Translate

Monday, 24 August 2026

Οικογένεια Ephedraceae στην Κύπρο – Ephedraceae Family in Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο


ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Ephedraceae είναι μια αρχαία οικογένεια γυμνόσπερμων φυτών που ανήκει στην τάξη Ephedrales. Περιλαμβάνει ένα μόνο σύγχρονο γένος, το Ephedra, τα μέλη του οποίου είναι κυρίως ξυλώδεις θάμνοι προσαρμοσμένοι σε ξηρά, βραχώδη και συχνά άνυδρα περιβάλλοντα.

Σε αντίθεση με τα αγγειόσπερμα φυτά, τα είδη της οικογένειας δεν σχηματίζουν πραγματικά άνθη και καρπούς. Παράγουν αρσενικούς και θηλυκούς αναπαραγωγικούς κώνους, ενώ τα σπέρματά τους δεν περικλείονται μέσα σε ωοθήκη.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Ephedraceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 1 γένος και 2 taxa:

  • Ephedra – 2 taxa

Και τα δύο καταγράφονται ως ιθαγενή, μη ενδημικά φυτά.

Μορφολογία

Τα φυτά της οικογένειας Ephedraceae είναι πολυετείς, αειθαλείς ή μερικώς φυλλοβόλοι θάμνοι. Ανάλογα με το είδος και τις συνθήκες του ενδιαιτήματος, μπορεί να έχουν όρθια, απλωτή ή αναρριχώμενη ανάπτυξη.

Οι βλαστοί είναι λεπτοί, πράσινοι, αρθρωτοί και έντονα φωτοσυνθετικοί. Χωρίζονται σε διακριτά μεσογονάτια τμήματα, δίνοντας στα φυτά χαρακτηριστική σχοινόμορφη ή βουρτσόμορφη εμφάνιση.

Τα φύλλα είναι πολύ μικρά, λεπιοειδή και τοποθετημένα αντίθετα ή κατά σπονδύλους στους κόμβους των βλαστών. Επειδή έχουν περιορισμένη επιφάνεια, η φωτοσύνθεση πραγματοποιείται κυρίως από τους πράσινους βλαστούς. Αυτή η μορφολογική προσαρμογή περιορίζει την απώλεια νερού και ευνοεί την επιβίωση σε ξηρά περιβάλλοντα.

Οι αναπαραγωγικές δομές είναι μικροί κώνοι. Οι αρσενικοί κώνοι παράγουν γύρη, ενώ οι θηλυκοί φέρουν τις σπερμοβλάστες. Κατά την ωρίμανση, τα βράκτια γύρω από τα σπέρματα ορισμένων ειδών γίνονται σαρκώδη και συχνά αποκτούν κόκκινο ή πορτοκαλοκόκκινο χρώμα. Οι δομές αυτές μοιάζουν με καρπούς, αλλά βοτανικά δεν είναι πραγματικοί καρποί.

Εξάπλωση και ενδιαιτήματα

Το γένος Ephedra έχει ευρεία εξάπλωση στις ξηρές και εύκρατες περιοχές της Ευρώπης, της Ασίας, της βόρειας και ανατολικής Αφρικής, καθώς και της Βόρειας και Νότιας Αμερικής.

Στην Κύπρο τα μέλη της οικογένειας απαντούν σε βραχώδεις πλαγιές, σχισμές βράχων, θαμνώνες, ανοικτές πετρώδεις εκτάσεις, παρυφές δασών και άλλες ξηρές ή ημίξηρες θέσεις.

Το Ephedra foeminea παρουσιάζει ευρύτερη οικολογική και υψομετρική εξάπλωση και μπορεί να αναπτύσσεται αναρριχώμενο πάνω σε θάμνους και μικρά δέντρα. Το Ephedra nebrodensis subsp. procera είναι πολύ σπανιότερο στην Κύπρο και συνδέεται κυρίως με ορεινές, βραχώδεις θέσεις.

Ιθαγενή μη ενδημικά taxa

Ephedra

619. Ephedra foeminea Forssk. · Species · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Ξυλώδης, πολύκλαδος και συχνά αναρριχώμενος θάμνος με μακριούς, λεπτούς, πράσινους και αρθρωτούς βλαστούς. Μπορεί να στηρίζεται πάνω στη γειτονική βλάστηση και να αναπτύσσεται ανάμεσα σε θάμνους, πάνω σε βράχους ή σε πετρώδεις πλαγιές.

Τα φύλλα του είναι πολύ μικρά και λεπιοειδή. Οι αναπαραγωγικοί κώνοι εμφανίζονται στους κόμβους των βλαστών. Όταν ωριμάσουν οι θηλυκές δομές, τα σαρκώδη βράκτια που περιβάλλουν τα σπέρματα αποκτούν χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα.

Στην Κύπρο καταγράφεται από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι περίπου τα 925 μέτρα. Η παγκόσμια φυσική του εξάπλωση εκτείνεται από τη νοτιοανατολική Ευρώπη και την ανατολική Μεσόγειο μέχρι τη βορειοανατολική τροπική Αφρική.

