Translate

Monday, 24 August 2026

Οικογένεια Convolvulaceae στην Κύπρο – Convolvulaceae Family in Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο


ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Convolvulaceae, γνωστή στα αγγλικά ως bindweed family ή morning-glory family, είναι οικογένεια αγγειόσπερμων φυτών που ανήκει στην τάξη Solanales.

Περιλαμβάνει κυρίως ποώδη αναρριχώμενα ή έρποντα φυτά, αλλά και όρθια ποώδη φυτά, ημίθαμνους και θάμνους. Στην ίδια οικογένεια ανήκουν επίσης τα παρασιτικά φυτά του γένους Cuscuta, τα οποία παρουσιάζουν πολύ διαφορετική μορφή και τρόπο ζωής.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Convolvulaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 6 γένη και 24 taxa:

  • 17 ιθαγενή μη ενδημικά taxa,
  • κανένα ενδημικό taxon,
  • 4 ξενικά taxa,
  • 1 υβρίδιο,
  • 2 taxa αβέβαιης κατάστασης.

Τα έξι γένη που περιλαμβάνονται στον κατάλογο είναι τα Calystegia, Convolvulus, Cressa, Cuscuta, Dichondra και Ipomoea.

Βασικά μορφολογικά χαρακτηριστικά

Τα περισσότερα μέλη της οικογένειας είναι μονοετή ή πολυετή ποώδη φυτά με έρποντες, απλωμένους ή περιελισσόμενους βλαστούς. Ορισμένα είδη του γένους Convolvulus είναι όρθιοι ή χαμηλοί ημίθαμνοι.

Τα φύλλα είναι συνήθως απλά και εναλλασσόμενα, χωρίς παράφυλλα. Μπορεί να είναι καρδιόσχημα, βελοειδή, λογχοειδή, γραμμοειδή, λοβωτά ή βαθιά διαιρεμένα.

Τα άνθη είναι συνήθως ερμαφρόδιτα και ακτινόμορφα. Η στεφάνη αποτελείται από πέντε ενωμένα πέταλα και έχει χαρακτηριστικό χωνοειδές, κωδωνοειδές ή τροχοειδές σχήμα. Εξωτερικά διακρίνονται συχνά πέντε ακτινωτές πτυχές ή ζώνες.

Το χρώμα των ανθέων μπορεί να είναι λευκό, ρόδινο, λιλά, πορφυρό ή κυανό. Πολλά άνθη ανοίγουν κατά τις πρωινές ώρες και κλείνουν αργότερα μέσα στην ημέρα.

Ο καρπός είναι συνήθως ξηρή κάψα με έναν έως τέσσερις σπόρους. Οι σπόροι έχουν συχνά σκληρό περίβλημα, το οποίο τους επιτρέπει να παραμένουν βιώσιμοι στο έδαφος για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Τα παρασιτικά είδη του γένους Cuscuta

Τα είδη του γένους Cuscuta διαφέρουν έντονα από τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας. Είναι υποχρεωτικά παρασιτικά φυτά με πολύ λεπτούς, νηματοειδείς, κιτρινωπούς, πορτοκαλί ή κοκκινωπούς βλαστούς.

Τα φύλλα τους είναι εξαιρετικά μειωμένα και δεν μπορούν να επιβιώσουν ανεξάρτητα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι νεαροί βλαστοί περιελίσσονται γύρω από ένα φυτό-ξενιστή και σχηματίζουν ειδικά απορροφητικά όργανα, τα haustoria, τα οποία εισχωρούν στους ιστούς του ξενιστή.

Μέσω αυτών αντλούν νερό και θρεπτικές ουσίες. Μπορούν να παρασιτούν σε άγρια φυτά, θάμνους και γεωργικές καλλιέργειες.

Εξάπλωση και ενδιαιτήματα

Η οικογένεια Convolvulaceae έχει παγκόσμια εξάπλωση, με μεγάλη ποικιλότητα στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές. Αρκετά είδη εξαπλώνονται και στις εύκρατες περιοχές.

