Οικογένεια Araliaceae στην Κύπρο – Araliaceae Family in Cyprus

  See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Araliaceae, γνωστή ως οικογένεια του κισσού ή των αραλιών – ivy or ginseng family, περιλαμβάνει δέντρα, θάμνους, ξυλώδη αναρριχώμενα φυτά και, σπανιότερα, πολυετή ποώδη φυτά. Ανήκει στην τάξη Apiales και είναι συγγενική με την οικογένεια Apiaceae.

Η μεγαλύτερη ποικιλότητα της οικογένειας εντοπίζεται στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές, ιδιαίτερα στην ανατολική και νοτιοανατολική Ασία και στην τροπική Αμερική. Ορισμένα γένη, όπως το Hedera, εξαπλώνονται στις εύκρατες και μεσογειακές περιοχές.

Στην Araliaceae ανήκουν γνωστά φυτά όπως οι κισσοί, τα αραλιόδεντρα και τα φυτά του γένους Panax, από τα οποία προέρχεται το ginseng.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Araliaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 1 γένος και 2 taxa:

• 1 ιθαγενές μη ενδημικό είδος,
• 1 ενδημικό υποείδος,
• κανένα ξενικό ή εγκλιματισμένο taxon,
• κανένα υβρίδιο,
• κανένα taxon αβέβαιης κατάστασης.

Το μοναδικό γένος της οικογένειας που περιλαμβάνεται στον κατάλογο είναι το Hedera.

Βασικά μορφολογικά χαρακτηριστικά

Τα είδη του γένους Hedera είναι αειθαλή ξυλώδη αναρριχώμενα φυτά. Αναπτύσσονται πάνω στο έδαφος ή αναρριχώνται σε κορμούς δέντρων, βράχους, πρανή και παλαιούς τοίχους.

Οι νεαροί αναρριχώμενοι βλαστοί παράγουν πολυάριθμες μικρές εναέριες ρίζες, με τις οποίες προσκολλώνται στο υπόστρωμα. Οι ρίζες αυτές λειτουργούν κυρίως ως μέσα στήριξης και δεν απορροφούν τροφή από το δέντρο πάνω στο οποίο αναρριχάται ο κισσός. Επομένως, ο κισσός δεν είναι παρασιτικό φυτό.

Τα φύλλα είναι εναλλασσόμενα, δερματώδη και αειθαλή. Τα φυτά παρουσιάζουν έντονη ετεροφυλλία, δηλαδή σχηματίζουν δύο διαφορετικούς τύπους φύλλων και βλαστών:

• Οι νεαροί, έρποντες ή αναρριχώμενοι βλαστοί έχουν συνήθως παλαμοειδώς λοβωτά φύλλα και εναέριες ρίζες.
• Οι ενήλικοι, ανθοφόροι βλαστοί είναι περισσότερο όρθιοι, δεν παράγουν εναέριες ρίζες και φέρουν συνήθως ακέραια, ωοειδή ή ρομβοειδή φύλλα.

Τα άνθη είναι μικρά, πρασινοκίτρινα και συγκεντρώνονται σε σφαιρικά σκιάδια. Εμφανίζονται συνήθως το φθινόπωρο, εποχή κατά την οποία ανθίζουν σχετικά λίγα άλλα φυτά.

Οι καρποί είναι σαρκώδεις, σχεδόν σφαιρικές ράγες. Ωριμάζουν τον χειμώνα ή την άνοιξη και μπορεί να είναι μαύροι, σκούροι πορφυροί ή, σε ορισμένες μορφές του Hedera helix, κιτρινωποί.

Η αναγνώριση των ειδών βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη μορφή των μικροσκοπικών τριχών των φύλλων, ιδιαίτερα των νεαρών φύλλων, καθώς και στο σχήμα των φύλλων και στο χρώμα των ώριμων καρπών.

Εξάπλωση και ενδιαιτήματα

Η οικογένεια Araliaceae έχει ευρεία παγκόσμια εξάπλωση. Τα περισσότερα γένη είναι τροπικά ή υποτροπικά, αλλά το γένος Hedera είναι χαρακτηριστικό των εύκρατων και μεσογειακών περιοχών της Ευρώπης, της βόρειας Αφρικής και της Ασίας.

