Translate

Monday, 24 August 2026

Οικογένεια Ericaceae στην Κύπρο – Ericaceae Family in Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο


ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Ericaceae, γνωστή στα αγγλικά ως heath family, είναι μια μεγάλη και ποικιλόμορφη οικογένεια αγγειόσπερμων φυτών που ανήκει στην τάξη Ericales. Περιλαμβάνει κυρίως θάμνους και μικρά δέντρα, αλλά και ορισμένα ποώδη, μυκοετερότροφα φυτά χωρίς χλωροφύλλη.

Πολλά είδη της οικογένειας είναι προσαρμοσμένα σε όξινα, φτωχά σε θρεπτικά στοιχεία εδάφη. Οι ρίζες τους σχηματίζουν συχνά εξειδικευμένες μυκορριζικές σχέσεις με μύκητες, οι οποίες διευκολύνουν την πρόσληψη θρεπτικών στοιχείων.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Ericaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 3 γένη και 6 taxa:

  • Arbutus – 2 είδη και 1 υβρίδιο
  • Erica – 1 είδος και 1 υποείδος
  • Hypopitys – 1 είδος

Από τα έξι taxa, τα πέντε είναι ιθαγενή μη ενδημικά και το ένα είναι φυσικό υβρίδιο.

Μορφολογία

Τα περισσότερα μέλη της οικογένειας Ericaceae είναι αειθαλείς ή φυλλοβόλοι θάμνοι και μικρά δέντρα. Τα φύλλα είναι συνήθως απλά, χωρίς παράφυλλα και τοποθετημένα κατ’ εναλλαγή, αντίθετα ή κατά σπονδύλους.

Στα είδη του γένους Arbutus τα φύλλα είναι δερματώδη και σχετικά πλατιά. Στα είδη του γένους Erica είναι πολύ μικρά, στενά και συχνά με περιελισσόμενα προς τα κάτω περιθώρια, χαρακτηριστικό που περιορίζει την απώλεια νερού.

Τα άνθη είναι συνήθως ερμαφρόδιτα και ακτινόμορφα. Η στεφάνη αποτελείται συχνά από ενωμένα πέταλα και μπορεί να είναι κυπελλοειδής, καμπανοειδής ή σταμνοειδής. Οι ανθήρες ανοίγουν συνήθως με μικρούς πόρους στην κορυφή τους.

Ο καρπός μπορεί να είναι ράγα, δρύπη ή κάψα. Στις κουμαριές του γένους Arbutus είναι σαρκώδης και αποτελεί σημαντική τροφή για πολλά άγρια ζώα.

Το Hypopitys monotropa διαφέρει εντυπωσιακά από τα ξυλώδη μέλη της οικογένειας. Είναι ποώδες φυτό χωρίς χλωροφύλλη, με ωχρούς, κιτρινωπούς ή καστανούς βλαστούς και λεπιοειδή φύλλα.

Εξάπλωση και ενδιαιτήματα

Η οικογένεια Ericaceae έχει σχεδόν παγκόσμια εξάπλωση, με ιδιαίτερα μεγάλη ποικιλότητα στις εύκρατες περιοχές, στα ορεινά οικοσυστήματα και σε περιοχές με όξινα εδάφη.

Στην Κύπρο τα μέλη της απαντούν σε:

  • πευκοδάση και μικτά δάση,
  • θαμνώνες και μακκία βλάστηση,
  • βραχώδεις ασβεστολιθικές πλαγιές,
  • ορεινές και ημιορεινές περιοχές,
  • δροσερές, σκιερές δασικές θέσεις,
  • περιοχές με πυριγενή ή άλλα κατάλληλα εδάφη.

Τα είδη Arbutus andrachne, Arbutus unedo και Erica manipuliflora αποτελούν στοιχεία της μεσογειακής θαμνώδους και δασικής βλάστησης. Τα Erica sicula subsp. libanotica και Hypopitys monotropa έχουν πολύ πιο περιορισμένη παρουσία στην Κύπρο.