Στην Κύπρο τα μέλη της απαντούν σε:

  • καλλιεργημένους και εγκαταλειμμένους αγρούς,
  • φρυγανότοπους και θαμνώνες,
  • βραχώδεις και πετρώδεις πλαγιές,
  • δασικές παρυφές και ξέφωτα,
  • άκρες δρόμων και μονοπατιών,
  • φράκτες και τοίχους,
  • υγρά εδάφη και όχθες ρυακιών,
  • αλυκές και παράκτια αλατούχα εδάφη,
  • αμμώδεις παραλίες και θίνες,
  • κήπους και αστικές περιοχές.

Ορισμένα είδη είναι χαρακτηριστικά ξηρών μεσογειακών οικοτόπων, ενώ άλλα συνδέονται με υγρές, παράκτιες ή αλατούχες θέσεις.

Τα ιθαγενή μη ενδημικά taxa

Calystegia

  1. Calystegia sepium (L.) R. Br. · Species

Convolvulus

  1. Convolvulus althaeoides L. · Species
  2. Convolvulus arvensis L. · Species
  3. Convolvulus betonicifolius Mill. · Species
  4. Convolvulus coelesyriacus Boiss. · Species
  5. Convolvulus dorycnium L. · Species
  6. Convolvulus humilis Jacq. · Species
  7. Convolvulus lineatus L. · Species
  8. Convolvulus oleifolius Desr. · Species
  9. Convolvulus pentapetaloides L. · Species
  10. Convolvulus siculus L. · Species

Cressa

  1. Cressa cretica L. · Species

Cuscuta

  1. Cuscuta monogyna Vahl · Species
  2. Cuscuta palaestina Boiss. · Species
  3. Cuscuta planiflora Ten. · Species

Ipomoea

  1. Ipomoea imperati (Vahl) Griseb. · Species
  2. Ipomoea sagittata Poir. · Species

Ενδημικά taxa

Δεν περιλαμβάνεται κανένα ενδημικό taxon της οικογένειας Convolvulaceae στον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας.

Τα ξενικά taxa

Cuscuta

  1. Cuscuta campestris Yunck. · Species

Dichondra

  1. Dichondra micrantha Urb. · Species

Ipomoea

  1. Ipomoea indica (Burm.) Merr. · Species
  2. Ipomoea purpurea (L.) Roth · Species

Τα ξενικά είδη μπορεί να έχουν εισαχθεί ως καλλωπιστικά φυτά, μαζί με σπόρους καλλιεργειών ή με άλλο φυτικό υλικό. Τα Ipomoea indica και Ipomoea purpurea καλλιεργούνται για τα εντυπωσιακά άνθη τους και μπορούν να διαφεύγουν από κήπους.

Η Cuscuta campestris είναι παρασιτικό είδος που μπορεί να προσβάλλει πολλά άγρια και καλλιεργούμενα φυτά. Η μεταφορά μολυσμένου σπόρου ή φυτικού υλικού μπορεί να συμβάλει στην εξάπλωσή της.

Το υβρίδιο

1947. Convolvulus ×cyprius Boiss.

Το Convolvulus ×cyprius είναι το μοναδικό υβρίδιο της οικογένειας Convolvulaceae που περιλαμβάνεται στον οργανωμένο κατάλογο.

Ως υβρίδιο μπορεί να συνδυάζει μορφολογικά γνωρίσματα συγγενικών ειδών του γένους Convolvulus. Η ασφαλής αναγνώρισή του απαιτεί εξέταση των βλαστών, των φύλλων, του τριχώματος, του κάλυκα, της στεφάνης και της γονιμότητας των καρπών.

Η παρουσία του συμβόλου × στην επιστημονική ονομασία δηλώνει την υβριδική του προέλευση.

Taxa αβέβαιης κατάστασης

Convolvulus

  1. Convolvulus cantabrica L. · Species

Cuscuta

  1. Cuscuta epilinum Weihe · Species

Τα δύο taxa περιλαμβάνονται στην κατηγορία αβέβαιης κατάστασης, καθώς χρειάζεται περαιτέρω επιβεβαίωση της παρουσίας, της προέλευσης ή της κατάστασης των πληθυσμών τους στην Κύπρο.

Προσαρμογές σε διαφορετικά ενδιαιτήματα

Η οικογένεια περιλαμβάνει φυτά με πολύ διαφορετικές οικολογικές προσαρμογές.