Στην Κύπρο οι κισσοί απαντούν κυρίως σε:

• σκιερά φαράγγια και κοιλάδες,
• όχθες ρυακιών και περιοχές κοντά σε πηγές,
• υγρά και σκιερά δάση,
• δασικές παρυφές και ξέφωτα,
• βραχώδεις πλαγιές και ορθοπλαγιές,
• κορμούς παλαιών δέντρων,
• παλαιούς τοίχους, ερείπια και γεφύρια,
• ορεινές και ημιορεινές περιοχές,
• θέσεις με αυξημένη ατμοσφαιρική ή εδαφική υγρασία.

Η παρουσία του κισσού συνδέεται συχνά με μικροενδιαιτήματα που παραμένουν δροσερά και υγρά κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

Το ιθαγενές μη ενδημικό είδος

1. Hedera helix L.

Το Hedera helix είναι ιθαγενές μη ενδημικό αειθαλές ξυλώδες αναρριχώμενο φυτό, γνωστό ως κισσός – common ivy ή English ivy.

Οι νεαροί βλαστοί είναι έρποντες ή αναρριχώμενοι και φέρουν εναέριες ρίζες. Τα φύλλα τους είναι συνήθως παλαμοειδή, με τρεις έως πέντε λοβούς και εμφανείς ανοικτόχρωμες νευρώσεις.

Οι ενήλικοι ανθοφόροι βλαστοί είναι περισσότερο όρθιοι και ξυλώδεις. Τα φύλλα τους είναι ακέραια, ωοειδή έως ρομβοειδή και συχνά λιγότερο έντονα νευρωμένα.

Τα μικρά πρασινοκίτρινα άνθη σχηματίζουν σφαιρικά σκιάδια. Παρά τη δυσδιάκριτη εμφάνισή τους, παράγουν άφθονο νέκταρ και προσελκύουν μέλισσες, σφήκες, μύγες, πεταλούδες και σκαθάρια.

Οι καρποί ωριμάζουν αργότερα, κατά τον χειμώνα ή την άνοιξη, και καταναλώνονται από διάφορα είδη πουλιών. Τα πουλιά συμβάλλουν στη διασπορά των σπόρων.

Στην Κύπρο το γνήσιο Hedera helix θεωρείται πολύ σπάνιο. Σύμφωνα με τη Flora of Cyprus, έχει αξιολογηθεί ως Κινδυνεύον – Endangered (EN) με κριτήριο D1.

Η παρουσία του στο νησί χρειάζεται ιδιαίτερα προσεκτική ταξινομική επιβεβαίωση, επειδή ορισμένες παλαιότερες κυπριακές αναφορές με την ονομασία Hedera helix αφορούν στην πραγματικότητα το ενδημικό Hedera pastuchovii subsp. cypria.

Η Flora of Cyprus αναφέρει επίσης ότι ορισμένα φυτά που σχετίζονται με το taxon poetarum μπορεί να αποτελούν πολύ παλαιά εισαγωγή. Παρ’ όλα αυτά, ο οργανωμένος κατάλογος ακολουθεί τη σημερινή κατάταξη του Hedera helix στα ιθαγενή μη ενδημικά taxa.

Το ενδημικό υποείδος της Κύπρου

2. Hedera pastuchovii subsp. cypria (McAllister) Hand

Το Hedera pastuchovii subsp. cypria είναι ενδημικό υποείδος της Κύπρου. Είναι γνωστό ως κυπριακός κισσός – Cyprus ivy.

Περιγράφηκε αρχικά ως ξεχωριστό είδος με την ονομασία Hedera cypria McAllister. Η Flora of Cyprus ακολουθεί την ταξινομική αντιμετώπιση σύμφωνα με την οποία κατατάσσεται ως υποείδος του Hedera pastuchovii. Άλλες διεθνείς βάσεις και ταξινομικές πηγές μπορεί να συνεχίζουν να αποδέχονται το όνομα Hedera cypria σε επίπεδο είδους.

