φυτά που παλαιότερα τοποθετούνταν στη χωριστή οικογένεια Lemnaceae. Για τον λόγο αυτό, η κυπριακή Araceae περιλαμβάνει τόσο τα μεγάλα κονδυλώδη είδη του γένους Arum όσο και τα μικροσκοπικά επιπλέοντα φυτά των γενών Lemna και Spirodela.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Araceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 4 γένη και 10 taxa:

• 7 ιθαγενή μη ενδημικά taxa,
• 1 ενδημικό υποείδος,
• 2 ξενικά ή εγκλιματισμένα είδη,
• κανένα υβρίδιο,
• κανένα taxon αβέβαιης κατάστασης.

Τα τέσσερα γένη που περιλαμβάνονται στον κατάλογο είναι τα Arisarum, Arum, Lemna και Spirodela.

Βασικά μορφολογικά χαρακτηριστικά

Τα χερσαία κυπριακά μέλη της οικογένειας είναι κυρίως πολυετή κονδυλώδη γεώφυτα. Επιβιώνουν κατά τη θερμή και ξηρή περίοδο με υπόγειους κονδύλους και αναπτύσσουν τα φύλλα τους μετά τις πρώτες βροχές του φθινοπώρου ή κατά τη διάρκεια του χειμώνα και της άνοιξης.

Τα φύλλα είναι συνήθως μεγάλα, έμμισχα και λογχοειδή, βελοειδή ή καρδιόσχημα. Μπορεί να είναι ομοιόμορφα πράσινα ή να φέρουν ανοικτόχρωμες νευρώσεις, κηλίδες ή διαφορετικές αποχρώσεις.

Η ταξιανθία αποτελείται από:

• τον σπάδικα, έναν σαρκώδη άξονα πάνω στον οποίο βρίσκονται τα πολύ μικρά άνθη,
• και τη σπάθη, ένα τροποποιημένο φύλλο που περιβάλλει ή καλύπτει εν μέρει τον σπάδικα.

Στα είδη του γένους Arum, τα θηλυκά άνθη βρίσκονται στη βάση του σπάδικα και τα αρσενικά πιο πάνω. Μεταξύ των γόνιμων ανθέων και του άνω τμήματος του σπάδικα υπάρχουν συχνά άγονα άνθη που σχηματίζουν δακτύλιο από τρίχες.

Πολλά είδη προσελκύουν μικρές μύγες, σκνίπες ή άλλα έντομα με οσμές που μπορεί να θυμίζουν κοπριά, ζυμωμένο υλικό ή αποσύνθεση. Ορισμένα μπορούν επίσης να αυξάνουν προσωρινά τη θερμοκρασία της ταξιανθίας. Τα έντομα εισέρχονται στον σωλήνα της σπάθης, μεταφέρουν γύρη στα θηλυκά άνθη και αργότερα απελευθερώνονται αφού καλυφθούν με νέα γύρη.

Μετά τη γονιμοποίηση, η σπάθη και τα φύλλα συνήθως ξηραίνονται. Οι καρποί σχηματίζουν πυκνή όρθια ομάδα από σαρκώδεις ράγες, οι οποίες κατά την ωρίμανση αποκτούν πορτοκαλί ή κόκκινο χρώμα.

Τα είδη Lemna και Spirodela έχουν εντελώς διαφορετική εμφάνιση. Είναι πολύ μικρά υδρόβια φυτά με απλοποιημένο φυτικό σώμα, το οποίο επιπλέει στην επιφάνεια του νερού. Αναπαράγονται κυρίως βλαστητικά και τα άνθη τους είναι εξαιρετικά μικρά και σπάνια παρατηρούνται.

Εξάπλωση και ενδιαιτήματα

Η Araceae έχει σχεδόν παγκόσμια εξάπλωση, αλλά η μεγαλύτερη ποικιλότητά της εντοπίζεται στις υγρές τροπικές περιοχές.

Στην Κύπρο τα χερσαία μέλη της οικογένειας απαντούν σε:

• σκιερές και σχετικά υγρές θέσεις,
• θαμνώνες και μακκία βλάστηση,
• δασικές παρυφές και ξέφωτα,
• φαράγγια και κοιλάδες,
• όχθες ρυακιών και πηγές,
• πετρώδεις και βραχώδεις πλαγιές,
• αγρούς, ελαιώνες και οπωρώνες,
• άκρες δρόμων και μονοπατιών,
• ορεινά δάση και βραχώδεις θέσεις του Τροόδους.

Τα υδρόβια είδη απαντούν σε στάσιμα ή βραδέως κινούμενα νερά, όπως λίμνες, δεξαμενές, κανάλια, τάφρους, φράγματα και εποχικές ή τεχνητές υδατοσυλλογές.

Τα ιθαγενή μη ενδημικά taxa

1. Arisarum vulgare Targ.Tozz.

Το Arisarum vulgare είναι ιθαγενές μη ενδημικό πολυετές γεώφυτο, γνωστό στα αγγλικά ως friar’s cowl.

