Translate

Tuesday, 25 August 2026

Οικογένεια Commelinaceae στην Κύπρο – Commelinaceae Family in Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο


ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Commelinaceae, γνωστή στα αγγλικά ως dayflower family ή spiderwort family, είναι οικογένεια μονοκοτυλήδονων ανθοφόρων φυτών της τάξης Commelinales. Περιλαμβάνει περίπου 40–41 γένη και περισσότερα από 730 είδη.

Τα μέλη της εξαπλώνονται κυρίως στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές της Αμερικής, της Αφρικής, της Ασίας και της Αυστραλίας. Μικρότερος αριθμός ειδών επεκτείνεται στις θερμές εύκρατες ζώνες.

Η οικογένεια παρουσιάζει πολύ μεγάλη μορφολογική ποικιλότητα στα άνθη και στις ταξιανθίες της. Περιλαμβάνει κυρίως ποώδη φυτά υγρών, σκιερών ή διαταραγμένων ενδιαιτημάτων, αν και ορισμένα είδη είναι προσαρμοσμένα σε εποχικά ξηρές περιοχές.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Commelinaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 2 γένη και 2 taxa. Και τα δύο περιλαμβάνονται στην κατηγορία των ξενικών ή εγκλιματισμένων taxa. Δεν καταγράφονται αυτοφυή μη ενδημικά, ενδημικά, υβριδικά ή αβέβαιης κατάστασης taxa της οικογένειας.

Καθεστώς των δύο taxa στην Κύπρο

Τα δύο taxa έχουν διαφορετικό επιμέρους καθεστώς:

  • Το Commelina communis καταγράφεται ως περιστασιακό ξενικό – Casual (CA).
  • Το Tradescantia fluminensis καταγράφεται στην τρέχουσα δυναμική βάση Flora of Cyprus ως εγκλιματισμένο μη εισβλητικό – Naturalized non-invasive (NN).

Το Tradescantia fluminensis είχε παρουσιαστεί σε επιστημονική δημοσίευση του 2019 ως νέο εισβλητικό ξενόφυτο από τρεις ποταμούς της Κύπρου. Ωστόσο, η τρέχουσα βάση Flora of Cyprus αποδίδει στο είδος το καθεστώς Naturalized non-invasive (NN). Στο παρόν άρθρο ακολουθείται το σημερινό καταγεγραμμένο καθεστώς, με την επισήμανση ότι απαιτείται συνεχής παρακολούθηση.

Γενικά χαρακτηριστικά

Τα μέλη της Commelinaceae είναι κυρίως μονοετείς ή πολυετείς πόες. Μπορεί να είναι όρθια, απλωμένα, έρποντα, αναρριχώμενα ή, σπανιότερα, επίφυτα.

Οι βλαστοί είναι συνήθως σαρκώδεις, εύκαμπτοι και ευδιάκριτα αρθρωτοί, με διογκωμένους κόμβους και επιμήκη μεσογονάτια. Πολλά είδη ριζώνουν εύκολα στους κόμβους όταν οι βλαστοί έρθουν σε επαφή με υγρό έδαφος.

Οι ρίζες είναι ινώδεις ή, σε ορισμένα είδη, σαρκώδεις και κονδυλώδεις. Τα φυτά μπορεί επίσης να σχηματίζουν ριζώματα ή στόλωνες.

Τα φύλλα είναι εναλλασσόμενα, απλά, ακέραια και παραλληλόνευρα. Διατάσσονται σε δύο σειρές ή σπειροειδώς κατά μήκος του βλαστού.

Η βάση κάθε φύλλου σχηματίζει κλειστό κολεό που περιβάλλει τον βλαστό. Σε αντίθεση με τα αγρωστώδη, ο κολεός δεν διαθέτει γλωσσίδα. Το έλασμα είναι συνήθως ωοειδές, λογχοειδές ή γραμμοειδές και μπορεί να είναι λεπτό ή ελαφρώς σαρκώδες.

Οι νεαροί ιστοί πολλών ειδών περιέχουν βλεννώδεις ουσίες και κρυστάλλους οξαλικού ασβεστίου με τη μορφή ραφίδων. Οι εύθραυστοι και υδαρείς βλαστοί αποτελούν χαρακτηριστικό γνώρισμα αρκετών καλλωπιστικών ειδών.

Άνθη και ταξιανθίες

Οι ταξιανθίες είναι συνήθως καθορισμένες και αποτελούνται από ένα ή περισσότερα ελικοειδή κύματα. Μπορεί να είναι επάκριες ή μασχαλιαίες και συχνά συνοδεύονται από μεγάλα φυλλοειδή ή σπαθοειδή βράκτια.

Τα άνθη είναι συνήθως ερμαφρόδιτα, αν και σε ορισμένα είδη υπάρχουν και αρσενικά άνθη. Μπορεί να είναι ακτινόμορφα ή ζυγόμορφα.

