Translate

Monday, 24 August 2026

Οικογένεια Valerianaceae στην Κύπρο – Valerianaceae Family in Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο


ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Valerianaceae, γνωστή στα αγγλικά ως valerian family, είναι ομάδα ανθοφόρων φυτών της τάξης Dipsacales. Σύμφωνα με την παραδοσιακή ταξινομική της οριοθέτηση, περιλαμβάνει περίπου 8 γένη και περισσότερα από 300 είδη, τα οποία εξαπλώνονται κυρίως στις εύκρατες περιοχές του Βόρειου Ημισφαιρίου, στη Μεσόγειο και στις ορεινές περιοχές της Νότιας Αμερικής.

Στα σύγχρονα φυλογενετικά συστήματα, όπως το APG IV, η Valerianaceae δεν αναγνωρίζεται συνήθως ως ξεχωριστή οικογένεια, αλλά εντάσσεται στην οικογένεια Caprifoliaceae, κυρίως ως υποοικογένεια Valerianoideae. Επιπλέον, ορισμένες νεότερες ταξινομικές προσεγγίσεις εντάσσουν τα γένη Centranthus και Valerianella στο ευρύτερα οριοθετημένο γένος Valeriana. Στο παρόν άρθρο ακολουθείται πιστά η ταξινομική διάταξη και η ονοματολογία του οργανωμένου καταλόγου της κυπριακής χλωρίδας, στον οποίο διατηρούνται η οικογένεια Valerianaceae και τα γένη Centranthus, Valeriana και Valerianella.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο, η οικογένεια Valerianaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 3 γένη και 13 taxa. Από αυτά, 11 είναι αυτοφυή μη ενδημικά, 1 είναι ενδημικό της Κύπρου και 1 είναι ξενικό ή εγκλιματισμένο.

Γενικά χαρακτηριστικά

Τα μέλη της οικογένειας είναι κυρίως μονοετείς, διετείς ή πολυετείς πόες. Τα φύλλα είναι συνήθως αντίθετα, χωρίς παράφυλλα, απλά ή πτεροσχιδή και με ακέραια, οδοντωτά ή βαθιά διαιρεμένα ελάσματα.

Τα άνθη είναι συνήθως μικρά και συγκεντρώνονται σε κυματοειδείς, κορυμβοειδείς ή πυκνές διακλαδισμένες ταξιανθίες. Η στεφάνη είναι συμφυής, σωληνοειδής ή χοανοειδής και συνήθως καταλήγει σε πέντε λοβούς. Στο γένος Centranthus η στεφάνη φέρει χαρακτηριστικό πλήκτρο. Οι στήμονες είναι συνήθως τρεις.

Η ωοθήκη είναι υποφυής και σχηματίζεται από τρία καρπόφυλλα, αλλά κατά κανόνα μόνο ένας χώρος παραμένει γόνιμος και περιέχει μία σπερματική βλάστη. Ο καρπός είναι ξηρός και μονόσπερμος. Σε αρκετά μέλη της οικογένειας ο κάλυκας αναπτύσσεται μετά την άνθηση σε τριχωτό ή φτερωτό πάππο, ο οποίος διευκολύνει τη διασπορά του καρπού με τον άνεμο.

Ενδιαιτήματα στην Κύπρο

Τα φυτά της οικογένειας απαντούν σε ανοικτά πετρώδη εδάφη, φρυγανότοπους, λιβάδια, πρανή, σχισμές βράχων, παρυφές δρόμων, καλλιεργημένες και εγκαταλειμμένες εκτάσεις, καθώς και σε άλλες διαταραγμένες θέσεις.

Τα περισσότερα κυπριακά είδη του γένους Valerianella είναι μικρές μονοετείς πόες του χειμώνα και της άνοιξης. Ολοκληρώνουν τον βιολογικό τους κύκλο πριν από την έντονη θερινή ξηρασία και επιβιώνουν κατά τη δυσμενή περίοδο ως σπέρματα μέσα στο έδαφος. Για την ασφαλή αναγνώριση πολλών ειδών του γένους είναι απαραίτητη η εξέταση των ώριμων καρπών και της μορφής του επίμονου κάλυκα.