Έχει υπόγειο κόνδυλο και αναπτύσσει γυαλιστερά, ωοειδή έως καρδιόσχημα φύλλα με μακριούς μίσχους. Τα φύλλα εμφανίζονται κυρίως κατά τη δροσερή και υγρή περίοδο.

Η ταξιανθία είναι μικρή και βρίσκεται χαμηλά κοντά στο έδαφος. Η σπάθη είναι σωληνοειδής, πρασινωπή, καστανή ή πορφυροκαστανή, συχνά με ανοιχτόχρωμες επιμήκεις γραμμές. Το άνω μέρος της κάμπτεται προς τα εμπρός σαν κουκούλα. Ο λεπτός σπάδικας προεξέχει από το άνοιγμα.

Απαντά σε ελαιώνες, αγρούς, θαμνώνες, βραχώδεις πλαγιές, παλαιούς τοίχους, άκρες δρόμων και σκιερές ή σχετικά υγρές θέσεις. Μπορεί να σχηματίζει μεγάλες και πυκνές αποικίες.

Ανθίζει κυρίως από το φθινόπωρο μέχρι την άνοιξη. Η χαμηλή και συχνά κρυμμένη ταξιανθία του μπορεί να περάσει απαρατήρητη ανάμεσα στα φύλλα και στην υπόλοιπη βλάστηση.

2. Arum concinnatum Schott

Το Arum concinnatum είναι ιθαγενές μη ενδημικό κονδυλώδες γεώφυτο με μεγάλα βελοειδή φύλλα.

Η σπάθη είναι σχετικά μεγάλη, πρασινωπή ή κιτρινοπράσινη, με χαρακτηριστικό στενό πορφυρό περιθώριο. Ο σπάδικας έχει συνήθως σκούρο πορφυρό έως καστανό χρώμα.

Απαντά σε σκιερές πλαγιές, θαμνώνες, δασικές παρυφές, αγρούς, ελαιώνες και περιοχές με βαθύτερο ή σχετικά υγρό έδαφος.

Η αναγνώρισή του απαιτεί εξέταση της εσωτερικής και εξωτερικής επιφάνειας της σπάθης, του χρώματος και του σχήματος του σπάδικα και της διάταξης των άγονων ανθέων.

Μετά την άνθηση σχηματίζει όρθια ομάδα από ράγες, οι οποίες από πράσινες γίνονται πορτοκαλοκόκκινες κατά την ωρίμανση.

3. Arum dioscoridis Sm.

Το Arum dioscoridis είναι ιθαγενές μη ενδημικό πολυετές γεώφυτο της ανατολικής Μεσογείου. Η επιστημονική ονομασία του τιμά τον αρχαίο Έλληνα ιατρό και βοτανολόγο Διοσκουρίδη.

Έχει μεγάλα βελοειδή φύλλα, τα οποία μπορεί να είναι πράσινα ή να φέρουν κηλίδες. Η σπάθη είναι εντυπωσιακή, συχνά ανοικτόχρωμη με πολυάριθμες σκούρες πορφυρές ή καστανές κηλίδες και στίγματα. Ο σπάδικας είναι συνήθως σκούρος πορφυρός ή σχεδόν μαύρος.

Η ταξιανθία μπορεί να αναδίδει έντονη δυσάρεστη οσμή που προσελκύει έντομα επικονίασης. Η εμφάνιση και η οσμή της μιμούνται κατάλληλο υπόστρωμα για μύγες που αναζητούν οργανικό υλικό σε αποσύνθεση.

Στην Κύπρο απαντά από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι περίπου τα 1.025 μέτρα, σε θαμνώνες, βραχώδεις πλαγιές, ελαιώνες, αγρούς, παρυφές δασών και σκιερές κοιλάδες.

Παρουσιάζει σημαντική μορφολογική ποικιλότητα ως προς το χρώμα και το σχέδιο της σπάθης. Για ασφαλή προσδιορισμό πρέπει να εξετάζεται ολόκληρη η ταξιανθία και όχι μόνο οι κηλίδες της.

4. Arum hygrophilum Boiss.

Το Arum hygrophilum είναι ιθαγενές μη ενδημικό κονδυλώδες γεώφυτο που συνδέεται κυρίως με υγρές θέσεις. Η επιστημονική ονομασία του σημαίνει «αυτό που αγαπά την υγρασία».

Έχει βελοειδή φύλλα και σπάθη της οποίας η εσωτερική επιφάνεια είναι συνήθως πορφυρή. Το άνω τμήμα του σπάδικα είναι ατρακτοειδές, ρόδινο έως πορφυρό.

Απαντά σε υγρά λιβάδια, όχθες, πηγές, ρεματιές, βαθιές κοιλάδες και άλλες θέσεις που διατηρούν υγρασία κατά τη διάρκεια της περιόδου ανάπτυξης.

Η εξάρτησή του από υγρά ενδιαιτήματα το καθιστά ευάλωτο σε τοπικό επίπεδο στην άντληση νερού, στην αποξήρανση, στην εκτροπή πηγών και στην καταστροφή της παραποτάμιας βλάστησης.

