Translate

Monday, 24 August 2026

Οικογένεια Colchicaceae στην Κύπρο – Colchicaceae Family in Cyprus

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο


ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Colchicaceae, γνωστή στα αγγλικά ως colchicum family, είναι οικογένεια μονοκοτυλήδονων αγγειόσπερμων φυτών που ανήκει στην τάξη Liliales.

Περιλαμβάνει κυρίως πολυετή ποώδη φυτά με υπόγειους βολβούς, κορμούς ή ριζώματα. Πολλά μέλη της περνούν το μεγαλύτερο μέρος του έτους σε λήθαργο κάτω από το έδαφος και εμφανίζουν τα άνθη ή τα φύλλα τους μόνο κατά την ευνοϊκή περίοδο.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Colchicaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 1 γένος και 3 taxa:

  • 2 ιθαγενή μη ενδημικά είδη,
  • 1 ενδημικό είδος της Κύπρου,
  • κανένα ξενικό taxon,
  • κανένα υβρίδιο,
  • κανένα taxon αβέβαιης κατάστασης.

Το μοναδικό γένος της οικογένειας που περιλαμβάνεται στον κατάλογο είναι το Colchicum.

Βασικά μορφολογικά χαρακτηριστικά

Τα κυπριακά μέλη της οικογένειας είναι κονδυλώδη γεώφυτα. Διαθέτουν υπόγειο κορμό, ο οποίος περιβάλλεται από προστατευτικούς χιτώνες και αποθηκεύει θρεπτικές ουσίες και νερό.

Τα φύλλα αναπτύσσονται από τη βάση του φυτού. Είναι απλά, άμισχα, γραμμοειδή έως λογχοειδή και παρουσιάζουν παράλληλη νεύρωση, όπως συμβαίνει συνήθως στα μονοκοτυλήδονα φυτά.

Τα άνθη εμφανίζονται κοντά στην επιφάνεια του εδάφους. Μπορεί να είναι λευκά, ρόδινα, λιλά ή πορφυρορόδινα και μοιάζουν επιφανειακά με τα άνθη των κρόκων.

Το περιάνθιο αποτελείται από έξι τέπαλα, τα οποία ενώνονται στη βάση και σχηματίζουν έναν μακρύ σωλήνα. Τα άνθη φέρουν έξι στήμονες, ενώ η ωοθήκη βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους.

Ο καρπός είναι κάψα με αρκετούς σπόρους. Συχνά εμφανίζεται πάνω από το έδαφος αρκετό χρονικό διάστημα μετά την άνθηση, όταν αναπτύσσονται τα φύλλα και επιμηκύνεται ο ποδίσκος του καρπού.

Διαφορά μεταξύ Colchicum και Crocus

Τα είδη του γένους Colchicum μπορεί εύκολα να συγχέονται με τους κρόκους του γένους Crocus. Πρόκειται, όμως, για φυτά διαφορετικών οικογενειών.

Τα βασικά διαγνωστικά χαρακτηριστικά είναι:

  • Τα άνθη του Colchicum έχουν έξι στήμονες, ενώ τα άνθη του Crocus έχουν τρεις.
  • Στο Colchicum η ωοθήκη βρίσκεται βαθιά κάτω από το έδαφος.
  • Οι στύλοι και τα στίγματα διαφέρουν ως προς τον αριθμό και τη μορφή.
  • Τα φύλλα των δύο γενών παρουσιάζουν διαφορετικά μορφολογικά χαρακτηριστικά.
  • Οι καρποί του Colchicum εμφανίζονται συχνά αρκετό διάστημα μετά την άνθηση.

Η καταμέτρηση των στημόνων είναι ένα από τα πιο χρήσιμα χαρακτηριστικά για τη γρήγορη διάκριση των δύο γενών.

Εξάπλωση και ενδιαιτήματα

Η οικογένεια Colchicaceae εξαπλώνεται σε εύκρατες, υποτροπικές και τροπικές περιοχές της Ευρώπης, της Αφρικής, της Ασίας, της Αυστραλασίας και της Βόρειας Αμερικής.

Το γένος Colchicum παρουσιάζει σημαντική ποικιλότητα στη Μεσόγειο, στη νοτιοανατολική Ευρώπη, στη Μέση Ανατολή και στη δυτική Ασία.

