See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus
Below in English
Κείμενο George Konstantinou
Η οικογένεια Betulaceae, γνωστή στα αγγλικά ως birch family, ανήκει στην τάξη Fagales. Περιλαμβάνει φυλλοβόλα δέντρα και θάμνους, όπως οι σημύδες, οι σκλήθρες, οι φουντουκιές και οι γαύροι, τα οποία εξαπλώνονται κυρίως στις εύκρατες περιοχές του Βόρειου Ημισφαιρίου.
Σύμφωνα αποκλειστικά με τον οργανωμένο κατάλογο των 2.071 taxa της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Betulaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 2 γένη και 3 taxa:
- 1 ιθαγενές μη ενδημικό taxon,
- κανένα ενδημικό taxon,
- 2 ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa,
- κανένα υβρίδιο,
- κανένα taxon αβέβαιης κατάστασης.
Τα δύο γένη που καταγράφονται στην Κύπρο είναι τα Alnus και Corylus.
Βασικά μορφολογικά χαρακτηριστικά
Τα μέλη της οικογένειας είναι ξυλώδη φυτά, συνήθως φυλλοβόλα δέντρα ή πολύκλαδοι θάμνοι.
Τα φύλλα είναι απλά, εναλλασσόμενα και συχνά ωοειδή ή σχεδόν στρογγυλά. Τα περιθώρια είναι συνήθως πριονωτά ή διπλά πριονωτά και οι νευρώσεις εμφανείς.
Τα άνθη είναι πολύ μικρά, μονογενή και χωρίς εμφανή πέταλα. Τα περισσότερα είδη είναι μόνοικα, δηλαδή τα αρσενικά και τα θηλυκά άνθη σχηματίζονται χωριστά πάνω στο ίδιο φυτό.
Τα αρσενικά άνθη σχηματίζουν συνήθως επιμήκεις, κρεμάμενους ίουλους. Τα θηλυκά άνθη σχηματίζουν μικρότερες και περισσότερο συμπαγείς ταξιανθίες. Η επικονίαση πραγματοποιείται κυρίως με τον άνεμο και τα φυτά παράγουν μεγάλες ποσότητες γύρης.
Στο γένος Alnus οι θηλυκές ταξιανθίες ξυλοποιούνται κατά την ωρίμανση και μοιάζουν με μικρούς κώνους. Στο γένος Corylus ο καρπός είναι το γνωστό φουντούκι, το οποίο περιβάλλεται από φυλλώδες περίβλημα.
Εξάπλωση και ενδιαιτήματα στην Κύπρο
Το μοναδικό ιθαγενές μέλος της οικογένειας στην Κύπρο είναι το Alnus orientalis. Αποτελεί χαρακτηριστικό δέντρο παραποτάμιων και άλλων υγρών ενδιαιτημάτων.
Απαντά κυρίως σε:
- όχθες ποταμών και ρυακιών,
- κοιλάδες και χαράδρες,
- πηγές και υγρά πρανή,
- αρδευτικά αυλάκια,
- θέσεις με μόνιμη ή εποχικά αυξημένη εδαφική υγρασία.
Τα δύο είδη του γένους Corylus συνδέονται κυρίως με καλλιέργεια. Μπορεί να απαντούν σε κήπους, περιβόλια και αγροτικές περιοχές και να εμφανίζονται περιστασιακά έξω από τις θέσεις όπου φυτεύτηκαν.
Το ιθαγενές μη ενδημικό είδος
1. Alnus orientalis Decne.
Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 289.
Το Alnus orientalis είναι ιθαγενές μη ενδημικό είδος, γνωστό ως ανατολική σκλήθρα και στα αγγλικά ως Oriental alder.
Είναι φυλλοβόλο δέντρο, το οποίο μπορεί να αποκτήσει σημαντικό ύψος. Ο κορμός έχει συνήθως γκριζωπό ή καστανό φλοιό, ενώ η κόμη είναι πλατιά και πολύκλαδη.
Τα φύλλα είναι εναλλασσόμενα, ωοειδή έως σχεδόν στρογγυλά, με οδοντωτό περιθώριο. Η επάνω επιφάνεια είναι πράσινη, ενώ η κάτω μπορεί να είναι πιο ανοιχτόχρωμη και να φέρει τρίχες, ιδιαίτερα κατά μήκος των νευρώσεων.
Τα αρσενικά άνθη σχηματίζουν μακριούς, κρεμάμενους ίουλους. Οι θηλυκές ταξιανθίες είναι μικρότερες και μετά τη γονιμοποίηση εξελίσσονται σε ξυλώδεις, κωνοειδείς καρποταξίες. Οι μικροί καρποί απελευθερώνονται όταν ανοίξουν τα λέπια της ώριμης καρποταξίας.