Η ταξινομική αντιμετώπιση του είδους έχει κατά καιρούς παρουσιάσει δυσκολίες και χρειάζεται προσεκτική διάκριση από συγγενικά taxa του γένους Arum.

5. Arum italicum Mill. subsp. italicum

Το Arum italicum subsp. italicum είναι ιθαγενές μη ενδημικό πολυετές γεώφυτο, γνωστό ως Italian arum – ιταλικό άρον.

Τα μεγάλα βελοειδή φύλλα εμφανίζονται κατά τη δροσερή περίοδο και συχνά φέρουν χαρακτηριστικές λευκές ή αργυρόχρωμες νευρώσεις. Η σπάθη είναι συνήθως ανοικτοπράσινη, κιτρινοπράσινη ή σχεδόν λευκή, ενώ ο σπάδικας είναι κιτρινωπός.

Απαντά σε σκιερές και σχετικά υγρές θέσεις, δασικές παρυφές, όχθες, ελαιώνες, κήπους, παλαιούς τοίχους και εγκαταλειμμένες καλλιέργειες.

Μετά την άνθηση, τα φύλλα και η σπάθη ξηραίνονται και παραμένει ο όρθιος καρποφόρος άξονας με τις πορτοκαλοκόκκινες ράγες.

Μπορεί να εξαπλώνεται με σπόρους και μικρούς κονδύλους. Σε ορισμένες χώρες όπου έχει εισαχθεί θεωρείται επεκτατικό, αλλά στον κυπριακό κατάλογο καταγράφεται ως ιθαγενές μη ενδημικό.

6. Arum rupicola Boiss.

Το Arum rupicola είναι ιθαγενές μη ενδημικό πολυετές γεώφυτο. Η ονομασία rupicola αναφέρεται στην προτίμησή του για βραχώδεις θέσεις.

Έχει βελοειδή φύλλα και σχετικά μεγάλη ταξιανθία. Η σπάθη είναι συνήθως πρασινωπή εξωτερικά, ενώ η εσωτερική επιφάνεια και ο σπάδικας μπορεί να έχουν πορφυρές ή καστανές αποχρώσεις.

Απαντά σε πετρώδεις πλαγιές, βραχώδεις κοιλότητες, φαράγγια, θαμνώνες και ανοικτές ορεινές ή ημιορεινές θέσεις.

Η ασφαλής διάκρισή του από άλλα κυπριακά είδη του γένους απαιτεί εξέταση του κονδύλου, των φύλλων, της σπάθης, του σπάδικα και των άγονων ανθέων.

7. Arum sintenisii (Engl.) P.C.Boyce

Το Arum sintenisii είναι ιθαγενές σχεδόν ενδημικό είδος, το οποίο απαντά στην Κύπρο και σε περιορισμένες θέσεις της Ανατολίας.

Είναι πολυετές κονδυλώδες γεώφυτο με βελοειδή φύλλα. Η σπάθη είναι συνήθως πρασινωπή εξωτερικά και πορφυρή ή καστανή στο εσωτερικό, ενώ ο σπάδικας έχει σκούρο χρώμα.

Απαντά σε θαμνώνες, βραχώδεις πλαγιές, δασικές παρυφές και σχετικά σκιερές θέσεις. Στην Κύπρο θεωρείται σπάνιο και έχει αξιολογηθεί ως Εύτρωτο – Vulnerable (VU).

Σε παλαιότερες πηγές, κυπριακά φυτά του είδους μπορεί να έχουν αναφερθεί με άλλα ονόματα, όπως Arum orientale ή Arum hygrophilum. Η σύγχρονη ταξινομική διάκριση βασίζεται σε λεπτομέρειες της ταξιανθίας.

Το ενδημικό υποείδος της Κύπρου

8. Arum cylindraceum subsp. pitsyllianum Hadjik., Hand & G.Mans.

Το Arum cylindraceum subsp. pitsyllianum είναι ενδημικό υποείδος της Κύπρου. Περιγράφηκε επιστημονικά ως νέο taxon το 2011 και η ονομασία του αναφέρεται στην περιοχή της Πιτσιλιάς.

Είναι πολυετές κονδυλώδες γεώφυτο που εμφανίζει τα φύλλα του από το τέλος του χειμώνα μέχρι τις αρχές της άνοιξης. Τα φύλλα είναι σταθερά βελοειδή και πράσινα.

Η σπάθη είναι πρασινωπή έως κιτρινοπράσινη και μπορεί να φέρει πορφυρή απόχρωση στο περιθώριο. Ο σωλήνας της έχει μήκος περίπου 3–4 εκατοστά. Το άνω τμήμα του σπάδικα είναι πορτοκαλί έως πορτοκαλοπόρφυρο και οι ανθήρες είναι πορτοκαλί, χαρακτηριστικά που βοηθούν στη διάκρισή του από το τυπικό υποείδος.