Ο κάλυκας αποτελείται από τρία σέπαλα και η στεφάνη από τρία πέταλα. Τα πέταλα είναι συχνά κυανά, ιώδη, ρόδινα ή λευκά. Σε ορισμένα είδη, το ένα πέταλο είναι πολύ μικρότερο ή διαφορετικού χρώματος από τα άλλα δύο.

Υπάρχουν μέχρι έξι στήμονες. Ορισμένοι μπορεί να είναι γόνιμοι, ενώ άλλοι μετατρέπονται σε εμφανή στείρα στημονώδη ή σταμινώδια. Τα σταμινώδια μπορεί να μοιάζουν με μικρές κίτρινες ανθήρες και να λειτουργούν ως οπτικά σήματα για την προσέλκυση επικονιαστών.

Τα νήματα των στημόνων φέρουν συχνά χαρακτηριστικές μακριές ή χανδροειδείς τρίχες. Η ωοθήκη είναι επιφυής, αποτελείται από τρία ενωμένα καρπόφυλλα και είναι συνήθως δίχωρη ή τρίχωρη.

Ο καρπός είναι κατά κανόνα κάψα που ανοίγει κατά την ωρίμανση, αν και σε ορισμένα είδη είναι αδιάρρηκτη ή σαρκώδης. Τα σπέρματα περιέχουν αμυλούχο ενδοσπέρμιο.

Εφήμερα άνθη

Χαρακτηριστικό γνώρισμα της οικογένειας είναι η πολύ μικρή διάρκεια ζωής των ανθέων. Πολλά άνθη ανοίγουν το πρωί και μαραίνονται πριν από το τέλος της ίδιας ημέρας.

Από αυτή την ιδιότητα προέρχεται η αγγλική ονομασία dayflower, δηλαδή «άνθος μιας ημέρας», που χρησιμοποιείται κυρίως για τα είδη του γένους Commelina.

Τα πέταλα δεν ξηραίνονται πάντοτε με τον συνηθισμένο τρόπο. Σε αρκετά είδη οι ιστοί τους υγροποιούνται ή αποσυντίθενται γρήγορα μετά την άνθηση.

Η σύντομη διάρκεια κάθε άνθους αντισταθμίζεται από τη διαδοχική παραγωγή πολλών ανθέων σε διαφορετικές ημέρες.

Η Commelinaceae στην Κύπρο

Η οικογένεια δεν διαθέτει αυτοφυή εκπρόσωπο στον οργανωμένο κατάλογο. Τα δύο taxa εισήχθησαν μέσω ανθρώπινων δραστηριοτήτων, κυρίως ως καλλωπιστικά ή μαζί με φυτικό και εδαφικό υλικό.

Και τα δύο προτιμούν θέσεις με αυξημένη υγρασία σε σχέση με τα περισσότερα ξηροφυτικά φυτά της Κύπρου. Μπορούν να αναπτύσσονται σε κήπους, φυτώρια, αρδευόμενα εδάφη, όχθες, κοίτες ποταμών, σκιερές θέσεις και άλλους υγρούς ή διαταραγμένους χώρους.

Το Commelina communis είναι κυρίως μονοετές και εξαπλώνεται με σπέρματα. Το Tradescantia fluminensis είναι πολυετές έρπον φυτό και εξαπλώνεται εξαιρετικά αποτελεσματικά με τμήματα των βλαστών του.

Τα taxa της οικογένειας Commelinaceae στην Κύπρο

Ξενικά ή εγκλιματισμένα – Alien or naturalized

Commelina

  1. Commelina communis L. · Species

Tradescantia

  1. Tradescantia fluminensis Vell. · Species

Το γένος Commelina

Το γένος Commelina περιλαμβάνει περίπου 200 είδη και είναι το μεγαλύτερο γένος της οικογένειας. Τα είδη είναι μονοετείς ή πολυετείς πόες με όρθιους, ανερχόμενους ή έρποντες βλαστούς.

Οι ταξιανθίες περιβάλλονται από χαρακτηριστικό διπλωμένο βράκτιο, γνωστό ως σπάθη. Η σπάθη μπορεί να συγκρατεί υγρασία και βλεννώδες υγρό γύρω από τα νεαρά άνθη και τους αναπτυσσόμενους καρπούς.

Τα άνθη είναι συνήθως ζυγόμορφα και συχνά έχουν δύο μεγάλα, εμφανή πέταλα και ένα πολύ μικρότερο τρίτο πέταλο.

Περιγραφή του Commelina communis

Το Commelina communis, γνωστό στα αγγλικά ως Asiatic dayflower, είναι μονοετές ή περιστασιακά βραχύβιο πολυετές φυτό.