Στην Κύπρο καταγράφεται περίπου από τα 125 έως τα 1.375 μέτρα. Φύεται κατά μήκος ποταμών και ρυακιών, κοντά σε πηγές, μέσα σε κοιλάδες και σε άλλες θέσεις με επαρκή εδαφική υγρασία.
Η περίοδος ανθοφορίας του εκτείνεται κυρίως από τον Ιανουάριο μέχρι τον Απρίλιο.
Οι ρίζες του σχηματίζουν συμβιωτική σχέση με αζωτοδεσμευτικούς μικροοργανισμούς του γένους Frankia. Η σχέση αυτή επιτρέπει στο δέντρο να αξιοποιεί ατμοσφαιρικό άζωτο και να αναπτύσσεται σε φτωχά ή πρόσφατα διαταραγμένα εδάφη.
Τα ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa
2. Corylus avellana L.
Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 1727.
Το Corylus avellana είναι ξενικό ή καλλιεργούμενο είδος στην Κύπρο. Είναι γνωστό ως κοινή φουντουκιά και στα αγγλικά ως common hazel.
Πρόκειται για φυλλοβόλο, πολύκλαδο θάμνο ή μικρό δέντρο, το οποίο συχνά παράγει νέους βλαστούς από τη βάση. Τα φύλλα είναι πλατιά, σχεδόν στρογγυλά έως ωοειδή, με καρδιόσχημη βάση, οξύ άκρο και διπλά πριονωτό περιθώριο.
Τα αρσενικά άνθη σχηματίζουν μακριούς κιτρινωπούς ίουλους, οι οποίοι εμφανίζονται πριν από τα φύλλα. Τα θηλυκά άνθη είναι πολύ μικρά και παραμένουν σχεδόν κρυμμένα μέσα στους οφθαλμούς, από τους οποίους προβάλλουν μόνο τα κοκκινωπά στίγματα.
Ο καρπός είναι το εδώδιμο φουντούκι. Περιβάλλεται από σχετικά κοντό φυλλώδες περίβλημα, το οποίο καλύπτει μέρος του ξυλώδους κελύφους.
Στην Κύπρο καλλιεργείται σε κήπους και περιβόλια για τους καρπούς του ή ως καλλωπιστικό φυτό. Στον οργανωμένο κατάλογο δεν καταγράφεται ως ιθαγενές είδος.
3. Corylus maxima Mill.
Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 1728.
Το Corylus maxima είναι ξενικό taxon, γνωστό στα αγγλικά ως filbert ή giant hazel. Καλλιεργείται κυρίως για τους εδώδιμους καρπούς του.
Είναι φυλλοβόλος, πολύκλαδος θάμνος ή μικρό δέντρο. Τα φύλλα είναι μεγάλα, πλατιά και διπλά πριονωτά, παρόμοια με εκείνα του Corylus avellana.
Ο καρπός είναι συνήθως περισσότερο επιμήκης από το κοινό φουντούκι. Το φυλλώδες περίβλημα είναι μακρύτερο από τον καρπό, τον καλύπτει σε μεγάλο βαθμό και συχνά στενεύει πάνω από αυτόν. Το χαρακτηριστικό αυτό βοηθά στη διάκριση των δύο ειδών.
Η περίοδος ανθοφορίας του εκτείνεται κυρίως από τον Φεβρουάριο μέχρι τον Απρίλιο. Η Flora of Cyprus χαρακτηρίζει την παρουσία του ως περιστασιακή – casual, γεγονός που σημαίνει ότι δεν έχει αποδειχθεί η ύπαρξη σταθερών και αυτοσυντηρούμενων φυσικών πληθυσμών.
Διάκριση των τριών taxa
Τα τρία taxa διακρίνονται από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:
- Το Alnus orientalis είναι μεγάλο παραποτάμιο δέντρο και σχηματίζει μικρές, ξυλώδεις καρποταξίες που μοιάζουν με κώνους.
- Το Corylus avellana είναι θάμνος ή μικρό δέντρο με φουντούκια που περιβάλλονται από σχετικά κοντό φυλλώδες περίβλημα.
- Το Corylus maxima έχει συνήθως περισσότερο επιμήκεις καρπούς και μακρύτερο περίβλημα, το οποίο καλύπτει τον καρπό και προεκτείνεται πέρα από αυτόν.
Η παρουσία καρπών είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για την ασφαλή διάκριση των δύο ειδών Corylus.
Οικολογική και οικονομική σημασία
Το Alnus orientalis έχει μεγάλη οικολογική σημασία στα παραποτάμια οικοσυστήματα. Το ριζικό του σύστημα συγκρατεί το έδαφος και περιορίζει τη διάβρωση των οχθών, ενώ η κόμη του προσφέρει σκιά και συμβάλλει στη διατήρηση χαμηλότερων θερμοκρασιών στο νερό.