Τα είδη των ξηρών οικοτόπων μπορεί να διαθέτουν:

  • στενά ή μικρά φύλλα,
  • πυκνό τρίχωμα,
  • βαθύ ριζικό σύστημα,
  • ξυλώδη βάση,
  • βραχεία περίοδο ανάπτυξης και ανθοφορίας.

Η Cressa cretica είναι προσαρμοσμένη σε αλατούχα εδάφη και εμφανίζεται σε παράκτιους υγροτόπους, αλυκές και άλλες θέσεις με υψηλή συγκέντρωση αλάτων.

Η Ipomoea imperati συνδέεται με αμμώδεις παράκτιους οικοτόπους. Οι έρποντες βλαστοί της μπορούν να εξαπλώνονται πάνω στην άμμο και να συμβάλλουν στη συγκράτησή της.

Η Ipomoea sagittata αναπτύσσεται κυρίως σε υγρές, ελώδεις ή εποχικά κατακλυζόμενες θέσεις.

Αναγνώριση

Η αναγνώριση των ειδών βασίζεται σε συνδυασμό χαρακτηριστικών:

  • την έρπουσα, όρθια ή περιελισσόμενη ανάπτυξη,
  • το σχήμα και τη διαίρεση των φύλλων,
  • την παρουσία και τον τύπο του τριχώματος,
  • το μέγεθος και το χρώμα της στεφάνης,
  • τη μορφή και το μέγεθος των σεπάλων,
  • τον αριθμό των ανθέων ανά ταξιανθία,
  • τη μορφή της κάψας,
  • το μέγεθος και την επιφάνεια των σπόρων,
  • τον τύπο του ενδιαιτήματος.

Για τα είδη του γένους Cuscuta χρειάζεται επιπλέον να εξετάζονται:

  • το πάχος και το χρώμα των βλαστών,
  • η μορφή των ανθικών ομάδων,
  • το σχήμα της στεφάνης και του κάλυκα,
  • η μορφή των στιγμάτων,
  • ο τρόπος ανοίγματος της κάψας,
  • τα φυτά-ξενιστές.

Οικολογική και οικονομική σημασία

Τα άνθη πολλών Convolvulaceae προσφέρουν νέκταρ και γύρη σε μέλισσες, πεταλούδες, νυχτοπεταλούδες και άλλα έντομα.

Τα έρποντα παράκτια είδη συμβάλλουν στη σταθεροποίηση της άμμου, ενώ η Cressa cretica αποτελεί μέρος της εξειδικευμένης αλοφυτικής βλάστησης των παράκτιων υγροτόπων.

Ορισμένα είδη του γένους Convolvulus μπορούν να συμπεριφέρονται ως γεωργικά ζιζάνια. Το Convolvulus arvensis διαθέτει εκτεταμένο υπόγειο ριζικό σύστημα και μπορεί να αναβλαστάνει μετά από μηχανική διατάραξη.

Τα παρασιτικά είδη Cuscuta μπορούν να επηρεάζουν την ανάπτυξη των φυτών-ξενιστών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να προκαλούν προβλήματα σε καλλιέργειες.

Άλλα μέλη της οικογένειας έχουν μεγάλη οικονομική σημασία. Η γλυκοπατάτα, Ipomoea batatas, ανήκει στις Convolvulaceae, χωρίς όμως να περιλαμβάνεται στον οργανωμένο κατάλογο ως φυτό που απαντά αυτοφυώς ή εκτός καλλιέργειας στην Κύπρο.

Απειλές και προστασία

Οι κυριότερες πιθανές απειλές για τα είδη των φυσικών οικοτόπων περιλαμβάνουν:

  • την καταστροφή παράκτιων αμμοθινών,
  • την αποξήρανση υγροτόπων,
  • τις αλλαγές στη φυσική υδρολογία,
  • την οικιστική και τουριστική ανάπτυξη,
  • την εντατικοποίηση της γεωργίας,
  • τη χρήση ζιζανιοκτόνων,
  • τη διάνοιξη δρόμων,
  • την ανεξέλεγκτη κίνηση οχημάτων στις παραλίες,
  • την εξάπλωση ξενικών αναρριχώμενων φυτών,
  • την παρατεταμένη ξηρασία και την κλιματική αλλαγή.

