Translate

Tuesday, 10 November 2026

Το χωριό Απλίκι Ορεινής – Το μικρό χωριό της Πιτσιλιάς, ο παλαιός οικισμός και η κοιλάδα της Μαρούλλενας – Apliki Oreinis Village, Pitsilia, Cyprus

 See also

Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου - List of Municipalities and Communities of Cyprus

Πλήρης κατάλογος των δήμων και κοινοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας. / Complete list of the municipalities and communities of the Republic of Cyprus.

Organized links for everything on this blog – Οργανωμένοι σύνδεσμοι για όλα σε αυτό το ιστολόγιο

Photos George Konstantinou 10/11/2026

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Τοποθεσία και ορεινό τοπίο

Το Απλίκι Ορεινής είναι μικρό χωριό της επαρχίας Λευκωσίας, στη γεωγραφική περιφέρεια της Πιτσιλιάς, στο ανατολικό τμήμα της οροσειράς του Τροόδους. Βρίσκεται περίπου 2,5 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του Παλαιχωρίου, σε υψόμετρο γύρω στα 720 μέτρα. Η ονομασία «Απλίκι Ορεινής» το διακρίνει από το ομώνυμο Απλίκι της περιοχής Λεύκας.

Ο οικισμός απλώνεται δυτικά του ποταμού Μαρούλλενα, μέσα σε έντονο ανάγλυφο με απότομες πλαγιές και στενές κοιλάδες. Η γειτνίασή του με το Παλαιχώρι και τον Φαρμακά το εντάσσει σε ένα σύνολο μικρών ορεινών κοινοτήτων με κοινές αγροτικές και πολιτιστικές καταβολές.

Χαρτογραφικό σημείο του οικισμού: 34.93098, 33.11722 — Απλίκι Ορεινής στο Google Maps.

Η ονομασία και οι ιστορικές μαρτυρίες

Η ονομασία συνδέεται ετυμολογικά με την παλαιότερη λέξη «απλίκιν», η οποία χρησιμοποιήθηκε με σημασίες όπως στρατόπεδο, αγροτική κατοικία ή εξοχικό κτήμα. Ο Σίμος Μενάρδος συνέδεσε ειδικότερα τόσο το Απλίκι Ορεινής όσο και το Απλίκι Λεύκας με εξοχικά κτήματα. Η ερμηνεία αυτή αφορά την προέλευση του τοπωνυμίου και δεν καθορίζει από μόνη της τη χρονολογία ίδρυσης του χωριού.

Σαφής τεκμηρίωση της ύπαρξης του οικισμού παρέχεται από την οθωμανική περιουσιολογική απογραφή του 1832/33. Το χωριό καταγράφεται ως Aplic, στον ναχιγιέ Ορεινής, με εννέα νοικοκυριά. Στις περιουσίες περιλαμβάνονταν αμπέλια και κήποι, στοιχεία που φανερώνουν τον αγροτικό χαρακτήρα της κοινότητας ήδη κατά τον 19ο αιώνα.

Το παλαιό Απλίκι και η μετοίκηση

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ύπαρξη του παλαιού Απλικιού, περίπου δύο χιλιόμετρα νοτιότερα από τον σημερινό οικισμό. Τα κατάλοιπα των κατοικιών διατηρούν τη μνήμη μιας διαφορετικής χωροθέτησης του χωριού και της μετακίνησης των κατοίκων στη νεότερη θέση.

Πολύτιμη μαρτυρία αποτελεί η αρχειακή κινηματογράφηση του ΡΙΚ με τίτλο «Απλίκι – Μετοίκηση – Δηλώσεις – 1973», η οποία διασώζεται στον «Ψηφιακό Ηρόδοτο». Περιλαμβάνει εικόνες από τον παλαιό οικισμό και μαρτυρίες κατοίκων, μαζί με σκηνές της καθημερινής ζωής. Το υλικό αυτό προσφέρει άμεση σύνδεση με την προφορική ιστορία του χωριού, πέρα από τις μεταγενέστερες περιγραφές.

Στην περιοχή του παλαιού οικισμού αναφέρεται η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Τοπικές περιγραφές συνδέουν επίσης την περιοχή με κρησφύγετο του Γρηγόρη Αυξεντίου κατά τον αγώνα της ΕΟΚΑ.

Ο ναός των Αγίων Ρηγίνου και Ορέστη

Κεντρική θέση στη θρησκευτική ζωή του Απλικιού κατέχει ο ναός των Αγίων Ρηγίνου και Ορέστη. Η ενορία υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Ταμασού και Ορεινής, στην Αρχιερατική Περιφέρεια Παλαιχωρίου.