Στην Κύπρο τα τρία είδη απαντούν σε διαφορετικούς τύπους ενδιαιτημάτων:

  • ξηρά λιβάδια και ανοικτές χορτολιβαδικές θέσεις,
  • φρυγανότοπους και θαμνώνες,
  • πετρώδεις και βραχώδεις πλαγιές,
  • δασικά ξέφωτα και παρυφές δασών,
  • ανοικτά πευκοδάση,
  • ορεινά λιβάδια,
  • αμμώδη ή χαλικώδη εδάφη,
  • εποχικά υγρές κοιλότητες.

Η εμφάνιση των ανθέων συνδέεται συνήθως με τις πρώτες βροχές και την πτώση της θερμοκρασίας κατά το φθινόπωρο ή στις αρχές του χειμώνα.

Τα ιθαγενή μη ενδημικά είδη

537. Colchicum pusillum Sieber

Το Colchicum pusillum είναι ιθαγενές μη ενδημικό είδος της Κύπρου. Είναι μικρό, πολυετές κονδυλώδες γεώφυτο.

Τα άνθη εμφανίζονται συνήθως το φθινόπωρο ή στις αρχές του χειμώνα, συχνά πριν από την πλήρη ανάπτυξη των φύλλων. Τα τέπαλα είναι στενά και έχουν λευκό έως απαλό ρόδινο ή λιλά χρώμα.

Λόγω του μικρού μεγέθους και του χαμηλού ύψους των ανθέων, το φυτό μπορεί εύκολα να περάσει απαρατήρητο ανάμεσα σε πέτρες και χαμηλή βλάστηση.

Στην Κύπρο απαντά από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι περίπου τα 925 μέτρα. Φύεται σε ανοικτές, ξηρές ή πετρώδεις θέσεις, χαμηλούς θαμνώνες, φρυγανότοπους και λιβάδια.

Ανθίζει κυρίως από τον Νοέμβριο μέχρι τον Δεκέμβριο.

Η φυσική του εξάπλωση εκτείνεται από τα νησιά του Αιγαίου μέχρι την Κύπρο και περιλαμβάνει την Ελλάδα και την Κρήτη.

538. Colchicum stevenii Kunth

Το Colchicum stevenii είναι ιθαγενές μη ενδημικό κονδυλώδες γεώφυτο της ανατολικής Μεσογείου.

Τα άνθη εμφανίζονται κατά το φθινόπωρο και έχουν συνήθως απαλό ρόδινο έως λιλά χρώμα. Αναπτύσσονται κοντά στην επιφάνεια του εδάφους και φέρουν μακρύ υπόγειο σωλήνα.

Στην Κύπρο έχει καταγραφεί σε πολύ χαμηλό υψόμετρο, περίπου στα 25 μέτρα. Ανθίζει κυρίως από τον Οκτώβριο μέχρι τον Δεκέμβριο.

Το Flora of Cyprus το καταγράφει με κατηγορία του Κόκκινου Βιβλίου Regionally Extinct? – Περιφερειακά εξαφανισμένο; (RE?). Η ένδειξη του ερωτηματικού δηλώνει αβεβαιότητα και την ανάγκη επιβεβαίωσης της σημερινής του παρουσίας στην Κύπρο.

Η φυσική εξάπλωσή του περιλαμβάνει την Κύπρο, τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, την Τουρκία, τον Λίβανο, τη Συρία και την Παλαιστίνη.

Η αναζήτηση του είδους στις ιστορικές ή δυνητικά κατάλληλες θέσεις κατά την περίοδο ανθοφορίας είναι σημαντική για να διαπιστωθεί αν εξακολουθούν να υπάρχουν πληθυσμοί του στην Κύπρο.

Το ενδημικό είδος της Κύπρου

1569. Colchicum troodi Kotschy

Το Colchicum troodi είναι ενδημικό είδος της Κύπρου. Η φυσική παγκόσμια εξάπλωσή του περιορίζεται αποκλειστικά στο νησί.

Είναι πολυετές κονδυλώδες γεώφυτο. Τα άνθη εμφανίζονται συνήθως κοντά στην επιφάνεια του εδάφους και έχουν λευκωπό, ρόδινο ή λιλά χρώμα. Τα φύλλα αναπτύσσονται από τη βάση και μπορεί να εμφανίζονται μαζί με τα άνθη ή σε μεταγενέστερο στάδιο, ανάλογα με τις συνθήκες.

