See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus
Below in English
Κείμενο George Konstantinou
Η οικογένεια Platanaceae, γνωστή στα αγγλικά ως plane family, είναι μικρή οικογένεια ανθοφόρων φυτών που ανήκει στην τάξη Proteales. Περιλαμβάνει παγκοσμίως 1 αποδεκτό γένος, το Platanus, και 10 αποδεκτά είδη.
Τα είδη της οικογένειας είναι μεγάλα, μακρόβια και φυλλοβόλα δέντρα, τα οποία απαντούν κυρίως σε εύκρατες και υποτροπικές περιοχές του Βόρειου Ημισφαιρίου. Πολλά συνδέονται στενά με ποτάμια, ρυάκια και άλλες υγρές θέσεις.
Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Platanaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 1 γένος και 1 taxon, το ιθαγενές μη ενδημικό Platanus orientalis.
Μορφολογικά χαρακτηριστικά
Τα μέλη της οικογένειας είναι μεγάλα φυλλοβόλα δέντρα με ισχυρό κορμό και πλατιά, απλωμένη κόμη. Ο φλοιός είναι χαρακτηριστικός και απολεπίζεται σε πλάκες, δημιουργώντας στον κορμό μωσαϊκό από πρασινωπές, γκρίζες, καστανές και υπόλευκες περιοχές.
Τα φύλλα είναι κατ’ εναλλαγή, μεγάλα, παλαμοειδή και συνήθως βαθιά χωρισμένα σε 3–7 λοβούς. Τα νεαρά φύλλα, οι μίσχοι και οι νεαροί βλαστοί μπορεί να καλύπτονται από λεπτές τρίχες.
Τα άνθη είναι μικρά, μονογενή και συγκεντρωμένα σε πυκνές σφαιρικές κεφαλές. Τα αρσενικά και τα θηλυκά άνθη σχηματίζονται σε διαφορετικές κεφαλές πάνω στο ίδιο δέντρο. Η επικονίαση πραγματοποιείται κυρίως με τον άνεμο.
Οι καρποί είναι πολυάριθμα μικρά αχαίνια, συγκεντρωμένα σε χαρακτηριστικές σφαιρικές, κρεμαστές καρποταξίες. Κάθε αχαίνιο περιβάλλεται στη βάση του από τρίχες που διευκολύνουν τη διασπορά του με τον άνεμο και το νερό.
Εξάπλωση και ενδιαιτήματα στην Κύπρο
Ο ανατολικός πλάτανος, Platanus orientalis, έχει φυσική εξάπλωση από την ανατολική Μεσόγειο μέχρι το Ιράν. Η Κύπρος περιλαμβάνεται στη φυσική περιοχή εξάπλωσης του είδους.
Στο νησί απαντά κυρίως κατά μήκος ποταμών και ρυακιών, κοντά σε πηγές, σε υγρές κοιλάδες και σε άλλες θέσεις με αυξημένη εδαφική υγρασία. Είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικός των ορεινών και ημιορεινών περιοχών, όπου μπορεί να σχηματίζει παραποτάμιες συστάδες ή να αναπτύσσεται μαζί με άλλα υγρόφιλα δέντρα και θάμνους.
Ο πλάτανος φυτεύεται επίσης σε χωριά, πλατείες, αυλές, πάρκα, μοναστήρια και χώρους αναψυχής, επειδή σχηματίζει πλατιά κόμη, παρέχει πυκνή σκιά και μπορεί να ζήσει για πολλούς αιώνες.
Το taxon της οικογένειας Platanaceae στην Κύπρο
Ιθαγενή μη ενδημικά taxa
Platanus
- Platanus orientalis L. – Species – Ιθαγενές μη ενδημικό
Στην κυπριακή χλωρίδα δεν καταγράφονται ενδημικά, ξενικά ή πολιτογραφημένα taxa, υβρίδια ή taxa αβέβαιης κατάστασης της οικογένειας Platanaceae.
Platanus orientalis L.
Ο Platanus orientalis, γνωστός ως ανατολικός πλάτανος ή απλώς πλάτανος, είναι μεγάλο φυλλοβόλο δέντρο που μπορεί να ξεπεράσει τα 30 μέτρα σε ύψος. Διαθέτει ισχυρό κορμό, μεγάλα απλωμένα κλαδιά και ευρεία κόμη.
