Οικογένεια Arecaceae στην Κύπρο – Arecaceae Family in Cyprus

 ee also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Arecaceae, γνωστή επίσης με το διατηρημένο εναλλακτικό όνομα Palmae και στα αγγλικά ως palm family, είναι οικογένεια μονοκοτυλήδονων ανθοφόρων φυτών και η μοναδική οικογένεια της τάξης Arecales. Περιλαμβάνει περίπου 184 γένη και 2.500–2.600 είδη.

Τα περισσότερα είδη εξαπλώνονται στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές, με σημαντικά κέντρα ποικιλότητας στην τροπική Αμερική, στη νοτιοανατολική Ασία, στη Μαλαισία, στη Νέα Γουινέα, στα νησιά του Ειρηνικού και στην τροπική Αφρική.

Οι φοίνικες απαντούν σε τροπικά δάση, παράκτιες περιοχές, μαγκρόβια, σαβάνες, ορεινά δάση, υγροτόπους, ερήμους και οάσεις. Παρά τη στενή σύνδεσή τους με τα θερμά και υγρά κλίματα, ορισμένα είδη είναι εξαιρετικά προσαρμοσμένα στην ξηρασία ή σε σχετικά ψυχρές συνθήκες.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Arecaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 2 γένη και 2 taxa. Και τα δύο περιλαμβάνονται στην κατηγορία των ξενικών ή εγκλιματισμένων taxa. Δεν καταγράφονται αυτοφυή μη ενδημικά, ενδημικά, υβριδικά ή αβέβαιης κατάστασης taxa της οικογένειας.

Σημείωση για το καθεστώς των κυπριακών taxa

Στη λεπτομερή δυναμική βάση Flora of Cyprus, τόσο το Phoenix dactylifera όσο και το Washingtonia filifera χαρακτηρίζονται ως περιστασιακά – Casual (CA).

Ένα περιστασιακό ξενικό φυτό μπορεί να εμφανίζεται έξω από καλλιέργεια και να επιβιώνει προσωρινά ή να παράγει μεμονωμένα νέα φυτά, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ότι σχηματίζει σταθερούς, αυτοσυντηρούμενους πληθυσμούς για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Επομένως, στο παρόν άρθρο περιλαμβάνονται στην ευρύτερη κατηγορία «ξενικά ή εγκλιματισμένα», όπως είναι οργανωμένο το Word, αλλά αποδίδεται επίσης το ακριβέστερο καθεστώς τους ως περιστασιακών ξενικών taxa.

Γενικά χαρακτηριστικά

Τα μέλη της Arecaceae είναι πολυετή φυτά και παρουσιάζουν μεγάλη μορφολογική ποικιλότητα. Περιλαμβάνουν ψηλά δενδρόμορφα φυτά, χαμηλούς θάμνους, φυτά χωρίς εμφανή υπέργειο κορμό και αναρριχώμενους φοίνικες, όπως οι ρατάν.

Ο κορμός είναι συνήθως μονήρης και αδιακλάδιστος, αν και ορισμένα είδη σχηματίζουν συστάδες πολλών βλαστών ή διακλαδίζονται. Σε αντίθεση με τα τυπικά δικοτυλήδονα δέντρα, οι φοίνικες δεν διαθέτουν το συνηθισμένο αγγειακό κάμβιο που παράγει ετήσιους δακτυλίους ξύλου.

Ο κορμός αποτελείται από πολυάριθμες αγγειώδεις δεσμίδες διασκορπισμένες μέσα στον θεμελιώδη ιστό. Η διάμετρός του καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό κατά τα πρώτα στάδια ανάπτυξης και συνήθως δεν αυξάνεται με τον ίδιο τρόπο όπως στους κορμούς των δικοτυλήδονων δέντρων.

Στην κορυφή του κορμού υπάρχει ένα κύριο ακραίο μερίστωμα, γνωστό ως «καρδιά» του φοίνικα. Από αυτό παράγονται συνεχώς νέα φύλλα. Η σοβαρή καταστροφή του μοναδικού αυτού μεριστώματος μπορεί να προκαλέσει τον θάνατο ενός μονόκορμου φοίνικα.

Τα φύλλα, γνωστά και ως φοινικόφυλλα ή βάγια, είναι μεγάλα, αειθαλή και διατάσσονται σπειροειδώς στην κορυφή του κορμού. Μπορεί να είναι:

• Πτερωτά, με φυλλάρια διατεταγμένα κατά μήκος ενός κεντρικού άξονα, όπως στο γένος Phoenix.
• Παλαμοειδή ή βενταλιόμορφα, με τα τμήματα να ξεκινούν από ένα κοινό σημείο, όπως στο γένος Washingtonia.
• Πλευροπαλαμοειδή, με ενδιάμεση μορφή μεταξύ πτερωτού και παλαμοειδούς φύλλου.
• Διπλά πτερωτά σε ορισμένα γένη.