Ιθαγενή μη ενδημικά taxa

Arbutus

623. Arbutus andrachne L. · Species · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Αειθαλής θάμνος ή μικρό δέντρο, χαρακτηριστικό της ανατολικής Μεσογείου. Ξεχωρίζει από τον λείο φλοιό του, ο οποίος απολεπίζεται σε λεπτές πλάκες και αποκαλύπτει μια εντυπωσιακή κοκκινωπή, πορτοκαλοκόκκινη ή κανελί επιφάνεια.

Τα φύλλα είναι δερματώδη, γυαλιστερά και συνήθως με σχεδόν ακέραιο ή λεπτά οδοντωτό περιθώριο. Τα άνθη είναι λευκά ή υπορόδινα, σταμνοειδή και σχηματίζονται σε όρθιες ή ελαφρώς κρεμάμενες ταξιανθίες.

Οι καρποί είναι σφαιρικοί, σαρκώδεις και κατά την ωρίμανση γίνονται πορτοκαλί έως κόκκινοι. Αναπτύσσεται σε βραχώδεις πλαγιές, πευκοδάση, θαμνώνες και άλλες θέσεις με μεσογειακή βλάστηση.

624. Arbutus unedo L. · Species · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Αειθαλής θάμνος ή μικρό δέντρο, γνωστό στα αγγλικά ως strawberry tree. Τα φύλλα του είναι δερματώδη, γυαλιστερά και εμφανώς πριονωτά στα περιθώρια.

Τα άνθη είναι λευκά ή υπορόδινα, σταμνοειδή και σχηματίζονται σε κρεμάμενες ταξιανθίες. Οι σφαιρικοί καρποί έχουν κοκκώδη επιφάνεια και ωριμάζουν από κίτρινοι σε πορτοκαλί και τελικά σε κόκκινοι. Επειδή χρειάζονται πολλούς μήνες για να ωριμάσουν, άνθη και ώριμοι καρποί μπορεί να υπάρχουν ταυτόχρονα στο ίδιο φυτό.

Στην Κύπρο είναι πολύ σπάνιο και έχει περιορισμένη εξάπλωση. Στο Κόκκινο Βιβλίο της Χλωρίδας της Κύπρου χαρακτηρίζεται Κρισίμως Κινδυνεύον – Critically Endangered (CR).

Erica

625. Erica manipuliflora Salisb. · Species · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Αειθαλής, πολύκλαδος θάμνος με μικρά, στενά φύλλα και πολυάριθμα ρόδινα έως πορφυρορόδινα άνθη. Τα άνθη σχηματίζουν πυκνές, επιμήκεις ταξιανθίες κοντά στις κορυφές των βλαστών.

Απαντά κυρίως σε ξηρούς θαμνώνες, ανοικτές πετρώδεις θέσεις και πευκοδάση. Η άνθησή του κατά το φθινόπωρο προσφέρει νέκταρ και γύρη σε έντομα σε μια περίοδο κατά την οποία σχετικά λίγα άλλα μεσογειακά φυτά βρίσκονται σε πλήρη άνθηση.

Στην Κύπρο έχει πολύ περιορισμένη παρουσία και καταγράφεται σε υψόμετρα περίπου 100–175 μέτρων. Στο Κόκκινο Βιβλίο της Χλωρίδας της Κύπρου χαρακτηρίζεται Εύτρωτο – Vulnerable (VU) σύμφωνα με το κριτήριο D2.

626. Erica sicula subsp. libanotica (Barb.-Boiss. & Barbey) P. F. Stevens · Subspecies · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Μικρός έως μεσαίου μεγέθους αειθαλής θάμνος με λεπτούς ξυλώδεις βλαστούς, μικρά στενά φύλλα και ρόδινα άνθη. Αναπτύσσεται κυρίως σε βραχώδεις, συχνά ασβεστολιθικές θέσεις.

