See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus
Below in English
Κείμενο George Konstantinou
Η οικογένεια Dipsacaceae, γνωστή στα αγγλικά ως teasel family, περιλαμβάνει κυρίως μονοετή ή πολυετή ποώδη φυτά και ορισμένους ημίθαμνους. Ανήκει στην τάξη Dipsacales και παρουσιάζει ιδιαίτερα μεγάλη ποικιλότητα στη Μεσόγειο και στην Εγγύς Ανατολή.
Χαρακτηριστικό γνώρισμα της οικογένειας είναι τα πολυάριθμα μικρά άνθη που συγκεντρώνονται σε πυκνές, κεφαλιόμορφες ταξιανθίες. Οι ταξιανθίες μπορεί εκ πρώτης όψεως να μοιάζουν με εκείνες των Asteraceae, αλλά η μορφολογία των μεμονωμένων ανθέων, του κάλυκα, της ωοθήκης και των καρπών είναι διαφορετική.
Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Dipsacaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 3 γένη και 11 taxa:
- 6 ιθαγενή μη ενδημικά taxa,
- 3 ενδημικά taxa της Κύπρου,
- κανένα ξενικό taxon,
- κανένα υβρίδιο,
- 2 taxa αβέβαιης κατάστασης.
Τα τρία γένη που περιλαμβάνονται στον κατάλογο είναι τα Cephalaria, Lomelosia και Pterocephalus.
Ταξινομική σημείωση
Η οικογένεια Dipsacaceae αναγνωριζόταν παραδοσιακά ως ξεχωριστή οικογένεια. Η Flora of Cyprus και ο οργανωμένος κατάλογος της κυπριακής χλωρίδας εξακολουθούν να παρουσιάζουν τα συγκεκριμένα φυτά κάτω από την Dipsacaceae.
Στα νεότερα συστήματα ταξινόμησης των αγγειόσπερμων, όπως αυτό που ακολουθεί το Plants of the World Online, η Dipsacaceae περιλαμβάνεται σε μια ευρύτερα οριοθετημένη οικογένεια Caprifoliaceae και αντιμετωπίζεται ως συνώνυμό της.
Στο παρόν άρθρο ακολουθείται η ταξινόμηση του οργανωμένου κυπριακού καταλόγου. Επομένως, τα γένη Cephalaria, Lomelosia και Pterocephalus παρουσιάζονται στην οικογένεια Dipsacaceae και δεν προστίθενται ξανά στην ήδη δημοσιευμένη οικογένεια Caprifoliaceae.
Βασικά μορφολογικά χαρακτηριστικά
Τα μέλη της οικογένειας είναι συνήθως μονοετή ή πολυετή ποώδη φυτά. Ορισμένα είδη, ιδιαίτερα σε ξηρές και βραχώδεις περιοχές, αποκτούν ξυλώδη βάση και αναπτύσσονται ως χαμηλοί ημίθαμνοι.
Οι βλαστοί είναι όρθιοι, ανερχόμενοι ή διακλαδισμένοι. Τα φύλλα είναι συνήθως αντίθετα, χωρίς παράφυλλα, και μπορεί να είναι απλά, ολόκληρα, οδοντωτά, λοβωτά ή βαθιά πτεροσχιδή.
Τα άνθη είναι μικρά, συνήθως ερμαφρόδιτα και συγκεντρώνονται σε πυκνές κεφαλιόμορφες ταξιανθίες. Κάθε κεφάλιο περιβάλλεται από σειρά ή σειρές βρακτίων που σχηματίζουν περίβλημα.
Η στεφάνη είναι σωληνοειδής και καταλήγει συνήθως σε τέσσερις ή πέντε λοβούς. Τα περιφερειακά άνθη μπορεί να είναι μεγαλύτερα και πιο ασύμμετρα από εκείνα του κέντρου, κάνοντας ολόκληρη την ταξιανθία πιο ελκυστική στους επικονιαστές.