Οι ταξιανθίες αναπτύσσονται συνήθως ανάμεσα ή κάτω από τα φύλλα και περιβάλλονται αρχικά από ένα ή περισσότερα μεγάλα βράκτια, γνωστά ως σπάθη. Τα άνθη είναι μικρά, συνήθως τριμερή, με τρία σέπαλα, τρία πέταλα και κατά κανόνα έξι στήμονες.

Τα είδη μπορεί να είναι μόνοικα, με αρσενικά και θηλυκά άνθη στο ίδιο φυτό, ή δίοικα, με τα δύο φύλα σε διαφορετικά φυτά. Η επικονίαση γίνεται με τον άνεμο, με έντομα ή με συνδυασμό διαφορετικών μηχανισμών.

Ο καρπός είναι συνήθως δρύπη ή ράγα και περιέχει ένα ή περισσότερα σπέρματα. Η μορφή και το μέγεθος των καρπών παρουσιάζουν τεράστια ποικιλία, από τους μικρούς καρπούς ορισμένων καλλωπιστικών φοινίκων μέχρι τις καρύδες και τους τεράστιους σπόρους του Lodoicea maldivica.

Η Arecaceae στην Κύπρο

Στον οργανωμένο κατάλογο δεν καταγράφεται αυτοφυές taxon της οικογένειας στην Κύπρο. Τα δύο taxa του καταλόγου έχουν εισαχθεί μέσω ανθρώπινης καλλιέργειας.

Το Phoenix dactylifera καλλιεργείται εδώ και χιλιάδες χρόνια για τους εδώδιμους καρπούς του και έχει μεταφερθεί σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Η μακρά ιστορία καλλιέργειάς του μπορεί να δυσκολεύει τη διάκριση μεταξύ παλιών καλλιεργημένων, εγκαταλειμμένων και περιστασιακά αυτοφυόμενων φυτών.

Το Washingtonia filifera εισήχθη πολύ αργότερα ως καλλωπιστικό είδος. Φυτεύεται σε δρόμους, πάρκα, ξενοδοχεία, κήπους και άλλους δημόσιους ή ιδιωτικούς χώρους.

Τα taxa της οικογένειας Arecaceae στην Κύπρο

Ξενικά ή εγκλιματισμένα – Alien or naturalized

Phoenix

1686. Phoenix dactylifera L. · Species

Washingtonia

1687. Washingtonia filifera (Gloner ex Kerch. & al.) de Bary · Species

Το γένος Phoenix

Το γένος Phoenix περιλαμβάνει περίπου 14 είδη φοινίκων με φυσική εξάπλωση από τις Νήσους του Πράσινου Ακρωτηρίου και την Αφρική μέχρι τη Μεσόγειο, τη νότια Ασία, τη νοτιοανατολική Ασία και τις Φιλιππίνες.

Τα μέλη του γένους έχουν πτερωτά φύλλα. Τα κατώτερα φυλλάρια μετατρέπονται συχνά σε σκληρές και αιχμηρές άκανθες, οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν σοβαρούς τραυματισμούς.

Τα είδη είναι συνήθως δίοικα. Τα αρσενικά και τα θηλυκά άνθη αναπτύσσονται σε διαφορετικά δέντρα και, επομένως, απαιτείται γύρη από αρσενικό φυτό για την κανονική παραγωγή καρπών από ένα θηλυκό.

Περιγραφή του Phoenix dactylifera

Το Phoenix dactylifera, γνωστό ως date palm, είναι ψηλός αειθαλής φοίνικας. Αναπτύσσει συνήθως έναν κύριο κορμό, αλλά μπορεί να σχηματίζει πολυάριθμες παραφυάδες στη βάση και να δημιουργεί συστάδες πολλών κορμών.

Ο κορμός καλύπτεται από ουλές και υπολείμματα των βάσεων των παλαιών φύλλων. Στην κορυφή σχηματίζεται μεγάλη κόμη από πτερωτά, τοξοειδή, γκριζοπράσινα ή γλαυκοπράσινα φύλλα.

Κάθε φύλλο αποτελείται από πολυάριθμα στενά και σχετικά άκαμπτα φυλλάρια. Τα φυλλάρια κοντά στη βάση του φύλλου μετατρέπονται σε ισχυρές άκανθες.

Οι αρσενικές και θηλυκές ταξιανθίες αναπτύσσονται σε διαφορετικά δέντρα και περιβάλλονται αρχικά από μεγάλη σπάθη. Στις καλλιέργειες χουρμαδιάς η επικονίαση πραγματοποιείται συχνά τεχνητά, ώστε να εξασφαλίζεται υψηλή παραγωγή και να περιορίζεται ο αριθμός των αρσενικών δέντρων.

