See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus
Below in English
Κείμενο George Konstantinou
Η οικογένεια Equisetaceae, γνωστή στα αγγλικά ως horsetail family, είναι μια αρχαία οικογένεια άσπερμων αγγειόφυτων που ανήκει στην τάξη Equisetales. Ονομάζεται οικογένεια των «αλογοουρών» λόγω της χαρακτηριστικής εμφάνισης των πολυάριθμων λεπτών κλάδων που περιβάλλουν τους αρθρωτούς βλαστούς αρκετών ειδών.
Τα μέλη της δεν σχηματίζουν άνθη, καρπούς ή σπόρους, αλλά αναπαράγονται με σπόρια. Η οικογένεια περιλαμβάνει ένα μόνο σύγχρονο γένος, το Equisetum, το οποίο αποτελεί το μοναδικό επιζών γένος μιας πανάρχαιας εξελικτικής γραμμής φυτών.
Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Equisetaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 1 γένος και 2 taxa:
- Equisetum – 2 είδη
Και τα δύο είδη καταγράφονται ως ιθαγενή και μη ενδημικά.
Μορφολογία
Τα είδη της οικογένειας Equisetaceae είναι πολυετή γεώφυτα με εκτεταμένα υπόγεια ριζώματα. Τα ριζώματα τούς επιτρέπουν να εξαπλώνονται βλαστητικά, να επιβιώνουν κατά τις δυσμενείς περιόδους και να σχηματίζουν πυκνές αποικίες.
Οι υπέργειοι βλαστοί είναι κοίλοι, αρθρωτοί και διακρίνονται σε κόμβους και μεσογονάτια. Η επιφάνειά τους φέρει επιμήκεις νευρώσεις και συχνά είναι τραχιά λόγω της παρουσίας διοξειδίου του πυριτίου στους ιστούς.
Τα πραγματικά φύλλα είναι πολύ μικρά και λεπιοειδή. Ενώνονται μεταξύ τους σχηματίζοντας ένα οδοντωτό κολεό γύρω από κάθε κόμβο. Η φωτοσύνθεση πραγματοποιείται κυρίως από τους πράσινους βλαστούς και τους λεπτούς πλευρικούς κλάδους.
Τα σπόρια παράγονται μέσα σε σποράγγεια, τα οποία βρίσκονται πάνω σε εξειδικευμένες ασπιδοειδείς δομές. Οι δομές αυτές συγκεντρώνονται σε έναν συμπαγή, κωνοειδή ή κυλινδρικό στρόβιλο στην κορυφή του γόνιμου βλαστού.
Εξάπλωση και ενδιαιτήματα
Το γένος Equisetum έχει σχεδόν παγκόσμια εξάπλωση, με μεγαλύτερη ποικιλότητα στις εύκρατες περιοχές του βόρειου ημισφαιρίου. Τα περισσότερα είδη συνδέονται με υγρά ή περιοδικά υγρά ενδιαιτήματα.
Στην Κύπρο τα είδη της οικογένειας απαντούν σε:
- όχθες ποταμών και ρυακιών,
- πηγές και ρυάκια μόνιμης ή εποχικής ροής,
- υγρά πρανή και σκιερές ρεματιές,
- αρδευτικά κανάλια και χαντάκια,
- άκρες καλλιεργειών με υγρό έδαφος,
- ελώδεις ή περιοδικά κατακλυζόμενες θέσεις.
Η παρουσία τους εξαρτάται κυρίως από τη διατήρηση επαρκούς υγρασίας στο έδαφος. Χάρη στα βαθιά και διακλαδισμένα ριζώματά τους, μπορούν να επιβιώνουν όταν τα υπέργεια τμήματα ξηραίνονται προσωρινά.
Ιθαγενή μη ενδημικά taxa
Equisetum
621. Equisetum ramosissimum Desf. · Species · Ιθαγενές, μη ενδημικό
Πολυετές ριζωματώδες γεώφυτο με λεπτούς έως σχετικά ισχυρούς, πράσινους, αρθρωτούς βλαστούς. Οι βλαστοί μπορεί να είναι απλοί ή πολύκλαδοι, με ακανόνιστους σπονδύλους λεπτών πλευρικών κλάδων.
