See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus
Below in English
Κείμενο George Konstantinou
Η οικογένεια Boraginaceae, γνωστή στα αγγλικά ως borage family ή forget-me-not family, ανήκει στην τάξη Boraginales. Περιλαμβάνει κυρίως μονοετή και πολυετή ποώδη φυτά, αλλά και ημίθαμνους ή θάμνους.
Πολλά μέλη της οικογένειας αναγνωρίζονται από τους τραχείς ή τριχωτούς βλαστούς και τα φύλλα, τις χαρακτηριστικές συνεστραμμένες ταξιανθίες και τα άνθη με πέντε ενωμένα πέταλα.
Σύμφωνα αποκλειστικά με τον οργανωμένο κατάλογο των 2.071 taxa της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Boraginaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 16 γένη και 47 taxa:
- 38 ιθαγενή μη ενδημικά taxa,
- 3 ενδημικά taxa της Κύπρου,
- 5 ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa,
- κανένα υβρίδιο,
- 1 taxon αβέβαιης κατάστασης.
Τα 16 γένη είναι τα Alkanna, Amsinckia, Anchusa, Asperugo, Borago, Buglossoides, Cynoglossum, Echium, Heliotropium, Lithodora, Myosotis, Neatostema, Nonea, Onosma, Phacelia και Rochelia.
Βασικά μορφολογικά χαρακτηριστικά
Τα περισσότερα μέλη της οικογένειας είναι μονοετή, διετή ή πολυετή ποώδη φυτά. Ορισμένα είδη του γένους Onosma αναπτύσσονται ως πολυετείς ημίθαμνοι ή χαμηλοί ξυλώδεις θάμνοι.
Οι βλαστοί και τα φύλλα καλύπτονται συχνά από πυκνές, σκληρές ή τραχιές τρίχες. Σε ορισμένα είδη οι τρίχες αναπτύσσονται πάνω σε μικρές διογκωμένες βάσεις και αποτελούν σημαντικό διαγνωστικό χαρακτηριστικό.
Τα φύλλα είναι συνήθως απλά, ακέραια και χωρίς παράφυλλα. Τα κατώτερα μπορεί να σχηματίζουν βασικό ρόδακα, ενώ τα φύλλα του βλαστού τοποθετούνται συνήθως εναλλάξ.
Οι ταξιανθίες είναι συχνά μονόπλευρες και συνεστραμμένες σαν ουρά σκορπιού. Καθώς αναπτύσσονται και ανοίγουν τα άνθη, η ταξιανθία σταδιακά ξετυλίγεται.
Τα άνθη είναι συνήθως ερμαφρόδιτα και ακτινόμορφα, με πέντε σέπαλα, πέντε ενωμένα πέταλα και πέντε στήμονες. Η στεφάνη μπορεί να είναι σωληνοειδής, χοανοειδής ή τροχοειδής και να έχει λευκό, κίτρινο, γαλάζιο, μπλε, ρόδινο, πορφυρό ή ερυθρό χρώμα.
Ο καρπός χωρίζεται συνήθως κατά την ωρίμανση σε τέσσερα μονόσπερμα καρπίδια. Στα Cynoglossum και Rochelia τα καρπίδια μπορεί να φέρουν άγκιστρα ή άλλα εξαρτήματα που προσκολλώνται στο τρίχωμα των ζώων και στα ρούχα.
Εξάπλωση και ενδιαιτήματα στην Κύπρο
Τα Boraginaceae απαντούν από την παραλιακή ζώνη μέχρι τις ψηλότερες περιοχές του Τροόδους.
Αναπτύσσονται σε:
- αμμοθίνες και παράκτια εδάφη,
- φρύγανα και θαμνώνες,
- βραχώδεις και πετρώδεις πλαγιές,
- ασβεστολιθικά και πυριγενή πετρώματα,
- δάση και δασικά ξέφωτα,
- ορεινά λιβάδια,
- καλλιεργημένους και εγκαταλειμμένους αγρούς,
- άκρες δρόμων και μονοπατιών,
- αστικές και άλλες διαταραγμένες θέσεις.
