Translate

Sunday, 23 August 2026

Οικογένεια Campanulaceae στην Κύπρο – Campanulaceae Family in Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο


ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Campanulaceae, γνωστή στα αγγλικά ως bellflower family, ανήκει στην τάξη Asterales. Περιλαμβάνει κυρίως μονοετή, διετή και πολυετή ποώδη φυτά, αλλά σε παγκόσμια κλίμακα περιλαμβάνει επίσης θάμνους, αναρριχώμενα φυτά και σπανιότερα μικρά δέντρα.

Το όνομα της οικογένειας προέρχεται από το γένος Campanula και τη λατινική λέξη campanula, που σημαίνει μικρή καμπάνα, αναφερόμενη στο χαρακτηριστικό σχήμα της στεφάνης πολλών ειδών.

Σύμφωνα αποκλειστικά με τον οργανωμένο κατάλογο των 2.071 taxa της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Campanulaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 3 γένη και 14 taxa:

  • 10 ιθαγενή μη ενδημικά taxa,
  • 2 ενδημικά είδη της Κύπρου,
  • 1 ξενικό ή εγκλιματισμένο taxon,
  • κανένα υβρίδιο,
  • 1 taxon αβέβαιης κατάστασης.

Τα τρία γένη που καταγράφονται στον κατάλογο είναι τα Campanula, Legousia και Solenopsis.

Βασικά μορφολογικά χαρακτηριστικά

Τα κυπριακά μέλη της οικογένειας είναι κυρίως μικρά ή μεσαίου μεγέθους ποώδη φυτά. Ορισμένα είναι πολύ μικρά μονοετή φυτά με σύντομο βιολογικό κύκλο, ενώ άλλα είναι μεγαλύτερα πολυετή φυτά.

Τα φύλλα είναι απλά, χωρίς παράφυλλα και μπορεί να τοποθετούνται εναλλάξ, αντίθετα ή, σπανιότερα, σε σπονδύλους. Τα κατώτερα φύλλα μπορεί να διαφέρουν σημαντικά από τα ανώτερα.

Τα άνθη είναι συνήθως ερμαφρόδιτα και ακτινόμορφα. Ο κάλυκας και η στεφάνη αποτελούνται συνήθως από πέντε τμήματα. Τα πέντε πέταλα είναι ενωμένα και σχηματίζουν σωληνοειδή, χοανοειδή, τροχοειδή ή κωδωνοειδή στεφάνη.

Το χρώμα των ανθέων ποικίλλει από λευκό και ωχρό λιλά μέχρι γαλάζιο, βαθύ μπλε ή ιώδες. Η ωοθήκη είναι συνήθως υποφυής και ο καρπός είναι κάψα που περιέχει πολυάριθμους μικρούς σπόρους.

Σε πολλά Campanulaceae η γύρη παρουσιάζεται δευτερογενώς πάνω στις τρίχες του στύλου. Ο στύλος αναπτύσσεται μέσα από τον σωλήνα των ανθήρων, συλλέγοντας τη γύρη και εκθέτοντάς την στους επικονιαστές.

Εξάπλωση και ενδιαιτήματα στην Κύπρο

Τα Campanulaceae απαντούν από την παραλιακή ζώνη μέχρι τις ψηλότερες περιοχές του Τροόδους.

Αναπτύσσονται σε:

  • βραχώδεις πλαγιές και ρωγμές βράχων,
  • ασβεστολιθικούς γκρεμούς,
  • πετρώδη εδάφη,
  • φρύγανα και θαμνώνες,
  • δάση και δασικά ξέφωτα,
  • ορεινά λιβάδια,
  • καλλιεργημένους και εγκαταλειμμένους αγρούς,
  • εποχικά υγρά εδάφη,
  • άκρες δρόμων και άλλες διαταραγμένες θέσεις.

Τα μικρά μονοετή είδη εμφανίζονται συνήθως μετά τις χειμερινές βροχές, ανθίζουν την άνοιξη και ολοκληρώνουν τον κύκλο τους πριν από την έντονη καλοκαιρινή ξηρασία.

Τα 10 ιθαγενή μη ενδημικά taxa

1. Campanula delicatula Boiss.

Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 399.

Ιθαγενές μη ενδημικό είδος και μικρό ποώδες φυτό. Αναπτύσσεται κυρίως σε βραχώδεις ή πετρώδεις θέσεις και φέρει μικρά κωδωνοειδή άνθη.

Για την αναγνώρισή του εξετάζονται η μορφή των φύλλων, το μήκος των ποδίσκων, οι λοβοί του κάλυκα και το σχήμα της στεφάνης.

2. Campanula erinus L.

Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 400.

Πολύ μικρό μονοετές φυτό, γνωστό στα αγγλικά ως annual bellflower. Έχει λεπτούς, συχνά διακλαδισμένους βλαστούς και μικρά γαλάζια ή ιώδη άνθη.

Φύεται σε ρωγμές βράχων, παλαιούς τοίχους, πετρώδη εδάφη και άλλες ανοικτές θέσεις. Λόγω του μικρού μεγέθους του μπορεί εύκολα να περάσει απαρατήρητο.

3. Campanula fastigiata Schult.

Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 401.

Μικρό μονοετές είδος με λεπτούς βλαστούς και μικρά άνθη. Αναπτύσσεται σε ανοικτά, ξηρά ή πετρώδη εδάφη και σε θέσεις με αραιή βλάστηση.

Η ασφαλής αναγνώριση βασίζεται στον συνδυασμό της μορφής του κάλυκα, της στεφάνης και της κάψας.

4. Campanula peregrina L.

Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 402.

Ιθαγενές μη ενδημικό, πολυετές ποώδες φυτό με σχετικά μεγάλα και εντυπωσιακά γαλάζια έως κυανοϊώδη άνθη.

Στην Κύπρο καταγράφεται από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι περίπου τα 1.375 μέτρα. Φύεται κυρίως σε σκιερές και υγρές θέσεις, κατά μήκος ρυακιών, κοντά σε πηγές, σε χαράδρες και σε υγρά δασικά ενδιαιτήματα.

Ανθίζει κυρίως από τον Ιούλιο μέχρι τον Οκτώβριο, περίοδο κατά την οποία σχετικά λίγα αυτοφυή φυτά της Κύπρου βρίσκονται σε άνθηση.

5. Campanula podocarpa Boiss.

Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 403.

Ιθαγενές μη ενδημικό είδος με γαλάζια ή ιώδη κωδωνοειδή άνθη. Αναπτύσσεται κυρίως σε βραχώδεις πλαγιές, σχισμές βράχων και άλλες πετρώδεις θέσεις.

Η μορφή της κάψας, των λοβών του κάλυκα και των ποδίσκων αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την αναγνώρισή του.

6. Legousia falcata (Ten.) Janch.

Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 404.

Μονοετές ποώδες φυτό με λεπτούς βλαστούς και μικρά ιώδη ή γαλάζια άνθη. Φύεται κυρίως σε αγρούς, ανοικτά εδάφη και άλλες εποχικά υγρές θέσεις.

Οι στενοί και συχνά κυρτοί λοβοί του κάλυκα αποτελούν χρήσιμο διαγνωστικό γνώρισμα.

7. Legousia hybrida (L.) Delarbre

Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 405.

Μικρό μονοετές φυτό των καλλιεργημένων και ανοικτών εδαφών. Έχει συνήθως μικρά ιώδη άνθη, τα οποία μπορεί να μην ανοίγουν πλήρως.

Η αναγνώρισή του απαιτεί προσεκτική εξέταση του κάλυκα, της στεφάνης και της ώριμης κάψας.

8. Legousia speculum-veneris (L.) Chaix

Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 406.

Μονοετές φυτό γνωστό στα αγγλικά ως Venus’s looking-glass. Έχει χαρακτηριστικά, σχετικά πλατιά, ιώδη ή κυανοϊώδη άνθη με ανοικτή, σχεδόν τροχοειδή στεφάνη.