Οι κολεοί γύρω από τους κόμβους καταλήγουν σε στενά δόντια. Οι σποριοφόροι στρόβιλοι σχηματίζονται στις κορυφές των βλαστών. Σε αντίθεση με το Equisetum telmateia, οι γόνιμοι και οι φωτοσυνθετικοί βλαστοί του δεν παρουσιάζουν τόσο έντονο μορφολογικό διαχωρισμό.
Στην Κύπρο καταγράφεται από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι περίπου τα 1.375 μέτρα. Απαντά σε υγρές αμμώδεις ή χαλικώδεις θέσεις, όχθες ρυακιών, αρδευτικά κανάλια, χαντάκια και άλλες περιοχές όπου διατηρείται υγρασία στο έδαφος.
Έχει πολύ ευρεία φυσική εξάπλωση στις εύκρατες και υποτροπικές περιοχές του Παλαιού Κόσμου, καθώς και σε μεγάλο μέρος της Αφρικής.
622. Equisetum telmateia Ehrh. · Species · Ιθαγενές, μη ενδημικό
Γνωστό στα αγγλικά ως great horsetail ή giant horsetail, είναι ένα ισχυρό πολυετές γεώφυτο με εκτεταμένο υπόγειο ρίζωμα. Παρουσιάζει δύο εμφανώς διαφορετικούς τύπους υπέργειων βλαστών.
Οι γόνιμοι βλαστοί εμφανίζονται συνήθως πρώτοι. Είναι παχείς, χωρίς χλωροφύλλη ή με πολύ περιορισμένη χλωροφύλλη, υπόλευκοι έως καστανοί, χωρίς πράσινους πλευρικούς κλάδους και φέρουν στην κορυφή έναν μεγάλο σποριοφόρο στρόβιλο. Μετά την απελευθέρωση των σπορίων συνήθως μαραίνονται.
Οι στείροι βλαστοί εμφανίζονται αργότερα και είναι ψηλοί, πράσινοι και έντονα διακλαδισμένοι. Σε κάθε κόμβο φέρουν έναν κανονικό σπόνδυλο από πολυάριθμους λεπτούς κλάδους, αποκτώντας χαρακτηριστική εμφάνιση αλογοουράς.
Αναπτύσσεται σε πολύ υγρά εδάφη, κοντά σε πηγές, ρυάκια, υγρά πρανή, σκιερές ρεματιές και άλλες θέσεις όπου η εδαφική υγρασία παραμένει υψηλή για μεγάλο μέρος του έτους.
Η φυσική του εξάπλωση περιλαμβάνει τη Μακαρονησία, την Ευρώπη, τη βορειοδυτική Αφρική και περιοχές της δυτικής Ασίας μέχρι το Ιράν. Σε παγκόσμιο επίπεδο έχει αξιολογηθεί ως Μειωμένου Ενδιαφέροντος – Least Concern (LC).
Ενδημικά, ξενικά, υβρίδια και taxa αβέβαιης κατάστασης
Στον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας δεν καταγράφονται για την οικογένεια Equisetaceae:
- ενδημικά taxa της Κύπρου,
- ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa,
- υβρίδια,
- taxa αβέβαιης κατάστασης.
Αναπαραγωγή
Τα είδη του γένους Equisetum αναπαράγονται τόσο με σπόρια όσο και βλαστητικά μέσω των υπόγειων ριζωμάτων τους.
Όταν ωριμάσουν οι στρόβιλοι, απελευθερώνονται πολυάριθμα μικροσκοπικά σπόρια. Κάθε σπόριο φέρει υγροσκοπικές ταινιοειδείς αποφύσεις, γνωστές ως ελατήρες, οι οποίες κινούνται ανάλογα με την υγρασία της ατμόσφαιρας και βοηθούν στη διασπορά.
Σε κατάλληλο υγρό υπόστρωμα το σπόριο βλαστάνει και σχηματίζει ένα μικρό γαμετόφυτο. Η παρουσία ελεύθερου νερού είναι απαραίτητη για τη μετακίνηση των αρσενικών γαμετών προς το θηλυκό αναπαραγωγικό όργανο και την πραγματοποίηση της γονιμοποίησης.
Η βλαστητική εξάπλωση μέσω των ριζωμάτων είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική και επιτρέπει τη δημιουργία εκτεταμένων, μακρόβιων αποικιών.