Ο κάλυκας μπορεί να είναι μικρός, κυπελλοειδής ή να μετατρέπεται σε μακριές τρίχες ή ακίδες. Οι τρίχες αυτές παραμένουν συχνά πάνω στον ώριμο καρπό και συμβάλλουν στη διασπορά του.
Η ωοθήκη είναι υποφυής και περιέχει μία λειτουργική σπερματική βλάστη. Ο καρπός είναι μικρός, ξηρός, μονόσπερμος και δεν ανοίγει κατά την ωρίμαση.
Επικονίαση και διασπορά
Οι πυκνές ταξιανθίες λειτουργούν ως ενιαίες οπτικές μονάδες και προσελκύουν μέλισσες, πεταλούδες, μύγες και άλλα έντομα.
Τα άνθη μέσα στο ίδιο κεφάλιο δεν ανοίγουν πάντοτε ταυτόχρονα. Η σταδιακή άνθηση παρατείνει την περίοδο κατά την οποία η ταξιανθία προσφέρει νέκταρ και γύρη.
Οι ώριμοι καρποί μπορεί να διασπείρονται:
- με τον άνεμο,
- με τη βαρύτητα,
- με την προσκόλληση σε ζώα,
- με τη μετακίνηση ξηρών ταξιανθιών,
- με την επιφανειακή ροή του νερού.
Οι επίμονες τρίχες ή ακίδες του κάλυκα αυξάνουν την επιφάνεια του καρπού και μπορούν να διευκολύνουν τη μεταφορά του.
Εξάπλωση και ενδιαιτήματα
Η παραδοσιακά οριοθετημένη Dipsacaceae απαντά κυρίως στην Ευρώπη, στη Μεσόγειο, στη βόρεια και ανατολική Αφρική και στη δυτική και κεντρική Ασία.
Στην Κύπρο τα είδη της οικογένειας απαντούν σε:
- φρυγανότοπους και μακκία βλάστηση,
- ξηρά λιβάδια,
- βραχώδεις και πετρώδεις πλαγιές,
- ασβεστολιθικούς και οφιολιθικούς σχηματισμούς,
- ανοίγματα δασών,
- παρυφές δρόμων και μονοπατιών,
- εγκαταλειμμένους αγρούς,
- ορεινές και υποορεινές θέσεις,
- παράκτιες και εσωτερικές ξηρές περιοχές.
Τα ετήσια είδη ολοκληρώνουν συνήθως τον κύκλο τους κατά την υγρή περίοδο και ξηραίνονται το καλοκαίρι. Τα πολυετή και θαμνώδη taxa επιβιώνουν με τη μόνιμη βάση ή το υπόγειο ριζικό τους σύστημα.
Τα ιθαγενή μη ενδημικά taxa
Cephalaria
- Cephalaria syriaca subsp. phoeniciaca Bobr. · Subspecies
Ποώδες taxon με όρθιους βλαστούς και κεφαλιόμορφες ταξιανθίες. Όπως και στα υπόλοιπα μέλη του γένους, τα μικρά άνθη αναπτύσσονται πάνω σε κοινή ανθοδόχη και περιβάλλονται από βράκτια.
Lomelosia
- Lomelosia argentea (L.) Greuter & Burdet · Species
- Lomelosia brachiata (Sm.) Greuter & Burdet · Species
- Lomelosia divaricata (Jacq.) Greuter & Burdet · Species
- Lomelosia prolifera (L.) Greuter & Burdet · Species
Τα τέσσερα ιθαγενή μη ενδημικά είδη του γένους Lomelosia περιλαμβάνουν μονοετή και πολυετή φυτά ξηρών, ανοικτών και πετρωδών θέσεων.
Οι μεταξύ τους διαφορές βασίζονται στη μορφή των βλαστών και των φύλλων, στο μέγεθος και στο σχήμα των κεφαλίων, στα βράκτια του περιβλήματος, στη μορφή του επικάλυκα και στο μήκος και στον αριθμό των τριχών του κάλυκα.
Pterocephalus
- Pterocephalus brevis Coult. · Species
Μικρό ποώδες είδος ξηρών και ανοικτών θέσεων. Το γένος Pterocephalus χαρακτηρίζεται από κεφαλιόμορφες ταξιανθίες και καρπούς που στεφανώνονται από εμφανείς, συχνά πτερωτές τρίχες του κάλυκα.