Απαντά σε καλλιεργημένους αγρούς, χέρσα εδάφη και άλλες ανοικτές θέσεις. Η εντατικοποίηση της γεωργίας και η χρήση ζιζανιοκτόνων μπορούν να περιορίσουν τους πληθυσμούς του.

9. Solenopsis annua (Greuter & al.) Hand & Christodoulou

Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 407.

Μικρό μονοετές φυτό με λεπτή κύρια ρίζα και μικρά άνθη. Αναπτύσσεται σε εποχικά υγρά ή ανοικτά εδάφη.

Η διάκρισή του από συγγενικά είδη βασίζεται στο χρώμα και στο μέγεθος της στεφάνης, στη μορφή των λοβών του κάλυκα και στα χαρακτηριστικά της κάψας.

10. Solenopsis bivonae (Tineo) M. B. Crespo & al.

Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 408.

Μικρό ποώδες φυτό με άνθη που έχουν συνήθως εμφανή γαλάζια ή κυανωπά περιθώρια. Συνδέεται με εποχικά υγρά εδάφη, ανοικτές θέσεις και περιοχές με χαμηλή βλάστηση.

Για ασφαλή προσδιορισμό χρειάζεται σύγκριση με τα άλλα είδη του γένους, ιδιαίτερα όταν τα φυτά δεν φέρουν ώριμους καρπούς.

Τα 2 ενδημικά είδη της Κύπρου

1. Campanula veneris Carlström

Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 1555.

Το Campanula veneris είναι ενδημικό είδος της Κύπρου. Σε παλαιότερες αναφορές κυπριακό υλικό είχε ταυτιστεί λανθασμένα ως Campanula drabifolia.

Είναι μικρό ποώδες φυτό με γαλάζια έως ιώδη άνθη. Αναπτύσσεται σε βραχώδεις και πετρώδεις θέσεις, συχνά μέσα σε μικρές σχισμές όπου συγκρατείται περιορισμένη ποσότητα εδάφους.

Η παγκόσμια φυσική του εξάπλωση περιορίζεται στην Κύπρο και, επομένως, η προστασία των κυπριακών πληθυσμών του είναι απαραίτητη για την παγκόσμια διατήρηση του είδους.

2. Solenopsis antiphonitis Hadjik. & Hand

Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 1556.

Το Solenopsis antiphonitis είναι ενδημικό είδος της Κύπρου. Πρόκειται για μικρό μονοετές φυτό με λεπτή κύρια ρίζα.

Η στεφάνη είναι λευκή, συχνά με λιλά απόχρωση, και έχει μήκος περίπου 5–6,5 χιλιοστά. Τα χαρακτηριστικά αυτά βοηθούν στη διάκρισή του από τα άλλα κυπριακά είδη του γένους.

Αναπτύσσεται σε εποχικά υγρά ή ανοικτά εδάφη. Το μικρό του μέγεθος και η περιορισμένη εξάπλωσή του καθιστούν αναγκαία την προστασία των γνωστών θέσεων και την αποφυγή επεμβάσεων κατά την περίοδο ανάπτυξης και ανθοφορίας.

Το ξενικό ή εγκλιματισμένο taxon

Legousia perfoliata (L.) Britton

Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 1752.

Το Legousia perfoliata περιλαμβάνεται στην κατηγορία των ξενικών ή εγκλιματισμένων taxa.

Είναι μονοετές ποώδες φυτό με όρθιους βλαστούς και μικρά ιώδη άνθη. Τα ανώτερα φύλλα μπορεί να αγκαλιάζουν τον βλαστό, χαρακτηριστικό από το οποίο προέρχεται και η ονομασία perfoliata.

Μπορεί να εμφανίζεται σε αγρούς, κήπους, άκρες δρόμων και άλλα διαταραγμένα εδάφη. Δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως ιθαγενές είδος της Κύπρου.

Taxon αβέβαιης κατάστασης

Legousia pentagonia (L.) Thell.

Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 2010.

Το Legousia pentagonia περιλαμβάνεται στην κατηγορία Αβέβαιη κατάσταση. Η παρουσία, η προέλευση ή η ακριβής κατάσταση του taxon στην Κύπρο χρειάζεται περαιτέρω τεκμηρίωση.