Το ξενικό Centranthus ruber καλλιεργείται ως καλλωπιστικό και μπορεί να διαφεύγει από κήπους. Εγκαθίσταται σε παλιούς τοίχους, πρανή, άκρες δρόμων, πετρώδεις θέσεις και κατοικημένες περιοχές.

Τα taxa της οικογένειας Valerianaceae στην Κύπρο

Αυτοφυή μη ενδημικά – Native non-endemic

Valeriana

  1. Valeriana italica Lam. · Species

Valerianella

  1. Valerianella carinata Loisel. · Species
  2. Valerianella coronata (L.) DC. · Species
  3. Valerianella discoidea (L.) Loisel. · Species
  4. Valerianella echinata (L.) DC. · Species
  5. Valerianella lasiocarpa (Stev.) Betcke · Species
  6. Valerianella muricata (Stev.) Baxt. · Species
  7. Valerianella orientalis (Schltdl.) Boiss. & Balansa · Species
  8. Valerianella pumila (L.) DC. · Species
  9. Valerianella triceras Bornm. · Species
  10. Valerianella vesicaria (L.) Moench · Species

Ενδημικά – Endemic

Centranthus

  1. Centranthus calcitrapa subsp. orbiculatus (Sm.) Meikle · Subspecies

Ξενικά ή εγκλιματισμένα – Alien or naturalized

Centranthus

  1. Centranthus ruber (L.) DC. · Species

Το ενδημικό taxon της Κύπρου

Το Centranthus calcitrapa subsp. orbiculatus είναι ενδημικό της Κύπρου, δηλαδή η φυσική του εξάπλωση περιορίζεται αποκλειστικά στο νησί. Είναι μονοετές φυτό, προσαρμοσμένο στον μεσογειακό εποχικό κύκλο, και απαντά σε ανοικτές, πετρώδεις και άλλες κατάλληλες φυσικές θέσεις από χαμηλά έως ορεινά υψόμετρα.

Σύγχρονες ταξινομικές πηγές, όπως το Plants of the World Online, μεταφέρουν το taxon στο γένος Valeriana και δέχονται το όνομα Valeriana orbiculata. Στον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας καταγράφεται με το όνομα Centranthus calcitrapa subsp. orbiculatus, το οποίο ακολουθείται και στο παρόν άρθρο.

Οικολογία

Τα είδη της Valerianaceae αποτελούν μέρος της ποώδους βλάστησης των μεσογειακών οικοσυστημάτων. Τα άνθη τους προσφέρουν νέκταρ και γύρη σε διάφορα έντομα, όπως μέλισσες, μύγες και πεταλούδες.

Τα μονοετή είδη του γένους Valerianella αξιοποιούν την υγρή και σχετικά ήπια περίοδο από το φθινόπωρο μέχρι την άνοιξη. Η παραγωγή σπερμάτων πριν από την έναρξη της θερινής ξηρασίας αποτελεί σημαντική προσαρμογή στις κλιματικές συνθήκες της Κύπρου.

Οι διαφορές στη μορφολογία των καρπών και του κάλυκα μεταξύ των ειδών του γένους Valerianella συνδέονται με διαφορετικούς τρόπους διασποράς και αποτελούν σημαντικούς ταξινομικούς χαρακτήρες.

Αναπαραγωγή και διασπορά

Η αναπαραγωγή γίνεται με σπέρματα. Η επικονίαση πραγματοποιείται κυρίως από έντομα, τα οποία προσελκύονται από τα άνθη και το νέκταρ τους.