Τα ενδημικά taxa της Κύπρου
1578. Lomelosia cyprica (Post) Greuter & Burdet · Species
Η Lomelosia cyprica είναι ενδημικό είδος της Κύπρου. Είναι πολυετές φυτό με ξυλώδη βάση και αποτελεί ιδιαίτερο στοιχείο της κυπριακής χλωρίδας.
Τα φύλλα της είναι βαθιά πτεροσχιδή. Τα πολυάριθμα μικρά άνθη συγκεντρώνονται σε κεφαλιόμορφες ταξιανθίες και έχουν γαλακτόλευκο ή υπόλευκο χρώμα. Οι τρίχες του κάλυκα είναι εμφανείς και επιμηκύνονται γύρω από τον ώριμο καρπό.
Η Flora of Cyprus την καταγράφει από υψόμετρα περίπου 50 έως 1.150 μέτρων. Απαντά σε ξηρές, πετρώδεις και βραχώδεις θέσεις, πρανή, ανοικτούς θαμνώνες και άλλες περιοχές με περιορισμένο ανταγωνισμό από πυκνή βλάστηση.
1579. Pterocephalus multiflorus Poech subsp. multiflorus · Subspecies
Το Pterocephalus multiflorus subsp. multiflorus είναι ενδημικό υποείδος της Κύπρου.
Είναι πολυετές ποώδες φυτό ή χαμηλός ημίθαμνος με πολλά ανθοφόρα στελέχη. Τα άνθη συγκεντρώνονται σε πυκνά κεφάλια και οι ώριμοι καρποί φέρουν τις χαρακτηριστικές τρίχες του κάλυκα.
1580. Pterocephalus multiflorus subsp. obtusifolius Holmboe · Subspecies
Το Pterocephalus multiflorus subsp. obtusifolius είναι επίσης ενδημικό υποείδος της Κύπρου.
Η διάκρισή του από το τυπικό υποείδος βασίζεται σε συνδυασμό μορφολογικών χαρακτηριστικών, μεταξύ των οποίων η μορφή των φύλλων, η ανάπτυξη του φυτού και λεπτομέρειες των ταξιανθιών και των καρπών.
Η Flora of Cyprus επισημαίνει ότι ο διαχωρισμός των δύο υποειδών είναι μερικές φορές δύσκολος. Για ασφαλή αναγνώριση απαιτείται εξέταση ώριμων φυτών και σύγκριση περισσότερων του ενός χαρακτηριστικών.
Taxa αβέβαιης κατάστασης
2025. Cephalaria syriaca (L.) Schrad. subsp. syriaca · Subspecies
Το Cephalaria syriaca subsp. syriaca κατατάσσεται στον οργανωμένο κατάλογο στα taxa αβέβαιης κατάστασης.
Απαιτείται επιβεβαίωση της παρουσίας του, της ταξινομικής του ταυτότητας ή της ακριβούς κατάστασης των κυπριακών καταγραφών. Δεν πρέπει να συγχέεται με το ιθαγενές Cephalaria syriaca subsp. phoeniciaca.
2026. Pterocephalus plumosus (L.) Coult. · Species
Το Pterocephalus plumosus κατατάσσεται επίσης στα taxa αβέβαιης κατάστασης.
Η αποδοχή του ως σταθερού μέλους της κυπριακής χλωρίδας χρειάζεται περαιτέρω τεκμηρίωση. Για τον διαχωρισμό του από άλλα είδη του γένους απαιτείται εξέταση των φύλλων, των βρακτίων, των καρπών και των πτερωτών τριχών του κάλυκα.
Αναγνώριση των γενών
Cephalaria
Τα είδη του γένους είναι συνήθως όρθια ποώδη φυτά με κεφαλιόμορφες ταξιανθίες πάνω σε σχετικά μακριούς ποδίσκους. Η ανθοδόχη φέρει βράκτια ανάμεσα στα μεμονωμένα άνθη.