Σύμφωνα με δημοσιευμένη περιγραφή του μνημείου, ο σημερινός ναός ανεγέρθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και ακολουθεί τον σταυροειδή εγγεγραμμένο τύπο με τρούλο. Η κοινή μνήμη των δύο αγίων τιμάται στις 20 Αυγούστου.

Η σύνδεση των αγίων με την περιοχή είναι παλαιότερη από τον σύγχρονο ναό. Εκκλησιαστικές αναφορές μνημονεύουν ερείπια παλαιότερου ναού τους στην περιοχή. Οι παραδόσεις για την παρουσία και τη δράση τους αποτελούν μέρος της θρησκευτικής κληρονομιάς του Απλικιού.

Η Μαρούλλενα και το παλιό γεφύρι

Ο ποταμός Μαρούλλενα αποτελεί βασικό στοιχείο της γεωγραφίας του χωριού. Το υδρογραφικό δίκτυο της περιοχής συγκεντρώνει νερά από τις γύρω ορεινές πλαγιές και συνδέεται με τη λεκάνη του ποταμού Ακακίου.

Οι αναβαθμίδες της στενής κοιλάδας πρόσφεραν χώρο για καλλιέργειες, ενώ οι απότομες πλαγιές περιόριζαν την έκταση της διαθέσιμης γεωργικής γης. Νότια του σημερινού οικισμού βρίσκεται παλιό πέτρινο γεφύρι πάνω από τη Μαρούλλενα, το οποίο συνδέεται με τη διαδρομή προς το παλαιό Απλίκι. Αποτελεί στοιχείο της παλαιότερης επικοινωνίας και μετακίνησης μέσα στην κοιλάδα.

Το κοντινό φράγμα Παλαιχωρίου–Καμπιού

Ανατολικά του χωριού βρίσκεται το φράγμα Παλαιχωρίου–Καμπιού, κοντά στο Απλίκι. Τέθηκε σε λειτουργία το 1973, είναι φράγμα βαρύτητας και έχει ονομαστική χωρητικότητα 620.000 κυβικών μέτρων.

Πρόκειται για σημαντικό έργο αποθήκευσης νερού για τη γεωργία της περιοχής. Η παρουσία του συμπληρώνει την εικόνα ενός τόπου όπου η εγκατάσταση των ανθρώπων και η καλλιέργεια της γης συνδέθηκαν στενά με τη διαθεσιμότητα και τη διαχείριση του νερού.

Πληθυσμός και εξέλιξη της κοινότητας

Τα πληθυσμιακά στοιχεία αποτυπώνουν τη μικρή κλίμακα του χωριού και τις μεταβολές που γνώρισε κατά τον τελευταίο ενάμιση αιώνα.

ΈτοςΚάτοικοι
188168
189169
190183
191193
192192
193193
1946118
1960120
1973130
1976156
1982115
1992104
200180
201187
202165

Το Αρχείο Παραδοσιακής Αρχιτεκτονικής της Κύπρου καταχωρίζει επιπλέον 124 κατοίκους για το 1956. Η μεγαλύτερη τιμή του παραπάνω πίνακα καταγράφεται το 1976, ενώ τις επόμενες δεκαετίες παρατηρείται γενικότερη μείωση, με μικρή ανάκαμψη μεταξύ 2001 και 2011.

Η ζωή και η κληρονομιά του χωριού

Η ιστορία του Απλικιού συνδέεται με τη μικρή γεωργική ιδιοκτησία, τα αμπέλια, τους κήπους και την αξιοποίηση του περιορισμένου καλλιεργήσιμου χώρου. Οι κατοικίες, οι εκκλησίες, το γεφύρι και τα κατάλοιπα του παλαιού οικισμού αποτελούν διαφορετικές όψεις αυτής της ιστορίας.

Στον νεότερο οικισμό αναφέρονται κοινοτικό πάρκο, πολιτιστικό κέντρο, καφενείο και αθλητικός χώρος. Μαζί με τον ενοριακό ναό συγκροτούν σημεία συνάντησης και συλλογικής ζωής της μικρής κοινότητας.

Το Απλίκι προσφέρει ενδιαφέρον για τη μελέτη της ορεινής υπαίθρου: η σχέση παλαιού και νέου οικισμού, οι μαρτυρίες των κατοίκων και το τοπίο της κοιλάδας επιτρέπουν να προσεγγίσουμε την ιστορία του ως ιστορία ανθρώπων που προσαρμόστηκαν στις δυνατότητες και στους περιορισμούς του τόπου τους.

