Οικογένεια Ruppiaceae στην Κύπρο – Ruppiaceae Family in Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Ruppiaceae, γνωστή στα αγγλικά ως widgeon-grass family, είναι μικρή οικογένεια υδρόβιων ανθοφόρων φυτών που ανήκει στην τάξη Alismatales. Περιλαμβάνει αποκλειστικά το γένος Ruppia, τα είδη του οποίου αναπτύσσονται κυρίως σε ρηχά υφάλμυρα ή αλμυρά νερά.

Η οικογένεια έχει σχεδόν παγκόσμια εξάπλωση και απαντά σε παράκτιες λιμνοθάλασσες, αλυκές, εποχικές υδατοσυλλογές, εκβολές, υφάλμυρες λίμνες και, σπανιότερα, σε γλυκά εσωτερικά νερά.

Το μέγεθος της οικογένειας διαφέρει σημαντικά ανάλογα με την ταξινομική προσέγγιση. Περιλαμβάνει 1 γένος και από 1 έως 12 είδη παγκοσμίως, επειδή τα όρια μεταξύ αρκετών μορφολογικά όμοιων ειδών είναι δύσκολο να καθοριστούν. Το Plants of the World Online των Royal Botanic Gardens, Kew αναγνωρίζει σήμερα 12 είδη στο γένος Ruppia.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Ruppiaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 1 γένος και 3 taxa. Και τα τρία είναι ιθαγενή μη ενδημικά είδη. Δεν καταγράφονται ενδημικά, ξενικά, εγκλιματισμένα, υβριδικά ή αβέβαιης κατάστασης taxa της οικογένειας.

Γενικά χαρακτηριστικά

Τα μέλη της Ruppiaceae είναι βυθισμένα υδρόβια αγγειόσπερμα. Μπορεί να είναι μονοετή ή πολυετή και διαθέτουν λεπτά ριζώματα ή έρποντες βλαστούς, από τους οποίους αναπτύσσονται ρίζες που αγκυρώνουν τα φυτά στο μαλακό υπόστρωμα.

Οι βλαστοί είναι λεπτοί, εύκαμπτοι και έντονα διακλαδισμένοι. Η ευκαμψία τους επιτρέπει να ακολουθούν την κίνηση του νερού χωρίς να σπάζουν εύκολα.

Τα φύλλα είναι απλά, πολύ στενά, γραμμοειδή ή νηματοειδή και διαθέτουν συνήθως μία κύρια νεύρωση. Είναι προσαρμοσμένα στη μόνιμη κατάκλυση και δεν διαθέτουν τα τυπικά στόματα που χαρακτηρίζουν τα φύλλα των χερσαίων φυτών.

Τα άνθη είναι εξαιρετικά μικρά και απλοποιημένα, χωρίς εμφανή σέπαλα ή πέταλα. Είναι συνήθως ερμαφρόδιτα και σχηματίζονται σε μικρές ταξιανθίες, οι οποίες μπορεί να μεταφέρονται προς την επιφάνεια του νερού με επιμηκυμένους ή περιελιγμένους ποδίσκους.

Οι καρποί είναι μικροί, μονόσπερμοι και συχνά βρίσκονται πάνω σε μακριούς ποδίσκους. Μπορούν να επιπλέουν για κάποιο διάστημα ή να μεταφέρονται με το νερό και τα υδρόβια πουλιά.

Υδρόβια αλλά όχι αποκλειστικά θαλάσσια φυτά

Τα είδη Ruppia αναφέρονται συχνά μαζί με τα θαλάσσια φανερόγαμα, επειδή μπορούν να σχηματίζουν βυθισμένους λειμώνες σε παράκτια αλμυρά και υφάλμυρα νερά.

Ωστόσο, δεν περιορίζονται στο θαλάσσιο περιβάλλον. Μπορούν να αναπτύσσονται σε υφάλμυρες λιμνοθάλασσες, αλυκές, εκβολές, παράκτιες λίμνες και εσωτερικές υδατοσυλλογές με ποικίλη αλατότητα.