Lomelosia
Περιλαμβάνει μονοετή, πολυετή ή ημιθαμνώδη φυτά. Η αναγνώριση βασίζεται ιδιαίτερα στον επικάλυκα, στις τρίχες του κάλυκα, στα βράκτια και στα χαρακτηριστικά του ώριμου καρπού.
Pterocephalus
Χαρακτηρίζεται από πυκνά ανθικά κεφάλια και από τις μακριές, συχνά πτερωτές τρίχες που σχηματίζουν εμφανή στεφάνη γύρω από τους ώριμους καρπούς.
Οικολογική σημασία
Τα άνθη των Dipsacaceae αποτελούν σημαντικές πηγές νέκταρος και γύρης για μέλισσες, πεταλούδες, νυχτοπεταλούδες, μύγες και άλλα έντομα.
Η συγκέντρωση πολλών μικρών ανθέων σε ένα κεφάλιο επιτρέπει στους επικονιαστές να επισκέπτονται μεγάλο αριθμό ανθέων χωρίς να μετακινούνται συνεχώς από φυτό σε φυτό.
Οι ξηρές ταξιανθίες και οι μονόσπερμοι καρποί αποτελούν τροφή ή υλικό για διάφορα μικρά ζώα. Οι πολυετείς και θαμνώδεις μορφές προσφέρουν επίσης κάλυψη και μικροενδιαιτήματα σε ξηρές και βραχώδεις περιοχές.
Τα τρία ενδημικά taxa αποτελούν σημαντικό μέρος της μοναδικής φυσικής κληρονομιάς και της βιογεωγραφικής ιστορίας της Κύπρου.
Απειλές και προστασία
Πιθανές απειλές για τα ενδημικά και τοπικά περιορισμένα taxa περιλαμβάνουν:
- οικιστική και τουριστική ανάπτυξη,
- λατομεία και εκσκαφές,
- διεύρυνση δρόμων,
- καθαρισμό βραχωδών πρανών,
- πυρκαγιές,
- υπερβόσκηση ή πλήρη εγκατάλειψη της βόσκησης,
- χρήση ζιζανιοκτόνων,
- συλλογή φυτών,
- εξάπλωση ξενικών ανταγωνιστικών ειδών,
- παρατεταμένες ξηρασίες.
Η προστασία τους απαιτεί διατήρηση των φυσικών βραχωδών και θαμνωδών ενδιαιτημάτων, αποφυγή καταστροφής γνωστών πληθυσμών και συστηματική παρακολούθηση των ενδημικών taxa.
Για τα δύο taxa αβέβαιης κατάστασης χρειάζεται επιπλέον επιτόπια έρευνα, συλλογή κατάλληλου υλικού και προσεκτική ταξινομική επιβεβαίωση.
Ταξινόμηση
- Βασίλειο: Plantae
- Συνομοταξία: Streptophyta
- Ομοταξία: Equisetopsida
- Υφομοταξία: Magnoliidae
- Τάξη: Dipsacales
- Οικογένεια στον κυπριακό κατάλογο: Dipsacaceae
- Γένη στην Κύπρο: 3
- Taxa στην Κύπρο: 11
- Ιθαγενή μη ενδημικά: 6
- Ενδημικά της Κύπρου: 3
- Ξενικά ή εγκλιματισμένα: 0
- Υβρίδια: 0
- Αβέβαιης κατάστασης: 2
Πηγές
- ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa
- Flora of Cyprus – Dipsacaceae
- Flora of Cyprus – Lomelosia cyprica
- Flora of Cyprus – Pterocephalus multiflorus subsp. obtusifolius
- Plants of the World Online – Caprifoliaceae, including Dipsacaceae
Text by George Konstantinou
The Dipsacaceae, traditionally known as the teasel family, comprises mainly annual or perennial herbs and some subshrubs. It belongs to the order Dipsacales and is particularly diverse in the Mediterranean and the Near East.
A characteristic feature of the family is the concentration of numerous small flowers into dense, head-like inflorescences. At first sight, these inflorescences may resemble those of the Asteraceae, but the morphology of the individual flowers, calyx, ovary and fruits is different.