Ο καρπός είναι ο χουρμάς, μία επιμήκης, μονόσπερμη δρύπη. Κατά την ωρίμανση μπορεί να αποκτά κίτρινο, πορτοκαλί, κόκκινο ή καστανό χρώμα, ανάλογα με την ποικιλία.

Καταγωγή και παρουσία του Phoenix dactylifera

Η ακριβής αρχική φυσική εξάπλωση της χουρμαδιάς είναι δύσκολο να καθοριστεί λόγω της καλλιέργειας, της επιλογής και της μεταφοράς της από τον άνθρωπο επί χιλιάδες χρόνια. Συνδέεται ιδιαίτερα με τη Μέση Ανατολή, τη βόρεια Αφρική, τις ερήμους και τις οάσεις.

Στην Κύπρο καλλιεργείται από παλιά σε κήπους, φυτείες, μοναστήρια, ιστορικούς χώρους, οικισμούς και παράκτιες περιοχές. Μεμονωμένα φυτά μπορεί να εμφανίζονται έξω από καλλιέργεια από σπέρματα που έχουν μεταφερθεί από ανθρώπους, ζώα ή νερό.

Στη Flora of Cyprus καταγράφεται ως περιστασιακό ξενικό – Casual (CA). Δεν πρέπει επομένως να παρουσιάζεται ως αυτοφυές ή πλήρως εγκλιματισμένο είδος της Κύπρου χωρίς νεότερη τεκμηρίωση.

Το γένος Washingtonia

Το γένος Washingtonia περιλαμβάνει δύο ευρέως αναγνωρισμένα είδη φοινίκων, τα Washingtonia filifera και Washingtonia robusta. Κατάγονται από τις ξηρές και θερμές περιοχές της νοτιοδυτικής Βόρειας Αμερικής και του βορειοδυτικού Μεξικού.

Τα είδη σχηματίζουν ψηλούς μονήρεις κορμούς και μεγάλη κόμη από βενταλιόμορφα φύλλα. Τα παλαιά ξηρά φύλλα μπορεί να παραμένουν κρεμασμένα γύρω από τον κορμό, σχηματίζοντας χαρακτηριστικό «ένδυμα» ή «φούστα».

Το φαινόμενο αυτό παρέχει καταφύγιο σε πουλιά, νυχτερίδες και πολλά ασπόνδυλα, αλλά σε κατοικημένες περιοχές μπορεί επίσης να αυξάνει τον κίνδυνο πυρκαγιάς ή να δημιουργεί προβλήματα συντήρησης.

Περιγραφή του Washingtonia filifera

Το Washingtonia filifera, γνωστό ως California fan palm ή desert fan palm, είναι μεγάλος αειθαλής φοίνικας με ισχυρό, σχετικά παχύ κορμό.

Τα φύλλα είναι μεγάλα, παλαμοειδή και διαιρούνται σε πολυάριθμα επιμήκη τμήματα. Στα περιθώρια των τμημάτων αναπτύσσονται συχνά χαρακτηριστικές λευκές νηματοειδείς ίνες. Το επίθετο filifera σημαίνει «αυτό που φέρει νήματα».

Οι μίσχοι είναι ισχυροί και φέρουν αιχμηρά δόντια στα περιθώριά τους. Οι ταξιανθίες είναι μακριές, διακλαδισμένες και μπορεί να εκτείνονται πέρα από την κόμη των φύλλων.

Τα άνθη είναι μικρά και ανοιχτόχρωμα. Οι καρποί είναι μικρές, σκούρες, σχεδόν σφαιρικές ή ωοειδείς δρύπες με ένα σπέρμα.

Σε αντίθεση με τη δίοικη χουρμαδιά, το Washingtonia filifera φέρει ερμαφρόδιτα άνθη και ένα μόνο άτομο μπορεί να παράγει βιώσιμα σπέρματα όταν οι συνθήκες επικονίασης είναι κατάλληλες.

Καταγωγή και παρουσία του Washingtonia filifera

Το είδος κατάγεται από τις ερημικές οάσεις και τις υγρές κοιλάδες της Καλιφόρνιας, της Αριζόνας και του βορειοδυτικού Μεξικού. Παρόλο που ζει σε ερημικό κλίμα, οι φυσικοί πληθυσμοί του συνδέονται συνήθως με μόνιμες ή εποχικές πηγές νερού.

Στην Κύπρο φυτεύεται ως καλλωπιστικό σε πάρκα, κήπους, δρόμους, χώρους αναψυχής και τουριστικές εγκαταστάσεις. Μπορεί περιστασιακά να φυτρώνει από σπέρματα κοντά σε αρδευόμενες θέσεις, ρυάκια, αποχετεύσεις και άλλες περιοχές με διαθέσιμη υγρασία.