Είναι αειθαλές ξυλώδες αναρριχώμενο φυτό. Αναπτύσσεται πάνω σε κορμούς δέντρων, βράχους, ορθοπλαγιές και παλαιούς τοίχους, χρησιμοποιώντας εναέριες ρίζες για να προσκολληθεί στο υπόστρωμα.

Οι νεαροί βλαστοί μπορεί να έχουν βαθύ κοκκινωπό χρώμα. Τα νεαρά φύλλα είναι σκούρα πράσινα, με πολύ χαρακτηριστικό δίκτυο ανοικτόχρωμων, γκριζωπών ή σχεδόν λευκών νευρώσεων.

Τα φύλλα των νεαρών αναρριχώμενων βλαστών είναι συνήθως τριγωνικά ή ελαφρά λοβωτά. Ο κεντρικός λοβός είναι εμφανώς μακρύτερος από τους πλευρικούς. Τα φύλλα των ενήλικων ανθοφόρων βλαστών είναι περισσότερο ακέραια και ωοειδή.

Ένα από τα σημαντικότερα διαγνωστικά γνωρίσματα είναι οι μικροσκοπικές, λεπιδοειδείς τρίχες στην κάτω επιφάνεια των φύλλων. Στο Hedera helix οι τρίχες είναι αστεροειδείς.

Τα άνθη είναι μικρά, κιτρινοπράσινα έως κρεμ και συγκεντρώνονται σε σφαιρικά σκιάδια. Εμφανίζονται κυρίως στα τέλη του καλοκαιριού ή το φθινόπωρο. Οι ώριμοι καρποί είναι μαύροι.

Ο κυπριακός κισσός απαντά κυρίως στο Τρόοδος και σε άλλες δροσερές ορεινές ή ημιορεινές θέσεις. Φύεται σε:

• σκιερά φαράγγια,
• υγρές κοιλάδες,
• δάση και δασικές παρυφές,
• βράχους και ορθοπλαγιές,
• όχθες ρυακιών,
• περιοχές κοντά σε καταρράκτες και πηγές,
• παλαιούς τοίχους και πέτρινες κατασκευές.

Η φυσική παγκόσμια εξάπλωσή του περιορίζεται στην Κύπρο. Αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ενδημικής χλωρίδας του νησιού και παρουσιάζει ιδιαίτερο ταξινομικό, γενετικό και βιογεωγραφικό ενδιαφέρον.

Ταξινομικές παρατηρήσεις

Η ταξινόμηση των κυπριακών κισσών έχει ιστορικά προκαλέσει σύγχυση.

Παλαιότερα, μεγάλο μέρος του κυπριακού υλικού καταγραφόταν ως Hedera helix. Μεταγενέστερες μορφολογικές και ταξινομικές μελέτες έδειξαν ότι οι χαρακτηριστικοί κισσοί της Κύπρου διαφέρουν από το τυπικό Hedera helix.

Το κυπριακό taxon περιγράφηκε ως:

• Hedera cypria McAllister.

Αργότερα προτάθηκε ο συνδυασμός:

• Hedera pastuchovii subsp. cypria (McAllister) Hand.

Η Flora of Cyprus και ο οργανωμένος κατάλογος χρησιμοποιούν το δεύτερο όνομα. Ωστόσο, το Plants of the World Online και άλλες βάσεις μπορεί να αντιμετωπίζουν το Hedera cypria ως αποδεκτό ξεχωριστό είδος.

Η παρουσία αυτών των διαφορετικών ταξινομικών προσεγγίσεων δεν σημαίνει ότι πρόκειται για δύο διαφορετικά ενδημικά φυτά. Τα δύο ονόματα αναφέρονται στο ίδιο κυπριακό taxon, αλλά του αποδίδουν διαφορετική ταξινομική βαθμίδα.

Αναγνώριση των κυπριακών κισσών

Η διάκριση των δύο taxa δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο σχήμα ενός φύλλου. Το φύλλωμα αλλάζει ανάλογα με την ηλικία, το αναπτυξιακό στάδιο, τη σκιά, την υγρασία και το αν ο βλαστός είναι έρπων, αναρριχώμενος ή ανθοφόρος.