Η ικανότητα επιβίωσης σε νερά των οποίων η αλατότητα μεταβάλλεται σημαντικά αποτελεί ένα από τα κυριότερα οικολογικά χαρακτηριστικά της οικογένειας.

Η οικογένεια Ruppiaceae στην Κύπρο

Στην Κύπρο τα είδη Ruppia απαντούν κυρίως σε ρηχούς παράκτιους υγροτόπους, αλυκές, λιμνοθάλασσες, υφάλμυρες λίμνες, εποχικές υδατοσυλλογές και άλλους υδάτινους οικοτόπους με αργή κίνηση ή στάσιμο νερό.

Οι πληθυσμοί μπορεί να παρουσιάζουν μεγάλες εποχικές διακυμάνσεις. Σε χρόνια με επαρκή βροχόπτωση και κατάλληλη διάρκεια κατάκλυσης, τα φυτά μπορούν να σχηματίσουν πυκνές βυθισμένες συστάδες. Σε ξηρότερα χρόνια μπορεί να περιοριστούν σημαντικά ή να μην είναι ορατά.

Τα φυτά επιβιώνουν στις εποχικά ξηραινόμενες θέσεις μέσω ανθεκτικών σπόρων και, σε ορισμένα είδη ή πληθυσμούς, μέσω υπόγειων βλαστών ή άλλων ανθεκτικών βλαστητικών οργάνων.

Τα taxa της οικογένειας Ruppiaceae στην Κύπρο

Ιθαγενή μη ενδημικά taxa

Ruppia

1433. Ruppia drepanensis Tineo · Species · Ιθαγενές μη ενδημικό
1434. Ruppia maritima L. · Species · Ιθαγενές μη ενδημικό
1435. Ruppia spiralis L. ex Dumort. · Species · Ιθαγενές μη ενδημικό

Τα κυπριακά είδη

Ruppia drepanensis

Η Ruppia drepanensis είναι μεσογειακό υδρόβιο είδος που συνδέεται κυρίως με ρηχά αλμυρά ή υφάλμυρα νερά. Μπορεί να εμφανίζεται σε προσωρινές ή εποχικές υδατοσυλλογές, όπου ολοκληρώνει τον κύκλο ζωής της πριν από την πλήρη ξήρανση του ενδιαιτήματος.

Ruppia maritima

Η Ruppia maritima είναι ευρέως εξαπλωμένο υδρόβιο φυτό με μεγάλη αντοχή στις μεταβολές της αλατότητας. Απαντά σε παράκτιες λιμνοθάλασσες, αλυκές, εκβολές, υφάλμυρες λίμνες και άλλους ρηχούς υδάτινους οικοτόπους.

Μπορεί να σχηματίζει πυκνούς υποβρύχιους λειμώνες, ιδιαίτερα όταν το νερό παραμένει σχετικά διαυγές και το υπόστρωμα δεν υφίσταται έντονη διατάραξη.

Ruppia spiralis

Η Ruppia spiralis είναι χαρακτηριστική για τους επιμηκυμένους και συχνά σπειροειδείς ποδίσκους των ταξιανθιών και των καρπών. Αναπτύσσεται σε αλμυρά ή υφάλμυρα νερά, συχνά σε λιμνοθάλασσες και άλλους παράκτιους υγροτόπους.

Η ταξινομική διάκριση ορισμένων ειδών του συμπλέγματος Ruppia maritima είναι δύσκολη. Ο υβριδισμός, η πολυπλοειδία και η μεγάλη μορφολογική μεταβλητότητα έχουν δημιουργήσει διαφορετικές ταξινομικές προσεγγίσεις. Στον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η Ruppia spiralis διατηρείται ως ξεχωριστό είδος.

Αντοχή στην αλατότητα

Τα είδη Ruppia είναι προσαρμοσμένα σε περιβάλλοντα όπου η αλατότητα μπορεί να μεταβάλλεται απότομα. Μετά από ισχυρές βροχές, το νερό μπορεί να γίνει σχεδόν γλυκό, ενώ κατά τη θερινή εξάτμιση η συγκέντρωση αλάτων μπορεί να αυξηθεί σημαντικά.