Πολλά μονοετή είδη εμφανίζονται μετά τις χειμερινές βροχές, ανθίζουν την άνοιξη και ολοκληρώνουν τον κύκλο τους πριν από την καλοκαιρινή ξηρασία.
Τα 38 ιθαγενή μη ενδημικά taxa
Στην κατηγορία των ιθαγενών μη ενδημικών περιλαμβάνονται τα taxa με αριθμούς 290–327:
- Alkanna tinctoria (L.) Tausch
- Anchusa aegyptiaca (L.) DC.
- Anchusa azurea Mill.
- Anchusa humilis (Desf.) I. M. Johnst.
- Anchusa strigosa Labill.
- Anchusa undulata subsp. hybrida (Ten.) Bég.
- Asperugo procumbens L.
- Buglossoides arvensis subsp. arvensis
- Buglossoides arvensis subsp. sibthorpiana (Griseb.) R. Fern.
- Buglossoides incrassata subsp. incrassata
- Buglossoides incrassata subsp. splitgerberi (Guss.) E. Zippel & Selvi
- Buglossoides tenuiflora (L. f.) I. M. Johnst.
- Cynoglossum creticum Mill.
- Cynoglossum natolicum (Bornm.) Sutorý
- Echium angustifolium subsp. angustifolium
- Echium arenarium Guss.
- Echium glomeratum Poir.
- Echium italicum L.
- Echium judaeum Lacaita
- Echium plantagineum L.
- Heliotropium dolosum De Not.
- Heliotropium europaeum L.
- Heliotropium hirsutissimum Grauer
- Heliotropium supinum L.
- Lithodora hispidula subsp. versicolor Meikle
- Myosotis minutiflora Boiss. & Reut.
- Myosotis paucipilosa (Grau) Ristow & Hand
- Myosotis pusilla Loisel.
- Myosotis ramosissima subsp. ramosissima
- Myosotis refracta Boiss.
- Neatostema apulum (L.) I. M. Johnst.
- Nonea echioides Roem. & Schult.
- Nonea philistaea Boiss.
- Onosma fruticosa Sm.
- Onosma gigantea Lam.
- Onosma mitis Boiss. & Heldr.
- Onosma orientalis (L.) L.
- Rochelia disperma (L. f.) K. Koch
Τα 3 ενδημικά είδη της Κύπρου
1. Cynoglossum troodi H. Lindb.
Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 1542.
Το Cynoglossum troodi είναι ενδημικό είδος της Κύπρου, συνδεδεμένο κυρίως με την οροσειρά του Τροόδους.
Είναι ποώδες φυτό με τριχωτούς βλαστούς και απλά φύλλα. Τα άνθη σχηματίζονται σε χαρακτηριστικές συνεστραμμένες ταξιανθίες. Οι καρποί διαιρούνται σε καρπίδια που φέρουν εξαρτήματα ικανά να προσκολληθούν στο τρίχωμα ζώων ή σε άλλα αντικείμενα.
Αναπτύσσεται σε ορεινές, πετρώδεις ή δασικές θέσεις. Η περιορισμένη παγκόσμια εξάπλωσή του το καθιστά σημαντικό στοιχείο της φυσικής κληρονομιάς της Κύπρου.
2. Onosma caespitosa Kotschy
Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 1543.
Το Onosma caespitosa είναι ενδημικό είδος της Κύπρου και περιλαμβάνεται στο Κόκκινο Βιβλίο της Χλωρίδας της Κύπρου ως Εύτρωτο – Vulnerable (VU).
Είναι πολυετές, χαμηλό και πυκνά τριχωτό φυτό, το οποίο σχηματίζει συμπαγείς τούφες. Τα άνθη είναι σωληνοειδή και κρεμάμενα, όπως συμβαίνει σε πολλά μέλη του γένους Onosma.
Φύεται σε βραχώδεις και πετρώδεις θέσεις. Οι μικροί και περιορισμένοι πληθυσμοί του είναι ευάλωτοι σε τοπικές μεταβολές του ενδιαιτήματος.