Στη Flora of Cyprus καταγράφεται ως περιστασιακό ξενικό – Casual (CA). Δεν θεωρείται αυτοφυές ή σταθερά εγκλιματισμένο taxon με βάση τα σημερινά δεδομένα.

Διάκριση των δύο κυπριακών taxa

Τα δύο taxa διακρίνονται εύκολα από τη μορφή των φύλλων:

• Το Phoenix dactylifera έχει πτερωτά φύλλα με πολυάριθμα φυλλάρια κατά μήκος ενός κεντρικού άξονα.
• Το Washingtonia filifera έχει παλαμοειδή, βενταλιόμορφα φύλλα.
• Το Phoenix dactylifera παράγει μεγάλους, εδώδιμους χουρμάδες.
• Το Washingtonia filifera παράγει πολύ μικρότερους, σκοτεινόχρωμους καρπούς.
• Το Phoenix dactylifera είναι δίοικο.
• Το Washingtonia filifera φέρει ερμαφρόδιτα άνθη.
• Η χουρμαδιά μπορεί να σχηματίζει παραφυάδες και πολλούς κορμούς.
• Το Washingtonia filifera σχηματίζει συνήθως έναν μονήρη κορμό.

Ενδιαιτήματα στην Κύπρο

Τα περιστασιακά φυτά των δύο taxa μπορούν να εμφανίζονται σε:

• Εγκαταλειμμένους κήπους και φυτείες.
• Παρυφές δρόμων και οικισμών.
• Αρδευτικά κανάλια και αποχετεύσεις.
• Κοίτες ρυακιών και ποταμών.
• Παράκτιες περιοχές.
• Πηγές και υγρά εδάφη.
• Χώρους απόρριψης φυτικού υλικού.
• Ανοιχτούς χώρους κοντά σε καλλιεργημένους φοίνικες.

Η επιτυχής εγκατάσταση των νεαρών φυτών εξαρτάται κυρίως από τη διαθεσιμότητα νερού. Τα σπέρματα μπορούν να βλαστήσουν εύκολα, αλλά πολλά νεαρά φυτά δεν επιβιώνουν στην παρατεταμένη θερινή ξηρασία χωρίς πρόσβαση σε σταθερή υγρασία.

Οικολογία

Οι ταξιανθίες των φοινίκων παράγουν γύρη και νέκταρ και προσελκύουν μέλισσες, μύγες, σκαθάρια και άλλα έντομα. Οι καρποί καταναλώνονται από πουλιά, τρωκτικά και άλλα ζώα, τα οποία μπορούν να διασπείρουν τα σπέρματα.

Οι πυκνές κόμες και οι βάσεις των φύλλων προσφέρουν χώρους φωλιάσματος ή ανάπαυσης σε πουλιά. Οι σχισμές του κορμού και τα ξηρά φύλλα μπορεί να χρησιμοποιούνται από νυχτερίδες, σαύρες, αράχνες και πολλά ασπόνδυλα.

Παράλληλα, οι εισαγόμενοι φοίνικες μπορεί να λειτουργούν ως ξενιστές παρασίτων και παθογόνων που προσβάλλουν καλλωπιστικά ή καλλιεργούμενα φυτά.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το κόκκινο σκαθάρι των φοινικοειδών, Rhynchophorus ferrugineus, το οποίο μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ζημιές και τον θάνατο φοινίκων. Η προσβολή επηρεάζει το ακραίο μερίστωμα και συχνά γίνεται αντιληπτή όταν η ζημιά είναι ήδη προχωρημένη.

Αναπαραγωγή και διασπορά

Το Phoenix dactylifera αναπαράγεται με σπέρματα και παραφυάδες. Τα σπέρματα από καρπούς μπορεί να απορρίπτονται ή να μεταφέρονται από ανθρώπους και ζώα. Οι παραφυάδες χρησιμοποιούνται ευρέως στην καλλιέργεια επειδή διατηρούν τα χαρακτηριστικά της μητρικής ποικιλίας.

Το Washingtonia filifera αναπαράγεται κυρίως με σπέρματα και μπορεί να παράγει μεγάλες ποσότητες καρπών. Τα σπέρματα μεταφέρονται από πουλιά, νερό, χώμα, φυτικά υπολείμματα και ανθρώπινες δραστηριότητες.

Η βλάστηση είναι πιθανότερη σε αρδευόμενα, υγρά ή διαταραγμένα εδάφη. Η φυσική εξάπλωση περιορίζεται όταν τα νεαρά φυτά δεν έχουν πρόσβαση σε νερό κατά το καλοκαίρι.