Τα φυτά αντιμετωπίζουν αυτές τις μεταβολές μέσω φυσιολογικών μηχανισμών που διατηρούν την ισορροπία νερού και αλάτων στους ιστούς τους. Η ανάπτυξη, η ανθοφορία και η παραγωγή σπόρων προσαρμόζονται επίσης στη διάρκεια της κατάκλυσης και στις εποχικές μεταβολές της αλατότητας.

Η μεγάλη οικολογική αντοχή δεν σημαίνει ότι τα φυτά μπορούν να επιβιώσουν σε οποιεσδήποτε συνθήκες. Η ακραία ρύπανση, η παρατεταμένη έλλειψη νερού και η μόνιμη μεταβολή του υδρολογικού καθεστώτος μπορούν να προκαλέσουν την εξαφάνιση τοπικών πληθυσμών.

Επικονίαση και αναπαραγωγή

Η επικονίαση πραγματοποιείται μέσα στο νερό ή κοντά στην επιφάνειά του. Οι ταξιανθίες ορισμένων ειδών ανυψώνονται προς την επιφάνεια, όπου απελευθερώνεται και μεταφέρεται η γύρη.

Μετά τη γονιμοποίηση, οι ποδίσκοι μπορούν να επιμηκυνθούν ή να περιελιχθούν. Οι αναπτυσσόμενοι καρποί μεταφέρονται σε κατάλληλη θέση μέσα στη στήλη του νερού ή κοντά στο υπόστρωμα.

Η οικογένεια αναπαράγεται τόσο με σπόρους όσο και αγενώς, μέσω της ανάπτυξης των ριζωμάτων και των βλαστών. Η αγενής ανάπτυξη επιτρέπει τον γρήγορο σχηματισμό πυκνών συστάδων όταν οι περιβαλλοντικές συνθήκες είναι κατάλληλες.

Διασπορά

Οι μικροί καρποί και σπόροι μπορούν να μεταφερθούν από τα ρεύματα του νερού. Μπορούν επίσης να προσκολληθούν στη λάσπη πάνω στα πόδια και τα φτερά υδρόβιων πουλιών ή να επιβιώσουν μετά την κατανάλωσή τους και να μεταφερθούν σε άλλους υγροτόπους.

Η διασπορά από τα υδρόβια πουλιά μπορεί να εξηγήσει την εμφάνιση ειδών Ruppia σε απομονωμένες παράκτιες και εσωτερικές υδατοσυλλογές.

Οι ανθεκτικοί σπόροι μπορούν να παραμείνουν μέσα στο ίζημα κατά την ξηρή περίοδο και να βλαστήσουν όταν ο υγρότοπος πλημμυρίσει ξανά.

Οικολογική σημασία

Οι βυθισμένες συστάδες Ruppia αποτελούν σημαντικά ενδιαιτήματα μέσα στους ρηχούς υγροτόπους. Προσφέρουν καταφύγιο και χώρους αναπαραγωγής σε υδρόβια ασπόνδυλα, μικρά ψάρια και άλλα ζώα.

Τα φύλλα, οι βλαστοί και οι σπόροι αποτελούν τροφή για υδρόβια πτηνά. Η διεθνής κοινή ονομασία widgeon-grass σχετίζεται με τη σημασία των φυτών ως τροφής για πάπιες και άλλα υδρόβια πουλιά.

Τα ριζώματα και οι ρίζες συγκρατούν το μαλακό ίζημα και περιορίζουν την επαναιώρηση σωματιδίων. Οι πυκνές συστάδες επιβραδύνουν την κίνηση του νερού, παγιδεύουν αιωρούμενα υλικά και μπορούν να συμβάλουν στη διατήρηση της διαύγειας του νερού.

Τα φυτά απορροφούν θρεπτικά στοιχεία από το νερό και το ίζημα. Ωστόσο, η υπερβολική συγκέντρωση θρεπτικών στοιχείων μπορεί να προκαλέσει ανάπτυξη φυτοπλαγκτού και φυκών, με αποτέλεσμα τη μείωση του φωτός που φτάνει στις βυθισμένες συστάδες.