Για ασφαλή αναγνώριση χρειάζεται να εξετάζονται:

• το σχήμα πολλών νεαρών φύλλων,
• το μήκος του κεντρικού λοβού,
• το χρώμα και το σχέδιο των νευρώσεων,
• το χρώμα των νεαρών βλαστών,
• η μορφή των μικροσκοπικών τριχών,
• η άνω και κάτω επιφάνεια των φύλλων,
• το σχήμα των φύλλων των ανθοφόρων βλαστών,
• το χρώμα των ώριμων καρπών,
• το υψόμετρο και το ενδιαίτημα,
• η γεωγραφική θέση του πληθυσμού.

Βασικές διαφορές

• Το Hedera pastuchovii subsp. cypria έχει λεπιδοειδείς τρίχες, έντονο ανοικτόχρωμο δίκτυο νευρώσεων στα νεαρά φύλλα και συχνά κοκκινωπούς νεαρούς βλαστούς.
• Το Hedera helix έχει αστεροειδείς τρίχες και συνήθως περισσότερο εμφανώς λοβωτά νεαρά φύλλα.
• Οι ώριμοι καρποί του ενδημικού κυπριακού taxon είναι μαύροι.
• Οι μικροσκοπικές τρίχες είναι από τα σημαντικότερα διαγνωστικά γνωρίσματα και εξετάζονται καλύτερα με μεγεθυντικό φακό ή στερεοσκόπιο.

Οικολογική σημασία

Οι κισσοί έχουν μεγάλη οικολογική σημασία επειδή προσφέρουν νέκταρ, καρπούς και καταφύγιο σε εποχές κατά τις οποίες πολλές άλλες πηγές τροφής είναι περιορισμένες.

Τα φθινοπωρινά άνθη προσελκύουν μεγάλο αριθμό εντόμων, όπως:

• μέλισσες,
• σφήκες,
• μύγες,
• πεταλούδες,
• σκαθάρια.

Οι καρποί ωριμάζουν τον χειμώνα ή στις αρχές της άνοιξης και αποτελούν τροφή για τσίχλες, κοτσύφια, συκοφάγους και άλλα καρποφάγα πουλιά.

Το πυκνό αειθαλές φύλλωμα προσφέρει:

• προστασία από τη βροχή και τον άνεμο,
• θέσεις φωλεοποίησης,
• καταφύγιο για πουλιά και μικρά ζώα,
• χώρους διαχείμασης για έντομα και άλλα ασπόνδυλα.

Ο κισσός δεν είναι παρασιτικό φυτό. Οι εναέριες ρίζες του χρησιμοποιούνται για στήριξη και δεν διεισδύουν στους ιστούς του δέντρου για να απορροφήσουν θρεπτικά συστατικά.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, πολύ βαριά ανάπτυξη μπορεί να αυξήσει το βάρος πάνω σε ηλικιωμένα ή ήδη εξασθενημένα κλαδιά. Αυτό όμως διαφέρει από τον παρασιτισμό.

Παραδοσιακή και καλλωπιστική χρήση

Διάφορα είδη και ποικιλίες κισσού καλλιεργούνται ως καλλωπιστικά για την κάλυψη τοίχων, περιφράξεων, βράχων και σκιερών επιφανειών.

Το ενδημικό κυπριακό taxon παρουσιάζει ιδιαίτερη καλλωπιστική αξία εξαιτίας:

• των έντονων ανοικτόχρωμων νευρώσεων,
• των κοκκινωπών νεαρών βλαστών,
• του αειθαλούς φυλλώματος,
• της σχετικά αργής και ελεγχόμενης ανάπτυξης.

Τα φύλλα και οι καρποί των κισσών περιέχουν σαπωνίνες και άλλες βιοδραστικές ουσίες. Η κατάποση μπορεί να προκαλέσει ναυτία, εμετό, κοιλιακό πόνο και άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες. Ο χυμός μπορεί επίσης να προκαλέσει δερματικό ερεθισμό σε ευαίσθητα άτομα.