Προσαρμογές στην ξηρασία

Οι σημαντικότερες προσαρμογές των δύο taxa περιλαμβάνουν:

• Ισχυρό και εκτεταμένο ριζικό σύστημα.
• Ικανότητα αξιοποίησης υπόγειων ή μόνιμων πηγών νερού.
• Σκληρά και ανθεκτικά φύλλα.
• Παχύ κηρώδες περίβλημα που μειώνει την απώλεια νερού.
• Μικρή επιφάνεια των επιμέρους φυλλαρίων ή τμημάτων των φύλλων.
• Συγκέντρωση των φύλλων στην κορυφή του κορμού.
• Προστασία του ακραίου μεριστώματος από τις βάσεις των φύλλων.
• Αντοχή σε υψηλές θερμοκρασίες και έντονη ηλιακή ακτινοβολία.
• Μεγάλη διάρκεια ζωής.
• Παραγωγή πολυάριθμων σπερμάτων στο Washingtonia filifera.
• Παραγωγή παραφυάδων στο Phoenix dactylifera.

Παρά την αντοχή των ενήλικων δέντρων, τα νεαρά φυτά χρειάζονται συνήθως επαρκή υγρασία για να εγκατασταθούν επιτυχώς.

Οικονομική σημασία

Η Arecaceae είναι μία από τις οικονομικά σημαντικότερες οικογένειες φυτών παγκοσμίως. Παράγει:

• Χουρμάδες.
• Καρύδες και κοκοφοίνικα.
• Φοινικέλαιο.
• Ρατάν.
• Ράφια.
• Ίνες και σχοινιά.
• Κερί καρναούμπα.
• Άμυλο σάγκο.
• Ζάχαρη και σιρόπια.
• Υλικά στέγασης, καλαθοπλεκτικής και κατασκευών.
• Πολλά καλλωπιστικά φυτά.

Το Phoenix dactylifera είναι ένα από τα αρχαιότερα καλλιεργούμενα καρποφόρα δέντρα. Οι χουρμάδες έχουν μεγάλη διατροφική και οικονομική σημασία στις ξηρές περιοχές της Μέσης Ανατολής και της βόρειας Αφρικής.

Στην Κύπρο οι δύο φοίνικες χρησιμοποιούνται κυρίως ως καλλωπιστικά, ενώ η χουρμαδιά καλλιεργείται επίσης σε μικρότερη κλίμακα για τους καρπούς της.

Πολιτιστική σημασία

Οι φοίνικες έχουν ισχυρό συμβολισμό σε πολλούς πολιτισμούς και θρησκείες. Τα βάγια έχουν συνδεθεί με τη νίκη, την ειρήνη, τη γονιμότητα και την αιώνια ζωή.

Ο φοίνικας εμφανίζεται στην αρχαία ελληνική και ρωμαϊκή τέχνη, στον Ιουδαϊσμό, στον Χριστιανισμό και στο Ισλάμ. Τα φοινικόκλαδα διατηρούν ιδιαίτερη θρησκευτική σημασία κατά την Κυριακή των Βαΐων.

Στην Κύπρο οι φοίνικες αποτελούν χαρακτηριστικό στοιχείο μοναστηριών, εκκλησιών, ιστορικών κήπων, αυλών, πλατειών και παράκτιων τοπίων. Η πολιτιστική και αισθητική τους παρουσία δεν αλλάζει το βοτανικό τους καθεστώς ως εισαγόμενων taxa.

Προβλήματα και διαχείριση

Οι βασικές πρακτικές και οικολογικές ανησυχίες περιλαμβάνουν:

• Την προσβολή από το κόκκινο σκαθάρι των φοινικοειδών.
• Τον κίνδυνο πτώσης βαριών ξηρών φύλλων ή καρπών.
• Τους τραυματισμούς από τους αγκαθωτούς μίσχους και τα κατώτερα φυλλάρια.
• Τη δημιουργία εύφλεκτης μάζας από συσσωρευμένα ξηρά φύλλα.
• Την υπερβολική κατανάλωση νερού σε ακατάλληλες φυτεύσεις.
• Την περιστασιακή εμφάνιση νεαρών φυτών σε υγροτόπους και κοίτες.
• Τη μεταφορά παρασίτων με μολυσμένο φυτευτικό υλικό.
• Την άσκοπη ή λανθασμένη κλάδευση που τραυματίζει τον κορμό.
• Την καταστροφή της «καρδιάς» του φοίνικα κατά τις εργασίες συντήρησης.

Χρήσιμα μέτρα περιλαμβάνουν:

• Την καταγραφή των αυτοφυόμενων νεαρών φυτών.
• Την παρακολούθηση της πιθανής εξάπλωσης σε φυσικούς υγροτόπους.
• Την έγκαιρη ανίχνευση προσβολών από το κόκκινο σκαθάρι.
• Την ασφαλή απομάκρυνση και καταστροφή μολυσμένου φυτικού υλικού.
• Την αποφυγή αδικαιολόγητης χρήσης εντομοκτόνων.
• Την επιλογή κατάλληλων θέσεων φύτευσης, μακριά από ηλεκτρικά καλώδια και στενούς χώρους.
• Την προσεκτική διατήρηση παλαιών φοινίκων ιστορικής ή πολιτιστικής αξίας.
• Τη διατήρηση του ακριβούς καθεστώτος των δύο taxa ως περιστασιακών ξενικών, εκτός εάν νέα δεδομένα αποδείξουν σταθερή εγκλιμάτιση.