Έχει ασυνεχή και πολύ περιορισμένη γεωγραφική εξάπλωση στην ανατολική Μεσόγειο. Στην Κύπρο είναι τοπικό και σπάνιο, γεγονός που καθιστά τους πληθυσμούς του ευάλωτους σε πυρκαγιές, έργα ανάπτυξης και αλλοίωση των βραχωδών ενδιαιτημάτων του.

Hypopitys

627. Hypopitys monotropa Crantz · Species · Ιθαγενές, μη ενδημικό

Πολυετές μυκοετερότροφο φυτό χωρίς χλωροφύλλη. Δεν φωτοσυνθέτει και εμφανίζεται πάνω από το έδαφος μόνο όταν σχηματίζει τους σαρκώδεις, ωχροκίτρινους έως καστανούς ανθοφόρους βλαστούς του.

Τα φύλλα είναι μειωμένα σε σαρκώδη λέπια. Τα άνθη σχηματίζονται σε επάκριες ταξιανθίες, οι οποίες αρχικά είναι κυρτές προς τα κάτω και σταδιακά ανορθώνονται κατά την ανάπτυξη και την καρποφορία.

Το φυτό αποκτά άνθρακα και θρεπτικά στοιχεία μέσω εξειδικευμένης σχέσης με μυκορριζικούς μύκητες, οι οποίοι συνδέονται επίσης με τις ρίζες δασικών δέντρων. Επομένως, δεν παρασιτεί άμεσα πάνω στα δέντρα, αλλά εξαρτάται από το υπόγειο δίκτυο των μυκήτων και από την ακεραιότητα του δασικού οικοσυστήματος.

Στην Κύπρο είναι εξαιρετικά σπάνιο και καταγράφεται σε δροσερές, σκιερές δασικές θέσεις. Στο Κόκκινο Βιβλίο της Χλωρίδας της Κύπρου χαρακτηρίζεται Κρισίμως Κινδυνεύον – Critically Endangered (CR), σύμφωνα με τα κριτήρια C2a(i) και D1.

Υβρίδια

Arbutus

1948. Arbutus ×andrachnoides Link · Hybrid · Φυσικό υβρίδιο

Φυσικό υβρίδιο μεταξύ των:

Arbutus andrachne L. × Arbutus unedo L.

Εμφανίζει ενδιάμεσα μορφολογικά χαρακτηριστικά των δύο γονικών ειδών. Ο φλοιός μπορεί να είναι λείος και κοκκινωπός σε ορισμένα τμήματα, όπως στο Arbutus andrachne, αλλά πιο τραχύς ή λιγότερο έντονα απολεπιζόμενος σε άλλα.

Τα φύλλα παρουσιάζουν συνήθως ενδιάμεσο βαθμό οδόντωσης, ενώ τα άνθη και οι καρποί συνδυάζουν γνωρίσματα των δύο γονέων. Το υβρίδιο μπορεί να σχηματίζεται όπου τα δύο είδη αναπτύσσονται σε κοντινή απόσταση.

Το Plants of the World Online το αναγνωρίζει ως αποδεκτό φυσικό υβρίδιο της ανατολικής Μεσογείου, με φυσική παρουσία στην Κύπρο και την Τουρκία.

Ταξινομικές σημειώσεις

Ο οργανωμένος κατάλογος της κυπριακής χλωρίδας χρησιμοποιεί την ονομασία:

Erica sicula subsp. libanotica (Barb.-Boiss. & Barbey) P. F. Stevens

Στη σύγχρονη ταξινομική μεταχείριση του Plants of the World Online, το όνομα αυτό θεωρείται συνώνυμο του Erica sicula subsp. sicula. Στο παρόν άρθρο διατηρείται η ονομασία του κυπριακού καταλόγου.

Αντίστοιχα, ο κατάλογος χρησιμοποιεί την ονομασία:

Hypopitys monotropa Crantz

Το Plants of the World Online τη θεωρεί συνώνυμο του αποδεκτού ονόματος Monotropa hypopitys L. Και σε αυτή την περίπτωση διατηρείται η ονομασία που χρησιμοποιείται στον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας.