Τα φυτά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως τρόφιμα ή ως αυτοσχέδια φαρμακευτικά παρασκευάσματα.

Απειλές και προστασία

Οι κυριότερες απειλές για τους φυσικούς πληθυσμούς των κισσών στην Κύπρο περιλαμβάνουν:

• καταστροφή σκιερών φαραγγιών και κοιλάδων,
• άντληση ή εκτροπή νερού από πηγές και ρυάκια,
• κοπή παλαιών δέντρων,
• καταστροφή παλαιών τοίχων και πέτρινων κατασκευών,
• οικιστική και οδική ανάπτυξη,
• καθαρισμό της παραποτάμιας βλάστησης,
• δασικές πυρκαγιές,
• συλλογή φυτών από τη φύση,
• παρατεταμένη ξηρασία,
• κλιματική αλλαγή.

Ιδιαίτερη προτεραιότητα χρειάζονται οι εξαιρετικά περιορισμένοι πληθυσμοί του γνήσιου Hedera helix, το οποίο έχει αξιολογηθεί ως κινδυνεύον στην Κύπρο.

Για το ενδημικό Hedera pastuchovii subsp. cypria είναι σημαντική η προστασία των δροσερών και υγρών ορεινών ενδιαιτημάτων του και η αποφυγή συλλογής φυτικού υλικού από τους φυσικούς πληθυσμούς.

Ταξινόμηση

• Βασίλειο: Plantae
• Συνομοταξία: Streptophyta
• Ομοταξία: Equisetopsida
• Υφομοταξία: Magnoliidae
• Τάξη: Apiales
• Οικογένεια: Araliaceae
• Γένη στην Κύπρο: 1
• Taxa στην Κύπρο: 2
• Ιθαγενή μη ενδημικά: 1
• Ενδημικά της Κύπρου: 1
• Ξενικά ή εγκλιματισμένα: 0
• Υβρίδια: 0
• Αβέβαιης κατάστασης: 0

Πηγές

• Flora of Cyprus – Araliaceae
• Flora of Cyprus – Hedera helix
• Flora of Cyprus – Hedera pastuchovii subsp. cypria
• Flora of Cyprus – Identification key for Hedera
• Plants of the World Online – Hedera
• International Plant Names Index – Hedera pastuchovii subsp. cypria

Text by George Konstantinou

The Araliaceae, commonly known as the ivy or ginseng family, consists of trees, shrubs, woody climbers and, less frequently, perennial herbs. It belongs to the order Apiales and is related to the Apiaceae.

The family reaches its greatest diversity in tropical and subtropical regions, especially eastern and southeastern Asia and tropical America. Some genera, including Hedera, extend into temperate and Mediterranean regions.

Araliaceae includes familiar plants such as ivies, aralias and members of the genus Panax, from which ginseng is obtained.

According to the organized checklist of the Cypriot flora, Araliaceae is represented in Cyprus by 1 genus and 2 taxa:

• 1 native non-endemic species,
• 1 endemic subspecies,
• no alien or naturalized taxa,
• no hybrids,
• no taxa of uncertain status.

The only genus of the family included in the checklist is Hedera.

Principal morphological characteristics

Species of Hedera are evergreen woody climbers. They grow along the ground or climb tree trunks, rocks, banks and old walls.

Young climbing stems produce numerous small aerial rootlets that attach the plant to its supporting surface. These roots function mainly as holdfasts and do not absorb food from the tree on which the ivy grows. Ivy is therefore not a parasitic plant.

The leaves are alternate, leathery and evergreen. The plants display pronounced heterophylly, producing two different types of leaves and shoots:

• Juvenile creeping or climbing shoots generally possess palmately lobed leaves and aerial rootlets.
• Adult flowering shoots are more erect, lack aerial roots and usually bear entire, ovate or rhombic leaves.

The flowers are small, greenish-yellow and arranged in spherical umbels. They generally appear in autumn, when relatively few other plants are flowering.