Οι βλαστοί είναι σαρκώδεις, διακλαδισμένοι και όρθιοι, ανερχόμενοι ή απλωμένοι. Μπορούν να ριζώνουν στους κατώτερους κόμβους όταν έρχονται σε επαφή με υγρό έδαφος.

Τα φύλλα είναι εναλλασσόμενα, ωοειδή έως λογχοειδή, με παράλληλη νεύρωση και βάση που σχηματίζει κολεό γύρω από τον βλαστό.

Η ταξιανθία περιβάλλεται από πράσινη, διπλωμένη και συχνά καρδιόσχημη σπάθη. Τα άνθη έχουν δύο μεγάλα έντονα κυανά πέταλα και ένα πολύ μικρότερο λευκό ή ανοιχτόχρωμο πέταλο.

Υπάρχουν τρεις γόνιμοι στήμονες και τρία εμφανή σταμινώδια. Τα σταμινώδια έχουν κίτρινες, σταυροειδείς ή πεταλοειδείς δομές που μοιάζουν με ανθήρες γεμάτους γύρη.

Η εμφάνιση αυτή μπορεί να προσελκύει επικονιαστές, παρόλο που τα σταμινώδια δεν παράγουν λειτουργική γύρη. Τα άνθη δεν διαθέτουν νέκταρ και οι επισκέπτες προσελκύονται κυρίως από τη γύρη.

Ο καρπός είναι μικρή κάψα που περιέχει λίγα σπέρματα. Τα σπέρματα μπορούν να μεταφέρονται με χώμα, νερό, γεωργικά προϊόντα και ανθρώπινες δραστηριότητες.

Καταγωγή και παρουσία του Commelina communis

Το είδος κατάγεται από την Ασία, με φυσική εξάπλωση από τη Σιβηρία μέχρι την Ιαπωνία και την Ινδοκίνα. Έχει εισαχθεί σε πολλές περιοχές της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής, όπου μπορεί να εμφανίζεται ως ζιζάνιο.

Στην Κύπρο καταγράφεται ως περιστασιακό ξενικό – Casual (CA). Αυτό σημαίνει ότι έχει εμφανιστεί έξω από καλλιέργεια, αλλά δεν έχει τεκμηριωθεί ακόμη η δημιουργία σταθερών και μακροχρόνιων αυτοσυντηρούμενων πληθυσμών.

Το είδος καταγράφηκε πρόσφατα στη χλωρίδα της Κύπρου. Η παρουσία του πρέπει να παρακολουθείται σε φυτώρια, κήπους, αρδευόμενες καλλιέργειες και υγρές διαταραγμένες θέσεις.

Το γένος Tradescantia

Το γένος Tradescantia περιλαμβάνει πολυετείς, σπανιότερα μονοετείς πόες που κατάγονται κυρίως από την Αμερική. Πολλά είδη καλλιεργούνται για το φύλλωμα και τα άνθη τους.

Οι βλαστοί είναι συχνά σαρκώδεις και εύθραυστοι. Ριζώνουν εύκολα στους κόμβους και μπορούν να δημιουργήσουν πυκνή εδαφοκάλυψη.

Τα άνθη έχουν τρία σχεδόν ίσα πέταλα και έξι στήμονες. Τα νήματα των στημόνων φέρουν συνήθως εμφανείς τρίχες, οι οποίες αποτελούν χαρακτηριστικό του γένους.

Περιγραφή του Tradescantia fluminensis

Το Tradescantia fluminensis είναι έρπουσα πολυετής πόα με λεπτούς, σαρκώδεις, εύκαμπτους και εύθραυστους βλαστούς.

Οι βλαστοί απλώνονται πάνω στο έδαφος και ριζώνουν στους κόμβους. Ακόμη και μικρά αποκομμένα τμήματα μπορούν, όταν βρεθούν σε υγρό έδαφος, να δημιουργήσουν νέα φυτά.

Τα φύλλα είναι εναλλασσόμενα, ωοειδή έως λογχοειδή, στιλπνά, πράσινα και ελαφρώς σαρκώδη. Η βάση σχηματίζει κλειστό κολεό γύρω από τον βλαστό.

Τα άνθη είναι μικρά, λευκά και αποτελούνται από τρία πέταλα. Υπάρχουν έξι στήμονες με τριχωτά νήματα και κίτρινες ανθήρες.

Το φυτό μπορεί να σχηματίζει πυκνά στρώματα βλαστών και φύλλων πάνω στο έδαφος. Η αγενής αναπαραγωγή είναι συνήθως σημαντικότερη από την παραγωγή σπερμάτων για την τοπική του εξάπλωση.

Καταγωγή και παρουσία του Tradescantia fluminensis

Το είδος κατάγεται από τη νότια και νοτιοανατολική Βραζιλία και γειτονικές περιοχές της Νότιας Αμερικής. Έχει μεταφερθεί παγκοσμίως ως καλλωπιστικό και φυτό εδαφοκάλυψης.