Τα φύλλα είναι μεγάλα, με μακρύ μίσχο και συνήθως 5 βαθιούς, οδοντωτούς λοβούς, αν και ο αριθμός τους μπορεί να κυμαίνεται από 3 έως 7. Κατά το φθινόπωρο αποκτούν κιτρινωπές έως καστανές αποχρώσεις πριν πέσουν.
Τα άνθη εμφανίζονται την άνοιξη, περίπου την ίδια περίοδο με την ανάπτυξη των νέων φύλλων. Οι καρποί σχηματίζουν σφαιρικές κεφαλές, οι οποίες κρέμονται συνήθως σε ομάδες από μακρύ ποδίσκο και μπορεί να παραμένουν πάνω στο δέντρο κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Το ριζικό του σύστημα είναι εκτεταμένο και προσαρμοσμένο σε βαθιά, υγρά και καλά αεριζόμενα εδάφη. Η παρουσία του στη φύση συνδέεται συνήθως με μόνιμη ή εποχική διαθεσιμότητα νερού.
Οικολογία
Ο ανατολικός πλάτανος αποτελεί βασικό συστατικό των παραποτάμιων οικοσυστημάτων. Η πυκνή κόμη του προσφέρει σκιά και συμβάλλει στη διατήρηση χαμηλότερων θερμοκρασιών στο νερό και στο έδαφος κατά τους θερμούς μήνες.
Οι ρίζες σταθεροποιούν τις όχθες, συγκρατούν το έδαφος και περιορίζουν τη διάβρωση κατά τις περιόδους έντονης ροής. Τα πεσμένα φύλλα εμπλουτίζουν το έδαφος και τα υδάτινα συστήματα με οργανική ύλη.
Τα μεγάλα και γηραιά δέντρα προσφέρουν θέσεις φωλιάσματος, κουφάλες και καταφύγιο σε πουλιά, νυχτερίδες, έντομα και άλλα ζώα. Ο φλοιός και τα κλαδιά τους φιλοξενούν λειχήνες, βρύα, μύκητες και πολυάριθμα ασπόνδυλα.
Η σκίαση που δημιουργούν τα πλατάνια ευνοεί επίσης φυτά και ζώα που εξαρτώνται από υγρά, δροσερά και προστατευμένα μικροενδιαιτήματα.
Αναπαραγωγή και διασπορά
Ο πλάτανος είναι μόνοικο είδος. Τα αρσενικά και θηλυκά άνθη βρίσκονται πάνω στο ίδιο δέντρο, αλλά σε ξεχωριστές σφαιρικές ταξιανθίες. Η γύρη μεταφέρεται κυρίως με τον άνεμο.
Μετά τη γονιμοποίηση, οι θηλυκές κεφαλές εξελίσσονται σε σφαιρικές καρποταξίες. Όταν ωριμάσουν και διαλυθούν, απελευθερώνουν πολυάριθμα μικρά αχαίνια.
Τα αχαίνια μεταφέρονται με τον άνεμο, αλλά και με το νερό κατά μήκος των ποταμών και των ρυακιών. Η φυσική αναγέννηση πραγματοποιείται κυρίως σε ανοικτά, υγρά εδάφη με περιορισμένο ανταγωνισμό από άλλα φυτά.
Το είδος μπορεί επίσης να αναβλαστάνει από τον κορμό ή τη βάση του μετά από τραυματισμό ή κοπή, ιδιαίτερα όταν το ριζικό σύστημα παραμένει ζωντανό.
Χρήσεις και πολιτιστική σημασία
Ο πλάτανος καλλιεργείται από την αρχαιότητα για τη σκιά, τη μακροζωία και την επιβλητική εμφάνισή του. Φυτεύεται παραδοσιακά σε πλατείες, κοντά σε πηγές, εκκλησίες, μοναστήρια, καφενεία και χώρους συγκέντρωσης.
Πολλά παλαιά πλατάνια έχουν ιδιαίτερη ιστορική, κοινωνική και πολιτιστική σημασία για τις τοπικές κοινότητες. Λειτουργούν ως φυσικά σημεία αναφοράς και συνδέονται συχνά με τοπικές παραδόσεις και ιστορικά γεγονότα.