The fruits are fleshy, almost spherical berries. They ripen in winter or spring and may be black, dark purple or, in certain forms of Hedera helix, yellowish.

Identification relies heavily on the form of the microscopic leaf hairs, particularly those on juvenile leaves, together with leaf shape and the colour of ripe fruits.

Distribution and habitats

Araliaceae has a broad global distribution. Most genera are tropical or subtropical, but Hedera is characteristic of temperate and Mediterranean regions of Europe, northern Africa and Asia.

In Cyprus, ivies occur mainly in:

• shaded gorges and valleys,
• stream banks and areas near springs,
• moist shaded woodland,
• woodland margins and clearings,
• rocky slopes and cliffs,
• trunks of old trees,
• old walls, ruins and bridges,
• montane and semi-montane regions,
• habitats with increased atmospheric or soil moisture.

The presence of ivy is frequently associated with microhabitats that remain cool and moist during summer.

The native non-endemic species

1. Hedera helix L.

Hedera helix is a native non-endemic evergreen woody climber known as common ivy or English ivy.

Its juvenile stems are creeping or climbing and bear aerial rootlets. Their leaves are usually palmate, with three to five lobes and conspicuous pale veins.

Adult flowering shoots are more erect and woody. Their leaves are entire, ovate to rhombic and frequently possess less conspicuous venation.

The small greenish-yellow flowers form spherical umbels. Despite their inconspicuous appearance, they produce abundant nectar and attract bees, wasps, flies, butterflies and beetles.

The fruits ripen later, during winter or spring, and are eaten by various bird species. Birds contribute to seed dispersal.

Genuine Hedera helix is considered very rare in Cyprus. According to the Flora of Cyprus, it has been assessed as Endangered (EN) under criterion D1.

Its presence on the island requires particularly careful taxonomic confirmation because some older Cypriot records under the name Hedera helix actually refer to the endemic Hedera pastuchovii subsp. cypria.

The Flora of Cyprus also notes that some plants associated with the taxon poetarum may represent a very ancient introduction. Nevertheless, the organized checklist follows the current classification of Hedera helix among the native non-endemic taxa.

The endemic subspecies of Cyprus

2. Hedera pastuchovii subsp. cypria (McAllister) Hand

Hedera pastuchovii subsp. cypria is an endemic subspecies of Cyprus known as Cyprus ivy.

It was originally described as a separate species under the name Hedera cypria McAllister. The Flora of Cyprus follows the taxonomic treatment in which it is classified as a subspecies of Hedera pastuchovii. Other international databases and taxonomic sources may continue to accept Hedera cypria at species rank.

It is an evergreen woody climber. It grows on tree trunks, rocks, cliffs and old walls, using aerial rootlets to attach itself to the substrate.

Its young shoots may be deep reddish. Juvenile leaves are dark green with a very characteristic network of pale, greyish or almost white veins.

Leaves on juvenile climbing shoots are generally triangular or shallowly lobed. The central lobe is conspicuously longer than the lateral lobes. Leaves on adult flowering shoots are more entire and ovate.

One of its most important diagnostic characters is the presence of microscopic scale-like hairs on the lower surface of the leaves. In Hedera helix, these hairs are stellate.

The flowers are small, yellowish-green to cream and arranged in spherical umbels. They appear mainly in late summer or autumn. The ripe fruits are black.

Cyprus ivy occurs mainly in the Troodos Mountains and other cool montane or semi-montane habitats. It grows in:

• shaded gorges,
• moist valleys,
• woodland and woodland margins,
• rocks and cliffs,
• stream banks,
• areas near waterfalls and springs,
• old walls and stone structures.

Its natural global distribution is restricted to Cyprus. It is an important component of the island’s endemic flora and possesses particular taxonomic, genetic and biogeographical interest.

Taxonomic notes

The classification of Cypriot ivies has historically caused confusion.

In the past, much Cypriot material was recorded as Hedera helix. Later morphological and taxonomic studies demonstrated that the characteristic Cypriot ivy differs from typical Hedera helix.

The Cypriot taxon was described as:

• Hedera cypria McAllister.