Ιδιαίτερη προστασία χρειάζονται οι αμμώδεις ακτές, οι αλυκές και οι υγρές θέσεις που φιλοξενούν τα εξειδικευμένα είδη της οικογένειας.

Ταξινόμηση

  • Βασίλειο: Plantae
  • Συνομοταξία: Streptophyta
  • Ομοταξία: Equisetopsida
  • Υφομοταξία: Magnoliidae
  • Τάξη: Solanales
  • Οικογένεια: Convolvulaceae
  • Γένη στην Κύπρο: 6
  • Taxa στην Κύπρο: 24
  • Ιθαγενή μη ενδημικά: 17
  • Ενδημικά της Κύπρου: 0
  • Ξενικά: 4
  • Υβρίδια: 1
  • Αβέβαιης κατάστασης: 2

Πηγές

Text by George Konstantinou

The Convolvulaceae, commonly known as the bindweed family or morning-glory family, is a family of flowering plants belonging to the order Solanales.

It comprises mainly climbing, twining or creeping herbs, together with erect herbs, subshrubs and shrubs. The family also includes the parasitic plants of the genus Cuscuta, which have a very different form and way of life.

According to the organized checklist of the Cypriot flora, Convolvulaceae is represented in Cyprus by 6 genera and 24 taxa:

  • 17 native non-endemic taxa,
  • no endemic taxa,
  • 4 alien taxa,
  • 1 hybrid,
  • 2 taxa of uncertain status.

The six genera included in the checklist are Calystegia, Convolvulus, Cressa, Cuscuta, Dichondra and Ipomoea.

Principal morphological characteristics

Most members of the family are annual or perennial herbs with creeping, trailing or twining stems. Some species of Convolvulus are erect herbs or low subshrubs.

The leaves are usually simple and alternate, without stipules. They may be heart-shaped, arrow-shaped, lanceolate, linear, lobed or deeply divided.

The flowers are generally bisexual and radially symmetrical. The corolla consists of five fused petals and has a characteristic funnel-shaped, bell-shaped or wheel-shaped form. Five radiating folds or bands are frequently visible externally.

The flowers may be white, pink, lilac, purple or blue. Many open during the morning and close later in the day.

The fruit is usually a dry capsule containing one to four seeds. The seeds frequently have a hard coat that allows them to remain viable in the soil for long periods.

The parasitic species of Cuscuta

Species of Cuscuta differ greatly from other members of the family. They are obligate parasitic plants with very slender, thread-like, yellowish, orange or reddish stems.

Their leaves are extremely reduced, and they cannot survive independently for long. Young stems coil around a host plant and produce specialized absorbing organs known as haustoria, which penetrate the host’s tissues.

Through these structures, they obtain water and nutrients. They may parasitize wild plants, shrubs and agricultural crops.

Distribution and habitats

Convolvulaceae has a worldwide distribution, with high diversity in tropical and subtropical regions. Several species also extend into temperate areas.

In Cyprus, members of the family occur in:

  • cultivated and abandoned fields,
  • phrygana and scrublands,
  • rocky and stony slopes,
  • forest margins and clearings,
  • roadsides and path margins,
  • hedges and walls,
  • moist soils and stream banks,
  • salt lakes and coastal saline soils,
  • sandy beaches and dunes,
  • gardens and urban areas.

Some species are characteristic of dry Mediterranean habitats, while others are associated with moist, coastal or saline sites.

Native non-endemic taxa

Calystegia

  1. Calystegia sepium (L.) R. Br. · Species

Convolvulus

  1. Convolvulus althaeoides L. · Species
  2. Convolvulus arvensis L. · Species
  3. Convolvulus betonicifolius Mill. · Species
  4. Convolvulus coelesyriacus Boiss. · Species
  5. Convolvulus dorycnium L. · Species
  6. Convolvulus humilis Jacq. · Species
  7. Convolvulus lineatus L. · Species
  8. Convolvulus oleifolius Desr. · Species
  9. Convolvulus pentapetaloides L. · Species
  10. Convolvulus siculus L. · Species

Cressa

  1. Cressa cretica L. · Species

Cuscuta

  1. Cuscuta monogyna Vahl · Species
  2. Cuscuta palaestina Boiss. · Species
  3. Cuscuta planiflora Ten. · Species

Ipomoea

  1. Ipomoea imperati (Vahl) Griseb. · Species
  2. Ipomoea sagittata Poir. · Species

Endemic taxa

No endemic taxon belonging to Convolvulaceae is included in the organized checklist of the Cypriot flora.