3. Onosma troodi Kotschy
Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 1544.
Το Onosma troodi είναι ενδημικό είδος της Κύπρου, συνδεδεμένο με τα ορεινά ενδιαιτήματα του Τροόδους. Περιλαμβάνεται στο Κόκκινο Βιβλίο ως Εύτρωτο – Vulnerable (VU).
Είναι πολυετές, έντονα τριχωτό φυτό με στενά φύλλα και σωληνοειδή, συνήθως κρεμάμενα άνθη. Οι σκληρές τρίχες των φύλλων και των βλαστών αποτελούν χαρακτηριστικό γνώρισμα του γένους.
Αναπτύσσεται σε βραχώδεις πλαγιές, πετρώδεις θέσεις και ανοικτά ορεινά ενδιαιτήματα. Η προστασία του εξαρτάται από τη διατήρηση των φυσικών θέσεων όπου φύεται.
Τα 5 ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa
1. Amsinckia lycopsoides Lehm.
Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 1729.
Μονοετές ξενικό φυτό αμερικανικής προέλευσης, με τριχωτούς βλαστούς και μικρά κίτρινα ή πορτοκαλοκίτρινα άνθη. Μπορεί να εμφανίζεται σε αγρούς και διαταραγμένα εδάφη.
2. Borago officinalis L.
Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 1730.
Το γνωστό μποράγκο ή βοράγινο, στα αγγλικά borage, είναι μονοετές και έντονα τριχωτό φυτό με χαρακτηριστικά μπλε, αστεροειδή άνθη.
Καλλιεργείται ως εδώδιμο, αρωματικό, μελισσοκομικό ή καλλωπιστικό φυτό και μπορεί να διαφεύγει από καλλιέργεια.
3. Heliotropium curassavicum L.
Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 1731.
Ξενικό είδος με σαρκώδη, γλαυκοπράσινα φύλλα και μικρά λευκά ή ωχροϊώδη άνθη. Συνδέεται συχνά με παράκτια, αλατούχα ή διαταραγμένα εδάφη.
4. Myosotis sylvatica Hoffm.
Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 1732.
Ποώδες φυτό γνωστό στα αγγλικά ως wood forget-me-not. Καλλιεργείται ως καλλωπιστικό για τα μικρά γαλάζια άνθη του και μπορεί να εμφανίζεται περιστασιακά έξω από κήπους.
5. Phacelia tanacetifolia Benth.
Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 1733.
Μονοετές φυτό αμερικανικής προέλευσης, γνωστό ως lacy phacelia. Καλλιεργείται ως μελισσοκομικό φυτό, χλωρή λίπανση, κάλυψη εδάφους ή καλλωπιστικό.
Παράγει άφθονο νέκταρ και προσελκύει πολλές μέλισσες και άλλα επικονιαστικά έντομα.
Taxon αβέβαιης κατάστασης
Alkanna orientalis Boiss.
Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 2007.
Το Alkanna orientalis περιλαμβάνεται στην κατηγορία Αβέβαιη κατάσταση. Η παρουσία, η προέλευση ή η ακριβής κατάσταση του taxon στην Κύπρο χρειάζεται περαιτέρω τεκμηρίωση.
Είναι πολυετές, τριχωτό ποώδες φυτό με κίτρινα άνθη. Δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως επιβεβαιωμένο ιθαγενές είδος της Κύπρου όσο παραμένει στην προσωρινή αυτή κατηγορία.
Αναγνώριση των taxa
Για την αναγνώριση των Boraginaceae πρέπει να εξετάζονται:
- η μορφή και η πυκνότητα των τριχών,
- η παρουσία διογκωμένης βάσης κάτω από τις τρίχες,
- η μορφή των φύλλων,
- η διάταξη της ταξιανθίας,
- το σχήμα και το χρώμα της στεφάνης,
- το μήκος του σωλήνα της στεφάνης,
- η θέση των στημόνων,
- η μορφή του κάλυκα,
- η μορφολογία των ώριμων καρπιδίων.