Σε πολλές χώρες με υγρό κλίμα έχει εξελιχθεί σε σοβαρό εισβλητικό φυτό δασών, ρεμάτων και σκιερών ενδιαιτημάτων.

Στην Κύπρο έχει καταγραφεί σε τρεις ποταμούς και σε υψόμετρα περίπου 600–675 μέτρων. Η τρέχουσα Flora of Cyprus το χαρακτηρίζει ως εγκλιματισμένο μη εισβλητικό – Naturalized non-invasive (NN).

Επειδή το είδος μπορεί να εξαπλωθεί πολύ γρήγορα με τμήματα βλαστών και είναι σοβαρά εισβλητικό σε άλλες χώρες, το σημερινό μη εισβλητικό καθεστώς του στην Κύπρο δεν πρέπει να οδηγήσει σε εφησυχασμό.

Διάκριση των δύο κυπριακών taxa

Τα δύο είδη διακρίνονται εύκολα κατά την άνθηση:

  • Το Commelina communis έχει δύο μεγάλα κυανά πέταλα και ένα πολύ μικρότερο λευκό πέταλο.
  • Το Tradescantia fluminensis έχει τρία σχεδόν ίσα λευκά πέταλα.
  • Η ταξιανθία του Commelina communis περιβάλλεται από διπλωμένη πράσινη σπάθη.
  • Το Tradescantia fluminensis δεν έχει την ίδια χαρακτηριστική κλειστή σπάθη.
  • Το Commelina communis είναι κυρίως μονοετές.
  • Το Tradescantia fluminensis είναι πολυετές έρπον φυτό.
  • Το Commelina communis εξαπλώνεται κυρίως με σπέρματα.
  • Το Tradescantia fluminensis εξαπλώνεται πολύ αποτελεσματικά με τμήματα βλαστών.
  • Το Commelina communis είναι περιστασιακό ξενικό στην Κύπρο.
  • Το Tradescantia fluminensis είναι εγκλιματισμένο μη εισβλητικό σύμφωνα με την τρέχουσα βάση.

Ενδιαιτήματα στην Κύπρο

Τα δύο είδη μπορεί να εμφανίζονται σε:

  • Κήπους και φυτώρια.
  • Αρδευόμενες καλλιέργειες.
  • Όχθες ποταμών και ρυακιών.
  • Κοίτες με μόνιμη ή εποχική υγρασία.
  • Αρδευτικά κανάλια και αποχετεύσεις.
  • Σκιερές θέσεις κάτω από δέντρα.
  • Παρυφές πηγών.
  • Υγρούς τοίχους και πρανή.
  • Εγκαταλειμμένους κήπους.
  • Χώρους απόρριψης φυτικού υλικού.
  • Δροσερά ορεινά και ημιορεινά ενδιαιτήματα.
  • Διαταραγμένα εδάφη κοντά σε οικισμούς.

Το Tradescantia fluminensis ευνοείται ιδιαίτερα από τη σκιά, την υψηλή υγρασία και την ύπαρξη παχιάς φυλλοστρωμνής.

Οικολογία και επικονίαση

Τα άνθη προσελκύουν κυρίως μέλισσες, μύγες και άλλα έντομα που συλλέγουν γύρη. Πολλά είδη δεν παράγουν νέκταρ και βασίζονται σε οπτικά σήματα και στην προσφορά γύρης.

Στο Commelina communis, τα μεγάλα κυανά πέταλα και τα κίτρινα σταμινώδια δημιουργούν έντονη χρωματική αντίθεση. Τα σταμινώδια μπορούν να ενισχύουν οπτικά την εντύπωση άφθονης γύρης.

Η αυτογονιμοποίηση είναι δυνατή σε ορισμένα μέλη της οικογένειας και μπορεί να εξασφαλίζει την παραγωγή σπερμάτων όταν οι επικονιαστές είναι λιγοστοί.

Το Tradescantia fluminensis μπορεί να σχηματίζει πυκνή κάλυψη που προσφέρει υγρό μικροπεριβάλλον σε μικρά ασπόνδυλα. Παράλληλα, η πυκνή κάλυψη μπορεί να περιορίζει το φως και τη βλάστηση κάτω από αυτήν.

Αναπαραγωγή και διασπορά

Το Commelina communis αναπαράγεται κυρίως με σπέρματα. Τα σπέρματα μπορούν να μεταφερθούν:

  • Με το νερό.
  • Με το χώμα και τη λάσπη.
  • Με γεωργικά μηχανήματα.
  • Με φυτά φυτωρίων.
  • Με σπόρους καλλιεργειών.
  • Με απορρίμματα κήπων.

Το Tradescantia fluminensis εξαπλώνεται κυρίως αγενώς. Οι βλαστοί σπάζουν πολύ εύκολα και κάθε τμήμα που περιλαμβάνει έναν ή περισσότερους κόμβους μπορεί να ριζώσει.