Ταξινομική κατάταξη

Βασίλειο: Plantae
Κλάδος: Αγγειόσπερμα – Angiosperms
Κλάδος: Μονοκοτυλήδονα – Monocots
Τάξη: Arecales
Οικογένεια: Arecaceae
Εναλλακτικό διατηρημένο όνομα: Palmae
Γένη στην Κύπρο: Phoenix, Washingtonia
Αριθμός γενών στην Κύπρο: 2
Αριθμός taxa στην Κύπρο: 2
Αυτοφυή μη ενδημικά: 0
Ενδημικά: 0
Ξενικά ή εγκλιματισμένα: 2
Υβρίδια: 0
Αβέβαιης κατάστασης: 0
Ακριβέστερο καθεστώς των δύο taxa: Περιστασιακά ξενικά – Casual (CA)

Πηγές

• ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa
• Plants of the World Online – Arecaceae
• Plants of the World Online – Arecaceae: general information
• Flora of Cyprus – Phoenix dactylifera
• Flora of Cyprus – Washingtonia filifera
• Jepson eFlora – Arecaceae
• Geographical ecology of the palms – Scientific review

---

Text by George Konstantinou

The family Arecaceae, also known by the conserved alternative name Palmae and in English as the palm family, is a family of monocotyledonous flowering plants and the only family of the order Arecales. It includes approximately 184 genera and 2,500–2,600 species.

Most species are distributed throughout tropical and subtropical regions, with important centres of diversity in tropical America, southeastern Asia, Malesia, New Guinea, the Pacific Islands and tropical Africa.

Palms occur in tropical forests, coastal areas, mangroves, savannas, montane forests, wetlands, deserts and oases. Despite their close association with warm and humid climates, certain species are highly adapted to drought or relatively cold conditions.

According to the organized checklist of the Cyprus flora, the family Arecaceae is represented in Cyprus by 2 genera and 2 taxa. Both are included in the category of alien or naturalized taxa. No native non-endemic, endemic, hybrid or uncertain-status taxa of the family are recorded.

Note on the status of the Cypriot taxa

In the detailed dynamic Flora of Cyprus database, both Phoenix dactylifera and Washingtonia filifera are classified as Casual (CA).

A casual alien plant may occur outside cultivation and survive temporarily or produce isolated new individuals, but it has not been demonstrated to form stable, self-sustaining populations over a long period.

Therefore, they are included in this article within the broader category “alien or naturalized”, following the organization of the Word document, while their more precise status as casual alien taxa is also provided.

General characteristics

The members of Arecaceae are perennial plants and display great morphological diversity. They include tall tree-like plants, low shrubs, plants without a conspicuous above-ground trunk and climbing palms, such as rattans.

The trunk is generally solitary and unbranched, although certain species form clusters of multiple stems or develop branches. Unlike typical dicotyledonous trees, palms lack the conventional vascular cambium that produces annual rings of wood.

The trunk consists of numerous vascular bundles scattered throughout the ground tissue. Its diameter is determined largely during the early stages of development and generally does not increase in the same manner as the trunks of dicotyledonous trees.

At the top of the trunk is a principal apical meristem, known as the “heart” of the palm. New leaves are continuously produced from it. Severe destruction of this single meristem may cause the death of a solitary-stemmed palm.

The leaves, also known as palm fronds, are large, evergreen and arranged spirally at the top of the trunk. They may be:

• Pinnate, with leaflets arranged along a central axis, as in the genus Phoenix.
• Palmate or fan-shaped, with the segments arising from a common point, as in the genus Washingtonia.
• Costapalmate, with an intermediate form between pinnate and palmate leaves.
• Bipinnate in certain genera.

The inflorescences usually develop among or beneath the leaves and are initially enclosed by one or more large bracts known as spathes. The flowers are small and generally three-parted, with three sepals, three petals and usually six stamens.

The species may be monoecious, with male and female flowers on the same plant, or dioecious, with the two sexes on separate plants. Pollination is carried out by wind, insects or a combination of different mechanisms.

The fruit is generally a drupe or berry and contains one or more seeds. The form and size of the fruits display enormous diversity, from the small fruits of certain ornamental palms to coconuts and the enormous seeds of Lodoicea maldivica.

Arecaceae in Cyprus

No native taxon of the family is recorded in the organized checklist of Cyprus. The two listed taxa were introduced through human cultivation.

Phoenix dactylifera has been cultivated for thousands of years for its edible fruits and has been transported throughout the Mediterranean. Its long history of cultivation can make it difficult to distinguish between old cultivated, abandoned and casually self-sown plants.