Ενδημικά, ξενικά και taxa αβέβαιης κατάστασης

Στον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας δεν καταγράφονται για την οικογένεια Ericaceae:

  • ενδημικά taxa της Κύπρου,
  • ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa,
  • taxa αβέβαιης κατάστασης.

Καταγράφεται, όμως, ένα φυσικό υβρίδιο: το Arbutus ×andrachnoides.

Οικολογία

Οι κουμαριές αποτελούν σημαντικά στοιχεία της μεσογειακής δασικής και θαμνώδους βλάστησης. Τα άνθη τους προσφέρουν νέκταρ και γύρη σε έντομα, ενώ οι σαρκώδεις καρποί καταναλώνονται από πτηνά και θηλαστικά, τα οποία συμβάλλουν στη διασπορά των σπερμάτων.

Τα είδη του γένους Erica προσφέρουν τροφή σε επικονιαστές, ενώ οι πυκνοί θάμνοι τους παρέχουν κάλυψη σε μικρά ζώα. Η φθινοπωρινή άνθηση του Erica manipuliflora έχει ιδιαίτερη σημασία για τα έντομα κατά την ξηρή μεσογειακή περίοδο.

Το Hypopitys monotropa αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της στενής οικολογικής αλληλεξάρτησης μεταξύ φυτών, μυκήτων και δασικών δέντρων. Η επιβίωσή του εξαρτάται από τη διατήρηση του υπόγειου μυκορριζικού δικτύου και των ιδιαίτερων συνθηκών του δασικού εδάφους.

Απειλές και προστασία

Οι κυριότερες πιθανές απειλές για τα σπάνια μέλη της οικογένειας στην Κύπρο είναι:

  • οι δασικές πυρκαγιές,
  • η εκχέρσωση της φυσικής βλάστησης,
  • η οικιστική και τουριστική ανάπτυξη,
  • η διάνοιξη δρόμων και οι χωματουργικές εργασίες,
  • οι λατομικές δραστηριότητες,
  • η αλλοίωση των βραχωδών ενδιαιτημάτων,
  • η υποβάθμιση και ξήρανση των δασικών εδαφών,
  • η συλλογή σπάνιων φυτών,
  • οι παρατεταμένες ξηρασίες και η κλιματική αλλαγή.

Ιδιαίτερη προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στην προστασία των γνωστών πληθυσμών των Arbutus unedo, Erica manipuliflora, Erica sicula subsp. libanotica και Hypopitys monotropa.

Η προστασία του Hypopitys monotropa απαιτεί τη διατήρηση ολόκληρου του δασικού μικροενδιαιτήματος και όχι μόνο των εμφανών ανθοφόρων βλαστών του.

Συστηματική κατάταξη

  • Βασίλειο: Plantae
  • Κλάδος: Αγγειόσπερμα – Angiosperms
  • Τάξη: Ericales
  • Οικογένεια: Ericaceae
  • Γένη στην Κύπρο: Arbutus, Erica, Hypopitys
  • Taxa στην Κύπρο: 6
  • Ιθαγενή μη ενδημικά taxa: 5
  • Υβρίδια: 1

Πηγές

Text by George Konstantinou

The family Ericaceae, commonly known as the heath family, is a large and diverse family of angiosperms belonging to the order Ericales. It includes mainly shrubs and small trees, as well as some herbaceous mycoheterotrophic plants without chlorophyll.

Many members of the family are adapted to acidic, nutrient-poor soils. Their roots frequently form specialized mycorrhizal associations with fungi, which facilitate the absorption of nutrients.

According to the organized checklist of the Cypriot flora, the family Ericaceae is represented in Cyprus by 3 genera and 6 taxa:

  • Arbutus – 2 species and 1 hybrid
  • Erica – 1 species and 1 subspecies
  • Hypopitys – 1 species

Of the six taxa, five are indigenous and non-endemic, while one is a natural hybrid.