Τα δέντρα προσφέρουν καταφύγιο, θέσεις φωλιάσματος και τροφή σε πουλιά, έντομα και άλλους οργανισμούς. Τα φύλλα που πέφτουν στο νερό αποτελούν επίσης πηγή οργανικής ύλης για τα υδάτινα οικοσυστήματα.
Τα είδη του γένους Corylus έχουν σημαντική οικονομική αξία λόγω των εδώδιμων καρπών τους. Καλλιεργούνται επίσης ως καλλωπιστικοί θάμνοι και τα ευλύγιστα κλαδιά τους χρησιμοποιήθηκαν παραδοσιακά για καλαθοπλεκτική, περιφράξεις και μικρές ξύλινες κατασκευές.
Γύρη και αλλεργίες
Τα Betulaceae είναι ανεμόφιλα και παράγουν μεγάλες ποσότητες ελαφριάς γύρης. Η γύρη των Alnus και Corylus μπορεί να προκαλέσει αλλεργικά συμπτώματα σε ευαίσθητα άτομα, ιδιαίτερα κατά την περίοδο ανθοφορίας.
Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν αλλεργική ρινίτιδα, φτέρνισμα, ρινική συμφόρηση, ερεθισμό των ματιών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, επιδείνωση του άσθματος.
Απειλές και προστασία
Οι σημαντικότερες απειλές για το ιθαγενές Alnus orientalis περιλαμβάνουν:
- αποξήρανση ή αλλοίωση υδατορευμάτων,
- άντληση και υπερεκμετάλλευση νερού,
- κατασκευή φραγμάτων και έργων διευθέτησης ποταμών,
- εκχέρσωση παραποτάμιας βλάστησης,
- πυρκαγιές,
- οδικά και οικοδομικά έργα,
- ρύπανση των νερών,
- παρατεταμένες ξηρασίες και κλιματική αλλαγή.
Η προστασία του εξαρτάται από τη διατήρηση της φυσικής ροής των υδατορευμάτων και της παραποτάμιας βλάστησης.
Για τα δύο ξενικά είδη Corylus χρειάζεται σωστή καταγραφή των καλλιεργούμενων και τυχόν αυτοφυών εμφανίσεών τους, ώστε να αξιολογείται η πραγματική κατάστασή τους στην Κύπρο.
Ταξινόμηση
- Βασίλειο: Plantae
- Συνομοταξία: Streptophyta
- Ομοταξία: Equisetopsida
- Υφομοταξία: Magnoliidae
- Τάξη: Fagales
- Οικογένεια: Betulaceae
- Γένη στην Κύπρο: 2
- Συνολικά taxa στον κατάλογο: 3
- Ιθαγενή μη ενδημικά: 1
- Ενδημικά της Κύπρου: 0
- Ξενικά ή εγκλιματισμένα: 2
- Υβρίδια: 0
- Αβέβαιης κατάστασης: 0
Πηγές
- Χλωρίδα της Κύπρου – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa
- Flora of Cyprus – Alnus orientalis
- Flora of Cyprus – Corylus maxima
- Flora of Cyprus – Identification key for Corylus
- Plants of the World Online – Betulaceae
Text by George Konstantinou
The Betulaceae, commonly known as the birch family, belongs to the order Fagales. It includes deciduous trees and shrubs such as birches, alders, hazels and hornbeams, distributed mainly across the temperate regions of the Northern Hemisphere.
According exclusively to the organized checklist of the 2,071 taxa of the Cypriot flora, Betulaceae is represented in Cyprus by 2 genera and 3 taxa:
- 1 native non-endemic taxon,
- no endemic taxa,
- 2 alien or naturalized taxa,
- no hybrids,
- no taxa of uncertain status.
The two genera recorded in Cyprus are Alnus and Corylus.
Principal morphological characteristics
Members of the family are woody plants, usually deciduous trees or much-branched shrubs.
The leaves are simple, alternate and frequently ovate or nearly circular. Their margins are usually serrated or doubly serrated, with prominent veins.
The flowers are very small, unisexual and lack conspicuous petals. Most species are monoecious, meaning that separate male and female flowers are produced on the same plant.
The male flowers usually form elongated, hanging catkins. The female flowers form smaller, more compact inflorescences. Pollination is principally by wind, and the plants produce large quantities of pollen.
In Alnus, the female inflorescences become woody at maturity and resemble small cones. In Corylus, the fruit is the familiar hazelnut, surrounded by a leafy husk.
Distribution and habitats in Cyprus
The only native member of the family in Cyprus is Alnus orientalis. It is a characteristic tree of riparian and other moist habitats.
It occurs mainly along:
- riverbanks and streams,
- valleys and ravines,
- springs and moist slopes,
- irrigation channels,
- places with permanently or seasonally high soil moisture.