Η ξυλεία του έχει χρησιμοποιηθεί για ξυλουργικές εργασίες και διάφορες κατασκευές. Ωστόσο, η σημαντικότερη σύγχρονη αξία του είναι οικολογική, αισθητική και σκιαστική.
Απειλές και προστασία
Οι φυσικοί πληθυσμοί του πλατάνου εξαρτώνται άμεσα από τη διατήρηση των ποταμών, των πηγών και της υπόγειας υγρασίας. Η υπεράντληση νερού, η εκτροπή ή διευθέτηση των υδατορευμάτων, η κατασκευή έργων, η ρύπανση και οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας μπορούν να περιορίσουν τη φυσική αναγέννηση και να προκαλέσουν εξασθένηση των δέντρων.
Οι πυρκαγιές, οι ακατάλληλες εκτεταμένες κλαδεύσεις, οι χωματουργικές εργασίες κοντά στο ριζικό σύστημα και οι τραυματισμοί του κορμού μπορούν επίσης να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές.
Οι ασθένειες που προσβάλλουν τα πλατάνια αποτελούν δυνητική απειλή. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται ώστε τα εργαλεία κλαδέματος και κοπής να μην αποτελούν μέσο μεταφοράς παθογόνων μεταξύ διαφορετικών δέντρων ή περιοχών.
Η προστασία των φυσικών παραποτάμιων συστάδων, η διατήρηση της φυσικής ροής του νερού και η καταγραφή και φροντίδα των αιωνόβιων πλατανιών είναι σημαντικές για τη διατήρηση του είδους και της πολιτιστικής κληρονομιάς που συνδέεται με αυτό.
Συστηματική ταξινόμηση
- Βασίλειο: Plantae
- Συνομοταξία: Streptophyta
- Κλάση: Equisetopsida
- Υποκλάση: Magnoliidae
- Αγγειόσπερμα: Angiosperms
- Ευδικότυλα: Eudicots
- Τάξη: Proteales
- Οικογένεια: Platanaceae
- Γένος στην Κύπρο: Platanus
- Αριθμός γενών στην Κύπρο: 1
- Αριθμός taxa στην Κύπρο: 1
- Ιθαγενή μη ενδημικά taxa: 1
- Ενδημικά taxa: 0
- Ξενικά και πολιτογραφημένα taxa: 0
- Υβρίδια: 0
- Taxa αβέβαιης κατάστασης: 0
Στοιχεία του είδους στην Κύπρο
1121. Platanus orientalis L.
- Γένος: Platanus
- Ταξινομική βαθμίδα: Species
- Κατάσταση στην Κύπρο: Ιθαγενές μη ενδημικό
Πηγές
- ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa
- Plants of the World Online – Platanaceae
- Plants of the World Online – Platanus
- Plants of the World Online – Platanus orientalis
- World Flora Online
- Angiosperm Phylogeny Website
Text by George Konstantinou
The family Platanaceae, commonly known as the plane family, is a small family of flowering plants belonging to the order Proteales. It comprises 1 accepted genus, Platanus, and 10 accepted species worldwide.
The species of the family are large, long-lived, deciduous trees occurring mainly in temperate and subtropical regions of the Northern Hemisphere. Many are closely associated with rivers, streams and other moist habitats.
According to the organized checklist of the Cypriot flora, the family Platanaceae is represented in Cyprus by 1 genus and 1 taxon, the native non-endemic Platanus orientalis.
Morphological characteristics
The members of the family are large deciduous trees with a strong trunk and a broad, spreading crown. The bark is characteristic and peels away in plates, creating a mosaic of greenish, grey, brown and whitish areas on the trunk.
The leaves are alternate, large, palmately lobed and usually deeply divided into 3–7 lobes. Young leaves, petioles and young shoots may be covered with fine hairs.
The flowers are small, unisexual and grouped into dense spherical heads. Male and female flowers are formed in separate heads on the same tree. Pollination takes place mainly by wind.
The fruits are numerous small achenes grouped into characteristic spherical, hanging fruiting heads. Each achene is surrounded at its base by hairs that facilitate its dispersal by wind and water.
Distribution and habitats in Cyprus
The oriental plane, Platanus orientalis, has a native range extending from the eastern Mediterranean to Iran. Cyprus forms part of the species’ natural range.