Morphology

Most members of the family Ericaceae are evergreen or deciduous shrubs and small trees. Their leaves are generally simple, without stipules, and may be alternate, opposite or arranged in whorls.

In the genus Arbutus, the leaves are leathery and relatively broad. In Erica, they are very small and narrow, frequently with downward-rolled margins, a feature that reduces water loss.

The flowers are generally bisexual and radially symmetrical. The corolla frequently consists of fused petals and may be cup-shaped, bell-shaped or urn-shaped. The anthers usually open through small pores at their tips.

The fruit may be a berry, drupe or capsule. In the strawberry trees of the genus Arbutus, it is fleshy and provides an important food source for many wild animals.

Hypopitys monotropa differs strikingly from the woody members of the family. It is a herbaceous plant without chlorophyll, with pale yellowish or brownish stems and scale-like leaves.

Distribution and habitats

The family Ericaceae has an almost worldwide distribution, with particularly high diversity in temperate regions, mountain ecosystems and areas with acidic soils.

In Cyprus, its members occur in:

  • pine and mixed forests,
  • shrublands and maquis vegetation,
  • rocky limestone slopes,
  • mountainous and submontane areas,
  • cool, shaded woodland habitats,
  • areas with igneous or other suitable soils.

Arbutus andrachne, Arbutus unedo and Erica manipuliflora are components of Mediterranean woodland and shrub vegetation. Erica sicula subsp. libanotica and Hypopitys monotropa have a much more restricted occurrence in Cyprus.

Indigenous non-endemic taxa

Arbutus

623. Arbutus andrachne L. · Species · Indigenous, non-endemic

An evergreen shrub or small tree characteristic of the eastern Mediterranean. It is distinguished by its smooth bark, which peels away in thin plates to reveal a striking reddish, orange-red or cinnamon-coloured surface.

The leaves are leathery, glossy and usually have an almost entire or finely toothed margin. The flowers are white or pinkish, urn-shaped and borne in upright or slightly hanging clusters.

The fruits are spherical and fleshy, becoming orange to red as they mature. It grows on rocky slopes, in pine forests, shrublands and other habitats with Mediterranean vegetation.

624. Arbutus unedo L. · Species · Indigenous, non-endemic

An evergreen shrub or small tree known in English as the strawberry tree. Its leaves are leathery and glossy, with distinctly serrated margins.

The flowers are white or pinkish, urn-shaped and borne in hanging clusters. The spherical fruits have a granular surface and mature from yellow to orange and finally red. Because they require many months to ripen, flowers and mature fruits may be present on the same plant at the same time.

It is very rare and has a restricted distribution in Cyprus. In the Red Data Book of the Flora of Cyprus, it is classified as Critically Endangered (CR).

Erica

625. Erica manipuliflora Salisb. · Species · Indigenous, non-endemic

An evergreen, much-branched shrub with small, narrow leaves and numerous pink to purplish-pink flowers. The flowers form dense, elongated inflorescences near the tips of the stems.

It occurs mainly in dry shrublands, open stony habitats and pine forests. Its autumn flowering provides nectar and pollen for insects during a season when relatively few other Mediterranean plants are in full bloom.

It has a very restricted occurrence in Cyprus and is recorded at elevations of approximately 100–175 metres. In the Red Data Book of the Flora of Cyprus, it is classified as Vulnerable (VU) under criterion D2.

626. Erica sicula subsp. libanotica (Barb.-Boiss. & Barbey) P. F. Stevens · Subspecies · Indigenous, non-endemic

A small to medium-sized evergreen shrub with slender woody stems, small narrow leaves and pink flowers. It grows mainly in rocky, frequently limestone habitats.

It has a disjunct and highly restricted geographical distribution in the eastern Mediterranean. In Cyprus it is local and rare, making its populations vulnerable to wildfires, development and alteration of its rocky habitats.