According to the organized checklist of the Cypriot flora, Dipsacaceae is represented in Cyprus by 3 genera and 11 taxa:
- 6 native non-endemic taxa,
- 3 endemic taxa of Cyprus,
- no alien taxa,
- no hybrids,
- 2 taxa of uncertain status.
The three genera included in the checklist are Cephalaria, Lomelosia and Pterocephalus.
Taxonomic note
Dipsacaceae was traditionally recognized as a separate family. Flora of Cyprus and the organized checklist of the Cypriot flora continue to present these plants under Dipsacaceae.
In more recent angiosperm classification systems, including the one followed by Plants of the World Online, Dipsacaceae is included within a broadly circumscribed Caprifoliaceae and is treated as its synonym.
This article follows the classification of the organized Cypriot checklist. The genera Cephalaria, Lomelosia and Pterocephalus are therefore presented under Dipsacaceae and are not added again to the previously published Caprifoliaceae account.
Principal morphological characteristics
Members of the family are generally annual or perennial herbs. Some species, particularly those of dry and rocky areas, develop woody bases and grow as low subshrubs.
The stems are erect, ascending or branched. The leaves are usually opposite and lack stipules. They may be simple, entire, toothed, lobed or deeply pinnately divided.
The flowers are small, generally bisexual and grouped into dense, head-like inflorescences. Each head is surrounded by one or more rows of bracts forming an involucre.
The corolla is tubular and usually terminates in four or five lobes. The peripheral flowers may be larger and more asymmetrical than those in the centre, making the entire inflorescence more attractive to pollinators.
The calyx may be small and cup-shaped or modified into long bristles or awns. These bristles frequently remain on the mature fruit and contribute to its dispersal.
The ovary is inferior and contains one functional ovule. The fruit is small, dry, one-seeded and indehiscent.
Pollination and dispersal
The dense inflorescences function as single visual units and attract bees, butterflies, flies and other insects.
The flowers within a head do not always open simultaneously. Their gradual opening extends the period during which the inflorescence offers nectar and pollen.
Mature fruits may be dispersed:
- by wind,
- by gravity,
- by attachment to animals,
- through the movement of dry inflorescences,
- by surface water flow.
The persistent calyx bristles or awns increase the fruit’s surface area and may assist its transport.
Distribution and habitats
The traditionally circumscribed Dipsacaceae occurs mainly in Europe, the Mediterranean, northern and eastern Africa and western and central Asia.
In Cyprus, members of the family occur in:
- phrygana and Mediterranean maquis,
- dry grasslands,
- rocky and stony slopes,
- limestone and ophiolitic formations,
- woodland openings,
- roadsides and path margins,
- abandoned fields,
- mountain and submontane habitats,
- coastal and inland dry areas.
Annual species generally complete their life cycle during the wet season and dry out in summer. Perennial and shrubby taxa survive through their persistent bases or underground root systems.
Native non-endemic taxa
Cephalaria
- Cephalaria syriaca subsp. phoeniciaca Bobr. · Subspecies
A herbaceous taxon with upright stems and head-like inflorescences. As in other members of the genus, the small flowers develop on a common receptacle and are surrounded by bracts.
Lomelosia
- Lomelosia argentea (L.) Greuter & Burdet · Species
- Lomelosia brachiata (Sm.) Greuter & Burdet · Species
- Lomelosia divaricata (Jacq.) Greuter & Burdet · Species
- Lomelosia prolifera (L.) Greuter & Burdet · Species
The four native non-endemic species of Lomelosia include annual and perennial plants of dry, open and stony habitats.
They are distinguished by the form of their stems and leaves, the size and shape of the flower heads, the involucral bracts, the form of the epicalyx and the number and length of the calyx bristles.
Pterocephalus
- Pterocephalus brevis Coult. · Species
A small herbaceous species of dry and open habitats. Pterocephalus is characterized by head-like inflorescences and fruits crowned by conspicuous, frequently plumose calyx bristles.