The following combination was subsequently proposed:

• Hedera pastuchovii subsp. cypria (McAllister) Hand.

The Flora of Cyprus and the organized checklist use the second name. Plants of the World Online and other databases, however, may treat Hedera cypria as an accepted separate species.

These different taxonomic approaches do not mean that two different endemic plants are involved. Both names refer to the same Cypriot taxon but assign it a different taxonomic rank.

Identification of the Cypriot ivies

The distinction between the two taxa should not be based on the shape of a single leaf. Foliage changes according to age, developmental stage, shade, moisture and whether the shoot is creeping, climbing or flowering.

Reliable identification requires examination of:

• the shape of several juvenile leaves,
• the length of the central lobe,
• the colour and pattern of the veins,
• the colour of young stems,
• the form of the microscopic hairs,
• both surfaces of the leaves,
• the shape of leaves on flowering shoots,
• the colour of ripe fruits,
• elevation and habitat,
• the geographical location of the population.

Principal differences

• Hedera pastuchovii subsp. cypria has scale-like hairs, a conspicuous network of pale veins on juvenile leaves and frequently reddish young shoots.
• Hedera helix has stellate hairs and generally more conspicuously lobed juvenile leaves.
• The ripe fruits of the endemic Cypriot taxon are black.
• Microscopic hairs are among the most important diagnostic characters and are best examined with a hand lens or stereomicroscope.

Ecological importance

Ivies are ecologically important because they provide nectar, fruit and shelter during seasons when many other food sources are limited.

Their autumn flowers attract numerous insects, including:

• bees,
• wasps,
• flies,
• butterflies,
• beetles.

The fruits ripen in winter or early spring and provide food for thrushes, blackbirds, blackcaps and other fruit-eating birds.

The dense evergreen foliage provides:

• protection from rain and wind,
• nesting sites,
• shelter for birds and small animals,
• overwintering sites for insects and other invertebrates.

Ivy is not parasitic. Its aerial rootlets are used for support and do not penetrate the tissues of a tree to obtain nutrients.

In some cases, very heavy ivy growth may add weight to old or already weakened branches. This is different from parasitism.

Traditional and ornamental use

Various ivy species and cultivars are grown as ornamentals for covering walls, fences, rocks and shaded surfaces.

The endemic Cypriot taxon has particular ornamental value because of:

• its conspicuous pale venation,
• reddish young stems,
• evergreen foliage,
• relatively slow and controlled growth.

Ivy leaves and fruits contain saponins and other bioactive substances. Ingestion may cause nausea, vomiting, abdominal pain and other adverse effects. The sap may also cause skin irritation in sensitive individuals.

The plants should not be used as food or in homemade medicinal preparations.

Threats and conservation

The principal threats to natural ivy populations in Cyprus include:

• destruction of shaded gorges and valleys,
• abstraction or diversion of water from springs and streams,
• removal of old trees,
• destruction of old walls and stone structures,
• residential and road development,
• clearance of riparian vegetation,
• forest fires,
• collection of plants from the wild,
• prolonged drought,
• climate change.

The extremely restricted populations of genuine Hedera helix, assessed as endangered in Cyprus, require particular priority.

For the endemic Hedera pastuchovii subsp. cypria, conservation of cool moist mountain habitats and prevention of collection from natural populations are especially important.

Classification

• Kingdom: Plantae
• Phylum: Streptophyta
• Class: Equisetopsida
• Subclass: Magnoliidae
• Order: Apiales
• Family: Araliaceae
• Genera in Cyprus: 1
• Taxa in Cyprus: 2
• Native non-endemic: 1
• Endemic to Cyprus: 1
• Alien or naturalized: 0
• Hybrids: 0
• Uncertain status: 0

Sources

• Flora of Cyprus – Araliaceae
• Flora of Cyprus – Hedera helix
• Flora of Cyprus – Hedera pastuchovii subsp. cypria
• Flora of Cyprus – Identification key for Hedera
• Plants of the World Online – Hedera
• International Plant Names Index – Hedera pastuchovii subsp. cypria