Hypopitys

627. Hypopitys monotropa Crantz · Species · Indigenous, non-endemic

A perennial mycoheterotrophic plant without chlorophyll. It does not photosynthesize and appears above ground only when it produces its fleshy, pale yellow to brown flowering stems.

Its leaves are reduced to fleshy scales. The flowers are borne in terminal inflorescences, which initially curve downwards and gradually become upright during development and fruiting.

The plant obtains carbon and nutrients through a specialized relationship with mycorrhizal fungi, which are also connected to the roots of forest trees. It does not, therefore, directly parasitize the trees but depends on the underground fungal network and the integrity of the forest ecosystem.

It is extremely rare in Cyprus and is recorded in cool, shaded woodland habitats. In the Red Data Book of the Flora of Cyprus, it is classified as Critically Endangered (CR) under criteria C2a(i) and D1.

Hybrids

Arbutus

1948. Arbutus ×andrachnoides Link · Hybrid · Natural hybrid

A natural hybrid between:

Arbutus andrachne L. × Arbutus unedo L.

It displays morphological characteristics intermediate between those of its two parent species. Its bark may be smooth and reddish on some sections, as in Arbutus andrachne, but rougher or less strongly exfoliating on others.

Its leaves usually show an intermediate degree of serration, while its flowers and fruits combine characteristics of both parents. The hybrid may arise where the two species grow in close proximity.

Plants of the World Online recognizes it as an accepted natural hybrid of the eastern Mediterranean, native to Cyprus and Türkiye.

Taxonomic notes

The organized checklist of the Cypriot flora uses the name:

Erica sicula subsp. libanotica (Barb.-Boiss. & Barbey) P. F. Stevens

In the current taxonomic treatment followed by Plants of the World Online, this name is regarded as a synonym of Erica sicula subsp. sicula. The name used in the Cypriot checklist is retained in this article.

Similarly, the checklist uses the name:

Hypopitys monotropa Crantz

Plants of the World Online regards it as a synonym of the accepted name Monotropa hypopitys L. Once again, the name used in the organized checklist of the Cypriot flora is retained here.

Endemic, alien and uncertain-status taxa

The organized checklist of the Cypriot flora records no:

  • endemic taxa of Cyprus,
  • alien or naturalized taxa,
  • taxa of uncertain status

within the family Ericaceae.

It does, however, include one natural hybrid: Arbutus ×andrachnoides.

Ecology

Strawberry trees are important components of Mediterranean woodland and shrub vegetation. Their flowers provide nectar and pollen for insects, while their fleshy fruits are eaten by birds and mammals, which contribute to seed dispersal.

Species of Erica provide food for pollinators, while their dense shrubs offer cover for small animals. The autumn flowering of Erica manipuliflora is particularly important for insects during the dry Mediterranean season.

Hypopitys monotropa is a characteristic example of the close ecological interdependence between plants, fungi and forest trees. Its survival depends on the preservation of the underground mycorrhizal network and the particular conditions of the forest soil.

Threats and protection

The main potential threats to the rare members of the family in Cyprus include:

  • wildfires,
  • clearance of natural vegetation,
  • residential and tourism development,
  • road construction and earthworks,
  • quarrying activities,
  • alteration of rocky habitats,
  • degradation and drying of forest soils,
  • collection of rare plants,
  • prolonged drought and climate change.

Particular priority should be given to protecting the known populations of Arbutus unedo, Erica manipuliflora, Erica sicula subsp. libanotica and Hypopitys monotropa.

Protection of Hypopitys monotropa requires conservation of its entire woodland microhabitat, rather than only its visible flowering stems.

Classification

  • Kingdom: Plantae
  • Clade: Angiosperms
  • Order: Ericales
  • Family: Ericaceae
  • Genera in Cyprus: Arbutus, Erica, Hypopitys
  • Taxa in Cyprus: 6
  • Indigenous non-endemic taxa: 5
  • Hybrids: 1

Sources

Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες ,

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)