Οι γενικές φωτογραφίες δεν επαρκούν πάντοτε. Στα δύσκολα γένη Anchusa, Buglossoides, Cynoglossum, Myosotis και Onosma χρειάζονται καθαρές φωτογραφίες των τριχών, του κάλυκα, της στεφάνης και των ώριμων καρπών.
Οικολογική σημασία
Πολλά Boraginaceae προσφέρουν νέκταρ και γύρη σε μέλισσες, πεταλούδες και άλλα έντομα. Τα είδη των γενών Anchusa, Echium, Onosma, Borago και Phacelia μπορούν να αποτελέσουν σημαντικές πηγές τροφής για τους επικονιαστές.
Οι καρποί με άγκιστρα διασπείρονται με τα ζώα, ενώ άλλα καρπίδια μεταφέρονται από τη βαρύτητα, το νερό ή τις ανθρώπινες δραστηριότητες.
Τα ενδημικά είδη αποτελούν σημαντικά στοιχεία των ορεινών και βραχωδών οικοσυστημάτων και έχουν ιδιαίτερη επιστημονική και βιογεωγραφική αξία.
Χρήσεις και προφυλάξεις
Ορισμένα μέλη της οικογένειας χρησιμοποιήθηκαν παραδοσιακά ως βαφικά, εδώδιμα, αρωματικά ή φαρμακευτικά φυτά. Οι ρίζες της Alkanna tinctoria περιέχουν ερυθρές χρωστικές, ενώ το Borago officinalis καλλιεργείται σε διάφορες χώρες για τα φύλλα, τα άνθη ή το έλαιό του.
Ωστόσο, αρκετά Boraginaceae μπορεί να περιέχουν πυρρολιζιδινικά αλκαλοειδή ή άλλες βιοδραστικές ουσίες. Η παραδοσιακή χρήση δεν αποδεικνύει ότι ένα φυτό είναι ασφαλές για κατανάλωση ή θεραπευτική χρήση.
Απειλές και προστασία
Οι σημαντικότερες πιθανές απειλές περιλαμβάνουν:
- καταστροφή βραχωδών και ορεινών ενδιαιτημάτων,
- λατομεία και οδικά έργα,
- πυρκαγιές,
- υπερβόσκηση ή έντονη ποδοπάτηση,
- εκχέρσωση και βαθιά άροση,
- χρήση ζιζανιοκτόνων,
- συλλογή σπάνιων φυτών,
- εισβολή ξενικών ειδών,
- παρατεταμένη ξηρασία και κλιματική αλλαγή.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται οι πληθυσμοί των Onosma caespitosa και Onosma troodi, τα οποία κατατάσσονται ως Εύτρωτα. Η προστασία τους απαιτεί διατήρηση των φυσικών βραχωδών ενδιαιτημάτων και παρακολούθηση των πληθυσμών τους.
Ταξινόμηση
- Βασίλειο: Plantae
- Συνομοταξία: Streptophyta
- Ομοταξία: Equisetopsida
- Υφομοταξία: Magnoliidae
- Τάξη: Boraginales
- Οικογένεια: Boraginaceae
- Γένη στην Κύπρο: 16
- Συνολικά taxa στον κατάλογο: 47
- Ιθαγενή μη ενδημικά: 38
- Ενδημικά της Κύπρου: 3
- Ξενικά ή εγκλιματισμένα: 5
- Υβρίδια: 0
- Αβέβαιης κατάστασης: 1
Πηγές
- Χλωρίδα της Κύπρου – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa
- Flora of Cyprus – Cynoglossum troodi
- Flora of Cyprus – Onosma caespitosa
- Flora of Cyprus – Onosma troodi
- Flora of Cyprus – Identification key for Cynoglossum
- Flora of Cyprus – Identification key for Onosma
- Plants of the World Online – Boraginaceae
Text by George Konstantinou
The Boraginaceae, commonly known as the borage family or forget-me-not family, belongs to the order Boraginales. It includes mainly annual and perennial herbs, together with some subshrubs and shrubs.
Many members of the family can be recognized by their rough or hairy stems and leaves, characteristically coiled inflorescences and flowers with five fused petals.