Τα τμήματα μεταφέρονται με:

  • Τη ροή του νερού.
  • Τις πλημμύρες.
  • Τον καθαρισμό ρεμάτων.
  • Τη μετακίνηση χώματος.
  • Τα εργαλεία και τα μηχανήματα.
  • Την απόρριψη κλαδεμάτων.
  • Τα ζώα και την ανθρώπινη κυκλοφορία.

Αυτός ο τρόπος αναπαραγωγής δυσκολεύει την απομάκρυνση, επειδή ακόμη και μικρά τμήματα που παραμένουν στο έδαφος μπορούν να αναπτυχθούν ξανά.

Προσαρμογές

Οι σημαντικότερες προσαρμογές των δύο taxa περιλαμβάνουν:

  • Σαρκώδεις βλαστούς που συγκρατούν νερό.
  • Εύκολη ριζοβολία στους κόμβους.
  • Ταχεία αγενή αναπαραγωγή.
  • Ευκαμψία των βλαστών.
  • Ανάπτυξη σε σκιερές και υγρές θέσεις.
  • Γρήγορη κάλυψη γυμνού εδάφους.
  • Διαδοχική παραγωγή πολλών εφήμερων ανθέων.
  • Δυνατότητα αυτογονιμοποίησης σε ορισμένες συνθήκες.
  • Παραγωγή ανθεκτικών σπερμάτων στο Commelina communis.
  • Αναγέννηση από πολύ μικρά τμήματα στο Tradescantia fluminensis.
  • Αντοχή σε συχνή διατάραξη και μηχανικό τραυματισμό.

Καλλωπιστική και οικονομική σημασία

Πολλά μέλη της Commelinaceae καλλιεργούνται ως καλλωπιστικά για τα έντονα χρώματα των φύλλων και των ανθέων τους. Γένη όπως τα Tradescantia, Callisia, Commelina και Dichorisandra περιλαμβάνουν δημοφιλή φυτά εσωτερικών και εξωτερικών χώρων.

Το Tradescantia fluminensis χρησιμοποιήθηκε ως φυτό εδαφοκάλυψης επειδή αναπτύσσεται γρήγορα, αντέχει στη σκιά και ριζώνει εύκολα. Τα ίδια χαρακτηριστικά, όμως, αυξάνουν την πιθανότητα διαφυγής και εγκλιματισμού.

Ορισμένα είδη Commelina χρησιμοποιούνται τοπικά ως λαχανικά ή σε παραδοσιακές θεραπευτικές πρακτικές. Οι χρήσεις αυτές δεν πρέπει να μεταφέρονται αυτόματα στο Commelina communis της Κύπρου ούτε να θεωρούνται απόδειξη ασφάλειας.

Πιθανές οικολογικές επιπτώσεις

Το Tradescantia fluminensis μπορεί, εάν εξαπλωθεί ανεξέλεγκτα, να προκαλέσει:

  • Σχηματισμό πυκνών στρωμάτων βλάστησης.
  • Μείωση του φωτός στην επιφάνεια του εδάφους.
  • Περιορισμό της βλάστησης αυτοφυών σπερμάτων.
  • Παρεμπόδιση της αναγέννησης ποωδών φυτών και δενδρυλλίων.
  • Αλλοίωση της φυλλοστρωμνής.
  • Μεταβολή της υγρασίας κοντά στο έδαφος.
  • Ταχεία εξάπλωση κατά μήκος ποταμών.
  • Επανεμφάνιση μετά από ατελή απομάκρυνση.

Οι επιπτώσεις αυτές είναι καλά γνωστές από άλλες χώρες. Στην Κύπρο χρειάζεται τοπική έρευνα για να καθοριστεί η πραγματική έκταση και έντασή τους.

Το Commelina communis μπορεί να εξελιχθεί σε ζιζάνιο αρδευόμενων καλλιεργειών και κήπων, αλλά το σημερινό καθεστώς του στην Κύπρο παραμένει περιστασιακό.

Παρακολούθηση και διαχείριση στην Κύπρο

Χρήσιμα μέτρα περιλαμβάνουν:

  • Χαρτογράφηση όλων των γνωστών πληθυσμών.
  • Έλεγχο ποταμών και ρυακιών κάτω από τις γνωστές θέσεις.
  • Παρακολούθηση φυτωρίων και αρδευόμενων καλλιεργειών για Commelina communis.
  • Αποφυγή καλλιέργειας του Tradescantia fluminensis κοντά σε ποτάμια, πηγές και φυσικά δάση.
  • Απαγόρευση απόρριψης ζωντανών κλαδεμάτων σε φυσικές περιοχές.
  • Αφαίρεση ολόκληρων των βλαστών και όλων των ριζωμένων κόμβων.
  • Συλλογή ακόμη και μικρών τμημάτων μετά την απομάκρυνση.
  • Ασφαλή ξήρανση ή καταστροφή του φυτικού υλικού.
  • Επαναλαμβανόμενους ελέγχους, επειδή το φυτό μπορεί να αναβλαστήσει.
  • Αποφυγή μεταφοράς μολυσμένου χώματος.
  • Περιορισμό της αλόγιστης χρήσης ζιζανιοκτόνων κοντά σε υδάτινα οικοσυστήματα.
  • Επανεκτίμηση του καθεστώτος του Tradescantia fluminensis εάν καταγραφεί ταχεία εξάπλωση ή οικολογική επίδραση.