Οικολογία
Οι πυκνές συστάδες των αλογοουρών συγκρατούν το υγρό έδαφος και μπορούν να συμβάλλουν στη σταθεροποίηση των όχθεων και των πρανών. Οι υπόγειοι βλαστοί τους επιτρέπουν να αποικίζουν γρήγορα κατάλληλα υγρά υποστρώματα.
Τα είδη αυτά αποτελούν μέρος της εξειδικευμένης βλάστησης των παρόχθιων και πηγαίων οικοσυστημάτων. Οι συστάδες τους προσφέρουν μικροενδιαιτήματα και κάλυψη σε διάφορα ασπόνδυλα και άλλους μικρούς οργανισμούς.
Η παρουσία τους συχνά υποδηλώνει ότι υπάρχει μόνιμη ή εποχικά υψηλή εδαφική υγρασία, χωρίς όμως από μόνη της να αποτελεί απόλυτο δείκτη της ποιότητας του νερού.
Απειλές και προστασία
Οι κυριότερες πιθανές πιέσεις στα ενδιαιτήματα των ειδών Equisetaceae στην Κύπρο είναι:
- η άντληση και εκτροπή νερού,
- η αποξήρανση πηγών και υγρών θέσεων,
- η διευθέτηση ή τσιμεντοποίηση ρυακιών και αρδευτικών καναλιών,
- η καταστροφή της φυσικής παρόχθιας βλάστησης,
- η ρύπανση των επιφανειακών και υπόγειων νερών,
- η χρήση ζιζανιοκτόνων κοντά σε υδατορεύματα,
- οι χωματουργικές εργασίες και οι επιχωματώσεις,
- οι παρατεταμένες ξηρασίες και η κλιματική αλλαγή.
Τα εκτεταμένα ριζώματα προσφέρουν στα φυτά κάποια ανθεκτικότητα απέναντι σε προσωρινές διαταραχές. Ωστόσο, η μόνιμη απώλεια της υγρασίας ή η καταστροφή του υποστρώματος μπορεί να οδηγήσει στην εξαφάνιση ολόκληρων τοπικών αποικιών.
Η διατήρηση των φυσικών πηγών, των ρυακιών, των υγρών πρανών και της παρόχθιας βλάστησης είναι απαραίτητη για τη μακροχρόνια προστασία τους.
Συστηματική κατάταξη
- Βασίλειο: Plantae
- Κλάδος: Τραχεόφυτα – Tracheophytes
- Ομάδα: Άσπερμα αγγειόφυτα
- Κλάση: Equisetopsida
- Υποκλάση: Equisetidae
- Τάξη: Equisetales
- Οικογένεια: Equisetaceae
- Γένος στην Κύπρο: Equisetum
- Taxa στην Κύπρο: 2 είδη
Πηγές
- ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa
- Flora of Cyprus – Equisetum ramosissimum
- Flora of Cyprus – Equisetum telmateia
- Plants of the World Online – Equisetum ramosissimum Desf.
- Plants of the World Online – Equisetum telmateia Ehrh.
- Plants of the World Online – Equisetum L.
Text by George Konstantinou
The family Equisetaceae, commonly known as the horsetail family, is an ancient family of seedless vascular plants belonging to the order Equisetales. Its common name refers to the characteristic appearance of the numerous slender branches surrounding the jointed stems of several species.
Its members do not produce flowers, fruits or seeds but reproduce by spores. The family contains a single living genus, Equisetum, which represents the only surviving genus of an ancient evolutionary lineage of plants.
According to the organized checklist of the Cypriot flora, the family Equisetaceae is represented in Cyprus by 1 genus and 2 taxa:
- Equisetum – 2 species
Both species are recorded as indigenous and non-endemic.
Morphology
Members of the family Equisetaceae are perennial geophytes with extensive underground rhizomes. Their rhizomes allow them to spread vegetatively, survive unfavourable periods and form dense colonies.
The aerial stems are hollow and jointed and are divided into nodes and internodes. Their surfaces have longitudinal ridges and are often rough because silica is present in their tissues.
The true leaves are very small and scale-like. They are fused to form a toothed sheath around each stem node. Photosynthesis is carried out mainly by the green stems and slender lateral branches.
Spores are produced inside sporangia borne on specialized shield-shaped structures. These structures are grouped into a compact, cone-shaped or cylindrical strobilus at the tip of the fertile stem.
Distribution and habitats
The genus Equisetum has an almost worldwide distribution, with its greatest diversity in the temperate regions of the Northern Hemisphere. Most species are associated with wet or seasonally wet habitats.