Παρά την ονομασία του, δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην περιοχή του Τροόδους. Στην Κύπρο καταγράφεται σε μεγάλο υψομετρικό εύρος, από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι περίπου τα 1.950 μέτρα.

Απαντά σε ανοικτές πετρώδεις θέσεις, λιβάδια, θαμνώνες, δασικά ξέφωτα, ορεινές πλαγιές και άλλους οικοτόπους με εποχική υγρασία.

Το Flora of Cyprus ακολουθεί την ταξινομική προσέγγιση που αντιμετωπίζει το Colchicum troodi ως ξεχωριστό είδος. Η ταξινομική του διάκριση βασίζεται σε συνδυασμό χαρακτηριστικών των ανθέων, των φύλλων, του υπόγειου κορμού και των σπόρων.

Ξενικά taxa

Δεν περιλαμβάνεται κανένα ξενικό taxon της οικογένειας Colchicaceae στον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας.

Υβρίδια

Δεν περιλαμβάνεται κανένα υβρίδιο της οικογένειας Colchicaceae στον οργανωμένο κατάλογο.

Taxa αβέβαιης κατάστασης

Δεν περιλαμβάνεται κανένα taxon αβέβαιης κατάστασης της οικογένειας Colchicaceae στον οργανωμένο κατάλογο.

Η κατηγορία RE? που αναφέρεται για το Colchicum stevenii αποτελεί κατηγορία αξιολόγησης στο Κόκκινο Βιβλίο και δεν αλλάζει την κατάταξή του στον οργανωμένο κατάλογο ως ιθαγενές μη ενδημικό είδος.

Τοξικότητα

Τα είδη του γένους Colchicum περιέχουν βιολογικά δραστικές και τοξικές ουσίες, με γνωστότερη την κολχικίνη. Όλα τα μέρη των φυτών πρέπει να θεωρούνται δυνητικά δηλητηριώδη.

Δεν πρέπει να συλλέγονται για κατανάλωση ή να χρησιμοποιούνται ως αυτοσχέδια φαρμακευτικά φυτά. Η ομοιότητά τους με άλλα γεώφυτα αυξάνει τον κίνδυνο λανθασμένης αναγνώρισης.

Η παρατήρηση και φωτογράφισή τους πρέπει να γίνεται χωρίς ξερίζωμα ή δοκιμή οποιουδήποτε μέρους του φυτού.

Αναγνώριση των ειδών

Η ασφαλής διάκριση των τριών κυπριακών ειδών μπορεί να είναι δύσκολη. Για τον προσδιορισμό χρειάζεται να εξετάζονται:

  • ο αριθμός των ανθέων ανά φυτό,
  • το μήκος και το πλάτος των τεπάλων,
  • το χρώμα και η νεύρωση των ανθέων,
  • η θέση των ανθήρων,
  • η μορφή των στύλων και των στιγμάτων,
  • ο αριθμός, το πλάτος και το μήκος των φύλλων,
  • η παρουσία των φύλλων κατά την άνθηση,
  • η μορφή του υπόγειου κορμού και των χιτώνων,
  • η μορφή και η επιφάνεια των σπόρων,
  • η εποχή ανθοφορίας και το υψόμετρο.

Για αξιόπιστη τεκμηρίωση είναι χρήσιμες φωτογραφίες του άνθους από πάνω και από το πλάι, των στημόνων και των στιγμάτων, των φύλλων και του φυσικού ενδιαιτήματος. Δεν πρέπει να ξεριζώνονται φυτά για φωτογράφιση.

Οικολογική σημασία

Τα φθινοπωρινά άνθη των Colchicum προσφέρουν γύρη και άλλους ανθικούς πόρους σε έντομα κατά την περίοδο που σχετικά λίγα φυτά βρίσκονται σε άνθηση.

Ως γεώφυτα, επιβιώνουν κατά τη μακρά ξηρή περίοδο μέσα στον υπόγειο κορμό τους. Με την εμφάνιση των πρώτων ευνοϊκών συνθηκών μπορούν να ανθίσουν γρήγορα, αξιοποιώντας τη φθινοπωρινή υγρασία.

Το ενδημικό Colchicum troodi αποτελεί σημαντικό στοιχείο της φυσικής και εξελικτικής κληρονομιάς της Κύπρου.