Σημασία για τους υγροτόπους της Κύπρου

Οι παράκτιοι υγρότοποι της Κύπρου αποτελούν σημαντικούς σταθμούς για μεταναστευτικά και διαχειμάζοντα πουλιά. Οι συστάδες Ruppia συμβάλλουν στην παραγωγικότητα αυτών των οικοσυστημάτων και παρέχουν τροφή σε πολλά υδρόβια είδη.

Η παρουσία των φυτών μπορεί να υποδηλώνει ότι ο υγρότοπος διατηρεί κατάλληλο βάθος, αλατότητα, διαύγεια και διάρκεια κατάκλυσης. Η απουσία τους, όμως, δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη υποβάθμισης, επειδή οι πληθυσμοί παρουσιάζουν φυσικές εποχικές και ετήσιες διακυμάνσεις.

Απειλές και προστασία

Οι κυριότερες απειλές για την οικογένεια Ruppiaceae στην Κύπρο είναι:

• η αποξήρανση παράκτιων και εποχικών υγροτόπων,
• η άντληση ή εκτροπή νερού,
• η κατασκευή αναχωμάτων και η μεταβολή της φυσικής κυκλοφορίας του νερού,
• η οικιστική και τουριστική ανάπτυξη,
• η ρύπανση από λύματα, γεωργικές απορροές και απορρίμματα,
• ο ευτροφισμός,
• η υπερβολική θολότητα του νερού,
• η εκβάθυνση ή μηχανική διατάραξη του πυθμένα,
• η ανεξέλεγκτη κίνηση οχημάτων μέσα σε αλυκές και εποχικές υδατοσυλλογές,
• η εξάπλωση ανταγωνιστικών ξενικών υδρόβιων φυτών,
• η παρατεταμένη ξηρασία,
• και η άνοδος της θερμοκρασίας λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Η προστασία των ειδών εξαρτάται κυρίως από τη διατήρηση ολόκληρου του υδρολογικού συστήματος των υγροτόπων. Δεν αρκεί η προστασία μόνο των σημείων όπου παρατηρούνται τα φυτά, επειδή η παροχή, η κυκλοφορία, το βάθος και η αλατότητα του νερού καθορίζονται από ολόκληρη τη λεκάνη απορροής.

Συστηματική ταξινόμηση

• Βασίλειο: Plantae
• Φύλο: Streptophyta
• Κλάση: Equisetopsida
• Υποκλάση: Magnoliidae
• Τάξη: Alismatales
• Οικογένεια: Ruppiaceae
• Γένος στην Κύπρο: Ruppia
• Αριθμός γενών στην Κύπρο: 1
• Συνολικός αριθμός taxa στην Κύπρο: 3
• Ιθαγενή μη ενδημικά taxa: 3
• Ενδημικά taxa της Κύπρου: 0
• Ξενικά ή εγκλιματισμένα taxa: 0
• Υβριδικά taxa: 0
• Taxa αβέβαιης κατάστασης: 0

Πηγές

• ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa – FLORA OF CYPRUS
• Plants of the World Online – Ruppiaceae
• Plants of the World Online – Ruppia
• Flora of North America – Ruppiaceae
• Angiosperm Phylogeny Website – Alismatales
• World Flora Online – Ruppia
• Ito, Y. et al. (2010). Hybridization and polyploidy of an aquatic plant, Ruppia, inferred from plastid and nuclear DNA phylogenies. American Journal of Botany 97: 1156–1167.
• Triest, L. & Sierens, T. (2015). The genus Ruppia L. (Ruppiaceae) in the Mediterranean region: an overview. Aquatic Botany.

---

Text by George Konstantinou

The family Ruppiaceae, known as the widgeon-grass family, is a small family of aquatic flowering plants belonging to the order Alismatales. It includes only the genus Ruppia, whose species grow mainly in shallow brackish or saline waters.