Απαντά σε ορεινές περιοχές της Μαδαρής, της Παπούτσας και γύρω από τα Λαγουδερά, περίπου από τα 1.200 μέχρι τα 1.580 μέτρα.

Φύεται σε βραχώδεις σάρες και πλαγιές κάτω από συστάδες της ενδημικής λατζιάς, Quercus alnifolia, καθώς και σε σκιερούς οπωρώνες φουντουκιάς. Συνδέεται με τα πυριγενή πετρώματα του οφιολιθικού συμπλέγματος του Τροόδους.

Οι γνωστοί πληθυσμοί του είναι περιορισμένοι και κατακερματισμένοι. Οι σοβαρότερες απειλές περιλαμβάνουν:

• δασικές πυρκαγιές,
• γεωργικές και δασικές δραστηριότητες,
• κατασκευή και διαπλάτυνση δρόμων,
• ποδοπάτημα,
• αλλοίωση των ορεινών ενδιαιτημάτων,
• κλιματική αλλαγή και παρατεταμένη ξηρασία.

Έχει προταθεί η κατάταξή του ως Κινδυνεύον – Endangered (EN). Η προστασία των πληθυσμών του και των δασών Quercus alnifolia όπου φύεται είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Ξενικά ή εγκλιματισμένα είδη

9. Lemna minuta Kunth

Η Lemna minuta είναι εξαιρετικά μικρό επιπλέον υδρόβιο φυτό αμερικανικής προέλευσης, γνωστό ως least duckweed – μικροσκοπική φακή του νερού.

Το φυτικό της σώμα αποτελείται από έναν πολύ μικρό, επίπεδο ή ελαφρά κυρτό πράσινο δίσκο, από τον οποίο εκφύεται συνήθως μία ρίζα. Δεν έχει κανονικά διαφοροποιημένους βλαστούς και φύλλα.

Αναπαράγεται κυρίως βλαστητικά και μπορεί να πολλαπλασιάζεται πολύ γρήγορα. Υπό κατάλληλες συνθήκες σχηματίζει πυκνό πράσινο στρώμα στην επιφάνεια του νερού.

Απαντά σε λίμνες, δεξαμενές, κανάλια, τάφρους, φράγματα και άλλες στάσιμες ή βραδέως κινούμενες υδατοσυλλογές, ιδιαίτερα όταν τα νερά είναι πλούσια σε θρεπτικά συστατικά.

Μπορεί να μεταφερθεί σε νέες θέσεις με υδρόβια πουλιά, λάσπη, γεωργικό εξοπλισμό, φυτά ενυδρείων ή νερό από άλλες υδατοσυλλογές.

Οι πυκνές καλύψεις μπορούν να περιορίσουν το φως και την ανταλλαγή οξυγόνου στην επιφάνεια του νερού, επηρεάζοντας άλλα υδρόβια φυτά και οργανισμούς.

10. Spirodela polyrhiza (L.) Schleid.

Η Spirodela polyrhiza είναι επιπλέον υδρόβιο φυτό, γνωστό ως greater duckweed – μεγάλη φακή του νερού. Έχει ευρεία παγκόσμια εξάπλωση, αλλά στον κυπριακό κατάλογο κατατάσσεται στα ξενικά ή εγκλιματισμένα είδη.

Είναι μεγαλύτερη από τα περισσότερα είδη του γένους Lemna. Κάθε πράσινος δίσκος φέρει στην κάτω επιφάνειά του πολλές ρίζες, χαρακτηριστικό που τη διακρίνει από τη Lemna minuta, η οποία έχει συνήθως μία μόνο ρίζα.

Οι δίσκοι είναι επίπεδοι ή ελαφρά κυρτοί, πράσινοι στην άνω επιφάνεια και συχνά πορφυροί ή κοκκινωποί στην κάτω.

Αναπτύσσεται σε στάσιμα ή βραδέως κινούμενα, πλούσια σε θρεπτικά συστατικά νερά. Μπορεί να σχηματίζει πυκνές αποικίες μαζί με άλλα επιπλέοντα υδρόβια φυτά.

Η παρουσία της χρειάζεται παρακολούθηση, επειδή οι μεγάλες καλύψεις μπορεί να μεταβάλλουν τις συνθήκες φωτισμού και οξυγόνωσης των μικρών υδατοσυλλογών.

Αναγνώριση των ειδών του γένους Arum

Η αναγνώριση των κυπριακών ειδών του γένους Arum είναι συχνά δύσκολη. Τα φύλλα παρουσιάζουν μορφολογική ποικιλότητα και συνήθως δεν επαρκούν από μόνα τους για ασφαλή προσδιορισμό.