Alien taxa

Cuscuta

  1. Cuscuta campestris Yunck. · Species

Dichondra

  1. Dichondra micrantha Urb. · Species

Ipomoea

  1. Ipomoea indica (Burm.) Merr. · Species
  2. Ipomoea purpurea (L.) Roth · Species

Alien species may have been introduced as ornamentals, with crop seeds or with other plant material. Ipomoea indica and Ipomoea purpurea are cultivated for their conspicuous flowers and may escape from gardens.

Cuscuta campestris is a parasitic species capable of attacking numerous wild and cultivated plants. The movement of contaminated seed or plant material may contribute to its spread.

The hybrid

1947. Convolvulus ×cyprius Boiss.

Convolvulus ×cyprius is the only hybrid belonging to Convolvulaceae included in the organized checklist.

As a hybrid, it may combine morphological characters of related Convolvulus species. Reliable identification requires examination of the stems, leaves, indumentum, calyx, corolla and fruit fertility.

The × symbol in its scientific name indicates its hybrid origin.

Taxa of uncertain status

Convolvulus

  1. Convolvulus cantabrica L. · Species

Cuscuta

  1. Cuscuta epilinum Weihe · Species

The two taxa are included in the uncertain-status category because their presence, origin or population status in Cyprus requires further confirmation.

Adaptations to different habitats

The family includes plants with very different ecological adaptations.

Species of dry habitats may possess:

  • narrow or small leaves,
  • dense hairs,
  • deep root systems,
  • woody bases,
  • short growing and flowering periods.

Cressa cretica is adapted to saline soils and occurs in coastal wetlands, salt lakes and other places with high salt concentrations.

Ipomoea imperati is associated with sandy coastal habitats. Its creeping stems can spread across the sand and contribute to its stabilization.

Ipomoea sagittata grows mainly in moist, marshy or seasonally flooded habitats.

Identification

Identification is based on a combination of characters:

  • creeping, erect or twining growth,
  • leaf shape and division,
  • presence and type of hairs,
  • corolla size and colour,
  • form and size of the sepals,
  • number of flowers per inflorescence,
  • form of the capsule,
  • size and surface of the seeds,
  • habitat type.

For species of Cuscuta, it is also necessary to examine:

  • stem thickness and colour,
  • form of the flower clusters,
  • shape of the corolla and calyx,
  • form of the stigmas,
  • manner in which the capsule opens,
  • host plants.

Ecological and economic importance

The flowers of many Convolvulaceae provide nectar and pollen for bees, butterflies, moths and other insects.

Creeping coastal species contribute to sand stabilization, while Cressa cretica forms part of the specialized halophytic vegetation of coastal wetlands.

Some Convolvulus species may behave as agricultural weeds. Convolvulus arvensis possesses an extensive underground root system and can regenerate following mechanical disturbance.

Parasitic Cuscuta species can affect the growth of their host plants and may cause problems in agricultural crops.

Other members of the family are economically important. The sweet potato, Ipomoea batatas, belongs to Convolvulaceae, although it is not included in the organized checklist as a plant occurring wild or outside cultivation in Cyprus.

Threats and protection

The principal potential threats to species of natural habitats include:

  • destruction of coastal dunes,
  • drainage of wetlands,
  • changes to natural hydrology,
  • residential and tourism development,
  • agricultural intensification,
  • use of herbicides,
  • road construction,
  • uncontrolled vehicle movement on beaches,
  • spread of alien climbing plants,
  • prolonged drought and climate change.

Particular protection is required for sandy coasts, salt lakes and moist habitats supporting specialized members of the family.

Classification

  • Kingdom: Plantae
  • Phylum: Streptophyta
  • Class: Equisetopsida
  • Subclass: Magnoliidae
  • Order: Solanales
  • Family: Convolvulaceae
  • Genera in Cyprus: 6
  • Taxa in Cyprus: 24
  • Native non-endemic taxa: 17
  • Endemic taxa of Cyprus: 0
  • Alien taxa: 4
  • Hybrids: 1
  • Taxa of uncertain status: 2

Sources

Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες ,

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)