The family has an almost worldwide distribution and occurs in coastal lagoons, salt marshes, seasonal pools, estuaries, brackish lakes and, more rarely, in fresh inland waters.

The size of the family differs considerably according to the taxonomic approach. It includes 1 genus and between 1 and 12 species worldwide, because the boundaries between several morphologically similar species are difficult to determine. Plants of the World Online of the Royal Botanic Gardens, Kew currently recognizes 12 species in the genus Ruppia.

According to the organized checklist of the flora of Cyprus, the family Ruppiaceae is represented in Cyprus by 1 genus and 3 taxa. All three are native non-endemic species. No endemic, alien, naturalized, hybrid or uncertain-status taxa of the family are recorded.

General characteristics

The members of Ruppiaceae are submerged aquatic angiosperms. They may be annual or perennial and possess slender rhizomes or creeping stems from which roots develop and anchor the plants in the soft substrate.

The stems are slender, flexible and strongly branched. Their flexibility allows them to follow the movement of the water without breaking easily.

The leaves are simple, very narrow, linear or thread-like and usually possess a single principal vein. They are adapted to permanent submergence and lack the typical stomata that characterize the leaves of terrestrial plants.

The flowers are extremely small and simplified, without conspicuous sepals or petals. They are usually bisexual and formed in small inflorescences, which may be carried towards the water surface by elongated or coiled stalks.

The fruits are small, one-seeded and often borne on long stalks. They may float for some time or be transported by water and aquatic birds.

Aquatic but not exclusively marine plants

Ruppia species are often discussed together with seagrasses because they can form submerged meadows in coastal saline and brackish waters.

However, they are not restricted to the marine environment. They can grow in brackish lagoons, salt marshes, estuaries, coastal lakes and inland pools with varying salinity.

The ability to survive in waters whose salinity changes considerably is one of the principal ecological characteristics of the family.

The family Ruppiaceae in Cyprus

In Cyprus, Ruppia species occur mainly in shallow coastal wetlands, salt marshes, lagoons, brackish lakes, seasonal pools and other aquatic habitats with slow-moving or standing water.

Populations may display considerable seasonal variation. In years with sufficient rainfall and a suitable duration of inundation, the plants can form dense submerged stands. In drier years, they may be greatly reduced or not visible.

In seasonally drying sites, the plants survive by means of resistant seeds and, in certain species or populations, through underground stems or other resistant vegetative organs.

The taxa of the family Ruppiaceae in Cyprus

Native non-endemic taxa

Ruppia

1433. Ruppia drepanensis Tineo · Species · Native non-endemic
1434. Ruppia maritima L. · Species · Native non-endemic
1435. Ruppia spiralis L. ex Dumort. · Species · Native non-endemic

The Cypriot species

Ruppia drepanensis

Ruppia drepanensis is a Mediterranean aquatic species associated mainly with shallow saline or brackish waters. It may occur in temporary or seasonal pools, where it completes its life cycle before the habitat dries completely.

Ruppia maritima

Ruppia maritima is a widely distributed aquatic plant with considerable tolerance of changes in salinity. It occurs in coastal lagoons, salt marshes, estuaries, brackish lakes and other shallow aquatic habitats.

It can form dense underwater meadows, particularly when the water remains relatively clear and the substrate is not subjected to severe disturbance.

Ruppia spiralis

Ruppia spiralis is characterized by the elongated and often spirally coiled stalks of its inflorescences and fruits. It grows in saline or brackish waters, often in lagoons and other coastal wetlands.

The taxonomic separation of certain species of the Ruppia maritima complex is difficult. Hybridization, polyploidy and considerable morphological variation have resulted in different taxonomic approaches. In the organized checklist of the flora of Cyprus, Ruppia spiralis is maintained as a separate species.

Salinity tolerance

Ruppia species are adapted to environments where salinity can change abruptly. Following heavy rainfall, the water may become almost fresh, while summer evaporation can cause the salt concentration to increase considerably.

The plants cope with these changes through physiological mechanisms that maintain water and salt balance in their tissues. Growth, flowering and seed production are also adjusted to the duration of inundation and seasonal changes in salinity.