Στα taxa που σχηματίζουν φτερωτό ή τριχωτό πάππο, οι ώριμοι καρποί μπορούν να μεταφέρονται με τον άνεμο. Σε άλλα είδη η διασπορά γίνεται σε μικρότερες αποστάσεις με τη βαρύτητα, την απορροή του νερού, τα ζώα ή τη μεταφορά χώματος. Τα μονοετή είδη μπορούν να σχηματίζουν εδαφικές τράπεζες σπερμάτων, από τις οποίες εμφανίζονται νέα φυτά όταν επικρατήσουν κατάλληλες συνθήκες υγρασίας και θερμοκρασίας.

Προσαρμογές στο μεσογειακό περιβάλλον

Οι σημαντικότερες προσαρμογές των κυπριακών μελών της οικογένειας περιλαμβάνουν:

  • Τον σύντομο χειμερινό και ανοιξιάτικο βιολογικό κύκλο των μονοετών ειδών.
  • Την επιβίωση της ξηρής περιόδου με τη μορφή ανθεκτικών σπερμάτων.
  • Την ανάπτυξη σε λεπτά, πετρώδη και σχετικά φτωχά εδάφη.
  • Τη δημιουργία εδαφικής τράπεζας σπερμάτων.
  • Τη διασπορά των καρπών με τον άνεμο ή άλλους φυσικούς μηχανισμούς.
  • Την ικανότητα ορισμένων ειδών να εγκαθίστανται σε σχισμές βράχων, τοίχους και διαταραγμένες θέσεις.

Οικονομική και οικολογική σημασία

Ορισμένα μέλη της ομάδας έχουν διεθνώς φαρμακευτική, διατροφική ή καλλωπιστική σημασία. Οι υπόγειοι βλαστοί και οι ρίζες του Valeriana officinalis χρησιμοποιούνται παραδοσιακά σε φυτικά παρασκευάσματα. Το συγκεκριμένο είδος, όμως, δεν περιλαμβάνεται στα taxa της οικογένειας που καταγράφονται στον οργανωμένο κατάλογο της Κύπρου και οι ιδιότητές του δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στα κυπριακά είδη.

Το Valerianella locusta καλλιεργείται σε άλλες χώρες ως φυλλώδες λαχανικό, γνωστό ως corn salad ή lamb’s lettuce, αλλά επίσης δεν περιλαμβάνεται στον συγκεκριμένο κυπριακό κατάλογο.

Το Centranthus ruber χρησιμοποιείται ευρέως ως καλλωπιστικό φυτό. Η ικανότητά του να διαφεύγει από καλλιέργεια και να εγκαθίσταται σε φυσικές ή ημιφυσικές θέσεις απαιτεί παρακολούθηση.

Οικολογικά, τα αυτοφυή taxa συμβάλλουν στην ποικιλότητα της ανοιξιάτικης ποώδους βλάστησης και αποτελούν μέρος των τροφικών σχέσεων με έντομα και άλλους οργανισμούς.

Απειλές και προστασία

Οι κυριότερες πιθανές απειλές περιλαμβάνουν την οικοδομική ανάπτυξη, τη διάνοιξη δρόμων, τις λατομικές δραστηριότητες, την εντατικοποίηση της γεωργίας, τη χρήση ζιζανιοκτόνων, την καταστροφή πετρωδών ενδιαιτημάτων και τον υπερβολικό καθαρισμό παλιών τοίχων και πρανών.

Η προστασία των φυσικών ενδιαιτημάτων, η αποφυγή της άσκοπης χρήσης ζιζανιοκτόνων και η διατήρηση της φυσικής εδαφικής τράπεζας σπερμάτων είναι σημαντικά μέτρα για τα μονοετή είδη.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η παρακολούθηση των πληθυσμών του ενδημικού Centranthus calcitrapa subsp. orbiculatus, καθώς αποτελεί μοναδικό στοιχείο της κυπριακής χλωρίδας. Παράλληλα, χρειάζεται παρακολούθηση της εξάπλωσης του ξενικού Centranthus ruber, ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα πιθανές επιπτώσεις σε φυσικά ενδιαιτήματα.