According exclusively to the organized checklist of the 2,071 taxa of the Cypriot flora, Boraginaceae is represented in Cyprus by 16 genera and 47 taxa:
- 38 native non-endemic taxa,
- 3 endemic taxa of Cyprus,
- 5 alien or naturalized taxa,
- no hybrids,
- 1 taxon of uncertain status.
The 16 genera are Alkanna, Amsinckia, Anchusa, Asperugo, Borago, Buglossoides, Cynoglossum, Echium, Heliotropium, Lithodora, Myosotis, Neatostema, Nonea, Onosma, Phacelia and Rochelia.
Principal morphological characteristics
Most members of the family are annual, biennial or perennial herbs. Some species of Onosma grow as perennial subshrubs or low woody shrubs.
The stems and leaves are frequently covered with dense, stiff or rough hairs. In some species the hairs grow from small swollen bases and provide important diagnostic characters.
The leaves are usually simple, entire and without stipules. Lower leaves may form a basal rosette, while stem leaves are generally arranged alternately.
The inflorescences are often one-sided and coiled like a scorpion’s tail. As the plant develops and its flowers open, the inflorescence gradually uncoils.
The flowers are normally bisexual and radially symmetrical, with five sepals, five fused petals and five stamens. The corolla may be tubular, funnel-shaped or wheel-shaped and may be white, yellow, pale blue, blue, pink, purple or red.
At maturity, the fruit usually divides into four single-seeded nutlets. In Cynoglossum and Rochelia, these nutlets may bear hooks or other structures that attach to animal fur and clothing.
Distribution and habitats in Cyprus
Boraginaceae occur from the coastal zone to the highest parts of the Troodos range.
They grow in:
- sand dunes and coastal soils,
- phrygana and scrub,
- rocky and stony slopes,
- limestone and igneous substrates,
- forests and woodland clearings,
- mountain grasslands,
- cultivated and abandoned fields,
- roadsides and path margins,
- urban and other disturbed places.
Many annual species emerge following the winter rains, flower in spring and complete their life cycle before the summer drought.
Native non-endemic taxa
The 38 native non-endemic taxa are numbered 290–327 in the organized checklist. Their complete scientific enumeration is provided in the Greek section above because scientific nomenclature remains unchanged in English.
They belong to the genera Alkanna, Anchusa, Asperugo, Buglossoides, Cynoglossum, Echium, Heliotropium, Lithodora, Myosotis, Neatostema, Nonea, Onosma and Rochelia.
The three endemic species of Cyprus
1. Cynoglossum troodi H. Lindb.
Number in the organized checklist: 1542.
Cynoglossum troodi is endemic to Cyprus and is associated mainly with the Troodos mountain range.
It is a herbaceous plant with hairy stems and simple leaves. Its flowers develop in characteristic coiled inflorescences. The fruit divides into nutlets bearing structures that can attach to animal fur or other objects.
It grows in mountain, stony or woodland habitats. Its restricted global distribution makes it an important element of the natural heritage of Cyprus.
2. Onosma caespitosa Kotschy
Number in the organized checklist: 1543.
Onosma caespitosa is endemic to Cyprus and is listed in the Red Data Book of the Flora of Cyprus as Vulnerable (VU).
It is a low, perennial and densely hairy plant forming compact tufts. Its flowers are tubular and nodding, as in many members of the genus Onosma.
It grows in rocky and stony places. Its small and restricted populations are vulnerable to local habitat alterations.
3. Onosma troodi Kotschy
Number in the organized checklist: 1544.
Onosma troodi is endemic to Cyprus and is associated with the mountain habitats of Troodos. It is listed in the Red Data Book as Vulnerable (VU).
It is a perennial, strongly hairy plant with narrow leaves and tubular, usually nodding flowers. The stiff hairs of its leaves and stems are characteristic of the genus.
It grows on rocky slopes, in stony places and in open mountain habitats. Its conservation depends on protecting the natural sites where it occurs.
Alien or naturalized taxa
1. Amsinckia lycopsoides Lehm.
Checklist number: 1729.