Considerable ecological tolerance does not mean that the plants can survive under all conditions. Extreme pollution, prolonged absence of water and permanent alteration of the hydrological regime can cause the disappearance of local populations.

Pollination and reproduction

Pollination takes place in the water or near its surface. The inflorescences of certain species are raised towards the surface, where pollen is released and transported.

Following fertilization, the stalks may elongate or coil. The developing fruits are carried to a suitable position within the water column or close to the substrate.

The family reproduces both by seed and vegetatively through the growth of rhizomes and stems. Vegetative growth allows dense stands to develop rapidly when environmental conditions are suitable.

Dispersal

The small fruits and seeds can be transported by water currents. They may also become attached to mud on the feet and feathers of aquatic birds or survive after being consumed and be transported to other wetlands.

Dispersal by aquatic birds may explain the appearance of Ruppia species in isolated coastal and inland pools.

The resistant seeds can remain in the sediment during the dry period and germinate when the wetland is flooded again.

Ecological importance

Submerged Ruppia stands form important habitats within shallow wetlands. They provide shelter and breeding sites for aquatic invertebrates, small fish and other animals.

The leaves, stems and seeds provide food for waterbirds. The international common name widgeon-grass is related to the importance of the plants as food for ducks and other aquatic birds.

The rhizomes and roots stabilize soft sediment and reduce the resuspension of particles. Dense stands slow water movement, trap suspended material and can contribute to maintaining water clarity.

The plants absorb nutrients from the water and sediment. However, excessive nutrient concentrations may cause the growth of phytoplankton and algae, reducing the light reaching the submerged stands.

Importance for the wetlands of Cyprus

The coastal wetlands of Cyprus are important staging areas for migratory and wintering birds. Ruppia stands contribute to the productivity of these ecosystems and provide food for many aquatic species.

The presence of the plants may indicate that a wetland maintains suitable depth, salinity, clarity and duration of inundation. Their absence, however, is not by itself evidence of degradation because populations display natural seasonal and annual fluctuations.

Threats and protection

The principal threats to the family Ruppiaceae in Cyprus are:

• the drainage of coastal and seasonal wetlands,
• water abstraction or diversion,
• the construction of embankments and alteration of natural water circulation,
• residential and tourism development,
• pollution from wastewater, agricultural runoff and waste,
• eutrophication,
• excessive water turbidity,
• dredging or mechanical disturbance of the bottom,
• uncontrolled vehicle movement through salt marshes and seasonal pools,
• the spread of competitive alien aquatic plants,
• prolonged drought,
• and rising temperatures caused by climate change.

The protection of the species depends primarily on conserving the entire hydrological system of the wetlands. Protecting only the places where the plants are observed is insufficient because the supply, circulation, depth and salinity of the water are determined by the entire drainage basin.

Systematic classification

• Kingdom: Plantae
• Phylum: Streptophyta
• Class: Equisetopsida
• Subclass: Magnoliidae
• Order: Alismatales
• Family: Ruppiaceae
• Genus in Cyprus: Ruppia
• Number of genera in Cyprus: 1
• Total number of taxa in Cyprus: 3
• Native non-endemic taxa: 3
• Endemic taxa of Cyprus: 0
• Alien or naturalized taxa: 0
• Hybrid taxa: 0
• Taxa of uncertain status: 0

Sources

• FLORA OF CYPRUS – Organized Dynamic Checklist of 2,071 taxa
• Plants of the World Online – Ruppiaceae
• Plants of the World Online – Ruppia
• Flora of North America – Ruppiaceae
• Angiosperm Phylogeny Website – Alismatales
• World Flora Online – Ruppia
• Ito, Y. et al. (2010). Hybridization and polyploidy of an aquatic plant, Ruppia, inferred from plastid and nuclear DNA phylogenies. American Journal of Botany 97: 1156–1167.
• Triest, L. & Sierens, T. (2015). The genus Ruppia L. (Ruppiaceae) in the Mediterranean region: an overview. Aquatic Botany.