Endemic taxa of Cyprus
1578. Lomelosia cyprica (Post) Greuter & Burdet · Species
Lomelosia cyprica is endemic to Cyprus. It is a perennial plant with a woody base and represents a distinctive element of the Cypriot flora.
Its leaves are deeply pinnately divided. The numerous small flowers are grouped in head-like inflorescences and are milky-white or whitish. The calyx bristles are conspicuous and extend around the mature fruit.
Flora of Cyprus records it from elevations of approximately 50 to 1,150 metres. It occurs in dry, stony and rocky sites, on slopes, in open scrub and in other habitats with limited competition from dense vegetation.
1579. Pterocephalus multiflorus Poech subsp. multiflorus · Subspecies
Pterocephalus multiflorus subsp. multiflorus is an endemic subspecies of Cyprus.
It is a perennial herb or low subshrub with numerous flowering stems. Its flowers are grouped into dense heads, and the mature fruits bear the characteristic calyx bristles.
1580. Pterocephalus multiflorus subsp. obtusifolius Holmboe · Subspecies
Pterocephalus multiflorus subsp. obtusifolius is also endemic to Cyprus.
Its distinction from the typical subspecies is based on a combination of morphological characteristics, including leaf form, growth habit and details of the inflorescences and fruits.
Flora of Cyprus notes that separating the two subspecies is sometimes difficult. Reliable identification requires mature plants and comparison of more than one characteristic.
Taxa of uncertain status
2025. Cephalaria syriaca (L.) Schrad. subsp. syriaca · Subspecies
Cephalaria syriaca subsp. syriaca is placed among the taxa of uncertain status in the organized checklist.
Its occurrence, taxonomic identity or the precise status of the Cypriot records requires confirmation. It should not be confused with the native Cephalaria syriaca subsp. phoeniciaca.
2026. Pterocephalus plumosus (L.) Coult. · Species
Pterocephalus plumosus is also classified as a taxon of uncertain status.
Its acceptance as an established member of the Cypriot flora requires further documentation. Distinguishing it from other members of the genus requires examination of the leaves, bracts, fruits and plumose calyx bristles.
Identification of the genera
Cephalaria
Species of this genus are generally upright herbs with head-like inflorescences on relatively long stalks. The receptacle bears bracts between the individual flowers.
Lomelosia
The genus includes annual, perennial and subshrubby plants. Identification relies particularly on the epicalyx, calyx bristles, involucral bracts and features of the mature fruit.
Pterocephalus
The genus is characterized by dense flower heads and by long, frequently plumose bristles forming a conspicuous crown around the mature fruits.
Ecological importance
The flowers of Dipsacaceae are important sources of nectar and pollen for bees, butterflies, moths, flies and other insects.
The concentration of numerous small flowers in a single head allows pollinators to visit many flowers without constantly moving between plants.
Dry inflorescences and one-seeded fruits provide food or material for various small animals. Perennial and shrubby forms also offer cover and microhabitats in dry and rocky areas.
The three endemic taxa form an important part of Cyprus’s unique natural heritage and biogeographical history.
Threats and protection
Potential threats to endemic and locally restricted taxa include:
- urban and tourism development,
- quarrying and excavation,
- road widening,
- clearance of rocky slopes,
- fires,
- overgrazing or complete abandonment of grazing,
- use of herbicides,
- collection of plants,
- spread of competitive alien species,
- prolonged drought.
Their protection requires the conservation of natural rocky and scrub habitats, avoidance of damage to known populations and systematic monitoring of the endemic taxa.
The two taxa of uncertain status require additional field research, collection of suitable material and careful taxonomic confirmation.
Classification
- Kingdom: Plantae
- Phylum: Streptophyta
- Class: Equisetopsida
- Subclass: Magnoliidae
- Order: Dipsacales
- Family in the Cypriot checklist: Dipsacaceae
- Genera in Cyprus: 3
- Taxa in Cyprus: 11
- Native non-endemic taxa: 6
- Endemic taxa: 3
- Alien or naturalized taxa: 0
- Hybrids: 0
- Taxa of uncertain status: 2
No comments:
Post a Comment