Είναι μονοετές φυτό με ιώδη έως κυανοϊώδη άνθη. Μπορεί να συγχέεται με άλλα είδη του γένους Legousia, γι’ αυτό απαιτείται εξέταση του κάλυκα, της στεφάνης και των ώριμων καρπών.

Αναγνώριση των κυπριακών taxa

Για την αναγνώριση των Campanulaceae πρέπει να εξετάζονται:

  • η μονοετής ή πολυετής ανάπτυξη,
  • το συνολικό μέγεθος του φυτού,
  • η μορφή και η διάταξη των φύλλων,
  • το σχήμα και το χρώμα της στεφάνης,
  • το μήκος του σωλήνα και των λοβών της στεφάνης,
  • η μορφή και το μήκος των λοβών του κάλυκα,
  • η θέση και το μήκος των ποδίσκων,
  • η μορφή και ο τρόπος ανοίγματος της κάψας,
  • το ενδιαίτημα και η περίοδος ανθοφορίας.

Οι φωτογραφίες πρέπει να παρουσιάζουν ολόκληρο το φυτό, την πλάγια και την εμπρόσθια όψη του άνθους, τον κάλυκα και τους ώριμους καρπούς.

Οικολογική σημασία

Τα άνθη προσφέρουν νέκταρ και γύρη σε μέλισσες, μύγες, πεταλούδες και άλλα έντομα. Τα μεγάλα άνθη των ειδών Campanula είναι ιδιαίτερα εμφανή και προσελκύουν διάφορους επικονιαστές.

Τα μικρά μονοετή είδη αποτελούν μέρος της εποχικής χλωρίδας των αγρών, των βραχωδών θέσεων και των προσωρινά υγρών εδαφών.

Τα δύο ενδημικά είδη έχουν ιδιαίτερη βιογεωγραφική και επιστημονική αξία, επειδή η φυσική παγκόσμια εξάπλωσή τους περιορίζεται στην Κύπρο.

Απειλές και προστασία

Οι κυριότερες πιθανές απειλές περιλαμβάνουν:

  • καταστροφή βραχωδών ενδιαιτημάτων,
  • οδικά και οικοδομικά έργα,
  • λατομεία,
  • αποξήρανση εποχικά υγρών εδαφών,
  • βαθιά άροση και γεωργική εντατικοποίηση,
  • χρήση ζιζανιοκτόνων,
  • καθαρισμό πρανών,
  • πυρκαγιές,
  • υπερβόσκηση ή έντονη ποδοπάτηση,
  • παρατεταμένη ξηρασία και κλιματική αλλαγή.

Για τα Campanula veneris και Solenopsis antiphonitis είναι απαραίτητη η διατήρηση των γνωστών θέσεων, η αποφυγή καταστροφής του υποστρώματος και η παρακολούθηση των πληθυσμών τους.

Ταξινόμηση

  • Βασίλειο: Plantae
  • Συνομοταξία: Streptophyta
  • Ομοταξία: Equisetopsida
  • Υφομοταξία: Magnoliidae
  • Τάξη: Asterales
  • Οικογένεια: Campanulaceae
  • Γένη στην Κύπρο: 3
  • Συνολικά taxa στον κατάλογο: 14
  • Ιθαγενή μη ενδημικά: 10
  • Ενδημικά της Κύπρου: 2
  • Ξενικά ή εγκλιματισμένα: 1
  • Υβρίδια: 0
  • Αβέβαιης κατάστασης: 1

Πηγές

Text by George Konstantinou

The Campanulaceae, commonly known as the bellflower family, belongs to the order Asterales. It includes mainly annual, biennial and perennial herbs, although worldwide it also contains shrubs, climbing plants and, more rarely, small trees.

The family name is derived from the genus Campanula and the Latin word campanula, meaning a small bell, referring to the characteristic form of the corolla in many species.