Ταξινομική κατάταξη

Βασίλειο: Plantae
Κλάδος: Αγγειόσπερμα – Angiosperms
Κλάδος: Ευδικοτυλήδονα – Eudicots
Κλάδος: Αστερίδες – Asterids
Τάξη: Dipsacales
Οικογένεια: Valerianaceae
Σύγχρονη εναλλακτική κατάταξη: Caprifoliaceae, υποοικογένεια Valerianoideae
Γένη στην Κύπρο σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο: Centranthus, Valeriana, Valerianella
Αριθμός taxa στην Κύπρο: 13
Αυτοφυή μη ενδημικά: 11
Ενδημικά: 1
Ξενικά ή εγκλιματισμένα: 1

Πηγές

Text by George Konstantinou

The family Valerianaceae, known as the valerian family, is a group of flowering plants belonging to the order Dipsacales. According to its traditional taxonomic circumscription, it includes approximately 8 genera and more than 300 species, distributed mainly throughout the temperate regions of the Northern Hemisphere, the Mediterranean and the mountainous regions of South America.

In modern phylogenetic systems, such as APG IV, Valerianaceae is not usually recognized as a separate family but is included within the family Caprifoliaceae, mainly as the subfamily Valerianoideae. Furthermore, some recent taxonomic treatments include the genera Centranthus and Valerianella within the more broadly circumscribed genus Valeriana. This article faithfully follows the taxonomic arrangement and nomenclature of the organized checklist of the Cyprus flora, in which the family Valerianaceae and the genera Centranthus, Valeriana and Valerianella are retained.

According to the organized checklist, the family Valerianaceae is represented in Cyprus by 3 genera and 13 taxa. Of these, 11 are native non-endemic, 1 is endemic to Cyprus and 1 is alien or naturalized.

General characteristics

The members of the family are mainly annual, biennial or perennial herbs. The leaves are usually opposite, without stipules, simple or pinnately divided, with entire, toothed or deeply divided blades.

The flowers are generally small and arranged in cymose, corymbose or densely branched inflorescences. The corolla is fused, tubular or funnel-shaped and usually terminates in five lobes. In the genus Centranthus, the corolla bears a characteristic spur. There are usually three stamens.

The ovary is inferior and consists of three carpels, but usually only one chamber remains fertile and contains a single ovule. The fruit is dry and one-seeded. In several members of the family, the calyx develops after flowering into a hairy or feathery pappus, which facilitates the dispersal of the fruit by wind.

Habitats in Cyprus

The plants of the family occur in open rocky ground, phrygana, grasslands, slopes, rock crevices, roadsides, cultivated and abandoned land, as well as other disturbed sites.

Most of the Cypriot species of the genus Valerianella are small winter and spring annual herbs. They complete their biological cycle before the intense summer drought and survive the unfavourable period as seeds in the soil. The examination of the mature fruits and the shape of the persistent calyx is necessary for the reliable identification of many species of the genus.

The alien Centranthus ruber is cultivated as an ornamental and may escape from gardens. It establishes itself on old walls, slopes, roadsides, rocky sites and in inhabited areas.

The taxa of the family Valerianaceae in Cyprus

Native non-endemic

Valeriana

  1. Valeriana italica Lam. · Species

Valerianella

  1. Valerianella carinata Loisel. · Species
  2. Valerianella coronata (L.) DC. · Species
  3. Valerianella discoidea (L.) Loisel. · Species
  4. Valerianella echinata (L.) DC. · Species
  5. Valerianella lasiocarpa (Stev.) Betcke · Species
  6. Valerianella muricata (Stev.) Baxt. · Species
  7. Valerianella orientalis (Schltdl.) Boiss. & Balansa · Species
  8. Valerianella pumila (L.) DC. · Species
  9. Valerianella triceras Bornm. · Species
  10. Valerianella vesicaria (L.) Moench · Species

Endemic

Centranthus

  1. Centranthus calcitrapa subsp. orbiculatus (Sm.) Meikle · Subspecies

Alien or naturalized

Centranthus

  1. Centranthus ruber (L.) DC. · Species

The endemic taxon of Cyprus

Centranthus calcitrapa subsp. orbiculatus is endemic to Cyprus, meaning that its natural distribution is restricted exclusively to the island. It is an annual plant adapted to the Mediterranean seasonal cycle and occurs in open, rocky and other suitable natural sites from low to mountainous elevations.