Σε παγκόσμιο επίπεδο το είδος έχει αξιολογηθεί ως Μειωμένου Ενδιαφέροντος – Least Concern (LC).

620. Ephedra nebrodensis subsp. procera (C. A. Mey.) K. Richt. · Subspecies · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Πολυετής ξυλώδης θάμνος με όρθιους ή απλωτούς, πράσινους και αρθρωτούς βλαστούς. Τα φύλλα είναι έντονα μειωμένα και λεπιοειδή, ενώ οι βλαστοί αναλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος της φωτοσύνθεσης.

Στην Κύπρο είναι σπάνιο και απαντά κυρίως σε ορεινές, ξηρές και βραχώδεις θέσεις. Οι περιορισμένοι πληθυσμοί και η μικρή γεωγραφική του εξάπλωση στο νησί αυξάνουν την ευαισθησία του σε τοπικές μεταβολές του ενδιαιτήματος.

Στη Flora of Cyprus καταγράφεται ως ιθαγενές, μη ενδημικό και χαρακτηρίζεται Εύτρωτο – Vulnerable (VU) για την Κύπρο, σύμφωνα με το κριτήριο D2.

Ταξινομική σημείωση

Ο οργανωμένος κατάλογος της κυπριακής χλωρίδας ακολουθεί την ονομασία:

Ephedra nebrodensis subsp. procera (C. A. Mey.) K. Richt.

Στη σύγχρονη ταξινομική μεταχείριση του Plants of the World Online, η ονομασία αυτή θεωρείται συνώνυμο του αποδεκτού είδους:

Ephedra procera C. A. Mey.

Στο παρόν άρθρο διατηρείται η ονομασία και η ταξινομική βαθμίδα που χρησιμοποιούνται στον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας.

Ενδημικά, ξενικά, υβρίδια και taxa αβέβαιης κατάστασης

Στον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας δεν καταγράφονται για την οικογένεια Ephedraceae:

  • ενδημικά taxa της Κύπρου,
  • ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa,
  • υβρίδια,
  • taxa αβέβαιης κατάστασης.

Οικολογία

Τα είδη της οικογένειας Ephedraceae είναι ιδιαίτερα προσαρμοσμένα στην ξηρασία. Τα πολύ μικρά φύλλα περιορίζουν τη διαπνοή, ενώ οι πράσινοι βλαστοί επιτρέπουν τη συνέχιση της φωτοσύνθεσης με μειωμένη απώλεια νερού.

Το εκτεταμένο ριζικό τους σύστημα επιτρέπει την αξιοποίηση της διαθέσιμης υγρασίας σε πετρώδη και φτωχά εδάφη. Παράλληλα, οι εύκαμπτοι βλαστοί του Ephedra foeminea το βοηθούν να αναπτύσσεται ανάμεσα σε άλλους θάμνους και να φτάνει σε καλύτερα φωτισμένες θέσεις.

Οι σαρκώδεις δομές που περιβάλλουν τα σπέρματα προσελκύουν ζώα, κυρίως πτηνά, τα οποία μπορούν να συμβάλλουν στη διασπορά τους. Οι πυκνοί βλαστοί προσφέρουν επίσης κάλυψη σε μικρά ζώα και ασπόνδυλα.

Απειλές και προστασία

Το Ephedra foeminea έχει σχετικά ευρεία εξάπλωση και δεν θεωρείται παγκοσμίως απειλούμενο. Το Ephedra nebrodensis subsp. procera, όμως, είναι πολύ πιο περιορισμένο στην Κύπρο και απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή.

Πιθανές απειλές για τους κυπριακούς πληθυσμούς είναι:

  • η καταστροφή ή αλλοίωση βραχωδών ενδιαιτημάτων,
  • η διάνοιξη δρόμων και η εκτέλεση τεχνικών έργων,
  • οι λατομικές δραστηριότητες,
  • οι δασικές πυρκαγιές,
  • η ανεξέλεγκτη συλλογή φυτικού υλικού,
  • η εκχέρσωση της φυσικής βλάστησης,
  • η έντονη βόσκηση ή καταπάτηση σε περιορισμένες θέσεις,
  • οι παρατεταμένες ξηρασίες και η κλιματική αλλαγή.

Η προστασία των γνωστών θέσεων του σπάνιου taxon, η αποφυγή επεμβάσεων στους βραχώδεις οικοτόπους του και η συστηματική παρακολούθηση των πληθυσμών του είναι σημαντικές για τη διατήρησή του στην Κύπρο.

Συστηματική κατάταξη

  • Βασίλειο: Plantae
  • Κλάδος: Τραχεόφυτα – Tracheophytes
  • Ομάδα: Γυμνόσπερμα – Gymnosperms
  • Υποκλάση: Gnetidae
  • Τάξη: Ephedrales
  • Οικογένεια: Ephedraceae
  • Γένος στην Κύπρο: Ephedra
  • Taxa στην Κύπρο: 2

Πηγές

Text by George Konstantinou

The family Ephedraceae is an ancient family of gymnosperms belonging to the order Ephedrales. It contains a single living genus, Ephedra, whose members are mainly woody shrubs adapted to dry, rocky and frequently arid environments.

Unlike angiosperms, members of the family do not produce true flowers or fruits. They form male and female reproductive cones, while their seeds are not enclosed within an ovary.

According to the organized checklist of the Cypriot flora, the family Ephedraceae is represented in Cyprus by 1 genus and 2 taxa:

  • Ephedra – 2 taxa

Both are recorded as indigenous, non-endemic plants.

Morphology

Members of the family Ephedraceae are perennial, evergreen or partially deciduous shrubs. Depending on the species and habitat conditions, their growth may be erect, spreading or scrambling.

The stems are slender, green, jointed and strongly photosynthetic. They are divided into distinct internodal segments, giving the plants a characteristic cord-like or broom-like appearance.

The leaves are very small, scale-like and arranged oppositely or in whorls at the stem nodes. Because they have a greatly reduced surface area, photosynthesis is carried out mainly by the green stems. This morphological adaptation limits water loss and favours survival in dry environments.

The reproductive structures are small cones. Male cones produce pollen, while female cones bear the ovules. As they mature, the bracts surrounding the seeds of some species become fleshy and frequently turn red or orange-red. These structures resemble fruits but are not botanically true fruits.

Distribution and habitats

The genus Ephedra is widely distributed throughout the dry and temperate regions of Europe, Asia, northern and eastern Africa, and North and South America.

In Cyprus, members of the family occur on rocky slopes, in rock crevices, shrublands, open stony ground, woodland margins and other dry or semi-arid habitats.

Ephedra foeminea has a broader ecological and altitudinal distribution and may grow by scrambling over shrubs and small trees. Ephedra nebrodensis subsp. procera is much rarer in Cyprus and is associated mainly with mountainous rocky habitats.

Indigenous non-endemic taxa

Ephedra

619. Ephedra foeminea Forssk. · Species · Indigenous, non-endemic

A woody, much-branched and frequently scrambling shrub with long, slender, green and jointed stems. It may use surrounding vegetation for support and grow among shrubs, over rocks or on stony slopes.

Its leaves are very small and scale-like. The reproductive cones develop at the stem nodes. When the female structures mature, the fleshy bracts surrounding the seeds acquire a characteristic red colour.

In Cyprus it is recorded from sea level to approximately 925 metres. Its global native range extends from southeastern Europe and the eastern Mediterranean to northeastern tropical Africa.

Globally, the species has been assessed as Least Concern (LC).

620. Ephedra nebrodensis subsp. procera (C. A. Mey.) K. Richt. · Subspecies · Indigenous, non-endemic

A perennial woody shrub with erect or spreading, green and jointed stems. Its leaves are strongly reduced and scale-like, while the stems perform most of the plant’s photosynthesis.

In Cyprus it is rare and occurs mainly in mountainous, dry and rocky habitats. Its restricted populations and limited geographical distribution on the island increase its vulnerability to local habitat changes.

The Flora of Cyprus records it as indigenous and non-endemic and classifies it as Vulnerable (VU) in Cyprus under criterion D2.

Taxonomic note

The organized checklist of the Cypriot flora follows the name:

Ephedra nebrodensis subsp. procera (C. A. Mey.) K. Richt.

In the current taxonomic treatment followed by Plants of the World Online, this name is regarded as a synonym of the accepted species:

Ephedra procera C. A. Mey.

The name and taxonomic rank used in the organized checklist of the Cypriot flora are retained in this article.

Endemic, alien, hybrid and uncertain-status taxa

The organized checklist of the Cypriot flora records no:

  • endemic taxa of Cyprus,
  • alien or naturalized taxa,
  • hybrids,
  • taxa of uncertain status

within the family Ephedraceae.

Ecology

Species of the family Ephedraceae are strongly adapted to drought. Their very small leaves reduce transpiration, while their green stems allow photosynthesis to continue with limited water loss.

Their extensive root systems enable them to use available moisture in rocky and nutrient-poor soils. At the same time, the flexible stems of Ephedra foeminea allow it to grow among other shrubs and reach better-lit positions.

The fleshy structures surrounding the seeds attract animals, particularly birds, which may contribute to seed dispersal. The dense stems can also provide cover for small animals and invertebrates.

Threats and protection

Ephedra foeminea has a relatively wide distribution and is not considered globally threatened. Ephedra nebrodensis subsp. procera, however, has a much more restricted occurrence in Cyprus and requires particular attention.

Potential threats to the Cypriot populations include:

  • destruction or alteration of rocky habitats,
  • road construction and other development,
  • quarrying activities,
  • wildfires,
  • uncontrolled collection of plant material,
  • clearance of natural vegetation,
  • intensive grazing or trampling at restricted localities,
  • prolonged drought and climate change.

Protection of the known localities of the rare taxon, avoidance of disturbance to its rocky habitats and systematic monitoring of its populations are important for its conservation in Cyprus.

Classification

  • Kingdom: Plantae
  • Clade: Tracheophytes
  • Group: Gymnosperms
  • Subclass: Gnetidae
  • Order: Ephedrales
  • Family: Ephedraceae
  • Genus in Cyprus: Ephedra
  • Taxa in Cyprus: 2

Sources

Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες ,

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)