In Cyprus, members of the family occur along:
- river and stream banks,
- springs and permanently or seasonally flowing streams,
- damp slopes and shaded ravines,
- irrigation channels and ditches,
- cultivated-field margins with moist soil,
- marshy or periodically flooded sites.
Their presence depends mainly on the maintenance of sufficient soil moisture. Their deep and branched rhizomes allow them to survive when their aerial parts temporarily dry out.
Indigenous non-endemic taxa
Equisetum
621. Equisetum ramosissimum Desf. · Species · Indigenous, non-endemic
A perennial rhizomatous geophyte with slender to relatively robust, green and jointed stems. The stems may be unbranched or much-branched, with irregular whorls of slender lateral branches.
The sheaths surrounding the nodes terminate in narrow teeth. The spore-bearing strobili develop at the tips of the stems. Unlike Equisetum telmateia, its fertile and photosynthetic stems do not show such a pronounced morphological separation.
In Cyprus it is recorded from sea level to approximately 1,375 metres. It occurs in moist sandy or gravelly sites, along stream banks, irrigation channels, ditches and other places where soil moisture persists.
It has a very broad native distribution across the temperate and subtropical regions of the Old World and throughout much of Africa.
622. Equisetum telmateia Ehrh. · Species · Indigenous, non-endemic
Known in English as the great horsetail or giant horsetail, it is a robust perennial geophyte with an extensive underground rhizome. It produces two distinctly different types of aerial stems.
The fertile stems usually emerge first. They are thick, lack chlorophyll or contain very little chlorophyll, are whitish to brown, lack green lateral branches and bear a large spore-producing strobilus at the tip. They usually wither after releasing their spores.
The sterile stems emerge later and are tall, green and strongly branched. At each node they bear a regular whorl of numerous slender branches, producing the characteristic horsetail appearance.
It grows in very moist soils near springs and streams, on damp slopes, in shaded ravines and in other places where soil moisture remains high for much of the year.
Its native range includes Macaronesia, Europe, northwestern Africa and parts of western Asia as far as Iran. Globally, it has been assessed as Least Concern (LC).
Endemic, alien, hybrid and uncertain-status taxa
The organized checklist of the Cypriot flora records no:
- endemic taxa of Cyprus,
- alien or naturalized taxa,
- hybrids,
- taxa of uncertain status
within the family Equisetaceae.
Reproduction
Species of the genus Equisetum reproduce both by spores and vegetatively through their underground rhizomes.
When the strobili mature, numerous microscopic spores are released. Each spore bears hygroscopic ribbon-like structures known as elaters, which move in response to atmospheric humidity and assist dispersal.
On a suitable moist substrate, the spore germinates and forms a small gametophyte. Free water is required for the male gametes to reach the female reproductive organ and for fertilization to occur.
Vegetative spread through rhizomes is highly effective and allows the formation of extensive, long-lived colonies.
Ecology
Dense horsetail stands bind moist soil and may contribute to stabilizing stream banks and slopes. Their underground stems allow them to colonize suitable moist substrates rapidly.
These species form part of the specialized vegetation of riparian and spring-fed ecosystems. Their stands provide microhabitats and cover for various invertebrates and other small organisms.
Their presence often indicates permanent or seasonally high soil moisture, although it is not, by itself, an absolute indicator of water quality.
Threats and protection
The main potential pressures affecting Equisetaceae habitats in Cyprus include:
- water extraction and diversion,
- drying of springs and wet sites,
- channelization or concreting of streams and irrigation channels,
- destruction of natural riparian vegetation,
- pollution of surface water and groundwater,
- use of herbicides close to watercourses,
- earthworks and infilling,
- prolonged drought and climate change.
Their extensive rhizomes provide the plants with some resilience to temporary disturbance. However, permanent loss of moisture or destruction of the substrate can result in the disappearance of entire local colonies.
The conservation of natural springs, streams, damp slopes and riparian vegetation is essential for their long-term protection.
Classification
- Kingdom: Plantae
- Clade: Tracheophytes
- Group: Seedless vascular plants
- Class: Equisetopsida
- Subclass: Equisetidae
- Order: Equisetales
- Family: Equisetaceae
- Genus in Cyprus: Equisetum
- Taxa in Cyprus: 2 species
No comments:
Post a Comment