The two Corylus species are principally associated with cultivation. They may occur in gardens, orchards and rural areas and may occasionally appear outside the places where they were planted.
Native non-endemic species
1. Alnus orientalis Decne.
Number in the organized checklist: 289.
Alnus orientalis is a native non-endemic species known as Oriental alder.
It is a deciduous tree capable of attaining considerable height. Its trunk usually has greyish or brown bark, while the crown is broad and much branched.
The leaves are alternate, ovate to nearly circular and have toothed margins. Their upper surface is green, while the lower surface may be paler and hairy, especially along the veins.
The male flowers form long, hanging catkins. The female inflorescences are smaller and develop after fertilization into woody, cone-like structures. The small fruits are released when the scales of the mature fruiting structure open.
In Cyprus it is recorded from approximately 125 to 1,375 metres. It grows along rivers and streams, near springs, in valleys and in other places with sufficient soil moisture.
Its flowering period extends mainly from January to April.
Its roots form a symbiotic association with nitrogen-fixing microorganisms of the genus Frankia. This relationship allows the tree to use atmospheric nitrogen and grow on nutrient-poor or recently disturbed soils.
Alien or naturalized taxa
2. Corylus avellana L.
Number in the organized checklist: 1727.
Corylus avellana is an alien or cultivated species in Cyprus. It is known as common hazel.
It is a deciduous, much-branched shrub or small tree that frequently produces new shoots from its base. The leaves are broad, nearly circular to ovate, with a heart-shaped base, pointed tip and doubly serrated margin.
The male flowers form long yellowish catkins that appear before the leaves. The female flowers are very small and remain almost hidden within the buds, with only their reddish stigmas visible.
The fruit is the edible hazelnut. It is surrounded by a relatively short leafy husk covering part of its woody shell.
In Cyprus it is cultivated in gardens and orchards for its fruit or as an ornamental plant. It is not recorded as a native species in the organized checklist.
3. Corylus maxima Mill.
Number in the organized checklist: 1728.
Corylus maxima is an alien taxon known as filbert or giant hazel. It is cultivated principally for its edible nuts.
It is a deciduous, much-branched shrub or small tree. The leaves are large, broad and doubly serrated, resembling those of Corylus avellana.
The nut is usually more elongated than that of the common hazel. Its leafy husk is longer than the nut, encloses most of it and frequently narrows above it. This character helps distinguish the two species.
Its flowering period extends mainly from February to April. Flora of Cyprus classifies its occurrence as casual, meaning that persistent, self-sustaining natural populations have not been demonstrated.
Distinguishing the three taxa
The three taxa can be distinguished by the following features:
- Alnus orientalis is a large riparian tree producing small woody fruiting structures resembling cones.
- Corylus avellana is a shrub or small tree with hazelnuts surrounded by a relatively short leafy husk.
- Corylus maxima usually has more elongated nuts and a longer husk that encloses and extends beyond the nut.
The presence of mature nuts is particularly useful for reliably distinguishing the two Corylus species.
Ecological and economic importance
Alnus orientalis has major ecological importance in riparian ecosystems. Its root system stabilizes the soil and reduces riverbank erosion, while its canopy provides shade and helps maintain lower water temperatures.
The trees provide shelter, nesting sites and food for birds, insects and other organisms. Leaves falling into the water also supply organic matter to aquatic ecosystems.
Species of Corylus have considerable economic value because of their edible nuts. They are also cultivated as ornamental shrubs, and their flexible branches have traditionally been used for basketry, fencing and small wooden structures.
Pollen and allergies
Betulaceae are wind-pollinated and produce large amounts of lightweight pollen. Pollen from Alnus and Corylus may cause allergic symptoms in sensitive individuals, particularly during the flowering season.
Symptoms may include allergic rhinitis, sneezing, nasal congestion, eye irritation and, in some cases, aggravation of asthma.
Threats and conservation
The principal threats to the native Alnus orientalis include:
- drainage or alteration of watercourses,
- abstraction and overexploitation of water,
- dam construction and river-channel engineering,
- clearing of riparian vegetation,
- fires,
- road and building works,
- water pollution,
- prolonged drought and climate change.
Its conservation depends on maintaining the natural flow of watercourses and protecting riparian vegetation.
For the two alien Corylus species, cultivated and spontaneously occurring plants should be recorded accurately so that their true status in Cyprus can be evaluated.
Classification
- Kingdom: Plantae
- Phylum: Streptophyta
- Class: Equisetopsida
- Subclass: Magnoliidae
- Order: Fagales
- Family: Betulaceae
- Genera in Cyprus: 2
- Total taxa in the checklist: 3
- Native non-endemic taxa: 1
- Endemic taxa: 0
- Alien or naturalized taxa: 2
- Hybrids: 0
- Taxa of uncertain status: 0
No comments:
Post a Comment