According exclusively to the organized checklist of the 2,071 taxa of the Cypriot flora, Campanulaceae is represented in Cyprus by 3 genera and 14 taxa:

  • 10 native non-endemic taxa,
  • 2 endemic species of Cyprus,
  • 1 alien or naturalized taxon,
  • no hybrids,
  • 1 taxon of uncertain status.

The three genera recorded in the checklist are Campanula, Legousia and Solenopsis.

Principal morphological characteristics

The Cypriot members of the family are mainly small or medium-sized herbs. Some are very small annual plants with short life cycles, while others are larger perennials.

The leaves are simple, lack stipules and may be arranged alternately, oppositely or, more rarely, in whorls. Lower leaves may differ considerably from upper stem leaves.

The flowers are usually bisexual and radially symmetrical. The calyx and corolla normally consist of five parts. The five petals are fused and form a tubular, funnel-shaped, wheel-shaped or bell-shaped corolla.

Flower colour varies from white and pale lilac to light blue, deep blue or violet. The ovary is normally inferior, and the fruit is a capsule containing numerous small seeds.

In many Campanulaceae, pollen is presented secondarily on hairs along the style. The style grows through the anther tube, collecting the pollen and presenting it to pollinators.

Distribution and habitats in Cyprus

Campanulaceae occur from the coastal zone to the highest parts of the Troodos range.

They grow in:

  • rocky slopes and rock crevices,
  • limestone cliffs,
  • stony ground,
  • phrygana and scrub,
  • forests and woodland clearings,
  • mountain grasslands,
  • cultivated and abandoned fields,
  • seasonally moist ground,
  • roadsides and other disturbed places.

Small annual species usually emerge following the winter rains, flower in spring and complete their life cycle before the intense summer drought.

The 10 native non-endemic taxa

1. Campanula delicatula Boiss.

Number in the organized checklist: 399.

A native non-endemic species and small herb. It grows mainly in rocky or stony places and bears small bell-shaped flowers.

Identification is based on leaf morphology, pedicel length, calyx lobes and corolla shape.

2. Campanula erinus L.

Number in the organized checklist: 400.

A very small annual plant known as annual bellflower. It has slender, frequently branched stems and small blue or violet flowers.

It grows in rock crevices, old walls, stony soils and other open places. Its small size makes it easy to overlook.

3. Campanula fastigiata Schult.

Number in the organized checklist: 401.

A small annual species with slender stems and small flowers. It grows in open, dry or stony soils and places with sparse vegetation.

Reliable identification is based on the combined morphology of the calyx, corolla and capsule.

4. Campanula peregrina L.

Number in the organized checklist: 402.

A native non-endemic perennial herb with relatively large and conspicuous blue to blue-violet flowers.

In Cyprus it is recorded from sea level to approximately 1,375 metres. It grows mainly in shaded and moist places, along streams, near springs, in ravines and in moist woodland habitats.

It flowers mainly from July to October, when relatively few native Cypriot plants are in bloom.

5. Campanula podocarpa Boiss.

Number in the organized checklist: 403.

A native non-endemic species with blue or violet bell-shaped flowers. It grows mainly on rocky slopes, in rock fissures and other stony places.

The form of the capsule, calyx lobes and pedicels provides important identification characters.

6. Legousia falcata (Ten.) Janch.

Number in the organized checklist: 404.

An annual herb with slender stems and small violet or blue flowers. It grows mainly in fields, open ground and other seasonally moist places.

Its narrow and frequently curved calyx lobes provide a useful diagnostic character.

7. Legousia hybrida (L.) Delarbre

Number in the organized checklist: 405.

A small annual plant of cultivated and open ground. It usually has small violet flowers that may not open fully.

Identification requires careful examination of the calyx, corolla and mature capsule.

8. Legousia speculum-veneris (L.) Chaix

Number in the organized checklist: 406.

An annual plant known as Venus’s looking-glass. It has distinctive, relatively broad violet or blue-violet flowers with an open, almost wheel-shaped corolla.

It occurs in cultivated fields, fallow land and other open places. Agricultural intensification and herbicide use may reduce its populations.

9. Solenopsis annua (Greuter & al.) Hand & Christodoulou

Number in the organized checklist: 407.