Για την αναγνώριση χρειάζεται να εξετάζονται:

• το σχήμα και ο προσανατολισμός του κονδύλου,
• το σχήμα και οι λοβοί των φύλλων,
• η παρουσία κηλίδων ή ανοικτόχρωμων νευρώσεων,
• το μήκος και το χρώμα του ποδίσκου,
• το συνολικό μήκος της σπάθης,
• το μήκος και το χρώμα του σωλήνα της σπάθης,
• το χρώμα της εσωτερικής και εξωτερικής επιφάνειας,
• η παρουσία περιθωρίου, λωρίδων ή κηλίδων,
• το σχήμα, το χρώμα και το πάχος του σπάδικα,
• το χρώμα των ανθήρων,
• η διάταξη και η κατεύθυνση των άγονων ανθέων,
• η οσμή της ταξιανθίας,
• η περίοδος άνθησης,
• το υψόμετρο και το ενδιαίτημα.

Οι φωτογραφίες πρέπει να δείχνουν το φυτό ολόκληρο, τα φύλλα, την εξωτερική και εσωτερική επιφάνεια της σπάθης και τον σπάδικα. Η καταστροφή ή εκρίζωση σπάνιων φυτών για φωτογράφιση ή ταυτοποίηση πρέπει να αποφεύγεται.

Τοξικότητα και ασφάλεια

Τα είδη Arum και Arisarum περιέχουν βελονοειδείς κρυστάλλους οξαλικού ασβεστίου και άλλες ερεθιστικές ή τοξικές ουσίες.

Η μάσηση νωπού φυτικού υλικού μπορεί να προκαλέσει:

• έντονο κάψιμο στο στόμα και στον λαιμό,
• πόνο και ερεθισμό,
• πρήξιμο της γλώσσας και των χειλιών,
• δυσκολία στην κατάποση,
• ναυτία και γαστρεντερικές διαταραχές,
• σε σοβαρές περιπτώσεις, δυσκολία στην αναπνοή.

Οι ελκυστικές κόκκινες ή πορτοκαλί ράγες είναι ιδιαίτερα επικίνδυνες για παιδιά και δεν πρέπει να καταναλώνονται. Όλα τα άγρια είδη πρέπει να αντιμετωπίζονται ως δηλητηριώδη.

Η παραδοσιακή χρήση ορισμένων αροειδών μετά από ειδική και επανειλημμένη επεξεργασία δεν αποτελεί απόδειξη ότι τα φυτά είναι ασφαλή. Λάθος ταυτοποίηση ή ανεπαρκής επεξεργασία μπορεί να προκαλέσει σοβαρή δηλητηρίαση.

Οικολογική σημασία

Οι εξειδικευμένες ταξιανθίες των αροειδών αποτελούν μικρά προσωρινά οικοσυστήματα. Προσελκύουν μύγες, σκνίπες, σκαθάρια και άλλα έντομα, τα οποία συμμετέχουν στην επικονίαση.

Οι ώριμες ράγες καταναλώνονται από ορισμένα πουλιά και άλλα ζώα που μπορούν να ανεχθούν τις ουσίες τους και συμβάλλουν στη διασπορά των σπόρων.

Τα κονδυλώδη είδη αξιοποιούν τη χειμερινή και ανοιξιάτικη υγρασία και παραμένουν σε λήθαργο κατά τη θερμή ξηρή περίοδο. Αποτελούν χαρακτηριστικό τμήμα της εποχικής βλάστησης των μεσογειακών θαμνώνων και δασών.

Τα επιπλέοντα είδη Lemna και Spirodela προσφέρουν τροφή και κάλυψη σε μικρούς υδρόβιους οργανισμούς. Ωστόσο, η υπερβολική ανάπτυξή τους μπορεί να αποτελεί ένδειξη αυξημένων θρεπτικών ουσιών και υποβάθμισης της ποιότητας του νερού.

Απειλές και προστασία

Οι κυριότερες απειλές για τα αυτοφυή μέλη της οικογένειας στην Κύπρο περιλαμβάνουν:

• οικιστική και οδική ανάπτυξη,
• καταστροφή θαμνώνων και δασικών παρυφών,
• δασικές πυρκαγιές,
• λατομικές δραστηριότητες,
• καθαρισμό πρανών και παλαιών τοίχων,
• εντατική χρήση ζιζανιοκτόνων,
• εκρίζωση κονδύλων,
• άντληση και εκτροπή νερού,
• αποξήρανση υγρών ενδιαιτημάτων,
• γεωργικές και δασικές επεμβάσεις,
• κλιματική αλλαγή.

Ιδιαίτερη προτεραιότητα χρειάζονται το ενδημικό Arum cylindraceum subsp. pitsyllianum, το εύτρωτο Arum sintenisii και οι περιορισμένοι πληθυσμοί ειδών που εξαρτώνται από πηγές και υγρά ενδιαιτήματα, όπως το Arum hygrophilum.

Η προστασία τους απαιτεί διατήρηση των φυσικών ενδιαιτημάτων, αποφυγή συλλογής και εκρίζωσης και παρακολούθηση των γνωστών πληθυσμών.

Για τα ξενικά υδρόβια είδη απαιτείται αποφυγή μεταφοράς φυτών ή νερού από μία υδατοσυλλογή σε άλλη και παρακολούθηση της εξάπλωσής τους.