An annual alien plant of American origin, with hairy stems and small yellow or orange-yellow flowers. It may occur in fields and disturbed soils.
2. Borago officinalis L.
Checklist number: 1730.
Commonly known as borage, it is an annual, strongly hairy plant with distinctive blue, star-shaped flowers.
It is cultivated as an edible, aromatic, bee-attracting or ornamental plant and may escape from cultivation.
3. Heliotropium curassavicum L.
Checklist number: 1731.
An alien species with succulent, glaucous-green leaves and small white or pale violet flowers. It is often associated with coastal, saline or disturbed ground.
4. Myosotis sylvatica Hoffm.
Checklist number: 1732.
A herbaceous plant known as wood forget-me-not. It is cultivated as an ornamental for its small blue flowers and may occur casually outside gardens.
5. Phacelia tanacetifolia Benth.
Checklist number: 1733.
An annual plant of American origin known as lacy phacelia. It is cultivated as a bee plant, green manure, ground cover or ornamental.
It produces abundant nectar and attracts many bees and other pollinating insects.
Taxon of uncertain status
Alkanna orientalis Boiss.
Checklist number: 2007.
Alkanna orientalis is included under Uncertain status. Its presence, origin or precise status in Cyprus requires further documentation.
It is a perennial hairy herb with yellow flowers. It should not be presented as a confirmed native species of Cyprus while it remains in this provisional category.
Identification
The following features should be examined:
- form and density of the hairs,
- presence of swollen hair bases,
- leaf morphology,
- arrangement of the inflorescence,
- shape and colour of the corolla,
- length of the corolla tube,
- position of the stamens,
- form of the calyx,
- morphology of the mature nutlets.
General photographs are not always sufficient. In difficult genera such as Anchusa, Buglossoides, Cynoglossum, Myosotis and Onosma, clear photographs of the hairs, calyx, corolla and mature fruits are required.
Ecological importance
Many Boraginaceae provide nectar and pollen for bees, butterflies and other insects. Species of Anchusa, Echium, Onosma, Borago and Phacelia may be important food sources for pollinators.
Hooked fruits are dispersed by animals, while other nutlets are transported by gravity, water or human activity.
The endemic species are important components of mountain and rocky ecosystems and have considerable scientific and biogeographical value.
Uses and precautions
Some members of the family have traditionally been used as dye, edible, aromatic or medicinal plants. The roots of Alkanna tinctoria contain red pigments, while Borago officinalis is cultivated in several countries for its leaves, flowers or oil.
However, several Boraginaceae may contain pyrrolizidine alkaloids or other bioactive substances. Traditional use does not demonstrate that a plant is safe for consumption or medicinal treatment.
Threats and conservation
The principal potential threats include:
- destruction of rocky and mountain habitats,
- quarrying and road works,
- fires,
- overgrazing or intense trampling,
- land clearance and deep ploughing,
- herbicide use,
- collection of rare plants,
- invasion by alien species,
- prolonged drought and climate change.
Particular attention is required for populations of Onosma caespitosa and Onosma troodi, both classified as Vulnerable. Their conservation requires protection of natural rocky habitats and continued population monitoring.
Classification
- Kingdom: Plantae
- Phylum: Streptophyta
- Class: Equisetopsida
- Subclass: Magnoliidae
- Order: Boraginales
- Family: Boraginaceae
- Genera in Cyprus: 16
- Total taxa in the checklist: 47
- Native non-endemic taxa: 38
- Endemic taxa: 3
- Alien or naturalized taxa: 5
- Hybrids: 0
- Taxa of uncertain status: 1
Sources
- Flora of Cyprus – Organized Dynamic Checklist of 2,071 taxa
- Flora of Cyprus – Cynoglossum troodi
- Flora of Cyprus – Onosma caespitosa
- Flora of Cyprus – Onosma troodi
- Flora of Cyprus – Identification key for Cynoglossum
- Flora of Cyprus – Identification key for Onosma
- Plants of the World Online – Boraginaceae
No comments:
Post a Comment