Ταξινομική κατάταξη

Βασίλειο: Plantae
Κλάδος: Αγγειόσπερμα – Angiosperms
Κλάδος: Μονοκοτυλήδονα – Monocots
Κλάδος: Κομμελινίδες – Commelinids
Τάξη: Commelinales
Οικογένεια: Commelinaceae
Γένη στην Κύπρο: Commelina, Tradescantia
Αριθμός γενών στην Κύπρο: 2
Αριθμός taxa στην Κύπρο: 2
Αυτοφυή μη ενδημικά: 0
Ενδημικά: 0
Ξενικά ή εγκλιματισμένα: 2
Υβρίδια: 0
Αβέβαιης κατάστασης: 0
Εγκλιματισμένα μη εισβλητικά: 1
Περιστασιακά ξενικά: 1

Πηγές

Text by George Konstantinou

The family Commelinaceae, known as the dayflower family or spiderwort family, is a family of monocotyledonous flowering plants belonging to the order Commelinales. It includes approximately 40–41 genera and more than 730 species.

Its members are distributed mainly throughout the tropical and subtropical regions of the Americas, Africa, Asia and Australia. A smaller number of species extends into the warm temperate zones.

The family displays very great morphological diversity in its flowers and inflorescences. It consists mainly of herbaceous plants of moist, shaded or disturbed habitats, although certain species are adapted to seasonally dry regions.

According to the organized checklist of the Cyprus flora, the family Commelinaceae is represented in Cyprus by 2 genera and 2 taxa. Both are included in the category of alien or naturalized taxa. No native non-endemic, endemic, hybrid or uncertain-status taxa of the family are recorded.

Status of the two taxa in Cyprus

The two taxa have different detailed statuses:

  • Commelina communis is recorded as a Casual alien (CA).
  • Tradescantia fluminensis is recorded in the current dynamic Flora of Cyprus database as Naturalized non-invasive (NN).

Tradescantia fluminensis was presented in a 2019 scientific publication as a newly recorded invasive alien plant from three rivers in Cyprus. However, the current Flora of Cyprus database assigns the species the status Naturalized non-invasive (NN). This article follows the present recorded status while emphasizing that continued monitoring is required.

General characteristics

The members of Commelinaceae are mainly annual or perennial herbs. They may be erect, spreading, creeping, climbing or, more rarely, epiphytic.

The stems are generally succulent, flexible and conspicuously jointed, with swollen nodes and elongated internodes. Many species readily root at the nodes when the stems come into contact with moist soil.

The roots are fibrous or, in certain species, fleshy and tuberous. The plants may also form rhizomes or stolons.

The leaves are alternate, simple, entire and parallel-veined. They are arranged in two rows or spirally along the stem.

The base of each leaf forms a closed sheath around the stem. Unlike grasses, the sheath lacks a ligule. The blade is usually ovate, lanceolate or linear and may be thin or slightly succulent.

The young tissues of many species contain mucilaginous substances and calcium oxalate crystals in the form of raphides. Fragile, watery stems are characteristic of several ornamental species.

Flowers and inflorescences

The inflorescences are usually determinate and consist of one or more helicoid cymes. They may be terminal or axillary and are frequently accompanied by large leaf-like or spathe-like bracts.

The flowers are generally bisexual, although male flowers also occur in certain species. They may be actinomorphic or zygomorphic.

The calyx consists of three sepals and the corolla of three petals. The petals are often blue, violet, pink or white. In certain species, one petal is much smaller or differs in colour from the other two.

There are up to six stamens. Some may be fertile, while others are modified into conspicuous sterile stamens or staminodes. The staminodes may resemble small yellow anthers and function as visual signals attracting pollinators.

The stamen filaments frequently bear characteristic long or bead-like hairs. The ovary is superior, consists of three united carpels and is generally two- or three-chambered.

The fruit is usually a capsule that opens at maturity, although in certain species it is indehiscent or fleshy. The seeds contain starchy endosperm.

Ephemeral flowers

A characteristic feature of the family is the very short life of its flowers. Many flowers open in the morning and wither before the end of the same day.

The English name dayflower, used mainly for species of the genus Commelina, is derived from this characteristic.

The petals do not always dry in the conventional manner. In several species, their tissues liquefy or rapidly disintegrate after flowering.