Ταξινόμηση

• Βασίλειο: Plantae
• Συνομοταξία: Streptophyta
• Ομοταξία: Equisetopsida
• Υφομοταξία: Magnoliidae
• Τάξη: Alismatales
• Οικογένεια: Araceae
• Γένη στην Κύπρο: 4
• Taxa στην Κύπρο: 10
• Ιθαγενή μη ενδημικά: 7
• Ενδημικά της Κύπρου: 1
• Ξενικά ή εγκλιματισμένα: 2
• Υβρίδια: 0
• Αβέβαιης κατάστασης: 0

Πηγές

• Flora of Cyprus – Araceae
• Flora of Cyprus – Arum identification key
• Flora of Cyprus – Arum concinnatum
• Flora of Cyprus – Arum dioscoridis
• Flora of Cyprus – Arum hygrophilum
• Flora of Cyprus – Arum sintenisii
• Plants of the World Online – Arum cylindraceum subsp. pitsyllianum
• Original description – Arum cylindraceum subsp. pitsyllianum
• Plants of the World Online – Araceae

Text by George Konstantinou

The Araceae, commonly known as the arum family, includes mainly perennial herbs, geophytes, aquatic plants, climbers and, in tropical regions, epiphytes or large plants with striking foliage. It belongs to the order Alismatales and reaches its greatest diversity in tropical regions.

The family’s most characteristic feature is an inflorescence consisting of a fleshy axis, the spadix, partly surrounded by a large modified bract known as the spathe.

Under its modern taxonomic circumscription, Araceae also includes the tiny floating aquatic plants formerly placed in the separate family Lemnaceae. The Cypriot Araceae therefore includes both the large tuberous species of Arum and the minute floating plants of Lemna and Spirodela.

According to the organized checklist of the Cypriot flora, Araceae is represented in Cyprus by 4 genera and 10 taxa:

• 7 native non-endemic taxa,
• 1 endemic subspecies,
• 2 alien or naturalized species,
• no hybrids,
• no taxa of uncertain status.

The four genera included in the checklist are Arisarum, Arum, Lemna and Spirodela.

Principal morphological characteristics

The terrestrial Cypriot members of the family are mainly perennial tuberous geophytes. They survive the hot dry season by means of underground tubers and develop their leaves after the first autumn rains or during winter and spring.

Their leaves are generally large, stalked and lanceolate, arrow-shaped or heart-shaped. They may be uniformly green or possess pale veins, spots or different shades of colour.

The inflorescence consists of:

• the spadix, a fleshy axis bearing numerous minute flowers,
• and the spathe, a modified leaf that surrounds or partly encloses the spadix.

In Arum, the female flowers occur at the base of the spadix and the male flowers above them. Sterile flowers frequently form a ring of hairs between the fertile flowers and the upper part of the spadix.

Many species attract small flies, gnats or other insects with odours resembling dung, fermentation or decay. Some can also temporarily increase the temperature of the inflorescence. Insects enter the spathe tube, transfer pollen to the female flowers and are later released after becoming covered with new pollen.

Following fertilization, the spathe and leaves generally wither. The fruits form a dense upright cluster of fleshy berries that become orange or red at maturity.

Lemna and Spirodela have a completely different appearance. They are very small aquatic plants with a simplified body floating on the water surface. They reproduce mainly vegetatively, and their flowers are extremely small and rarely observed.

Distribution and habitats

Araceae has an almost worldwide distribution, but its greatest diversity occurs in humid tropical regions.

In Cyprus, terrestrial members of the family occur in:

• shaded and relatively moist habitats,
• scrub and maquis vegetation,
• woodland margins and clearings,
• gorges and valleys,
• stream banks and springs,
• stony and rocky slopes,
• fields, olive groves and orchards,
• roadsides and path margins,
• mountain woodland and rocky habitats of Troodos.

Aquatic species occur in standing or slowly moving water, including ponds, reservoirs, channels, ditches, dams and seasonal or artificial water bodies.

Native non-endemic taxa

1. Arisarum vulgare Targ.Tozz.

Arisarum vulgare is a native non-endemic perennial geophyte known as friar’s cowl.

It possesses an underground tuber and develops glossy ovate to heart-shaped leaves on long stalks. The leaves appear mainly during the cool wet season.

Its inflorescence is small and positioned close to the ground. The tubular spathe is greenish, brown or purplish-brown, often with pale longitudinal stripes. Its upper part bends forward like a hood, while the slender spadix projects from the opening.

It occurs in olive groves, fields, scrubland, rocky slopes, old walls, roadsides and shaded or relatively moist habitats. It may form large dense colonies.

It flowers mainly from autumn to spring. Its low and frequently concealed inflorescence may easily pass unnoticed among the leaves and surrounding vegetation.

2. Arum concinnatum Schott

Arum concinnatum is a native non-endemic tuberous geophyte with large arrow-shaped leaves.

Its spathe is relatively large, greenish or yellowish-green, with a characteristic narrow purple margin. The spadix is generally dark purple to brown.