Απειλές και προστασία

Οι πιθανές απειλές περιλαμβάνουν:

  • την οικιστική και τουριστική ανάπτυξη,
  • τη διάνοιξη ή διαπλάτυνση δρόμων,
  • το όργωμα και την εντατικοποίηση της γεωργίας,
  • τη χρήση ζιζανιοκτόνων,
  • την καταστροφή λιβαδιών και ανοικτών φυσικών θέσεων,
  • το ποδοπάτημα,
  • τη συλλογή ή το ξερίζωμα φυτών,
  • τις δασικές πυρκαγιές,
  • την παρατεταμένη ξηρασία και την κλιματική αλλαγή.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναζήτηση και επιβεβαίωση πιθανών επιζώντων πληθυσμών του Colchicum stevenii, καθώς και η διατήρηση των γνωστών θέσεων του ενδημικού Colchicum troodi.

Ταξινόμηση

  • Βασίλειο: Plantae
  • Συνομοταξία: Streptophyta
  • Ομοταξία: Equisetopsida
  • Υφομοταξία: Magnoliidae
  • Τάξη: Liliales
  • Οικογένεια: Colchicaceae
  • Γένη στην Κύπρο: 1
  • Taxa στην Κύπρο: 3
  • Ιθαγενή μη ενδημικά: 2
  • Ενδημικά της Κύπρου: 1
  • Ξενικά: 0
  • Υβρίδια: 0
  • Αβέβαιης κατάστασης: 0

Πηγές

Text by George Konstantinou

The Colchicaceae, commonly known as the colchicum family, is a family of monocotyledonous flowering plants belonging to the order Liliales.

It comprises mainly perennial herbs with underground corms, tubers or rhizomes. Many members spend most of the year dormant below ground and produce their flowers or leaves only during favourable periods.

According to the organized checklist of the Cypriot flora, Colchicaceae is represented in Cyprus by 1 genus and 3 taxa:

  • 2 native non-endemic species,
  • 1 endemic species of Cyprus,
  • no alien taxa,
  • no hybrids,
  • no taxa of uncertain status.

The only genus of the family included in the checklist is Colchicum.

Principal morphological characteristics

The Cypriot members of the family are cormous geophytes. They possess an underground corm surrounded by protective tunics, in which nutrients and water are stored.

The leaves develop from the base of the plant. They are simple, sessile, linear to lanceolate and have parallel venation, as is typical of monocotyledonous plants.

The flowers appear close to the soil surface. They may be white, pink, lilac or purplish-pink and superficially resemble the flowers of crocuses.

The perianth consists of six tepals, which are fused at the base to form a long tube. The flowers bear six stamens, while the ovary remains below the soil surface.

The fruit is a capsule containing several seeds. It often appears above ground some time after flowering, when the leaves develop and the fruit stalk elongates.

Difference between Colchicum and Crocus

Species of Colchicum can easily be confused with crocuses belonging to the genus Crocus. They are, however, members of different families.

The principal diagnostic characters are:

  • Colchicum flowers have six stamens, whereas Crocus flowers have three.
  • In Colchicum, the ovary is situated deep below the soil.
  • The styles and stigmas differ in number and form.
  • The leaves of the two genera differ morphologically.
  • The fruits of Colchicum often appear some time after flowering.

Counting the stamens is one of the most useful characters for quickly distinguishing the two genera.

Distribution and habitats

Colchicaceae occurs in temperate, subtropical and tropical regions of Europe, Africa, Asia, Australasia and North America.

The genus Colchicum has considerable diversity in the Mediterranean, south-eastern Europe, the Middle East and western Asia.

In Cyprus, the three species occur in different types of habitats:

  • dry grasslands and open grassy sites,
  • phrygana and scrublands,
  • stony and rocky slopes,
  • woodland clearings and forest margins,
  • open pine forests,
  • mountain grasslands,
  • sandy or gravelly soils,
  • seasonally moist depressions.

The emergence of the flowers is generally associated with the first rains and falling temperatures during autumn or early winter.

Native non-endemic species

537. Colchicum pusillum Sieber

Colchicum pusillum is a native non-endemic species of Cyprus. It is a small perennial cormous geophyte.

Its flowers usually appear in autumn or early winter, often before the leaves have fully developed. The tepals are narrow and white to pale pink or lilac.

Because of its small size and the low position of its flowers, the plant can easily remain unnoticed among stones and low vegetation.

In Cyprus, it occurs from sea level to approximately 925 metres. It grows in open, dry or stony places, low scrub, phrygana and grasslands.