The short duration of each flower is compensated for by the successive production of numerous flowers on different days.

Commelinaceae in Cyprus

The family has no native representative in the organized checklist. The two taxa were introduced through human activities, mainly as ornamentals or together with plant and soil material.

Both prefer locations with increased moisture compared with most drought-adapted plants of Cyprus. They can grow in gardens, nurseries, irrigated soils, banks, riverbeds, shaded sites and other moist or disturbed locations.

Commelina communis is mainly annual and spreads through seeds. Tradescantia fluminensis is a perennial creeping plant and spreads extremely effectively through stem fragments.

The taxa of the family Commelinaceae in Cyprus

Alien or naturalized

Commelina

  1. Commelina communis L. · Species

Tradescantia

  1. Tradescantia fluminensis Vell. · Species

The genus Commelina

The genus Commelina includes approximately 200 species and is the largest genus of the family. The species are annual or perennial herbs with erect, ascending or creeping stems.

The inflorescences are enclosed by a characteristic folded bract known as a spathe. The spathe may retain moisture and mucilaginous liquid around the young flowers and developing fruits.

The flowers are generally zygomorphic and frequently possess two large, conspicuous petals and a much smaller third petal.

Description of Commelina communis

Commelina communis, known in English as the Asiatic dayflower, is an annual or occasionally short-lived perennial plant.

The stems are succulent, branched and erect, ascending or spreading. They can root at the lower nodes when they come into contact with moist soil.

The leaves are alternate, ovate to lanceolate, parallel-veined and possess a base that forms a sheath around the stem.

The inflorescence is enclosed by a green, folded and frequently heart-shaped spathe. The flowers possess two large, intense blue petals and a much smaller white or pale-coloured petal.

There are three fertile stamens and three conspicuous staminodes. The staminodes possess yellow, cross-shaped or petal-like structures resembling pollen-filled anthers.

This appearance may attract pollinators even though the staminodes do not produce functional pollen. The flowers lack nectar, and visitors are attracted mainly by pollen.

The fruit is a small capsule containing a few seeds. The seeds may be transported through soil, water, agricultural products and human activities.

Origin and presence of Commelina communis

The species originates from Asia, with a natural distribution extending from Siberia to Japan and Indo-China. It has been introduced to many parts of Europe and North America, where it may occur as a weed.

In Cyprus, it is recorded as a Casual alien (CA). This means that it has occurred outside cultivation, but the formation of stable, long-term self-sustaining populations has not yet been documented.

The species was recorded recently in the flora of Cyprus. Its presence should be monitored in nurseries, gardens, irrigated cultivation and moist disturbed locations.

The genus Tradescantia

The genus Tradescantia includes perennial, more rarely annual, herbs originating mainly from the Americas. Many species are cultivated for their foliage and flowers.

The stems are frequently succulent and fragile. They root readily at the nodes and can create dense ground cover.

The flowers possess three nearly equal petals and six stamens. The stamen filaments usually bear conspicuous hairs, which are characteristic of the genus.

Description of Tradescantia fluminensis

Tradescantia fluminensis is a creeping perennial herb with slender, succulent, flexible and fragile stems.

The stems spread over the ground and root at the nodes. Even small detached fragments can establish new plants when they reach moist soil.

The leaves are alternate, ovate to lanceolate, glossy, green and slightly succulent. Their base forms a closed sheath around the stem.

The flowers are small, white and consist of three petals. There are six stamens with hairy filaments and yellow anthers.

The plant can form dense layers of stems and leaves over the soil. Vegetative reproduction is generally more important than seed production for its local spread.

Origin and presence of Tradescantia fluminensis

The species originates from southern and southeastern Brazil and neighbouring parts of South America. It has been transported worldwide as an ornamental and ground-cover plant.

In many countries with moist climates, it has developed into a serious invasive plant of forests, streams and shaded habitats.

In Cyprus, it has been recorded in three rivers and at elevations of approximately 600–675 metres. The current Flora of Cyprus classifies it as Naturalized non-invasive (NN).

Because the species can spread very rapidly through stem fragments and is seriously invasive in other countries, its present non-invasive status in Cyprus should not lead to complacency.

Distinguishing the two Cypriot taxa

The two species are readily distinguished when in flower:

  • Commelina communis has two large blue petals and a much smaller white petal.
  • Tradescantia fluminensis has three nearly equal white petals.
  • The inflorescence of Commelina communis is enclosed by a folded green spathe.
  • Tradescantia fluminensis lacks the same characteristic closed spathe.
  • Commelina communis is mainly annual.
  • Tradescantia fluminensis is a perennial creeping plant.
  • Commelina communis spreads mainly through seeds.
  • Tradescantia fluminensis spreads very effectively through stem fragments.
  • Commelina communis is a casual alien in Cyprus.
  • Tradescantia fluminensis is naturalized non-invasive according to the current database.