It occurs on shaded slopes, in scrubland, woodland margins, fields, olive groves and habitats with deeper or relatively moist soil.

Identification requires examination of the inner and outer surfaces of the spathe, the colour and form of the spadix and the arrangement of the sterile flowers.

After flowering, it produces an upright cluster of berries that change from green to orange-red at maturity.

3. Arum dioscoridis Sm.

Arum dioscoridis is a native non-endemic perennial geophyte of the eastern Mediterranean. Its scientific name honours the ancient Greek physician and botanist Dioscorides.

It has large arrow-shaped leaves that may be green or spotted. Its spathe is striking, frequently pale with numerous dark purple or brown spots and blotches. The spadix is generally dark purple or almost black.

The inflorescence may produce a strong unpleasant odour that attracts pollinating insects. Its appearance and scent imitate a suitable substrate for flies seeking decaying organic material.

In Cyprus, it occurs from sea level to approximately 1,025 metres, in scrubland, rocky slopes, olive groves, fields, woodland margins and shaded valleys.

It displays considerable morphological variation in the colour and pattern of the spathe. Reliable identification requires examination of the entire inflorescence rather than the spots alone.

4. Arum hygrophilum Boiss.

Arum hygrophilum is a native non-endemic tuberous geophyte associated mainly with moist habitats. Its scientific name means “moisture-loving.”

It has arrow-shaped leaves and a spathe whose inner surface is generally purple. The upper part of the spadix is spindle-shaped and pinkish to purple.

It occurs in wet grassland, banks, springs, stream valleys, deep valleys and other habitats retaining moisture during the growing season.

Its dependence on wet habitats makes it locally vulnerable to water abstraction, drainage, diversion of springs and destruction of riparian vegetation.

The taxonomic treatment of the species has sometimes presented difficulties, and it requires careful distinction from related Arum taxa.

5. Arum italicum Mill. subsp. italicum

Arum italicum subsp. italicum is a native non-endemic perennial geophyte known as Italian arum.

Its large arrow-shaped leaves appear during the cool season and frequently possess characteristic white or silvery veins. The spathe is generally pale green, yellowish-green or almost white, while the spadix is yellowish.

It occurs in shaded and relatively moist habitats, woodland margins, banks, olive groves, gardens, old walls and abandoned cultivation.

After flowering, the leaves and spathe wither, leaving an upright fruiting axis bearing orange-red berries.

It may spread by seed and small tubers. In some countries where it has been introduced, it is considered invasive, but in the Cypriot checklist it is recorded as native non-endemic.

6. Arum rupicola Boiss.

Arum rupicola is a native non-endemic perennial geophyte. The epithet rupicola refers to its preference for rocky habitats.

It has arrow-shaped leaves and a relatively large inflorescence. The spathe is generally greenish externally, while its inner surface and the spadix may possess purple or brown shades.

It occurs on stony slopes, in rocky hollows, gorges, scrubland and open montane or semi-montane habitats.

Reliable distinction from other Cypriot Arum species requires examination of the tuber, leaves, spathe, spadix and sterile flowers.

7. Arum sintenisii (Engl.) P.C.Boyce

Arum sintenisii is a native near-endemic species occurring in Cyprus and a limited number of localities in Anatolia.

It is a perennial tuberous geophyte with arrow-shaped leaves. Its spathe is generally greenish externally and purple or brown internally, while its spadix is dark-coloured.

It occurs in scrubland, rocky slopes, woodland margins and relatively shaded habitats. In Cyprus, it is rare and has been assessed as Vulnerable (VU).

In older sources, Cypriot plants of the species may have been reported under other names, including Arum orientale or Arum hygrophilum. Its modern taxonomic distinction is based on details of the inflorescence.

The endemic subspecies of Cyprus

8. Arum cylindraceum subsp. pitsyllianum Hadjik., Hand & G.Mans.

Arum cylindraceum subsp. pitsyllianum is an endemic subspecies of Cyprus. It was scientifically described as a new taxon in 2011, and its name refers to the Pitsylia region.

It is a perennial tuberous geophyte producing its leaves from late winter to early spring. The leaves are consistently arrow-shaped and green.

The spathe is greenish to yellowish-green and may possess a purple-tinged margin. Its tubular section is approximately 3–4 centimetres long. The upper part of the spadix is orange to orange-purple and the anthers are orange, characters that help distinguish it from the typical subspecies.

It occurs in the mountainous regions of Madari, Papoutsa and around Lagoudera, at approximately 1,200–1,580 metres.

It grows on rocky scree and slopes beneath stands of the endemic golden oak, Quercus alnifolia, and in shaded hazel orchards. It is associated with the igneous rocks of the Troodos ophiolite complex.

Its known populations are limited and fragmented. The most serious threats include:

• forest fires,
• agricultural and forestry activities,
• road construction and widening,
• trampling,
• alteration of mountain habitats,
• climate change and prolonged drought.

It has been proposed for classification as Endangered (EN). Protection of its populations and the Quercus alnifolia woodland in which it grows is particularly important.