It flowers mainly from November to December.

Its native distribution extends from the Aegean Islands to Cyprus and includes Greece and Crete.

538. Colchicum stevenii Kunth

Colchicum stevenii is a native non-endemic cormous geophyte of the eastern Mediterranean.

Its flowers appear during autumn and are generally pale pink to lilac. They develop close to the soil surface and possess a long underground tube.

In Cyprus, it has been recorded at a very low elevation of approximately 25 metres. It flowers mainly from October to December.

Flora of Cyprus lists it under the Red Data Book category Regionally Extinct? (RE?). The question mark indicates uncertainty and the need to confirm whether the species is still present in Cyprus.

Its native distribution includes Cyprus, the East Aegean Islands, Türkiye, Lebanon, Syria and Palestine.

Searching for the species at its historical or potentially suitable localities during the flowering season is important for determining whether any populations still survive in Cyprus.

The endemic species of Cyprus

1569. Colchicum troodi Kotschy

Colchicum troodi is an endemic species of Cyprus. Its entire native global distribution is restricted to the island.

It is a perennial cormous geophyte. Its flowers generally appear close to the soil surface and may be whitish, pink or lilac. The leaves develop from the base and may appear with the flowers or at a later stage, depending on conditions.

Despite its name, it is not restricted exclusively to the Troodos region. In Cyprus, it is recorded across a broad altitudinal range, from sea level to approximately 1,950 metres.

It occurs in open stony places, grasslands, scrublands, woodland clearings, mountain slopes and other habitats with seasonal moisture.

Flora of Cyprus follows the taxonomic treatment recognizing Colchicum troodi as a distinct species. Its taxonomic separation is based on a combination of characters involving the flowers, leaves, underground corm and seeds.

Alien taxa

No alien taxon belonging to Colchicaceae is included in the organized checklist of the Cypriot flora.

Hybrids

No hybrid belonging to Colchicaceae is included in the organized checklist.

Taxa of uncertain status

No taxon of uncertain status belonging to Colchicaceae is included in the organized checklist.

The RE? category reported for Colchicum stevenii is a Red Data Book assessment and does not alter its placement in the organized checklist as a native non-endemic species.

Toxicity

Species of Colchicum contain biologically active and toxic substances, the best known of which is colchicine. All parts of the plants should be regarded as potentially poisonous.

They must not be collected for consumption or used as homemade medicinal plants. Their resemblance to other geophytes increases the risk of misidentification.

They should be observed and photographed without uprooting or tasting any part of the plant.

Identification of the species

Reliable separation of the three Cypriot species can be difficult. Identification requires examination of:

  • the number of flowers per plant,
  • the length and width of the tepals,
  • flower colour and venation,
  • the position of the anthers,
  • the form of the styles and stigmas,
  • the number, width and length of the leaves,
  • whether the leaves are present during flowering,
  • the form of the underground corm and its tunics,
  • the form and surface of the seeds,
  • the flowering season and elevation.

For reliable documentation, photographs should show the flower from above and from the side, the stamens and stigmas, the leaves and the natural habitat. Plants should not be uprooted for photography.

Ecological importance

The autumn flowers of Colchicum provide pollen and other floral resources for insects during a period when relatively few plants are in flower.

As geophytes, they survive the long dry season within their underground corms. When favourable conditions return, they can flower rapidly and take advantage of autumn moisture.

The endemic Colchicum troodi is an important component of the natural and evolutionary heritage of Cyprus.

Threats and protection

Possible threats include:

  • residential and tourism development,
  • road construction or widening,
  • ploughing and agricultural intensification,
  • use of herbicides,
  • destruction of grasslands and open natural habitats,
  • trampling,
  • collection or uprooting of plants,
  • forest fires,
  • prolonged drought and climate change.

Particular attention should be given to searching for and confirming any surviving populations of Colchicum stevenii, as well as conserving the known localities of the endemic Colchicum troodi.

Classification

  • Kingdom: Plantae
  • Phylum: Streptophyta
  • Class: Equisetopsida
  • Subclass: Magnoliidae
  • Order: Liliales
  • Family: Colchicaceae
  • Genera in Cyprus: 1
  • Taxa in Cyprus: 3
  • Native non-endemic taxa: 2
  • Endemic taxa of Cyprus: 1
  • Alien taxa: 0
  • Hybrids: 0
  • Taxa of uncertain status: 0

Sources

 

Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες ,

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)