Modern taxonomic sources, such as Plants of the World Online, transfer the taxon to the genus Valeriana and accept the name Valeriana orbiculata. In the organized checklist of the Cyprus flora, it is recorded under the name Centranthus calcitrapa subsp. orbiculatus, which is also followed in this article.

Ecology

The species of Valerianaceae form part of the herbaceous vegetation of Mediterranean ecosystems. Their flowers provide nectar and pollen to various insects, including bees, flies and butterflies.

The annual species of the genus Valerianella make use of the moist and relatively mild period from autumn to spring. The production of seeds before the beginning of the summer drought is an important adaptation to the climatic conditions of Cyprus.

Differences in the morphology of the fruits and calyx among the species of Valerianella are associated with different dispersal methods and constitute important taxonomic characters.

Reproduction and dispersal

Reproduction takes place through seeds. Pollination is carried out mainly by insects, which are attracted by the flowers and their nectar.

In taxa that develop a feathery or hairy pappus, the mature fruits can be carried by the wind. In other species, dispersal takes place over shorter distances through gravity, water runoff, animals or the movement of soil. Annual species can form soil seed banks, from which new plants emerge when suitable moisture and temperature conditions occur.

Adaptations to the Mediterranean environment

The most important adaptations of the Cypriot members of the family include:

  • The short winter and spring biological cycle of the annual species.
  • Survival during the dry season in the form of resistant seeds.
  • Growth in shallow, rocky and relatively nutrient-poor soils.
  • The formation of a soil seed bank.
  • The dispersal of fruits by wind or other natural mechanisms.
  • The ability of certain species to establish themselves in rock crevices, walls and disturbed sites.

Economic and ecological importance

Some members of the group have medicinal, nutritional or ornamental importance internationally. The underground stems and roots of Valeriana officinalis are traditionally used in herbal preparations. However, this particular species is not included among the family’s taxa recorded in the organized checklist of Cyprus, and its properties should not automatically be attributed to the Cypriot species.

Valerianella locusta is cultivated in other countries as a leafy vegetable known as corn salad or lamb’s lettuce, but it is also not included in this particular Cyprus checklist.

Centranthus ruber is widely used as an ornamental plant. Its ability to escape from cultivation and establish itself in natural or semi-natural sites requires monitoring.

Ecologically, the native taxa contribute to the diversity of the spring herbaceous vegetation and form part of food relationships with insects and other organisms.

Threats and protection

The main potential threats include building development, road construction, quarrying activities, agricultural intensification, the use of herbicides, the destruction of rocky habitats and the excessive cleaning of old walls and slopes.

The protection of natural habitats, the avoidance of unnecessary herbicide use and the conservation of the natural soil seed bank are important measures for annual species.

The monitoring of the populations of the endemic Centranthus calcitrapa subsp. orbiculatus is particularly important, as it represents a unique element of the Cyprus flora. At the same time, the spread of the alien Centranthus ruber should be monitored so that possible effects on natural habitats can be detected at an early stage.

Taxonomic classification

Kingdom: Plantae
Clade: Angiosperms
Clade: Eudicots
Clade: Asterids
Order: Dipsacales
Family: Valerianaceae
Modern alternative classification: Caprifoliaceae, subfamily Valerianoideae
Genera in Cyprus according to the organized checklist: Centranthus, Valeriana, Valerianella
Number of taxa in Cyprus: 13
Native non-endemic: 11
Endemic: 1
Alien or naturalized: 1

Sources

Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες ,

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)