Habitats in Cyprus

The two species may occur in:

  • Gardens and nurseries.
  • Irrigated cultivation.
  • Riverbanks and streambanks.
  • Watercourses with permanent or seasonal moisture.
  • Irrigation channels and drains.
  • Shaded locations beneath trees.
  • Spring margins.
  • Moist walls and slopes.
  • Abandoned gardens.
  • Sites where plant material is discarded.
  • Cool montane and submontane habitats.
  • Disturbed soils near settlements.

Tradescantia fluminensis is particularly favoured by shade, high moisture and the presence of thick leaf litter.

Ecology and pollination

The flowers attract mainly bees, flies and other pollen-collecting insects. Many species do not produce nectar and depend on visual signals and the provision of pollen.

In Commelina communis, the large blue petals and yellow staminodes create a strong colour contrast. The staminodes may visually enhance the impression of abundant pollen.

Self-pollination is possible in certain members of the family and can ensure seed production when pollinators are scarce.

Tradescantia fluminensis can create dense cover that provides a moist microenvironment for small invertebrates. At the same time, the dense cover may restrict light and germination beneath it.

Reproduction and dispersal

Commelina communis reproduces mainly through seeds. The seeds may be transported:

  • By water.
  • With soil and mud.
  • By agricultural machinery.
  • With nursery plants.
  • With crop seeds.
  • In garden waste.

Tradescantia fluminensis spreads mainly vegetatively. The stems break very easily, and every fragment containing one or more nodes can take root.

Fragments are transported through:

  • Flowing water.
  • Floods.
  • Stream-clearing operations.
  • Soil movement.
  • Tools and machinery.
  • Disposal of cuttings.
  • Animals and human traffic.

This form of reproduction makes removal difficult because even small fragments remaining on the ground can grow again.

Adaptations

The most important adaptations of the two taxa include:

  • Succulent stems that retain water.
  • Easy rooting at the nodes.
  • Rapid vegetative reproduction.
  • Stem flexibility.
  • Growth in shaded and moist locations.
  • Rapid coverage of bare soil.
  • Successive production of numerous ephemeral flowers.
  • The possibility of self-pollination under certain conditions.
  • Production of resistant seeds in Commelina communis.
  • Regeneration from very small fragments in Tradescantia fluminensis.
  • Tolerance of frequent disturbance and mechanical injury.

Ornamental and economic importance

Many members of Commelinaceae are cultivated as ornamentals for the vivid colours of their leaves and flowers. Genera such as Tradescantia, Callisia, Commelina and Dichorisandra include popular indoor and outdoor plants.

Tradescantia fluminensis was used as a ground-cover plant because it grows rapidly, tolerates shade and roots readily. However, the same characteristics increase its likelihood of escaping and becoming naturalized.

Certain Commelina species are locally used as vegetables or in traditional healing practices. These uses should not automatically be transferred to Commelina communis in Cyprus or regarded as evidence of safety.

Potential ecological impacts

If it spreads without control, Tradescantia fluminensis may cause:

  • Formation of dense layers of vegetation.
  • Reduction of light at the soil surface.
  • Restriction of native-seed germination.
  • Prevention of the regeneration of herbs and tree seedlings.
  • Alteration of leaf litter.
  • Changes in moisture near the soil surface.
  • Rapid spread along rivers.
  • Reappearance following incomplete removal.

These impacts are well known from other countries. Local research is required to determine their actual extent and intensity in Cyprus.

Commelina communis may become a weed of irrigated cultivation and gardens, but its present status in Cyprus remains casual.

Monitoring and management in Cyprus

Useful measures include:

  • Mapping all known populations.
  • Surveying rivers and streams downstream from known locations.
  • Monitoring nurseries and irrigated cultivation for Commelina communis.
  • Avoiding cultivation of Tradescantia fluminensis near rivers, springs and natural forests.
  • Preventing the disposal of living cuttings in natural areas.
  • Removing complete stems and all rooted nodes.
  • Collecting even small fragments following removal.
  • Safely drying or destroying plant material.
  • Carrying out repeated inspections because the plant can regrow.
  • Avoiding the movement of contaminated soil.
  • Limiting indiscriminate herbicide use near aquatic ecosystems.
  • Reassessing the status of Tradescantia fluminensis if rapid spread or ecological impact is recorded.

Taxonomic classification

Kingdom: Plantae
Clade: Angiosperms
Clade: Monocots
Clade: Commelinids
Order: Commelinales
Family: Commelinaceae
Genera in Cyprus: Commelina, Tradescantia
Number of genera in Cyprus: 2
Number of taxa in Cyprus: 2
Native non-endemic: 0
Endemic: 0
Alien or naturalized: 2
Hybrids: 0
Uncertain status: 0
Naturalized non-invasive: 1
Casual alien: 1

Sources

Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες ,

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)