Washingtonia filifera was introduced much later as an ornamental species. It is planted along roads, in parks, hotels, gardens and other public or private spaces.

The taxa of the family Arecaceae in Cyprus

Alien or naturalized

Phoenix

1686. Phoenix dactylifera L. · Species

Washingtonia

1687. Washingtonia filifera (Gloner ex Kerch. & al.) de Bary · Species

The genus Phoenix

The genus Phoenix includes approximately 14 species of palms with a natural distribution extending from Cape Verde and Africa to the Mediterranean, southern Asia, southeastern Asia and the Philippines.

The members of the genus possess pinnate leaves. The lower leaflets are frequently modified into hard and sharp spines capable of causing serious injuries.

The species are generally dioecious. Male and female flowers develop on separate trees, and pollen from a male plant is therefore required for the normal production of fruits by a female tree.

Description of Phoenix dactylifera

Phoenix dactylifera, known as the date palm, is a tall evergreen palm. It usually develops one main trunk but may produce numerous offsets at the base and form clusters of several trunks.

The trunk is covered by scars and remains of old leaf bases. A large crown of pinnate, arching, greyish-green or bluish-green leaves forms at its top.

Each leaf consists of numerous narrow and relatively rigid leaflets. The leaflets near the base of the leaf are modified into strong spines.

Male and female inflorescences develop on separate trees and are initially enclosed by a large spathe. In date-palm cultivation, pollination is frequently carried out artificially to ensure high production and reduce the number of male trees required.

The fruit is the date, an elongated, one-seeded drupe. At maturity, it may become yellow, orange, red or brown, depending on the cultivar.

Origin and presence of Phoenix dactylifera

The precise original natural distribution of the date palm is difficult to determine because it has been cultivated, selected and transported by humans for thousands of years. It is particularly associated with the Middle East, North Africa, deserts and oases.

In Cyprus, it has long been cultivated in gardens, plantations, monasteries, historical sites, settlements and coastal areas. Isolated plants may occur outside cultivation from seeds transported by people, animals or water.

Flora of Cyprus records it as a Casual alien (CA). It should therefore not be presented as native or fully naturalized in Cyprus without newer documentation.

The genus Washingtonia

The genus Washingtonia includes two widely recognized palm species, Washingtonia filifera and Washingtonia robusta. They originate from the dry and warm regions of southwestern North America and northwestern Mexico.

The species develop tall solitary trunks and a large crown of fan-shaped leaves. Old dry leaves may remain hanging around the trunk, forming a characteristic “skirt”.

This structure provides shelter for birds, bats and many invertebrates, but in inhabited areas it may also increase fire risk or create maintenance problems.

Description of Washingtonia filifera

Washingtonia filifera, known as the California fan palm or desert fan palm, is a large evergreen palm with a strong, relatively thick trunk.

The leaves are large, palmate and divided into numerous elongated segments. Characteristic white thread-like fibres frequently develop along the margins of the segments. The epithet filifera means “thread-bearing”.

The petioles are strong and bear sharp teeth along their margins. The inflorescences are long and branched and may extend beyond the crown of leaves.

The flowers are small and pale. The fruits are small, dark, almost spherical or ovoid, one-seeded drupes.

Unlike the dioecious date palm, Washingtonia filifera possesses bisexual flowers, and a single individual can produce viable seeds when pollination conditions are suitable.

Origin and presence of Washingtonia filifera

The species originates from desert oases and moist valleys in California, Arizona and northwestern Mexico. Although it inhabits a desert climate, its natural populations are usually associated with permanent or seasonal water sources.

In Cyprus, it is planted as an ornamental in parks, gardens, roads, recreational areas and tourist facilities. It may occasionally germinate from seeds near irrigated locations, streams, drains and other areas with available moisture.

Flora of Cyprus records it as a Casual alien (CA). Based on present information, it is not considered a native or stably naturalized taxon.

Distinguishing the two Cypriot taxa

The two taxa can easily be distinguished by the form of their leaves:

• Phoenix dactylifera has pinnate leaves with numerous leaflets along a central axis.
• Washingtonia filifera has palmate, fan-shaped leaves.
• Phoenix dactylifera produces large, edible dates.
• Washingtonia filifera produces much smaller, dark-coloured fruits.
• Phoenix dactylifera is dioecious.
• Washingtonia filifera bears bisexual flowers.
• The date palm may produce offsets and multiple trunks.
• Washingtonia filifera generally develops a solitary trunk.

Habitats in Cyprus

Casual plants of the two taxa may occur in:

• Abandoned gardens and plantations.
• Roadsides and settlement margins.
• Irrigation channels and drains.
• Streambeds and riverbeds.
• Coastal areas.
• Springs and moist soils.
• Sites where plant material is discarded.
• Open areas near cultivated palms.