On the island it occurs mainly along rivers and streams, near springs, in moist valleys and in other places with increased soil moisture. It is particularly characteristic of montane and semi-montane areas, where it may form riparian stands or grow together with other moisture-dependent trees and shrubs.
The plane is also planted in villages, squares, courtyards, parks, monasteries and recreation areas because it develops a broad crown, provides dense shade and can live for many centuries.
The taxon of the family Platanaceae in Cyprus
Native non-endemic taxa
Platanus
- Platanus orientalis L. – Species – Native non-endemic
No endemic, alien or naturalized taxa, hybrids or taxa of uncertain status belonging to the family Platanaceae are recorded in the Cypriot flora.
Platanus orientalis L.
Platanus orientalis, commonly known as the oriental plane or simply plane tree, is a large deciduous tree that can exceed 30 metres in height. It possesses a strong trunk, large spreading branches and a broad crown.
The leaves are large, long-stalked and usually possess five deeply divided, toothed lobes, although their number may range from three to seven. During autumn they develop yellowish to brown colours before falling.
The flowers appear in spring, at approximately the same time as the development of the new leaves. The fruits form spherical heads, usually hanging in groups from a long stalk, and may remain on the tree throughout the winter.
Its root system is extensive and adapted to deep, moist and well-aerated soils. Its presence in nature is generally associated with permanent or seasonal water availability.
Ecology
The oriental plane is a fundamental component of riparian ecosystems. Its dense crown provides shade and helps maintain lower water and soil temperatures during the warmer months.
Its roots stabilize riverbanks, retain soil and reduce erosion during periods of strong water flow. Fallen leaves enrich the soil and aquatic systems with organic matter.
Large and old trees provide nesting sites, cavities and shelter for birds, bats, insects and other animals. Their bark and branches support lichens, mosses, fungi and numerous invertebrates.
The shade created by plane trees also benefits plants and animals that depend on moist, cool and protected microhabitats.
Reproduction and dispersal
The plane is a monoecious species. Male and female flowers occur on the same tree but in separate spherical inflorescences. Pollen is transported mainly by wind.
Following fertilization, the female heads develop into spherical fruiting heads. When mature and disintegrating, they release numerous small achenes.
The achenes are transported by wind and also by water along rivers and streams. Natural regeneration occurs mainly on open, moist ground with limited competition from other plants.
The species can also regenerate from the trunk or base following injury or cutting, particularly when the root system remains alive.
Uses and cultural importance
The plane has been cultivated since ancient times for its shade, longevity and imposing appearance. It is traditionally planted in squares, near springs, churches, monasteries, coffee shops and gathering places.
Many old plane trees have particular historical, social and cultural importance for local communities. They serve as natural landmarks and are frequently associated with local traditions and historical events.
Its wood has been used for carpentry and various constructions. Its most important modern value, however, is ecological, aesthetic and related to the shade it provides.
Threats and protection
Natural plane populations depend directly on the conservation of rivers, springs and underground moisture. Excessive water extraction, the diversion or modification of watercourses, construction projects, pollution and prolonged periods of drought can restrict natural regeneration and cause the trees to decline.
Fires, inappropriate extensive pruning, earthworks near the root system and injuries to the trunk can also cause serious damage.
Diseases affecting plane trees represent a potential threat. Particular care is required to ensure that pruning and cutting tools do not transfer pathogens between different trees or areas.
The protection of natural riparian stands, maintenance of natural water flow and recording and care of ancient plane trees are important for conserving the species and the cultural heritage associated with it.
Systematic classification
- Kingdom: Plantae
- Phylum: Streptophyta
- Class: Equisetopsida
- Subclass: Magnoliidae
- Angiosperms: Angiosperms
- Eudicots: Eudicots
- Order: Proteales
- Family: Platanaceae
- Genus in Cyprus: Platanus
- Number of genera in Cyprus: 1
- Number of taxa in Cyprus: 1
- Native non-endemic taxa: 1
- Endemic taxa: 0
- Alien and naturalized taxa: 0
- Hybrids: 0
- Taxa of uncertain status: 0
Details of the species in Cyprus
1121. Platanus orientalis L.
- Genus: Platanus
- Taxonomic rank: Species
- Status in Cyprus: Native non-endemic
No comments:
Post a Comment