Alien or naturalized species

9. Lemna minuta Kunth

Lemna minuta is an extremely small floating aquatic plant of American origin known as least duckweed.

Its plant body consists of a minute flat or slightly convex green disc, generally bearing a single root. It lacks conventionally differentiated stems and leaves.

It reproduces mainly vegetatively and can multiply very rapidly. Under suitable conditions, it forms a dense green layer over the water surface.

It occurs in ponds, reservoirs, channels, ditches, dams and other standing or slowly moving water bodies, particularly where the water is rich in nutrients.

It may be transported to new sites by waterbirds, mud, agricultural equipment, aquarium plants or water transferred from other water bodies.

Dense coverings may reduce light penetration and oxygen exchange at the water surface, affecting other aquatic plants and organisms.

10. Spirodela polyrhiza (L.) Schleid.

Spirodela polyrhiza is a floating aquatic plant known as greater duckweed. It has a wide global distribution but is classified among the alien or naturalized species in the Cypriot checklist.

It is larger than most Lemna species. Each green disc bears several roots on its lower surface, distinguishing it from Lemna minuta, which generally possesses a single root.

The discs are flat or slightly convex, green above and frequently purple or reddish below.

It grows in standing or slowly moving nutrient-rich waters and may form dense colonies together with other floating aquatic plants.

Its presence requires monitoring because extensive coverings may alter light and oxygen conditions in small water bodies.

Identification of Arum species

The identification of Cypriot Arum species is frequently difficult. Their leaves display morphological variation and are generally insufficient by themselves for reliable identification.

Identification requires examination of:

• tuber shape and orientation,
• leaf shape and basal lobes,
• spots or pale veins on the leaves,
• peduncle length and colour,
• total spathe length,
• length and colour of the spathe tube,
• colour of the inner and outer surfaces,
• margins, bands or spots on the spathe,
• shape, colour and thickness of the spadix,
• anther colour,
• arrangement and direction of the sterile flowers,
• scent of the inflorescence,
• flowering period,
• elevation and habitat.

Photographs should show the entire plant, its leaves, the outer and inner surfaces of the spathe and the spadix. Destruction or uprooting of rare plants for photography or identification must be avoided.

Toxicity and safety

Arum and Arisarum species contain needle-shaped calcium oxalate crystals and other irritant or toxic substances.

Chewing fresh plant material may cause:

• intense burning in the mouth and throat,
• pain and irritation,
• swelling of the tongue and lips,
• difficulty swallowing,
• nausea and gastrointestinal disturbance,
• in severe cases, difficulty breathing.

The attractive red or orange berries are particularly dangerous to children and must not be eaten. All wild species should be treated as poisonous.

The traditional use of certain aroids following specialized and repeated processing does not demonstrate that the plants are safe. Incorrect identification or inadequate preparation may cause severe poisoning.

Ecological importance

The specialized inflorescences of aroids form small temporary ecosystems. They attract flies, gnats, beetles and other insects involved in pollination.

The ripe berries are eaten by certain birds and other animals capable of tolerating their compounds, thereby contributing to seed dispersal.

Tuberous species exploit winter and spring moisture and remain dormant during the hot dry period. They form a characteristic component of the seasonal vegetation of Mediterranean scrub and woodland.

Floating Lemna and Spirodela provide food and cover for small aquatic organisms. Excessive growth, however, may indicate nutrient enrichment and deterioration of water quality.

Threats and conservation

The principal threats to native members of the family in Cyprus include:

• residential and road development,
• destruction of scrub and woodland margins,
• forest fires,
• quarrying,
• clearance of roadside banks and old walls,
• intensive herbicide use,
• removal of tubers,
• water abstraction and diversion,
• drainage of wet habitats,
• agricultural and forestry interventions,
• climate change.

Particular priority should be given to the endemic Arum cylindraceum subsp. pitsyllianum, the vulnerable Arum sintenisii and restricted populations of moisture-dependent species such as Arum hygrophilum.

Their conservation requires habitat protection, avoidance of collection and uprooting, and monitoring of known populations.

For alien aquatic species, transfer of plants or water between water bodies should be avoided and their spread should be monitored.

Classification

• Kingdom: Plantae
• Phylum: Streptophyta
• Class: Equisetopsida
• Subclass: Magnoliidae
• Order: Alismatales
• Family: Araceae
• Genera in Cyprus: 4
• Taxa in Cyprus: 10
• Native non-endemic: 7
• Endemic to Cyprus: 1
• Alien or naturalized: 2
• Hybrids: 0
• Uncertain status: 0

Sources

• Flora of Cyprus – Araceae
• Flora of Cyprus – Arum identification key
• Flora of Cyprus – Arum concinnatum
• Flora of Cyprus – Arum dioscoridis
• Flora of Cyprus – Arum hygrophilum
• Flora of Cyprus – Arum sintenisii
• Plants of the World Online – Arum cylindraceum subsp. pitsyllianum
• Original description – Arum cylindraceum subsp. pitsyllianum
• Plants of the World Online – Araceae