The successful establishment of young plants depends mainly on water availability. Seeds may germinate readily, but many seedlings do not survive the prolonged summer drought without access to constant moisture.

Ecology

Palm inflorescences produce pollen and nectar and attract bees, flies, beetles and other insects. The fruits are eaten by birds, rodents and other animals, which can disperse the seeds.

Dense crowns and leaf bases provide nesting or resting sites for birds. Trunk crevices and dry leaves may be used by bats, lizards, spiders and many invertebrates.

At the same time, introduced palms may act as hosts for pests and pathogens that affect ornamental or cultivated plants.

The red palm weevil, Rhynchophorus ferrugineus, is particularly important and can cause severe damage and death of palms. Infestation affects the apical meristem and is often detected only after the damage is already advanced.

Reproduction and dispersal

Phoenix dactylifera reproduces through seeds and offsets. Seeds from fruits may be discarded or transported by people and animals. Offsets are widely used in cultivation because they preserve the characteristics of the parent cultivar.

Washingtonia filifera reproduces mainly through seeds and can produce large quantities of fruits. Seeds are transported by birds, water, soil, plant waste and human activities.

Germination is most likely in irrigated, moist or disturbed soils. Natural spread is limited when young plants lack access to water during summer.

Adaptations to drought

The most important adaptations of the two taxa include:

• A strong and extensive root system.
• The ability to use underground or permanent water sources.
• Hard and resistant leaves.
• A thick waxy covering that reduces water loss.
• A small surface area of the individual leaflets or leaf segments.
• Concentration of the leaves at the top of the trunk.
• Protection of the apical meristem by the leaf bases.
• Tolerance of high temperatures and intense solar radiation.
• Long life span.
• Production of numerous seeds in Washingtonia filifera.
• Production of offsets in Phoenix dactylifera.

Despite the tolerance of adult trees, young plants generally require adequate moisture to become successfully established.

Economic importance

Arecaceae is one of the most economically important plant families worldwide. It produces:

• Dates.
• Coconuts and coconut products.
• Palm oil.
• Rattan.
• Raffia.
• Fibres and ropes.
• Carnauba wax.
• Sago starch.
• Sugar and syrups.
• Materials for roofing, basketry and construction.
• Numerous ornamental plants.

Phoenix dactylifera is one of the oldest cultivated fruit trees. Dates have major nutritional and economic importance in the dry regions of the Middle East and North Africa.

In Cyprus, the two palms are used mainly as ornamentals, while the date palm is also cultivated on a smaller scale for its fruits.

Cultural importance

Palms possess strong symbolism in many cultures and religions. Palm branches have been associated with victory, peace, fertility and eternal life.

The palm appears in ancient Greek and Roman art, Judaism, Christianity and Islam. Palm fronds retain particular religious importance during Palm Sunday.

In Cyprus, palms form a characteristic element of monasteries, churches, historical gardens, courtyards, squares and coastal landscapes. Their cultural and aesthetic presence does not alter their botanical status as introduced taxa.

Problems and management

The main practical and ecological concerns include:

• Infestation by the red palm weevil.
• The risk of heavy dry leaves or fruits falling.
• Injuries from spiny petioles and lower leaflets.
• The formation of flammable material from accumulated dry leaves.
• Excessive water consumption in unsuitable plantings.
• The casual occurrence of seedlings in wetlands and watercourses.
• The movement of pests through infested planting material.
• Unnecessary or incorrect pruning that damages the trunk.
• Destruction of the palm “heart” during maintenance work.

Useful measures include:

• Recording self-sown young plants.
• Monitoring possible spread into natural wetlands.
• Early detection of red palm weevil infestations.
• Safe removal and destruction of infested plant material.
• Avoiding unjustified insecticide use.
• Selecting suitable planting sites away from power lines and restricted spaces.
• Carefully preserving old palms of historical or cultural value.
• Maintaining the accurate status of the two taxa as casual aliens unless new information demonstrates stable naturalization.

Taxonomic classification

Kingdom: Plantae
Clade: Angiosperms
Clade: Monocots
Order: Arecales
Family: Arecaceae
Alternative conserved name: Palmae
Genera in Cyprus: Phoenix, Washingtonia
Number of genera in Cyprus: 2
Number of taxa in Cyprus: 2
Native non-endemic: 0
Endemic: 0
Alien or naturalized: 2
Hybrids: 0
Uncertain status: 0
More precise status of both taxa: Casual aliens – Casual (CA)

Sources

• FLORA OF CYPRUS – Organized Dynamic Checklist of 2,071 taxa
• Plants of the World Online – Arecaceae
• Plants of the World Online – Arecaceae: general information
• Flora of Cyprus – Phoenix dactylifera
• Flora of Cyprus – Washingtonia filifera
• Jepson eFlora – Arecaceae
• Geographical ecology of the palms – Scientific review