A small annual plant with a slender main root and small flowers. It grows in seasonally moist or open ground.

Its separation from related species is based on the colour and size of the corolla, form of the calyx lobes and capsule characteristics.

10. Solenopsis bivonae (Tineo) M. B. Crespo & al.

Number in the organized checklist: 408.

A small herb with flowers usually displaying conspicuous blue or bluish margins. It is associated with seasonally moist ground, open sites and areas with low vegetation.

Reliable identification requires comparison with the other species of the genus, particularly when mature fruits are absent.

The two endemic species of Cyprus

1. Campanula veneris Carlström

Number in the organized checklist: 1555.

Campanula veneris is endemic to Cyprus. In older records, Cypriot material had been misidentified as Campanula drabifolia.

It is a small herb with blue to violet flowers. It grows in rocky and stony places, frequently inside small fissures where a limited amount of soil accumulates.

Its natural global distribution is restricted to Cyprus. Protecting its Cypriot populations is therefore essential for the global conservation of the species.

2. Solenopsis antiphonitis Hadjik. & Hand

Number in the organized checklist: 1556.

Solenopsis antiphonitis is endemic to Cyprus. It is a small annual plant with a slender main root.

Its corolla is white, often tinged with lilac, and approximately 5–6.5 millimetres long. These features help distinguish it from the other Cypriot species of the genus.

It grows in seasonally moist or open ground. Its small size and restricted distribution make the protection of its known sites and the avoidance of disturbance during its growth and flowering periods essential.

Alien or naturalized taxon

Legousia perfoliata (L.) Britton

Number in the organized checklist: 1752.

Legousia perfoliata is included in the alien or naturalized category.

It is an annual herb with erect stems and small violet flowers. Its upper leaves may clasp the stem, a feature reflected in the epithet perfoliata.

It may occur in fields, gardens, roadsides and other disturbed soils. It should not be presented as a native species of Cyprus.

Taxon of uncertain status

Legousia pentagonia (L.) Thell.

Number in the organized checklist: 2010.

Legousia pentagonia is included under Uncertain status. Its presence, origin or precise status in Cyprus requires further documentation.

It is an annual plant with violet to blue-violet flowers. It may be confused with other species of Legousia, and examination of the calyx, corolla and mature fruits is therefore required.

Identification of the Cypriot taxa

The following features should be examined:

  • annual or perennial growth,
  • overall size of the plant,
  • form and arrangement of the leaves,
  • shape and colour of the corolla,
  • length of the corolla tube and lobes,
  • form and length of the calyx lobes,
  • position and length of the pedicels,
  • form and opening mechanism of the capsule,
  • habitat and flowering period.

Photographs should show the entire plant, lateral and frontal views of the flower, the calyx and mature fruits.

Ecological importance

The flowers provide nectar and pollen for bees, flies, butterflies and other insects. The large flowers of Campanula species are particularly conspicuous and attract various pollinators.

The small annual species form part of the seasonal flora of fields, rocky places and temporarily moist ground.

The two endemic species have particular biogeographical and scientific value because their natural global distribution is restricted to Cyprus.

Threats and conservation

The principal potential threats include:

  • destruction of rocky habitats,
  • road and building works,
  • quarrying,
  • drainage of seasonally moist ground,
  • deep ploughing and agricultural intensification,
  • herbicide use,
  • roadside clearing,
  • fires,
  • overgrazing or intense trampling,
  • prolonged drought and climate change.

For Campanula veneris and Solenopsis antiphonitis, it is essential to conserve their known sites, avoid destruction of their substrate and monitor their populations.

Classification

  • Kingdom: Plantae
  • Phylum: Streptophyta
  • Class: Equisetopsida
  • Subclass: Magnoliidae
  • Order: Asterales
  • Family: Campanulaceae
  • Genera in Cyprus: 3
  • Total taxa in the checklist: 14
  • Native non-endemic taxa: 10
  • Endemic taxa: 2
  • Alien or naturalized taxa: 1
  • Hybrids: 0
  • Taxa of uncertain status: 1

Sources

Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες ,

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)