Πηγές

Apliki Oreinis – The Small Village of Pitsilia, Its Old Settlement and the Maroullena Valley

Text by George Konstantinou

Location and mountain landscape

Apliki Oreinis is a small village in Nicosia District, within the geographical region of Pitsilia, in the eastern part of the Troodos mountain range. It lies approximately 2.5 kilometres northeast of Palaichori, at an elevation of around 720 metres. The name “Apliki Oreinis” distinguishes it from the settlement of the same name near Lefka.

The village extends west of the Maroullena River, in rugged terrain characterised by steep slopes and narrow valleys. Its proximity to Palaichori and Farmakas places it within a group of small mountain communities sharing agricultural and cultural traditions.

Mapped location of the settlement: 34.93098, 33.11722 — Apliki Oreinis on Google Maps.

The name and historical records

The name is etymologically associated with the older word “aplikin”, used with meanings including a military camp, rural residence or country estate. Simos Menardos specifically associated both Apliki Oreinis and Apliki near Lefka with country estates. This interpretation concerns the origin of the place name and does not, by itself, establish when the village was founded.

Clear evidence of the settlement’s existence is provided by the Ottoman property survey of 1832/33. The village appears as Aplic, in the administrative district of Oreini, with nine households. Recorded properties included vineyards and gardens, demonstrating the community’s agricultural character during the nineteenth century.

Old Apliki and the relocation

A particularly interesting feature is Old Apliki, approximately two kilometres south of the present settlement. The remains of its houses preserve the memory of the village’s earlier location and the movement of its inhabitants to the newer site.

An important historical record is the CyBC archival film entitled “Apliki – Relocation – Statements – 1973”, preserved in the Digital Herodotus archive. It includes footage of the old settlement and residents’ testimonies, alongside scenes of everyday life. This material provides a direct connection with the village’s oral history, beyond later descriptions.

The church of Agios Georgios — Saint George is recorded in the area of the old settlement. Local accounts also associate the area with a hideout used by Grigoris Afxentiou during the EOKA struggle.

The Church of Saints Riginos and Orestis

The Church of Saints Riginos and Orestis occupies a central place in Apliki’s religious life. The parish belongs to the Holy Metropolis of Tamasos and Oreini, within the ecclesiastical district of Palaichori.

According to a published description of the building, the present church was erected in the late 1960s and follows a domed, cross-in-square design. The two saints share a feast day on 20 August.

Their association with the area predates the modern church. Ecclesiastical accounts mention the ruins of an earlier church dedicated to them nearby. Traditions concerning their presence and activities form part of Apliki’s religious heritage.

The Maroullena River and the old bridge

The Maroullena River is a defining geographical feature of the village. The local drainage network collects water from the surrounding mountain slopes and forms part of the Akaki River basin.

Terraces along the narrow valley provided space for cultivation, while the steep slopes limited the amount of available agricultural land. South of the present settlement, an old stone bridge crosses the Maroullena and is associated with the route towards Old Apliki. It preserves an element of the valley’s earlier network of communication and movement.

Nearby Palaichori–Kampi Dam

East of the village lies Palaichori–Kampi Dam, near Apliki. It entered operation in 1973, is a gravity dam and has a nominal capacity of 620,000 cubic metres.

It is an important water-storage project serving agriculture in the area. Its presence complements the picture of a landscape in which human settlement and cultivation have been closely linked to the availability and management of water.

Population and community development

Population records illustrate the village’s small size and the changes it has experienced over the past century and a half.

YearInhabitants
188168
189169
190183
191193
192192
193193
1946118
1960120
1973130
1976156
1982115
1992104
200180
201187
202165

The Cyprus Traditional Architecture Archive additionally records 124 inhabitants for 1956. The highest figure in the table occurs in 1976. Subsequent decades show an overall decline, with a small recovery between 2001 and 2011.

Village life and heritage

Apliki’s history is associated with small agricultural holdings, vineyards, gardens and the use of limited cultivable land. Its houses, churches, bridge and the remains of the old settlement represent different aspects of this history.

Descriptions of the newer settlement record a community park, cultural centre, coffee shop and sports ground. Together with the parish church, these serve as places of gathering and community life.

Apliki offers an interesting setting for studying the mountain countryside: the relationship between the old and new settlements, residents’ testimonies and the valley landscape allow its history to be approached through the lives of people who adapted to the opportunities and constraints of their surroundings.

Sources


Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες